3

 

 

 

 

1-2- بیان مسئله

 

 

4

 

 

 

 

1-3- ضرورت و اهمیت

 

 

6

 

 

 

 

1-4- سوال اصلی

 

 

8

 

 

 

 

1-4-1- سوالات فرعی

 

 

8

 

 

 

 

1-5- فرضیه اصلی

 

 

8

 

 

 

 

1-5-1- فرضیات فرعی

 

 

8

 

 

 

 

1-6- تعاریف اصطلاحات کلیدی پژوهش

 

 

9

 

 

 

 

1-7- مقدمه ای بر حق تعیین سرنوشت

 

 

17

 

 

 

 

1-8- تعریف و مفهوم حق تعیین سرنوشت

 

 

19

 

 

 

 

1-9- دیدگاه‌ها و نظریات حق تعیین سرنوشت

 

 

20

 

 

 

 

1-9-1- انسان حق تعیین سرنوشت خود را دارد، ولی نه اصالتاً بلکه به انتخاب طبیعت

 

 

20

 

 

 

 

1-9-2- انسان اصالتاً حق تعیین سرنوشت خود را دارد (دیدگاه مکتب حقوق پوزیتویستی)

 

 

24

 

 

 

 

1-9-3- انسان حق تعیین سرنوشت خود را دارد ولی نه اصالتاً؛ بلکه به انتخاب و تفضل خداوند (دیدگاه مکتب اسلام)

 

 

26

 

 

 

 

1-9-3-1- ماهیت قواعد حقوقی

 

 

27

 

 

 

 

1-9-3-2- مبنای مشروعیت حقوق و حکومت

 

 

27

 

 

 

 

1-9-3-3- در اندیشه اسلامی

 

 

27

 

 

 

 

1-10- حق تعیین سرنوشت در معاهدات، کنوانسیون­ها و میثاق­های بین المللی

 

 

27

 

 

 

 

1-11- حق تعیین سرنوشت در قانون اساسی

 

 

30

 

 

 

 

1-12- حق تعیین سرنوشت در قوانین عادی

 

 

31

 

 

 

 

1-13- حق انتخاب کردن و انتخاب شدن

 

 

32

 

 

 

 

1-13-1- حق انتخاب کردن و انتخاب شدن در اعلامیه­ها و معاهدات بین المللی

 

 

34

 

 

 

 

1-13-2- حق انتخاب کردن و انتخاب شدن در قانون اساسی

 

 

35

 

 

 

 

1-13-3- حق انتخاب کردن و انتخاب شدن در قوانین عادی

 

 

36

 

 

 

 

فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام شده و حقوق سیاسی و آزادی

 

 

40

 

 

 

 

2-1- مروری بر تحقیقات انجام شده

 

 

41

 

 

 

 

2-2- حقوق سیاسی و آزادی

 

 

44

 

 

 

 

2-2-1- مقدمه

 

 

44

 

 

 

 

2-3- تعریف آزادی

 

 

45

 

 

 

 

 

2-4- آزادی‌های عمومی

 

 

 

47

 

 

 

 

 

2-5- آزادی و امنیت شخصی

 

 

 

48

 

 

 

 

2-6- حدود آزادی

 

 

49

 

 

 

 

 

2-6-1-  عدالت

 

 

 

49

 

 

 

 

 

2-6-2- قانون

 

 

 

50

 

 

 

 

 

2-7- آزادی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

 

 

 

50

 

 

 

 

2-8- آزادی بیان و عقیده

 

 

52

 

 

 

 

2-9-1- آزادی بیان و عقیده در اسناد بین المللی

 

 

54

 

 

 

 

2-9-1-1- اسناد بین المللی

 

 

54

 

 

 

 

2-9-1-2- اسناد غیر الزام آور

 

 

54

 

 

 

 

2-9-1-3- اسناد منطقه‌ای

 

 

54

 

 

 

 

2-9-1-4- میثاق بین المللی 1966

 

 

54

 

 

 

 

2-9-2- آزادی عقیده و بیان در قانون اساسی و قوانین عادی

 

 

55

 

 

 

 

2-9-3- جایگاه آزادی عقیده و مذهب در قوانین و ضمانت اجرای آن

 

 

55

 

 

 

 

2-10- آزادی مطبوعات

 

 

57

 

 

 

 

2-10-1- آزادی مطبوعات (آزادی بیان) در قانون اساسی

 

 

60

 

 

 

 

2-10-2- آزادی مطبوعات در قوانین عادی

 

 

62

 

 

 

 

2-10-2-1- لایحه قانونی مطبوعات سال 1358

 

 

63

 

 

 

 

2-10-2-2- قانون مطبوعات مصوب سال 1364

 

 

63

 

 

 

 

2-10-3- جایگاه آزادی مطبوعات در قوانین و ضمانت اجرای آن

 

 

64

 

 

 

 

2-11- آزادی مجامع

 

 

67

 

 

 

 

2-11-1- معنی و مفهوم آزادی مجامع

 

 

67

 

 

 

 

2-11-2- آزادی مجامع در اسناد و میثاق­های بین المللی

 

 

68

 

 

 

 

2-11-2-1- اسناد بین المللی حقوق بشر

 

 

68

 

 

 

 

‌‌2-11-2-2- اسناد منطقه‌ای حقوق بشر

 

 

69

 

 

 

 

2-11-3- آزادی مجامع در قوانین ایران

 

 

70

 

 

 

 

2-12- آزادی احزاب

 

 

71

 

 

 

 

2-12-1- آزادی احزاب از منظر قانون (قانون اساسی و قوانین عادی )

 

 

73

 

 

 

 

2-13- حق مشارکت مردم در اداره امور کشور

 

 

75

 

 

 

 

 

2-13-1- حق اشتغال به مشاغل سیاسی و دولتی

 

 

 

75

 

 

 

 

 

2-13-2- حق شرکت در انتخابات بصورت آزاد

 

 

 

77

 

 

 

 

2-13-3- حق تشکیل آزادانه احزاب و تشکل‌ها و مشارکت در آنها

 

 

80

 

 

 

 

 

2-13-4- حق برپایی آزادانه اجتماعات، تظاهرات و راهپیمایی‌ها

 

 

 

82

 

 

 

 

2-14-ضرورت تشکیل دادگاه رسیدگی‌ به موارد نقض قانون­اساسی و یا شورای‌ قانون­اساسی

 

 

83

 

 

 

 

فصل سوم:

 

 

 

روش تحقیق و سایرمصادیق حقوق سیاسی در قانون­اساسی و قوانین عادی

 

86

 

 

 

 

3-1- روش تحقیق

 

 

87

 

 

 

 

3-2- مقدمه

 

 

88

 

 

 

 

3-3- مساوات و برابری

 

 

88

 

 

 

 

3-3-1- مساوات در معاهدات و میثاق های بین المللی

 

 

90

 

 

 

 

3-3-2- مساوات در قانون اساسی

 

 

91

 

 

 

 

3-3-3- مساوات در قوانین عادی

 

 

92

 

 

 

 

3-4- حق بر دادرسی منصفانه

 

 

93

 

 

 

 

3-4-1- تعریف دادرسی منصفانه

 

 

94

 

 

 

 

3-4-2- اصول دادرسی منصفانه از حقوق شهروندی

 

 

94

 

 

 

 

3-4-3- اصل تساوی سلاح‌ها (تساوی امکانات)

 

 

95

 

 

 

 

3-4-4- ارکان دادرسی منصفانه

 

 

95

 

 

 

 

3-4-5- حق دادرسی منصفانه در معاهدات و میثاق های بین المللی

 

 

95

 

 

 

 

3-4-6- اصول دادرسی منصفانه در قوانین ایران

 

 

96

 

 

 

 

 

3-4-6-1- قانون  اساسی

 

 

 

96

 

 

 

 

3-4-6-2- قوانین عادی

 

 

98

 

 

 

 

3-5- حق امنیت

 

 

99

 

 

 

 

3-5-1- مفهوم امنیت

 

 

100

 

 

 

 

3-5-2- امنیت در قانون اساسی

 

 

100

 

 

 

 

3-5-2-1- امنیت حیثیت

 

 

100

 

 

 

 

3-5-2-2- امنیت جان

 

 

101

 

 

 

 

3-5-2-3- امنیت مال

 

 

102

 

 

 

 

3-5-2-4- امنیت مسکن

 

 

102

 

 

 

 

3-5-3- امنیت در قوانین عادی

 

 

103

 

 

 

 

3-6- حق مصونیت

 

 

104

 

 

 

 

 

3-6-1- مصونیت از تعرض

 

 

 

104

 

 

 

 

3-6-2- مصونیت در قانون اساسی

 

 

104

 

 

 

 

 

3-6-2-1- مصونیت از تبعید

 

 

 

104

 

 

 

 

 

3-6-2-2- مصونیت از شکنجه اجبار و اکراه بر شهادت، اقرار و سوگند

 

 

 

104

 

 

 

 

 

3-6-2-3- مصونیت از هتک حرمت

 

 

 

105

 

 

 

 

 

3-6-2-4- مصونیت از توقیف غیرقانونی و دستگیری افراد

 

 

 

105

 

 

 

 

3-6-3- مصونیت در قوانین عادی

 

 

105

 

 

 

 

 

3-7- حق تابعیت

 

 

 

106

 

 

 

 

3-7-1- حق تابعیت در قانون اساسی

 

 

106

 

 

 

 

3-7-2- حق تابعیت در قوانین عادی

 

 

106

 

 

 

 

فصل چهارم: نتایج

 

 

 

(محدودیت­ها و موانع حقوق سیاسی در قانون اساسی و قوانین عادی)

 

109

 

 

 

 

4-1- مقدمه

 

 

110

 

 

 

 

4-2- نگاهی بر اصل 115 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران پیرامون شرایط رئیس جمهور

 

 

110

 

 

 

 

4-2-1- رجال مذهبی و سیاسی  

 

 

111

 

 

 

 

4-2-2- شرایط مربوط به تابعیت

 

 

112

 

 

 

 

4-2-3-  شرایط عقیدتی

 

 

115

 

 

 

 

4-2-4-  مدیریت و تدبیر

 

 

115

 

 

 

 

4-3- محدودیت ها و موانع مساوات در قانون اساسی و قوانین عادی

 

 

116

 

 

 

 

4-4- محدودیت ها و موانع مشاغل خاص

 

 

120

 

 

 

 

4-5- محدودیت ها و موانع اقلیت‌های مذهبی و بیگانگان

 

 

121

 

 

 

 

 

4-6- تعارض و اختلاف در تفسیر مفاهیم اساسی

 

 

 

121

 

 

 

 

 

4-6-1-تعارض کنوانسیون بین المللی حقوق مدنی و سیاسی سازمان ملل متحد مصوب26 دسامبر 1966 با ق.ا.ایران در زمینه فرصت های شغلی و مشارکت های سیاسی و اجتماعی زنان

 

 

 

122

 

 

 

 

4-7- محدودیت ها و موانع حق دادرسی منصفانه

 

 

123

 

 

 

 

4-8- محدودیت های حق امنیت در قوانین

 

 

124

 

 

 

 

4-9- محدودیت ها و موانع صیانت و تضمین مصونیت حیات افراد

 

 

125

 

 

 

 

4-10- محدودیت ها و موانع مصونیت نمایندگان در قوانین ایران

 

 

126

 

 

 

 

4-11- محدودیت ها و موانع آزادی بیان و عقیده

 

 

127

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل پنجم: نتیجه گیری

 

 

129

 

 

 

 

نتیجه گیری

 

 

130

 

 

 

 

منابع وماخذ

 

 

 

چکیده انگلیسی

 

137

 

 

 

145

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

 

اهمیت آزادی و سرنوشت انسان ها در تعیین مقدورات خود ارزشی است که از اواخر قرن هجده و به دنبال آن جنگ های استقلال آمریکا و انقلاب فرانسه بیشتر مورد توجه بشریت و جوامع قرار گرفته است.

 

 

ولی نهادینگی حقوقی و تقنین بین المللی این ارزش پس از جنگ جهانی اول در قرارداد ورسای متظاهر شد. بعد از جنگ جهانی دوم، حقوق سیاسی ملت بیشتر به معنی استقلال سرزمین های تحت استعمار و انقیاد بیگانگان بسط مفهومی یافت.

 

 

از دهه 1970 حقوق سیاسی به مفهوم حاکمیت دموکراسی، رعایت حقوق بشر و تضمین حقوق اقلیت ها در جوامع بشری جهت گیری داشته است.

 

 

حال حقوق سیاسی  ملت، از مباحث محوری نظام های سیاسی است که در قانون اساسی نظام های سیاسی بر آن تأکید می شود و کشورهای مختلف جهان می کوشند آن را سرلوحه قانون اساسی و درخشان ترین فصل آن قرار دهند که یکی از عمده ترین مباحث حقوق اساسی، حقوق بشر، حقوق افراد و محدودیت قدرت زمامداران است که از آن با عنوان حقوق و تکالیف حکومت و افراد و حقوق و آزادی های اساسی یاد می کنند.

 

 

مراد از حقوق سیاسی در اینجا حقوقی است که در حوزه سیاست ملاحظه می شود. در این پژوهش به مسائل مربوط به حقوق مردم در مقابل حکومت در حوزه سیاست می پردازیم. در این پژوهش ابتدا به کلیات موضوع پرداخته سپس وارد بحث حقوق سیاسی شده که در فصل اول به حق تعیین سرنوشت در قانون اساسی و قوانین عادی و کنوانسیون ها می پردازیم سپس در فصل دوم جنبه ها و حقوق آزادی ها را در قوانین مورد بحث قرار می دهیم و در آخر به تحلیل مؤلفه های حقوق سیاسی و ضمانت اجرا، جایگاه و نقایص در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، قانون مجازات اسلامی و سایر قوانین و در عرصه بین المللی، اعلامیه های جهانی و میثاق بین المللی به رشته تحریر در می آوریم .

 

 

 

 

 

واژگان کلیدی :

 

 

حقوق، حقوق سیاسی، ملت، قانون اساسی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

 

کلیات

 

 

(حق تعیین سرنوشت)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1- مقدمه:

 

 

«حکومت ایران، جمهوری اسلامی است که ملت ایران بر اساس اعتقاد دیرینه‌اش به حکومت حق و عدل قرآن، در پس انقلاب اسلامی پیروزمند خود به رهبری مرجع عالی‌قدر تقلید، آیت‌الله العظمی امام خمینی(ره) در همه‌پرسی… با اکثریت 2/98 کلیه کسانی که حق رأی داشتند، به آن رای مثبت داد.» (اصل اول) «جمهوریت» بیانگر شکل نظام، «اسلامیت» نشانگر محتوای آن و اجرای آن، همسو با خواست مردم است؛ یعنی محتوای اسلامی در عصر غیبت کبری، با حضور فردی تضمین می‌شود که ویژگی‌های بیان شده در اصل پنجم قانونی اساسی را داشته باشد؛ یعنی فقیه عادل و باتقوا، آگاه به زمان، شجاع، مدیر و مدبر که طبق اصل یک‌صد و هفتم قانون اساسی عهده‌دار ولایت امر و امامت امت می‌شود.

 

 

ارکان اساسی نظام جمهوری اسلامی ایران براساس قانون اساسی، اسلام، مردم و رهبری است که این سه عنصر، ارکان اصلی انقلاب اسلامی و عامل مؤثر در پیروزی آن و ضامن تداوم آن به شمار می‌آید. به همین دلیل، این سه رکن نه تنها هرگز به مغایرت و تعارض با یکدیگر نمی‌رسند، بلکه هرکدام به‌گونه‌ای پشتوانه دو عنصر دیگر است و بدون یکدیگر تحقق عینی و مؤثر نخواهند یافت. در آخرین اصل از اصول قانون اساسی درباره این محتوای اصولی و تغییرناپذیری آن آمده است: «محتوای اصول مربوط به اسلامی بودن نظام و ابتنای کلیه قوانین و مقررات بر اساس موازین اسلامی و پایه‌های ایمانی و اهداف جمهوری اسلامی ایران و جمهوری بودن حکومت و ولایت امر و امامت امت و نیز اداره امور کشور با اتکا به آرای عمومی و دین و مذهب رسمی ایران تغییرناپذیر است».

 

 

جمهوری اسلامی با دو ویژگی بنیادین که محتوای جهان‌بینی آن است و در مقدمه قانون اساسی به صراحت به آن اشاره شده است، شکل گرفت که عبارتند از:

 

 

الف) حاکمیت خدا یا مشروعیت نظام

 

 

منشأ حقانیت و مشروعیت در نظام اسلامی، خداوند سبحان است. بنابراین، حاکمیت به خداوند اختصاص دارد: «حاکمیت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست و هم او انسان را بر سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته است…». (اصل پنجاه و ششم) تحقق حاکمیت خداوند در گرو آن است که 1. امر و نهی او (قوانین اسلامی) حاکم باشد (اصل چهارم) و 2. حاکم و مجری قانون (ولی امر) به نصب و تأیید او باشد. (اصل پنجم) بنابراین، اصل چهارم بیانگر حاکمیت خداوند در مرحله وضع قانون و اصل پنجم بیانگر حاکمیت خداوند در مرحله اجرای قوانین است.

 

 

 

 

 

 

ح) دوران پهلوی (معاصر) 20

 

گفتار دوم: مخالفین ولایت فقیه. 20

 

گفتار سوم: موافقین ولایت فقیه و ادله ی آنان. 21

 

الف) دلایل نقلی.. 22

 

1- روایت عمر بن حنظله. 22

 

2- سایر روایات…. 26

 

ب) دلایل عقلی.. 28

 

1- اصل تنزل تدریجی… 28

 

2- ولایت‏فقیه یا حاکمیت اصلح در عصر غیبت…. 29

 

فصل دوم: ولایت فقیه و مشروعیت حکومت دینی.. 39

 

مبحث نخست: مشروعیت قدرت سیاسی.. 40

 

گفتار نخست- مفهوم مشروعیت سیاسی.. 40

 

گفتار دوم- مشروعیت سیاسی حاکمیت… 41

 

الف- مشروعیت از دیدگاه اندیشمندان. 42

 

1- افلاطون.. 42

 

2- ماکس وبر.. 43

 

3- کارل اشمیت…. 44

 

4- فررو.. 45

 

مبحث دوم: اکتساب مشروعیت در حکومت دینی.. 45

 

گفتار نخست: مشروعیت با پشتوانه ی شرعی.. 46

 

الف- مشروعیت و مقبولیت… 47

 

ب- نقد مشروعیت دولت های مدرن. 49

 

ج- مشروعیت الهی.. 51

 

د- مشروعیت الهی و مردمی.. 52

 

1- مشروعیت الهی و حق حاکمیت مردم. 53

 

گفتار دوم: مشروعیت بر اساس قانون اساسی ایران. 56

 

الف- ولایت فقیه و نظام دیکتاتوری.. 57

 

ب- ولایت و تفکیک قوا 59

 

ج- ولایت فقیه در قانون یا بر قانون. 60

 

نتیجه گیری بخش نخست… 62

 

بخش دوم: جایگاه و اختیارات ولایت فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. 64

 

 

فصل نخست: جایگاه ولایت فقیه در قانون اساسی.. 65

 

مبحث نخست: شرایط رهبری.. 65

 

مبحث دوم: خبرگان رهبری.. 67

 

گفتار نخست: لزوم وجود و نظارت خبرگان رهبری.. 67

 

گفتار دوم: کارکرد و وظایف خبرگان رهبری.. 68

 

الف- ویژگی اعضای خبرگان. 70

 

ب- نظارت بر عملکرد رهبری.. 72

 

مبحث سوم: تفاوتها و اشتراکات در جایگاه ولایت فقیه در قانون اساسی پیش و پس از بازنگری.. 76

 

گفتار نخست: پیش از بازنگری.. 76

 

گفتار دوم: پس از بازنگری.. 78

 

فصل دوم: اختیارات ولی فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.. 80

 

مبحث نخست: حدود اختیارات ولی فقیه در قانون اساسی.. 80

 

گفتار نخست: اصل 110 و 57، حصری بودن یا تمثیلی بودن. 80

 

گفتار دوم: اصل 57 و ولایت مطلقه. 82

 

مبحث دوم: اختیارات مندرج در اصل 110. 83

 

گفتار نخست: تعیین سیاستهای کلّی نظام و نظارت بر اجرای آن. 84

 

گفتار دوم: تنظیم روابط میان قوا 86

 

گفتار سوم: حل معضلات نظام. 87

 

الف- سابقه حل معضلات در دوره ی امام خمینی.. 88

 

1- بن بست اختلاف بین مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان.. 89

 

2- تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام. 90

 

ب- حل معضلات در چارچوب قانون اساسی.. 91

 

گفتار چهارم: فرمان‏ همه‏ پرسی.. 93

 

الف- مفهوم همه پرسی و پیشینه ی آن. 93

 

ب- همه پرسی در قانون اساسی.. 94

 

گفتار پنجم- اختیارات نظامی.. 95

 

الف- فرماندهی‏ کل‏ نیروهای‏ مسلح‏.. 95

 

ب- اعلان جنگ‏ و صلح‏ و بسیج‏ نیروها‏ 96

 

گفتار ششم: سایر وظایف… 96

 

الف- نصب‏ و عزل‏ و قبول‏ استعفاء. 96

 

ب- نظارت بر رئیس جمهور. 97

 

ج- عفو. 97

 

د- نظارت بر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. 98

 

گفتار هفتم: نقش رهبری در بازنگری قانون اساسی.. 99

 

نتیجه گیری بخش دوم. 101

 

نتیجه گیری.. 103

 

کتابنامه. 108

 

 

 

 

 

مقدمه

 

 

 

تأمّل در اساس دین اسلام و وقوف به احکام اجتماعی و سیاسی نظیر قوانین قضاوت، اقتصاد، جهاد، روابط بین الملل، امر به معروف و نهى از منکر و غیره بی­تردید بیانگر این واقعیت است که اسلام در جمیع مسائل مرتبط با جامعه و روابط آن حکم و قانون دارد و حکومتى را مى­توان حکومت اسلامى و دینى دانست که قوانین اسلام حضور کامل و عینى در عرصه­ى حیات اجتماعى داشته باشد و مبناى حرکت حاکمان و دولت مردان باشد. در چنین جامعه­ای مشروعیّت هر دولت و قدرتى وابسته به آن است که از سوى حضرت حق، اجازه­ى تصرّف داشته باشد و از آن جا که بر اساس معارف شیعه، این مشروعیّت در عصر حضور، براى امامان معصوم(علیهم السلام)تشریع شده است، در عصر غیبت هم باید دولت و هر نهاد قد

 

 

2-2-1- سرقت… 10

 

2-2-2- سارق: 11

 

2-2-2-1-دستهبندیسارقازنظرسنوجنس: 11

 

2-2-2-2- دستهبندیسارقینازنظرشیوههایسرقت: 13

 

2-2-2-2-1- سرقتازطویله: 13

 

2-2-2-2-2- سرقتدرزمانچرا: 13

 

2-2-2-2-3- سرقتازکامیون: 14

 

2-2-2-2-4- سرقتدرزمانکوچ: 14

 

2-2-3- استانکهگیلویهوبویراجمد: 14

 

2-2-3-1- موقعیتجغرافیایی: 15

 

2-2-3-2- فرهنگ: 15

 

2-2-4- استانلرستان: 16

 

2-2-4-1-  موقعیتجغرافیایی.. 16

 

2-2-4-2- فرهنگ: 17

 

2-2-5- پیشگیری: 17

 

2-3- بیانمتغیرهاوشاخصها: 18

 

2-3-1- تعریفمتغیر: 18

 

2-4- مبانینظری.. 21

 

2-4-1- نظریهمعاشرتهایترجیحی : 21

 

2-4-2- نظریهآلبرتکوهن ( خردهفرهنگمجرمانه): 23

 

2-4-3- نظریهکنترلاجتماعیهیرشی: 25

 

2-4-4- نظریهتقویتترجیحیجفری: 28

 

2-4-5- نظریهفعالیتعادیاثرلاریکوهنومارکوسفلسن. 29

 

2-4-6- نظریهشیوهزندگیهیندلنگوگاتفردسن: 30

 

2-4-7- نظریاتمکتباقتصادی: 31

 

2-5- تاریخچهجرمسرقت: 32

 

2-6-پیشگیری.. 33

 

2-6-1- اهمیتپیشگیریازدیدگاهفقهی: 34

 

2-6-2- اهمیتپیشگیریازدیگاهجرمشناسی.. 34

 

2-6- 3- انواعپیشگیری: 35

 

2-6-4- پیشگیریکیفری: 35

 

 

2-6-5- پیشگیریاجتماعی«اصلاحی» 35

 

2-6-6- پیشگیریوضعی.. 36

 

فصلسوم. 38

 

تحقیقمیدانی.. 38

 

3-1- مقدمه. 39

 

3- 2- دادههایآماریوتحقیقآنها 39

 

3-3- سؤالاتباز. 70

 

3-3-1- شمابهعنوانیککارشناسدلایلاصلیسرقتاحشامراچهمیدانید؟. 70

 

3-3-2- بهنظرشمااقداماتگشتیونظارتیپلیسدرزمینهسرقتاحشامباچهکیفیتیانجاممیشود؟. 71

 

3-3-3- بهنظرشمااقداماتقضاییدربرخوردبامرتکبینسرقتاحشامباچهکیفیتیانجاممیشود؟. 71

 

3-3-4- شماچهراهکارهاییرابرایپیشگیریازسرقتاحشامپیشنهادمیکنید؟. 71

 

3-4- مطالعهموردی.. 72

 

4-1- نتیجهگیری.. 76

 

پیوستها 81

 

پیوست 1. 81

 

پیوست2: 85

 

منابعومأخذ: 88

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

عنوان                                                                                                               صفحه

 

جدول 3-1- توزیع آزمودنی ها بر حسب جنسیت ……………………………………………………………………36

 

جدول 3-2- وضعیت تأهل آزمودنی ها…………………………………………………………………………………….37

 

جدول 3-3-  آزمون t مستقل برای بررسی تأثیر عوامل اجتماعی بر سرقت احشام :……………………….45

 

جدول 3-4- آزمون t مستقل برای بررسی تأثیر عوامل فرهنگی بر سرقت احشام :………………………….46

 

جدول 3-5- آزمون t مستقل برای بررسی تأثیر عوامل مذهبی بر سرقت احشام……………………………..47

 

جدول 3-6- آزمون t برای بررسی تأثیر عوامل اقتصادی بر سرقت احشام:…………………………………….48

 

جدول 3-7- توانایی جسمی سارقان احشام  بر اساس پاسخ آزمودنی …………………………………………..49

 

جدول 3-8- برررسی ارتکاب آسان سرقت احشام بر اساس پاسخ آزمودنی ها……………………………..53

 

جدول 3-9-پایین بودن احتمال دستگیری بر اساس پاسخ آزمودنی ها………………………………………….54

 

جدول 3-10-دامداری و پرورش احشام به شیوه ی سنتی به عنوان یکی از عوامل تقوت کننده سرقت احشام بر اساس پاسخ آزمودنی ها…………………………………………………………………………………………….56

 

جدول 3-11- تأثیر عدم وجود مجازات مناسب برای سرقت احشام بر اساس پاسخ آزمودنی ها…………………………………………………………………………………………………58

 

جدول 3-12-نمودار ارتکاب سرقت بر حسب وضعیت بر اساس پاسخ آزمودنی ها……………………………………………………………………………………………………………..63

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نمودارها

 

عنوان                                                                                                               صفحه

 

نمودار 2-1- شاخص های عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی…………………………………………………….19

 

نمودار 3-1-  توزیع آزمودنی ها بر حسب سن…………………………………………………………………………..36

 

نمودار 3-2-توزیع آزمودنی ها بر حسب وضعیت تأهل……………………………………………………………..37

 

نمودار 3-3- توزیع آزمودنی ها بر حسب محل سکونت……………………………………………………………..38

 

نمودار 3-4-  توزیع آزمودنی ها بر حسب تحصیلات…………………………………………………………………39

 

نمودار 3-5- توزیع آزمودنی ها  بر حسب میزان درآمد ماهیانه ……………………………………………………40

 

نمودار 3-6- توزیع آزمودنی ها بر حسب وضعیت اشتغال ………………………………………………………….41

 

نمودار 3-7- مکان سرقت بر حسب ویژگی های مکان……………………………………………………………….42

 

نمودار 3-8- محل سرقت (شهری – روستایی- عشایری)……………………………………………………………43

 

نمودار 3-9- سابقه کیفری سرقت احشام آزمودنی ها………………………………………………………………….44

 

نمودار 3-10- تأثیر توانایی جسمانی براساس پاسخ آزمودنی ها……………………………………………………49

 

نمودار 3-11- شناسایی قبل از سرقت احشام براساس پاسخ آزمودنی ها……………………………………….50

 

نمودار 3-12-  کسب احترام بیشتر از طریق بدست آوردن پول براساس پاسخ آزمودنی ها………………51

 

نمودار 3-13- بررسی سرقت احشام برای خود نمایی و نشان دادن قدرت وزرنگی براساس پاسخ آزمودنی ها…………………………………………………………………………………………………………………………….52

 

نمودار 3-14- برررسی ارتکاب آسان سرقت احشام بر اساس پاسخ آزمودنی ها…………………………….53

 

نمودار 3-15- پایین بودن احتمال دستگیری بر اساس پاسخ آزمودنی ها………………………………………..54

 

نمودار 3-16-فروش آسان احشام در بازار بر اساس پاسخ آزمودنی ها…………………………………………55

 

نمودار 3-17- دامداری و پرورش احشام به شیوه ی سنتی به عنوان یکی از عوامل تقوت کننده سرقت احشام بر اساس پاسخ آزمودنی ها…………………………………………………………………………………………….56

 

نمودار 3-18- تأثیر فقدان اهرمهای کنترلی در فروش احشام و گوشت بر اساس پاسخ آزمودنی ها…………………………………………………………………………………………………………57

 

نمودار 3-19- تأثیر عدم وجود مجازات مناسب برای سرقت احشام بر اساس پاسخ آزمودنی ها………58

 

نمودار 3-20- تأثیر عدم برخورد قاطع و حتمی با سارقان احشام و در نتیجه کاهش ریسک حاصل از ارتکاب جرم بر اساس پاسخ آزمودنی ها…………………………………………………………………………………59

 

نمودار 3-21- تأثیر نظارت کم رنگ پلیس در سرقت احشام بر اساس پاسخ آزمودنی ها…………………60

 

نمودار 3-22-  بررسی تاثیر نوع و میزان برخورد با سارقین در سرقت احشام براساس پاسخ آزمودنی ها………………………………………………………………………………61

 

نمودار 3-23- وضعیتهای ارتکاب آسان سرقت احشام بر اساس پاسخ آزمودنی ها…………………………62

 

نمودار 3-24- ارتکاب سرقت بر حسب وضعیت بر اساس پاسخ آزمودنی ها…………………………………63

 

نمودار 3-25- ارتکاب سرقت بر حسب زمان بر اساس پاسخ آزمودنی ها……………………………………64

 

نمودار 3-26- نیاز به تصویب قانون جدید در ارتباط با سرقت احشام بر­اساس پاسخ آزمودنی­ها………………………………………………………………………………………………………..65

 

 

چکیده:

 

سرقت از نظر آمار جنایی بیشترین آمار را در میان جرایم علیه اموال و مالکیت به خود اختصاص داده است سرقت احشام در چند دهه اخیر وضعیت نگران کننده ای را به ویژه برای دامداران و کشاورزان بوجود آورده است بررسی سرقت احشام با نگاه جرم شناختی به ما اجازه می دهد که آنرا از زوایای مختلف جرم شناختی بگذرانیم. تحقیق حاضر سعی بر آن دارد که با این نگاه جرم شناختی و با بهره گیری از نظریه های مختلف سرقت احشام را بررسی نماید. این تحلیل با استفاده از داده های حاصل از 120 سارق و 80  نیروی متخصص (قاضی و ضابط) در استانهای کهگیلویه و بویراحمد و لرستان انجام شده است. با توجه به نتایج بدست آمده سرقت احشام در استانهای مذکور ریشه در مسائل مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و علل خاص دیگر دارد. نتایج حاکی از آن است که سرقت احشام ویژگی های خاص و منحصر به فردی دارد و تمامی این ویژگی ها و دلایل سرقت احشام در استانهای مورد مطالعه مشترک هستند.

 

واژگان کلیدی: جرایم علیه اموال- سرقت- احشام- جرم شناختی- استان های کهگیلویه و بویراحمد و لرستان

 

 

 

مقدمه:

 

سرقت از معدود جرایمی است که انجام عمدی آن در تمام مراحل زندگی یک فرد ممکن است. کسانی که به سرقت روی می آورند که آمادگی هایی لازم در آن ها وجود دارد و شرایطی هم برای ارتکاب سرقت آنها فراهم می گردد. سرقت ممر اصلی سارقان حرفه ای است. حرفه ای ها عمل خود را شرافتمندانه تر از تقلب و کلاهبرداری می دانند. سارقان آماتور معمولاً جوان اند و بدون طراحی و برنامه ریزی خاص مرتکب سرقت می شوند سرقت امروزه با برنامه ریزی های دقیق و با بهره وری از امکانات فنی پیشرفته انجام می شود و سارقین از آخرین تکنولوژی موجود در جهت کار خود سود می برند به همین لحاظ مقابله و برخورد با سارقین و سرقت نیز متناسب با اقدامات سارقین متحول گردیده و به صورت علمی و حساب شده در آمده است. مواد و مسائل مختلفی که موجب گرایش به سرقت می شود در عرصه کنونی بسیار پیچیده تر از گذشته است و به همین علت مقابله با آن دشوارتر از قبل می نمایاند و در این راه مشکلات فراوانی وجود دارد سرقت نیز به عنوان یک آسیب اجتماعی به اختلال رفتاری دارای علل و انگیزه هایی است که باید آنها را شناخت و به صورت ریشه ای درمان کرد. اهمیت شرایط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و گاه بومی و منطقه ای بر کسی پوشیده نیست. عواملی چون فقر مادی، فقر فرهنگی، طبقاتی بودن جامعه و نابرابری های اجتماعی، زاغه نشینی، معاشرت با دوستان ناباب، از هم گسیختگی نظام خانواده، مشکلات روانی از قبیل فقر عاطفی، ناکامی، حسادت، خود نمایی و دهها شاخص دیگر می تواند علل جرم سرقت باشند. سرقت احشام نیز به یقین دارای علل متفاوتی است. با یک نگاه جرم شناختی می توان دید که دلایل سرقت احشام چیست و چه راهکارهای را برای پیشگیری از سرقت احشام بکار بست. در سرقت احشام با توجه به نوع مالی که ربوده می شود شیوه ها و شگردهای خاصی استفاده می شود و برای شناخت این شیوه ها باید نگاهی جرم شناسی به قضیه داشته باشد. و با شناخت این شیوه ها می توانیم به ارائه راهکارهایی برای پیشگیری از این جرم بپردازیم. هدف از پژوهش حاضر، شناخت ماهیت سرقت احشام و وضعیت سارقین احشام از دیدگاه علمی و جرم شناسی است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

 

کلیات

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1- طرح مسئله:

 

یکی از قدیمی ترین جرایم علیه اموالی که شاید از همان ابتدای پیدایش مفهوم مالکیت در جوامع بشری ارتکاب می یافته و معمولاً مجازات های سختی هم برای مرتکبین آن در ادیان و جوامع مختلف پیش بینی می شده، جرم سرقت است.

 

جرم سرقت نیز با توجه به آیه 12 سوره مبارکه ممتحنه یکی از مفاسد و جرایم در عصر بعثت بوده است. این جرم به دلیل اینکه نسبت به سایر جرایم ارتکاب آن آسان تر می باشد آمار بیشتری از جرایم را به خود اختصاص داده است.

 

مطالعه و بررسی آسیب ها و انحرافات اجتماعی من جمله پدیده سرقت از گذشته های دور مورد توجه و علاقه متفکران و فلاسفه بوده است و بر حسب بررسی و ماهیت موضوع تحقیق از نظرگاه جرم شناختی بایستی به قواعد نظام های اجتماعی – اقتصادی و فرهنگی پرداخته شود.

 

منشأ بسیاری از جرایم در کشورمان از عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، بومی و … تأثیر پذیرفته است و موجب پدید آمدن پدیده مذمومی بنام سرقت گشته است که هر ساله با افزایش بی نظیر آن مواجهه ایم.

 

از نظر جرم شناختی باید اذعان داشت که سرقت در آمار جنایی از رایج ترین جرایم علیه اموال است.

 

در این پژوهش به بررسی جرم شناختی سرقت احشام پرداخته می شود. بر اساس بررسی های به عمل آمده و گزارش های موجود آمار سرقت احشام در مناطق روستایی و حاشیه ای شهرها نگران کننده است. به خصوص در چند سال اخیر آمار مستند و قابل توجهی از وقوع این پدیده کاملاً مشهود است. نتایج حاصله از بررسی های علوم جرم یابی و پلیس علمی نشان از این امر دارد که جرم سرقت احشام به تدریج به صورت حرفه ای تر صورت می گیرد و تبدیل به یک جرم باندی شده است.

 

زمانی که از اولویت های توسعه استانی کشاورزی تدوین می شود انتظار بر این است که امنیت لازم برای سرمایه گذاری در این زمینه ایجاد شود. اکنون می توان گفت که موضوع حل نشده سرقت احشام در استان های کهگیلویه و بویراحمد و لرستان تبدیل به آسیبی برای توسعه استان در بخش کشاورزی و به دنبال آن سایر بخش ها شود. از آن جایی که امنیت زیر بنای توسعه پایدار در رفاه اجتماعی را تشکیل می دهد، پیشگیری و جلوگیری از وقع این جرم و البته هر عمل مجرمانه دیگر برای دست اندرکاران و برنامه ریزان امور امری ضروری و اجتناب ناپذیر است. چرا که دامدارن و کشاورزان از مظلوم ترین اقشار جامعه هستند که بعضی از آنها همه دست رنج عمرشان چند رأس گوسفند و گاو می باشد. سرقت احشام و دام ها مخصوصاً گوسفندان راحت ترین و ساده ترین نوع سرقت است و متأسفانه اهرم های قانونی و حمایتی جدی در این زمینه نیز وجود ندارد. امید است بتوان با ریشه یابی، پی گیری، و برخوردهای جدی با سارقان از این تبعیض اجتماعی پیشگیری کرد و دامنه امنیت را برای دامداران و کشاورزان توسعه داد.

 

1-2- اهمیت و ضرورت تحقیق:

 

جرم شناسی دانشی نوپا است و نگاهی نسبتاً جدید به جرم و بزهکاری دارد و می­تواند بسیاری از زوایای علل بروز آن را برای ما روشن کند و یا جامعه شناسی نیز با بیان تئوری و نظریات مختلف توجه ویژه ای به جرم یا همان تعبیر جامعه شناسان از انحرافات دارد، که با انجام این تحقیق می توان آن نظریه ها را در استانهای کهگیلویه و بویراحمد و لرستان تأیید یا رد کرد. با توجه به احساس نیاز به انجام پروژه های جرم شناختی در استان های مذکور و به خصوص اینکه علل ارتکاب سرقت احشام در این استانها می تواند ناشی از مسائل فرهنگی – اجتماعی، اقتصادی، جغرافیایی باشد. ترجیح داده شد که این موضوع در این مناطق مورد بررسی قرار گیرد. بر اساس آمار سرقت در بسیاری از جوامع بیشترین انحراف پس از فحشا و روابط نامشروع، در کشور ما پس از قتل و اعتیاد و مصرف مواد مخدر از پر سابقه ترین جرایم می باشد. بنابراین طرح موضوع سرقت احشام به عنوان یکی از مشکلات پیچیده اجتماعی و بررسی علمی آن با ارائه به نحوه شکل گیری و چگ

 

 

ب-معنای اصطلاحی جرم از دیدگاه فقها………….. 42

 

ج-دیدگاه فقهای اهل سنت……………………. 43

 

-گفتار پنجم-عناصر تشکیل دهنده جرم………….. 44

 

الف-عنصر قانونی جرم………………………. 45

 

ب-عنصر مادی جرم………………………….. 45

 

ج-عنصر معنوی یا روانی جرم…………………. 45

 

-گفتار ششم-عناصر تشکیل دهنده جرم در اسلام……. 55

 

مبحث سوم- تفکیک جرم و گناه در حقوق کیفری مدرن.. 62

 

فصل سوم: رابطه جرم و گناه در حقوق کیفری قبل از انقلاب 66

 

مبحث نخست- دوران مشروطه…………………… 67

 

-گفتار اول-اصل دادرسی شرعی و عرفی………….. 68

 

-گفتار دوم-حقوق کیفری ایران قبل از مشروطه…… 71

 

مبحث دوم- دوران پس از مشروطه………………. 72

 

-گفتار اول-ویژگی­های حقوق جزای وضعی…………. 73

 

-گفتار دوم-ویژگی­های حقوق جزای وضعی دوره شاه…. 79

 

-گفتار سوم-پس از پیروزی انقلاب اسلامی………… 85

 

فصل چهارم: رابطه جرم و گناه پس از انقلاب…….. 87

 

مبحث نخست- جرایم حد، قصاص و دیات…………… 87

 

-گفتار اول-جرائم حدی……………………… 87

 

الف-تعریف حد و اقسام آن…………………… 87

 

ب-کیفر­های زنا……………………………. 88

 

-گفتار دوم-قصاص………………………….. 89

 

-گفتار سوم-دیا ت………………………….. 93

 

الف-مسئولیت مدنی یا دیه…………………… 93

 

ب-میزان دیه……………………………… 95

 

مبحث دوم- تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده…….. 98

 

-گفتار اول-تعزیر…………………………. 98

 

الف-نظرات فقهای امامیه……………………. 99

 

ب-تعریف حقوقی تعزیر………………………. 101

 

فصل پنجم: نتیجه‌گیری………………………. 105

 

منابع …………………………………………………………………………………………………………………………. 111

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

مفاهیم گناه و جرم از جمله مفاهیمی هستند که در عرصه اذهان عمومی جوامع سنتی تفکیک مشخصی ندارند.مصادیق جرم و گناه گرچه در مواردی هم­پوشانی دارند، اما در اصل مفاهیمی جدا هستند؛جرم اقدام به عملی است که منع قانونی دارد و قانونگذار برای آن مجازاتی در نظر گرفته است.در مقابل انجام گناه ارتکاب به عملی است که در منابع دینی منع و نهی شده است و مجازاتی اخروی نیز برای عامل آن در نظر گرفته شده است.

 

در جوامع عرفی و سنتی به طور تاریخی تفکیکی بین جرم و گناه نبوده است و گناه که مفهومی شرعی است بت جرم که مفهومی عرفی است قرابت نزدیکی داشته است.در دنیای سنتی دیروز ، آموزه­های دین و دستورات شرع کمابیش همان نقشی را در تعیین شیوه صحیح و پذیرفته انجام امور اجتماع داشته­اند که امروزه قوانین مدنی در جامعه دارند.

 

با گذر زمان و پیشرفت دانش بسیاری مسائل جدید مطرح شده­اندکه مستلزم ایجاد قوانین جدید هستند.بسیاری از این مسائل نوین مشمول حوزه تاریخی شرع و مذهب نگشته­اندو لذا تخلف از آنان جنبه گناه به خود نگرفته است.

 

رعایت قوانین مرتبط با مسائل و قرارداد­های دنیای نوین با معین کردن جرم و مقرر کردن جریمه­هایی تضمین می­شود که مفاد حقوقی کاملاً معین و ملموس دارند و بار گناه بر آنها مترتب نیست.البته بسیارند مصادیقی که هم از لحاظ حقوقی جنبه جرم دارند و هم از لحاظ دینی جنبه گناه.ولی جریمه­هایی که قوانین مدنی جوامع نوین برای چنان اعمال مجرمانه تعیین می­کند تنها با توجه بر جنبه مجرمانه آنها و آسیب­های آن به جامعه مدنی تعیین می­شود و نه با نگاهی به جنبه گناه بودن آنها.

 

با وصفی که رفت در جهان امروز مفاهیم جرم و گناه دو مفهوم کاملاًجدا و منفک هستند.

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول- کلیات

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

از آ

 

 

 

 

چکیده …………………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

1

 

 

 

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

 

2

 

 

 

فصل اول : کلیات

 

 

 

 

 

 

1-1         بیان مسئله ……………………………………………………………………………………………………………………

 

 

11

 

 

 

1-2         ضرورت و اهمیت تحقیق ……………………………………………………………………………………………..

 

 

12

 

 

 

1-3         اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………….

 

 

13

 

 

 

1-4         پیشینه موضوع تحقیق …………………………………………………………………………………………………..

 

 

14

 

 

 

1-5         سؤال­ها ………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

15

 

 

 

1-6         فرضیه ها ……………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

15

 

 

 

فصل دوم : مبانی نظری آماده­سازی زندانیان

 

 

 

 

 

 

2-1         تاریخچه، مبانی نظری ……………………………………………………………………………………………………

 

 

17

 

 

 

2-1-1          تولد زندان ……………………………………………………………………………………………………………….

 

 

17

 

 

 

2-1-1-1           تحولات بعدی ……………………………………………………………………………………………………..

 

 

18

 

 

 

2-1-2          پیشینه ی تاریخی آماده سازی …………………………………………………………………………………….

 

 

20

 

 

 

2-1-3          مبانی نظری آماده سازی، دیدگاه های کلی ………………………………………………………………….

 

 

26

 

 

 

2-1-3-1           تعریف آماده سازی ……………………………………………………………………………………………….

 

 

28

 

 

 

2-1-3-2           نکات کلیدی تعریف …………………………………………………………………………………………….

 

 

29

 

 

 

2-2         چگونگی آماده سازی زندانیان …………………………………………………………………………………………

 

 

29

 

 

 

2-2-1          انواع  رژیم های زندان­بانی ………………………………………………………………………………………..

 

 

31

 

 

 

2-2-1-1           رژیم حبس مشترک(زندان عمومی) ………………………………………………………………………

 

 

31

 

 

 

2-2-1-2           رژیم حبس انفرادی(مشهور به پنسیلوانیایی) …………………………………………………………

 

 

31

 

 

 

2-2-1-3           رژیم اُبورنی(مختلط) …………………………………………………………………………………………….

 

 

32

 

 

 

2-2-1-4           رژیم تدریجی(رژیم ایرلندی) ………………………………………………………………………………..

 

 

32

 

 

 

2-2-2          چگونگی طراحی برنامه های آماده سازی ……………………………………………………………………

 

 

33

 

 

 

2-2-2-1           اهداف برنامه­های آماده­سازی ……………………………………………………………………………….

 

 

34

 

 

 

2-2-2-2           مراحل پذیرش و طراحی برنامه آماده­سازی …………………………………………………………..

 

 

35

 

 

 

2-3         موانع و چالش های آماده سازی زندانیان ……………………………………………………………………….

 

 

38

 

 

 

2-3-1          موانع قانونی (در اجرای مجازات حبس) …………………………………………………………………..

 

 

39

 

 

 

2-3-1-1           ضعف در سیاست جنایی  تقنینی ………………………………………………………………………….

 

 

40

 

 

 

2-3-1-2           ضعف درسیاست جنایی قضایی …………………………………………………………………………..

 

 

45

 

 

 

2-3-2          موانع اجرایی (در اجرای مجازات حبس) …………………………………………………………………

 

 

46

 

 

 

2-3-2-1           ساختار زندان و وجود خرده فرهنگ­ها ………………………………………………………………..

 

 

46

 

 

 

2-3-2-2           کمبود نیروی انسانی  متخصص و کارآمد و با انگیزه …………………………………………..

 

 

49

 

 

 

2-3-2-3           کمبود فضا برای اسکان، نگهداری، اشتغال و حرفه­آموزی …………………………………….

 

 

50

 

 

 

2-3-2-4           عدم طبقه بندی و تفکیک زندانیان ……………………………………………………………………….

 

 

52

 

 

 

2-3-2-5           عدم اختصاص بودجه و امکانات لازم …………………………………………………………………

 

 

53

 

 

 

2-3-3          موانع قانونی و اجرایی (بعد از اتمام حبس) ……………………………………………………………..

 

 

54

 

 

 

2-3-3-1           موانع قانونی(بعد از اتمام حبس) …………………………………………………………………………

 

 

55

 

 

 

2-3-3-2           موانع اجرایی و اجتماعی (بعد از حبس) ……………………………………………………………..

 

 

56

 

 

 

2-4         ارزیابی وضعیت کنونی ایران و جهان در بحث آماده­سازی …………………………………………….

 

 

60

 

 

 

2-4-1          تفکرهای نوین در نظام زندان­بانی کشورهای جهان …………………………………………………..

 

 

61

 

 

 

2-4-2          ارزیابی آماده سازی محکومان در ایران و جهان ………………………………………………………..

 

 

66

 

 

 

فصل سوم : ساختارهای قانونی و راهکارهای اجرایی آماده­سازی زندانیان

 

 

 

 

 

 

3-1         آماده سازی در نصوص فراقانونی و قانونی ………………………………………………………………….

 

 

74

 

 

 

3-1-1          آماده­سازی محکومان در قوانین بالادستی (فراقانونی) ………………………………………………..

 

 

74

 

 

 

3-1-1-1           آماده­سازی محکوم در مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام …………………………….

 

 

75

 

 

 

3-1-1-2           آماده­سازی محکوم در قوانین بین­المللی ……………………………………………………………..

 

 

78

 

 

 

3-1-2          آماده سازی محکومان در قوانین موضوعه کشور ……………………………………………………..

 

 

82

 

 

 

3-1-2-1           قانون اساسی  …………………………………………………………………………………………………

 

 

83

 

 

 

3-1-2-2           قوانین عادی (مصوبات مجلس) ………………………………………………………………………..

 

 

86

 

 

 

3-1-2-3           مصوبات کمیسیون های مجلس شورای اسلامی ………………………………………………….

 

 

89

 

 

 

3-1-2-4           قوانین آیین­دادرسی کیفری بزرگسالان و دادرسی اطفال بزهکار …………………………..

 

 

93

 

 

 

3-1-2-5           قانون تبدیل شورای سرپرستی زندان­ها به سازمان زندان­ها ………………………………….

 

 

94

 

 

 

3-1-2-6           قانون مراکز مراقبت بعد از خروج زندانیان ………………………………………………………..

 

 

95

 

 

 

3-2         آماده­سازی محکومین در آیین نامه­های مصوب قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران ………..

 

 

96

 

 

 

3-2-1          آماده­سازی در آیین­نامه­های قبل از انقلاب اسلامی …………………………………………………..

 

 

96

 

 

 

3-2-1-1           اولین آیین نامه ……………………………………………………………………………………………….

 

 

97

 

 

 

3-2-1-2           دومین آیین نامه ……………………………………………………………………………………………..

 

 

98

 

 

 

3-2-2          آماده سازی درآیین نامه های بعد از انقلاب اسلامی …………………………………………………

 

 

100

 

 

 

3-2-2-1           روند ایجاد آیین­نامه­­های سازمان زندانها …………………………………………………………….

 

 

100

 

 

 

3-2-2-2           تحلیل اجمالی آیین­نامه­های اجرایی ………………………………………………………………….

 

 

101

 

 

 

3-2-2-3           بررسی آماده سازی در آیین نامه جدید (مصوب 1384) ……………………………………..

 

 

103

 

 

 

3-3         آماده­سازی محکومان در آیین­نامه­های خاص (مددکاری، مرکز مراقبت، انجمن حمایت(.

 

 

115

 

 

 

3-3-1          آماده سازی محکومان در آیین نامه مددکاری ………………………………………………………….

 

 

115

 

 

 

3-3-1-1           فلسفه وجود مددکار اجتماعی در زندانها …………………………………………………………..

 

 

115

 

 

 

3-3-1-2           مبانی نظری مددکاری اجتماعی در زندانها …………………………………………………………

 

 

116

 

 

 

3-3-1-3           خصوصیات و ویژگی های مددکاری اجتماعی در زندان­ها ………………………………….

 

 

117

 

 

 

3-3-1-4           تشریح آیین­نامه­ی اجرایی مددکاری زندانها ……………………………………………………….

 

 

118

 

 

 

3-3-1-5           تجزیه و تحلیل مواد آیین نامه …………………………………………………………………………

 

 

119

 

 

 

3-3-1-6           واقعیت مددکاری در زندانهای ایران …………………………………………………………………

 

 

123

 

 

 

3-3-2          آماده سازی محکومان در آیین نامه ی مرکز مراقبت بعد از خروج ……………………………

 

 

123

 

 

 

3-3-2-1           فلسفه وجودی مراقبت بعد از خروج ……………………………………………………………….

 

 

124

 

 

 

3-3-2-2           نحوه ی شکل گیری مراکز مراقبت بعد از خروج ………………………………………………

 

 

124

 

 

 

3-3-2-3           فرایند معرفی مددجویان آزاد شده زندان به مرکز مراقبت بعد از خروج ………………

 

 

125

 

 

 

3-3-2-4           تشریح آیین­نامه­ی اجرایی مرکز مراقبت بعد از خروج ……………………………………….

 

 

126

 

 

 

3-3-2-5           نگاه توسعه­ای به آیین نامه­ی مرکز مراقبت ………………………………………………………..

 

 

129

 

 

 

3-3-2-6           واقعیت موجود مراکز مراقبت بعد از خروج از زندان …………………………………………

 

 

129

 

 

 

3-3-3          آماده سازی محکومان در آیین نامه انجمن حمایت از زندانیان …………………………………

 

 

131

 

 

 

3-3-3-1           نحوه شکل­گیری انجمن حمایت از زندانیان ……………………………………………………..

 

 

131

 

 

 

3-3-3-2           وظایف و اهداف انجمن حمایت از زندانیان در اساسنامه و آیین­نامه …………………..

 

 

132

 

 

 

3-3-3-3           واقعیت موجود انجمن حمایت از زندانیان ………………………………………………………..

 

 

134

 

 

 

3-4         راهکارهای  اجرایی آماده­سازی (ساختاری و کنشی) ……………………………………………………

 

 

135

 

 

 

3-4-1          راهکارهای اجرایی ساختاری ……………………………………………………………………………….

 

 

136

 

 

 

3-4-1-1           بهبود و تقویت قوانین و مقررات اجرایی …………………………………………………………..

 

 

137

 

 

 

3-4-1-2           استفاده مطلوب از تشکیلات اداری و منابع اجرایی موجود  ………………………………..

 

 

148

 

 

 

3-4-2          راهکارهای اجرایی کنشی ( رفتاری ) …………………………………………………………………….

 

 

152

 

 

 

3-4-2-1           اقدامات اجرایی حین اجرای مجازات حبس ………………………………………………………

 

 

153

 

 

 

3-4-2-2           اقدامات اجرایی بعد از خروج از حبس ……………………………………………………………..

 

 

154

 

 

 

فصل چهارم : نتیجه­گیری و پیشنهادها

 

 

 

 

 

 

نتیجه­گیری ………………………………………………………………………………………………………………………….

 

 

158

 

 

 

پیشنهادها ……………………………………………………………………………………………………………………………

 

 

161

 

 

 

منابع و مآخذ ……………………………………………………………………………………………………………………….

 

 

164

 

 

 

چکیده انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

170

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

مجرم فردی است که به دلیل عوامل مختلف و متعدد مرتکب جرم و از جامعه انسانی جداشده است.

 

بنابراین باید با استفاده از روش­های علمی و انسانی و بکارگیری شیوه های مناسب، نسبت به تربیت، بازسازی و درمان او کوشید.

 

براساس آموزه­های مذهبی و یافته های علمی و پژوهش های روان شناختی بیشتر افراد قابل اصلاح و درمانند و تنها باید وسیله ی بازگشت او را به جامعه فراهم کرد و شرایطی را ایجاد کرد تا بزهکار از ارتکاب جرم پشیمان و به اجتماع انسانی بازگردد به عبارت دیگر نباید درصدد انتقام از مجرم برآمد.

 

نحوه و چگونگی اجرای مجازات حبس از مسایل بسیار مهم نظام های عدالت کیفری است و چون یکی از اهداف اساسی و مهم مجازات حبس اصلاح و تربیت و بازاجتماعی شدن محکوم است؛ بنابراین بکارگیری شیوه های نوین آماده سازی محکومان برای ورود موفق به جامعه از اهمیت بالایی برخوردار است.

 

در این نوشتار به ضرورت و شیوه های علمی و عملی آماده کردن محکومان و نیز روش های رایج زندان بانی و چگونگی طراحی برنامه­های اصلاحی و درمانی و همچنین بررسی ساختارهای قانونی و اجرایی در حوزه مقررات کیفری و آیین­نامه­های مصوب اجرایی و نیز موانع و مشکلات آن پرداخته و چون فرایند آماده­سازی محکومین بعد از خروج از حبس نیاز به تعقیب و مراقبت نهادهای حمایتی و نظارتی دارد لذا شناسایی اقدامات نهادهای مذکور برای بازگشت سعادتمندانه محکوم به جامعه از ضروریات اجتناب ناپذیری است که دراین نوشتار سازوکارهای اجرایی و ارایه راهکار و روش عملی برای خارج شدن از بحران جمعیت کیفری در قالب (طرح آماده سازی زندانیان) مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

 

 

 

واژگان کلیدی:

 

آماده­سازی –  بازسازگاری کامل –  توانمندسازی –  مراقبت بعد از خروج –  بازگشت به جامعه

 

 

 

مقدمه

 

در