چکیده …………………………………………………………………………………………………………………………………..
1
مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………….
2
فصل اول : کلیات
1-1 بیان مسئله ……………………………………………………………………………………………………………………
11
1-2 ضرورت و اهمیت تحقیق ……………………………………………………………………………………………..
12
1-3 اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………….
13
1-4 پیشینه موضوع تحقیق …………………………………………………………………………………………………..
14
1-5 سؤالها ………………………………………………………………………………………………………………………..
15
1-6 فرضیه ها ……………………………………………………………………………………………………………………..
15
فصل دوم : مبانی نظری آمادهسازی زندانیان
2-1 تاریخچه، مبانی نظری ……………………………………………………………………………………………………
17
2-1-1 تولد زندان ……………………………………………………………………………………………………………….
17
2-1-1-1 تحولات بعدی ……………………………………………………………………………………………………..
18
2-1-2 پیشینه ی تاریخی آماده سازی …………………………………………………………………………………….
20
2-1-3 مبانی نظری آماده سازی، دیدگاه های کلی ………………………………………………………………….
26
2-1-3-1 تعریف آماده سازی ……………………………………………………………………………………………….
28
2-1-3-2 نکات کلیدی تعریف …………………………………………………………………………………………….
29
2-2 چگونگی آماده سازی زندانیان …………………………………………………………………………………………
29
2-2-1 انواع رژیم های زندانبانی ………………………………………………………………………………………..
31
2-2-1-1 رژیم حبس مشترک(زندان عمومی) ………………………………………………………………………
31
2-2-1-2 رژیم حبس انفرادی(مشهور به پنسیلوانیایی) …………………………………………………………
31
2-2-1-3 رژیم اُبورنی(مختلط) …………………………………………………………………………………………….
32
2-2-1-4 رژیم تدریجی(رژیم ایرلندی) ………………………………………………………………………………..
32
2-2-2 چگونگی طراحی برنامه های آماده سازی ……………………………………………………………………
33
2-2-2-1 اهداف برنامههای آمادهسازی ……………………………………………………………………………….
34
2-2-2-2 مراحل پذیرش و طراحی برنامه آمادهسازی …………………………………………………………..
35
2-3 موانع و چالش های آماده سازی زندانیان ……………………………………………………………………….
38
2-3-1 موانع قانونی (در اجرای مجازات حبس) …………………………………………………………………..
39
2-3-1-1 ضعف در سیاست جنایی تقنینی ………………………………………………………………………….
40
2-3-1-2 ضعف درسیاست جنایی قضایی …………………………………………………………………………..
45
2-3-2 موانع اجرایی (در اجرای مجازات حبس) …………………………………………………………………
46
2-3-2-1 ساختار زندان و وجود خرده فرهنگها ………………………………………………………………..
46
2-3-2-2 کمبود نیروی انسانی متخصص و کارآمد و با انگیزه …………………………………………..
49
2-3-2-3 کمبود فضا برای اسکان، نگهداری، اشتغال و حرفهآموزی …………………………………….
50
2-3-2-4 عدم طبقه بندی و تفکیک زندانیان ……………………………………………………………………….
52
2-3-2-5 عدم اختصاص بودجه و امکانات لازم …………………………………………………………………
53
2-3-3 موانع قانونی و اجرایی (بعد از اتمام حبس) ……………………………………………………………..
54
2-3-3-1 موانع قانونی(بعد از اتمام حبس) …………………………………………………………………………
55
2-3-3-2 موانع اجرایی و اجتماعی (بعد از حبس) ……………………………………………………………..
56
2-4 ارزیابی وضعیت کنونی ایران و جهان در بحث آمادهسازی …………………………………………….
60
2-4-1 تفکرهای نوین در نظام زندانبانی کشورهای جهان …………………………………………………..
61
2-4-2 ارزیابی آماده سازی محکومان در ایران و جهان ………………………………………………………..
66
فصل سوم : ساختارهای قانونی و راهکارهای اجرایی آمادهسازی زندانیان
3-1 آماده سازی در نصوص فراقانونی و قانونی ………………………………………………………………….
74
3-1-1 آمادهسازی محکومان در قوانین بالادستی (فراقانونی) ………………………………………………..
74
3-1-1-1 آمادهسازی محکوم در مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام …………………………….
75
3-1-1-2 آمادهسازی محکوم در قوانین بینالمللی ……………………………………………………………..
78
3-1-2 آماده سازی محکومان در قوانین موضوعه کشور ……………………………………………………..
82
3-1-2-1 قانون اساسی …………………………………………………………………………………………………
83
3-1-2-2 قوانین عادی (مصوبات مجلس) ………………………………………………………………………..
86
3-1-2-3 مصوبات کمیسیون های مجلس شورای اسلامی ………………………………………………….
89
3-1-2-4 قوانین آییندادرسی کیفری بزرگسالان و دادرسی اطفال بزهکار …………………………..
93
3-1-2-5 قانون تبدیل شورای سرپرستی زندانها به سازمان زندانها ………………………………….
94
3-1-2-6 قانون مراکز مراقبت بعد از خروج زندانیان ………………………………………………………..
95
3-2 آمادهسازی محکومین در آیین نامههای مصوب قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران ………..
96
3-2-1 آمادهسازی در آییننامههای قبل از انقلاب اسلامی …………………………………………………..
96
3-2-1-1 اولین آیین نامه ……………………………………………………………………………………………….
97
3-2-1-2 دومین آیین نامه ……………………………………………………………………………………………..
98
3-2-2 آماده سازی درآیین نامه های بعد از انقلاب اسلامی …………………………………………………
100
3-2-2-1 روند ایجاد آییننامههای سازمان زندانها …………………………………………………………….
100
3-2-2-2 تحلیل اجمالی آییننامههای اجرایی ………………………………………………………………….
101
3-2-2-3 بررسی آماده سازی در آیین نامه جدید (مصوب 1384) ……………………………………..
103
3-3 آمادهسازی محکومان در آییننامههای خاص (مددکاری، مرکز مراقبت، انجمن حمایت(.
115
3-3-1 آماده سازی محکومان در آیین نامه مددکاری ………………………………………………………….
115
3-3-1-1 فلسفه وجود مددکار اجتماعی در زندانها …………………………………………………………..
115
3-3-1-2 مبانی نظری مددکاری اجتماعی در زندانها …………………………………………………………
116
3-3-1-3 خصوصیات و ویژگی های مددکاری اجتماعی در زندانها ………………………………….
117
3-3-1-4 تشریح آییننامهی اجرایی مددکاری زندانها ……………………………………………………….
118
3-3-1-5 تجزیه و تحلیل مواد آیین نامه …………………………………………………………………………
119
3-3-1-6 واقعیت مددکاری در زندانهای ایران …………………………………………………………………
123
3-3-2 آماده سازی محکومان در آیین نامه ی مرکز مراقبت بعد از خروج ……………………………
123
3-3-2-1 فلسفه وجودی مراقبت بعد از خروج ……………………………………………………………….
124
3-3-2-2 نحوه ی شکل گیری مراکز مراقبت بعد از خروج ………………………………………………
124
3-3-2-3 فرایند معرفی مددجویان آزاد شده زندان به مرکز مراقبت بعد از خروج ………………
125
3-3-2-4 تشریح آییننامهی اجرایی مرکز مراقبت بعد از خروج ……………………………………….
126
3-3-2-5 نگاه توسعهای به آیین نامهی مرکز مراقبت ………………………………………………………..
129
3-3-2-6 واقعیت موجود مراکز مراقبت بعد از خروج از زندان …………………………………………
129
3-3-3 آماده سازی محکومان در آیین نامه انجمن حمایت از زندانیان …………………………………
131
3-3-3-1 نحوه شکلگیری انجمن حمایت از زندانیان ……………………………………………………..
131
3-3-3-2 وظایف و اهداف انجمن حمایت از زندانیان در اساسنامه و آییننامه …………………..
132
3-3-3-3 واقعیت موجود انجمن حمایت از زندانیان ………………………………………………………..
134
3-4 راهکارهای اجرایی آمادهسازی (ساختاری و کنشی) ……………………………………………………
135
3-4-1 راهکارهای اجرایی ساختاری ……………………………………………………………………………….
136
3-4-1-1 بهبود و تقویت قوانین و مقررات اجرایی …………………………………………………………..
137
3-4-1-2 استفاده مطلوب از تشکیلات اداری و منابع اجرایی موجود ………………………………..
148
3-4-2 راهکارهای اجرایی کنشی ( رفتاری ) …………………………………………………………………….
152
3-4-2-1 اقدامات اجرایی حین اجرای مجازات حبس ………………………………………………………
153
3-4-2-2 اقدامات اجرایی بعد از خروج از حبس ……………………………………………………………..
154
فصل چهارم : نتیجهگیری و پیشنهادها
نتیجهگیری ………………………………………………………………………………………………………………………….
158
پیشنهادها ……………………………………………………………………………………………………………………………
161
منابع و مآخذ ……………………………………………………………………………………………………………………….
164
چکیده انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………..
170
چکیده
مجرم فردی است که به دلیل عوامل مختلف و متعدد مرتکب جرم و از جامعه انسانی جداشده است.
بنابراین باید با استفاده از روشهای علمی و انسانی و بکارگیری شیوه های مناسب، نسبت به تربیت، بازسازی و درمان او کوشید.
براساس آموزههای مذهبی و یافته های علمی و پژوهش های روان شناختی بیشتر افراد قابل اصلاح و درمانند و تنها باید وسیله ی بازگشت او را به جامعه فراهم کرد و شرایطی را ایجاد کرد تا بزهکار از ارتکاب جرم پشیمان و به اجتماع انسانی بازگردد به عبارت دیگر نباید درصدد انتقام از مجرم برآمد.
نحوه و چگونگی اجرای مجازات حبس از مسایل بسیار مهم نظام های عدالت کیفری است و چون یکی از اهداف اساسی و مهم مجازات حبس اصلاح و تربیت و بازاجتماعی شدن محکوم است؛ بنابراین بکارگیری شیوه های نوین آماده سازی محکومان برای ورود موفق به جامعه از اهمیت بالایی برخوردار است.
در این نوشتار به ضرورت و شیوه های علمی و عملی آماده کردن محکومان و نیز روش های رایج زندان بانی و چگونگی طراحی برنامههای اصلاحی و درمانی و همچنین بررسی ساختارهای قانونی و اجرایی در حوزه مقررات کیفری و آییننامههای مصوب اجرایی و نیز موانع و مشکلات آن پرداخته و چون فرایند آمادهسازی محکومین بعد از خروج از حبس نیاز به تعقیب و مراقبت نهادهای حمایتی و نظارتی دارد لذا شناسایی اقدامات نهادهای مذکور برای بازگشت سعادتمندانه محکوم به جامعه از ضروریات اجتناب ناپذیری است که دراین نوشتار سازوکارهای اجرایی و ارایه راهکار و روش عملی برای خارج شدن از بحران جمعیت کیفری در قالب (طرح آماده سازی زندانیان) مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
واژگان کلیدی:
آمادهسازی – بازسازگاری کامل – توانمندسازی – مراقبت بعد از خروج – بازگشت به جامعه
مقدمه
در
