1-2-3-2 : نظریۀ برجسته سازی : 24

 

2-2-3-2 : نظریۀ استفاده و خشنودی : 29

 

3-2-3-2 : فرضیۀ شکاف آگاهی : 33

 

4-2-3-2 : شکل گیری نگرش و رفتار : 35

 

3-3-2 : سبک زندگی سلامت محور : 40

 

1-3-3-2 : ماکس وبر : 41

 

2-3-3-2 : آنتونی گیدنز : 43

 

3-3-3-2 : پیر بوردیو : 45

 

4-3-2 : چارچوب نظری : 54

 

4-2 : فرضیات تحقیق : 59

 

5-2 : مدل تحلیلی تحقیق : 60

 

6- 2 : مدل سنجشی تحقیق  : 61

 

فصل سوم: روش شناسی تحقیق

 

1-3 : شیوه تحقیق.. 65

 

1-1-3 : مقدمه : 65

 

2-1-3 : نوع و روش تحقیق : 66

 

3-1-3 : ابزار گردآوری تحقیق : 67

 

4-1-3 : تعیین و اندازه گیری متغیرهای تحقیق : 68

 

1-4-1-3 : متغیرهای درونی : 68

 

2-4-1-3 : متغیرهای بیرونی : 77

 

3-4-1-3 : متغیرهای زمینه ای : 79

 

5-1-3 : اعتبار و دقت اندازه گیری : 79

 

1-5-1-3 : اعتبار تحقیق : 79

 

2-5-1-3 : پایایی تحقیق : 86

 

6-1-3 : قلمرو تحقیق : 89

 

 

 

1-6-1-3 : قلمرو موضوعی تحقیق : 89

 

2-6-1-3 : قلمرو مکانی و جامعه آماری تحقیق : 89

 

3-6-1-3 : قلمرو زمانی تحقیق : 89

 

7-1-3 : واحد تحلیل و سطح مشاهده : 90

 

8-1-3 : روش نمونه گیری : 90

 

9-1-3 : شیوه تعیین حجم نمونه : 91

 

فصل چهارم: یافته‌های تحقیق

 

1-4 : مقدمه. 95

 

2-4 : مشخصات عمومی پاسخگویان.. 96

 

1-2-4 : جنسیت : 96

 

2-2-4 : سن.. 96

 

3-2-4 : قومیت… 97

 

4-2-4 : وضعیت تأهل.. 97

 

3-4 : توصیف متغیرهای اصلی تحقیق : 98

 

1-3-4 : شاخص کاربرد رسانه ای در کسب اطلاعات سلامت… 100

 

2-3-4 : شاخص کاربرد رسانه ای فعال.. 101

 

3-3-4 : شاخص کاربرد رسانه ای منفعل.. 102

 

4-3-4 : شاخص دانش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 102

 

5-3-4 : شاخص نگرش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 103

 

6-3-4 : شاخص درک مخاطره آمیز از رفتارهای ناسالم.. 104

 

7-3-4 : شاخص رفتارهای مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 104

 

8-3-4 : شاخص احساس نیاز به راهنمایی در زمینۀ رفتارهای مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 105

 

9-3-4 : شاخص موقعیت اجتماعی- اقتصادی افراد. 106

 

10-3-4 : شاخص پذیرش اجتماعی رفتارهای مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 106

 

4- 4 : تحلیل مسیر : 107

 

5-4 : جمع بندی نتایج تحلیل مسیر در مراحل مختلف : 124

 

6- 4 : بررسی دیگر روابط میان متغیرهای مدل تحقیق.. 127

 

7-4 : بررسی فرضیات تحقیق.. 139

 

8- 4 : مدل تجربی تحقیق : 147

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

 

1-5 : مقدمه. 151

 

2- 5 : خلاصۀ روند انجام پژوهش…. 152

 

3- 5 : نتایج بدست آمده از تحلیل فرضیات… 154

 

4- 5 : تحلیل نتایج.. 161

 

5- 5 : پیشنهادات… 166

 

6- 5 : محدودیتهای پژوهش…. 167

 

الف) منابع فارسی.. 169

 

 

 

فهرست جداول

 

جدول 3- 1 : گویه های سنجش شاخص میزان کاربرد رسانه های چاپی.. 69

 

جدول 3- 2 : گویه های سنجش شاخص میزان کاربرد رسانه های الکترونیک…. 70

 

جدول 3- 3 : گویه های سنجش شاخص میزان کاربرد رسانه های دیجیتال.. 70

 

جدول 3- 4 : گویه های سنجش شاخص دانش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 72

 

جدول 3- 5 : گویه های سنجش شاخص نگرش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 74

 

جدول 3- 6 : گویه های سنجش درک مخاطره آمیز از رفتارهای ناسالم.. 75

 

جدول 3- 7 : گویه های سنجش شاخص رفتارهای مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 76

 

جدول 3- 8 : گویه های سنجش شاخص پذیرش اجتماعی رفتارهای مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 77

 

جدول 3- 9 : گویه های سنجش شاخص نیاز به راهنمایی در زمینه ی رفتارهای سلامت… 78

 

جدول 3- 10 : گویه های سنجش موقعیت اجتماعی-اقتصادی.. 78

 

جدول 3- 11 : گویه های سنجش متغیرهای زمینه ای.. 79

 

جدول 3- 12 : تحلیل عاملی کاربرد رسانه ای : 83

 

جدول 3- 13 : تحلیل عاملی رفتار مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 83

 

جدول 3- 14 : تحلیل عاملی نگرش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 84

 

جدول 3- 15 : تحلیل عاملی نیاز به راهنمایی در زمینۀ رفتارهای سلامت… 84

 

جدول 3- 16 : تحلیل عاملی پذیرش اجتماعی رفتارهای مرتبط با سبک زندگی سالم.. 85

 

جدول 3- 17 : تحلیل عاملی مخاطره آمیز بودن رفتارهای ناسالم.. 85

 

جدول 3- 18 : تحلیل عاملی موقعیت اجتماعی-اقتصادی.. 86

 

جدول 3- 19 : میزان پایایی شاخص های متغیر مستقل و وابسته براساس آلفای کرونباخ در پیش آزمون.. 88

 

جدول 3- 20 : مناطق انتخابی و تعداد نمونه ها بر اساس نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای.. 91

 

جدول 3- 21 : اطلاعات توصیفی مورد استفاده در این تحقیق.. 92

 

جدول 4- 3  : توزیع جمعیت نمونه بر حسب قومیت… 97

 

جدول 4- 4 : توزیع جمعیت نمونه بر حسب وضعیت تأهل.. 97

 

جدول 4- 5 : شاخص های توصیفی متغیرهای درونی.. 99

 

جدول 4- 6 : شاخص های توصیفی متغیرهای بیرونی.. 100

 

جدول 4- 7 : توزیع فراوانی جمعیت نمونه بر اساس کاربرد رسانه ای در کسب اطلاعات سلامت… 101

 

جدول 4- 8 : توزیع فراوانی جمعیت نمونه بر اساس کاربرد رسانه ای فعال.. 101

 

جدول 4- 9 : توزیع فراوانی جمعیت نمونه بر اساس کاربرد رسانه ای منفعل.. 102

 

جدول 4- 10 : توزیع فراوانی جمعیت نمونه بر اساس دانش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 103

 

جدول 4- 11 : توزیع فراوانی جمعیت نمونه بر اساس نگرش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 103

 

جدول 4- 12 : توزیع فراوانی جمعیت نمونه بر اساس میزان درک مخاطره آمیز از رفتارهای ناسالم.. 104

 

جدول 4- 13 : توزیع فراوانی جمعیت نمونه بر اساس سطح رفتارهای مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 105

 

جدول 4- 14 : توزیع فراوانی جمعیت نمونه بر اساس میزان احساس نیاز به راهنمایی در زمینۀ رفتاهای  سلامت   105

 

جدول 4- 15 : توزیع فراوانی جمعیت نمونه بر اساس موقعیت اجتماعی- اقتصادی.. 106

 

4- 16 : توزیع فراوانی جمعیت نمونه بر اساس میزان پذیرش اجتماعی رفتاهای مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 107

 

جدول 4- 17 : ضریب همبستگی و ضریب تعیین برای بررسی شدت رابطۀ مجموعه متغیرهای مستقل با متغیر وابسته  108

 

جدول 4- 18 : تحلیل واریانس برای بررسی معنی داری سطح تبیین تغییرات توسط متغیرهای مستقل.. 109

 

جدول 4- 19 : ضرایب تأثیر رگرسیونی مجموعه متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته رفتار مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 109

 

جدول 4- 20 : ضریب همبستگی و ضریب تعیین برای بررسی شدت رابطۀ مجموعه متغیرهای مستقل با متغیر وابسته  110

 

جدول 4- 21 : تحلیل واریانس برای بررسی معنی داری سطح تبیین تغییرات توسط متغیرهای مستقل.. 111

 

جدول 4- 22 : ضرایب تأثیر رگرسیونی مجموعه متغیرهای مستقل بر متغیر نگرش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 112

 

جدول 4- 23 : ضریب همبستگی و ضریب تعیین برای بررسی شدت رابطۀ مجموعه متغیرهای مستقل با متغیر وابسته  113

 

جدول 4- 24 : تحلیل واریانس برای بررسی معنی داری سطح تبیین تغییرات توسط متغیرهای مستقل.. 114

 

جدول 4- 25 : ضرایب تأثیر رگرسیونی مجموعه متغیرهای مستقل بر متغیر نگرش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 114

 

جدول 4- 26 : ضریب همبستگی و ضریب تعیین برای بررسی شدت رابطۀ مجموعه متغیرهای مستقل با متغیر وابسته  115

 

جدول 4- 27 : تحلیل واریانس برای بررسی معنی داری سطح تبیین تغییرات توسط متغیرهای مستقل.. 116

 

جدول 4- 28 : ضرایب تأثیر رگرسیونی مجموعه متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته دانش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 116

 

جدول 4- 29 : ضریب همبستگی و ضریب تعیین برای بررسی شدت رابطۀ متغیر مستقل با متغیر وابسته. 117

 

جدول 4- 30 : تحلیل واریانس برای بررسی معنی داری سطح تبیین تغییرات توسط متغیرهای مستقل.. 118

 

جدول 4- 31 : ضرایب تأثیر رگرسیونی مجموعه متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته دانش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 118

 

جدول 4- 32 : ضریب همبستگی و ضریب تعیین برای بررسی شدت رابطۀ مجموعه متغیرهای مستقل با متغیر وابسته  119

 

جدول 4- 33 : تحلیل واریانس برای بررسی معنی داری سطح تبیین تغییرات توسط متغیرهای مستقل.. 120

 

جدول 4- 34 : ضرایب تأثیر رگرسیونی مجموعه متغیرهای مستقل بر متغیر میزان کاربرد رسانه ای.. 120

 

جدول 4- 35 : ضریب همبستگی و ضریب تعیین برای بررسی شدت رابطۀ متغیر مستقل با متغیر وابسته. 121

 

جدول 4- 36 : تحلیل واریانس برای بررسی معنی داری سطح تبیین تغییرات توسط متغیرهای مستقل.. 122

 

جدول 4- 37 : ضریب تأثیر رگرسیونی  متغیر دانش مرتبط با سبک زندگی سلامت محور بر متغیردرک مخاطره آمیز از رفتار ناسالم.. 122

 

جدول 4- 38 : ضریب همبستگی و ضریب تعیین برای بررسی شدت رابطۀ مجموعه متغیر مستقل با متغیر وابسته  123

 

جدول 4- 39 : تحلیل واریانس برای بررسی معنی داری سطح تبیین تغییرات توسط متغیر مستقل.. 123

 

جدول 4- 40 : ضریب تأثیر رگرسیونی متغیر موقعیت اجتماعی- اقتصادی بر متغیر احساس نیاز به راهنمایی در زمینۀ رفتار سلامت… 123

 

جدول 4- 41 : میزان تأثیر مستقیم ، غیرمستقیم و کل متغیرهای مستقل بر متغیرهای وابستۀ نهایی.. 126

 

جدول 4- 42 : ضرایب چهارگانۀ رابطۀ علّی متغیر موقعیت اجتماعی- اقتصادی با ابعاد رفتار مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 128

 

جدول 4- 43 : ضرایب چهارگانۀ رابطۀ علّی متغیر موقعیت اجتماعی- اقتصادی با ابعاد پذیرش اجتماعی رفتار سبک زندگی سالم  129

 

جدول 4- 44 : ضرایب چهارگانۀ رابطۀ علّی متغیر موقعیت اجتماعی- اقتصادی با ابعاد کاربرد رسانه ای و درک مخاطره آمیز 129

 

جدول 4- 45 : ضرایب همبستگی پیرسون برای بررسی رابطۀ ابعاد هفتگانۀ متغیر رفتار مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 130

 

جدول 4- 46 : ضرایب همبستگی پیرسون برای بررسی رابطۀ ابعاد پذیرش اجتماعی و رفتار مرتبط با سبک زندگی سلامت محور 135

 

جدول 4- 47 : ضرایب همبستگی پیرسون برای بررسی رابطۀ  پذیرش اجتماعی رفتار سلامت و کاربرد رسانه ای  138

 

جدول 4- 48 : مقایسۀ میزان تأثیر مستقیم ، غیرمستقیم و کل دو متغیر کاربرد رسانه ای فعال و منفعل بر مجموعه متغیرهای وابسته. 142

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اوّل

 

کلیات

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه :

 

سلامت به دلیل تأثیر فراوانی که بر کیفیت و طول عمر انسان دارد ، همیشه یکی از دغدغه های جدی برای بشریت بوده است . سلامت توسط سازمان بهداشت جهانی به عنوان وضعیتی از تندرستی کامل جسمی ، ذهنی و اجتماعی تعریف شده است ، و نه صرفاً عدم ناخوشی یا ناتوانی (کاکرهام و ریتچی ، 1997 : 51) . سازمان بین المللی مهاجرت در سال 1999 مدلی از تعیین کننده های فردی و محیطی که کیفیت زندگی مرتبط با سلامت را تحت تأثیر قرار می دهند ، ارائه کرده است ؛ تعیین کننده های فردی عبارتند از : جریان زندگی ، سبک زندگی ، رفتار سلامت ، رفتار بیماری ، شخصیت ، انگیزه فردی و وضعیت زیست شناختی . اما تعیین کننده های محیطی عبارتند از : شرایط اجتماعی و فرهنگی ، عوامل سیاسی و اقتصادی ، عوامل فیزیکی و جغرافیایی و مراقبت های اجتماعی و بهداشتی (1999 : 61) . در طول تاریخ و همزمان با پیشرفت های رخ داده در حوزه های مختلف زندگی ، بسیاری از عوامل تأثیرگذار بر سلامت افراد نیز تغییر یافته اند . لذا با تغییرات عمده ای که در سبک زندگی افراد روی داده است ، بطور کلی کیفیت زندگی بهبود یافته و مسائل سلامت نیز ، در جهان امروزی ، تحت کنترل و نظارت بیشتر قرار گرفته اند .

 

امروزه ماهیت و ابعاد خود بیماری تغییر کرده است . در زمان های پیشین ، عمده ی بیماریها ، امراض عفونی مثل سل ، مالاریا ، وبا و فلج اطفال بودند . این بیماری ها غالباً سرایت عمومی پیدا می کردند و می توانستند کل یک جمعیت را تهدید کنند . در کشورهای صنعتی امروزی این امراض وخیم عفونی جزو علل فرعی مرگ و میر هستند و بعضی از آنها کاملاً ریشه کن شده اند . رایج ترین علل مرگ و میر در این کشورها ، در زمان حاضر ، بیماریهای مزمن غیر عفونی همانند سرطان ، ناراحتی قلبی ، دیابت یا بیماری های دوره ای است . به این تحول ، گذار سلامتی می گویند (گیدنز ، 1387 : 230) . همچنین باید اضافه نمود که هرچند در جوامع پیشامدرن بالاترین نرخ مرگ و میر در میان نوزادان و کودکان دیده می شد ، امروزه نرخ مرگ و میر با افزایش سن بالاتر می رود . لذا ، چونکه مردم عمر بیشتری می کنند و عمدتاً از بیماریهای مزمن کشنده ای رنج می برند ، به رهیافت نوینی در قبال تندرستی و مراقبت نیاز است . (همان : 230) . لذا ، یکی از مباحث مهم در حوزۀ سلامت ، مدیریت سلامت است ، که اشاره به مسئول بودن فرد در قبال سلامتی و بهداشت خود دارد ؛ به عبارتی دیگر ، فرد باید در مدیریت سلامت خود نقش مهمی را ایفا کند و دربارۀ تندرستی خود بتواند تصمیم گیری نماید . در جامعه ای که بر مسئولیت فردی شخص در قبال سلامتی اش تأکید می شود ، اطلاعات سلامت نقش مهمی را برای شخصی که جستجوگر اطلاعات سلامت است و مسئولیت سلامت خود را نیز بعهده دارد ، ایفا می کند (احدزاده ، 1391 : 2) . برپایه ی این بحث ، درک و باور رو به رشدی وجود دارد که فقط متخصصان پزشکی نیستند که صاحب دانش و معرفتی درباره ی سلامتی و بیماری اند . همه ی ما در وضعیتی هستیم که می توانیم رفاه و سعادت خویش را برمبنای فهمی که از بدن خویش داریم و از طریق انتخاب هایی که در جریان زندگی روزمره ی خود ، درباره ی ر