2-3-انواع و طبقه بندی اختلال ADHD……………………………………………………………………………………………13

 

2-3-1-نوع غلبه با نارسایی توجه……………………………………………………………………………………………………14

 

2-3-2-نوع غلبه با فزون کنشی- تکانشگری…………………………………………………………………………………….15

 

2-3-3-نوع ترکیبی………………………………………………………………………………………………………………………..15

 

2-4-علت شناسی اختلال نقص توجه و بیش فعالی……………………………………………………………………………15

 

2-4-1-عوامل زیست شناختی اختلال نقص توجه و بیش فعالی………………………………………………………….16

 

2-4-1-1- عوامل ژنتیکی………………………………………………………………………………………………………………16

 

2-4-1-2-ساختار و فعالیت مغز……………………………………………………………………………………………………..17

 

2-4-1-3-شواهد مبتنی بر ساختار مغزی-عصبی نوروفیدبک………………………………………………………………18

 

2-4-1-4-الکتروآنسفالوگرافی کمی و امواج مغزی……………………………………………………………………………19

 

2-4-1-5-عوامل عصبی شیمیایی مغز………………………………………………………………………………………………21

 

2-4-1-6-آسیب دیدگی ها و بیماری های جسمانی دوران کودکی……………………………………………………..21

 

2-4-2-دیدگاه های شناختی مربوط به اختلال نقص توجه و بیش فعالی………………………………………………21

 

2-4-2-1-تئوری بارکلی در مورد عملکرد های اجرایی……………………………………………………………………..23

 

2-4-3-عوامل روانی-اجتماعی اختلال نقص توجه و بیش فعالی…………………………………………………………25

 

2-5- اختلالات همبود و ویژگی های همراه با اختلال فزون کنشی و نارسایی توجه……………………………….26

 

2-6-روش های درمانی…………………………………………………………………………………………………………………..27

 

2-6-1- دارو درمانی………………………………………………………………………………………………………………………27

 

2-6-2-درمانهای روانشناختی (روانی، اجتماعی)……………………………………………………………………………….28

 

2-6-2-1-رفتار درمانگری……………………………………………………………………………………………………………..29

 

2-6-2-2-شناخت رفتار درمانی………………………………………………………………………………………………………31

 

2-6-2-3-آموزش مهارت های اجتماعی………………………………………………………………………………………….32

 

2-6-2-4-درمان های مبتنی بر آموزش کنش اجرایی…………………………………………………………………………33

 

2-6-3-درمان نوروفیدبک……………………………………………………………………………………………………………….36

 

2-6-3-1-مکانیسم عمل در نوروفیدبک…………………………………………………………………………………………..39

 

2-6-3-2-تاریخچه استفاده از نوروفیدبک………………………………………………………………………………………..40

 

2-6-3-3-انواع فیدبک در نوروفیدبک……………………………………………………………………………………………..41

 

2-6-3-4-تعداد جلسات نوروفیدبک……………………………………………………………………………………………….42

 

2-7-ادبیات پژوهشی………………………………………………………………………………………………………………………43

 

2-7-1-پژوهش های خارج از کشور………………………………………………………………………………………………..43

 

2-7-1-1-تحقیقات مرتبط با انجام نوروفیدبک در کاهش نشانه های نقص توجه/بیش فعالی………………….43

 

 

2-7-1-2-تحقیقات مرتبط با انجام نوروفیدبک با نمارین رایانه ای در کاهش نشانه های ADHD………..43

 

2-7-1-3-تحقیقات مرتبط با نوروفیدبک و تمارین رایانه ای و اثربخشی آن در حافظه فعال و امواج بتا…..44

 

2-7-2-پژوهش های انجام شده در ایران……………………………………………………………………………………………45

 

2-7-2-1- تحقیقات مرتبط با انجام نوروفیدبک در کاهش نشانه های نقص توجه/بیش فعالی…………………45

 

2-7-2-2-تحقیقات مرتبط با نوروفیدبک با و بدون تمرین رایانه ای در افزایش موج بتا و نیز بهبود حافظه فعال……………………………………………………………………………………………………………………………………………….46

 

2-8-نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………46

 

فصل سوم: فرایند روش شناختی پژوهش

 

3-1-مروری کلی بر مطالب فصل………………………………………………………………………………………………………49

 

3-2-نوع پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………49

 

3-3-آزمودنی ها…………………………………………………………………………………………………………………………….49

 

3-3-1-جامعه تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………..49

 

3-3-2-نمونه و روش نمونه گیری…………………………………………………………………………………………………..50

 

3-4-ابزارهای تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………51

 

3-4-1-مقیاس درجه بندی ADHD بزرگسالان بارکلی……………………………………………………………………….51

 

3-4-2-آزمون عملکرد پیوسته دیداری شنیداری………………………………………………………………………………..52

 

3-4-2-1-اعتبار و پایایی……………………………………………………………………………………………………………….52

 

3-4-2-2-شیوه اجرا……………………………………………………………………………………………………………………..53

 

3-4-2-3-شیوه نمره گذاری…………………………………………………………………………………………………………..53

 

3-4-3-آزمون علائم حیاتی سیستم عصبی مرکزی……………………………………………………………………………..54

 

3-4-3-1-اعتبار و پایایی……………………………………………………………………………………………………………….54

 

3-4-3-2-شیوه اجرا……………………………………………………………………………………………………………………..55

 

3-4-3-3-شیوه نمره گذاری…………………………………………………………………………………………………………..55

 

3-4-4-مصاحبه نیمه ساختار یافته برای اختلال محور یک در DSM-IV……………………………………………..55

 

3-4-4-1-اعتبار و پایایی………………………………………………………………………………………………………………….55

 

3-4-5-پرسشنامه افسردگی بک…………………………………………………………………………………………………………56

 

3-4-6-پرسشنامه اضطراب بک…………………………………………………………………………………………………………56

 

3-4-7-نوروفیدبک………………………………………………………………………………………………………………………….57

 

3-4-7-1-شیوه اجرا………………………………………………………………………………………………………………………..58

 

3-4-8-نرم افزار تمرین رایانه ای………………………………………………………………………………………………………58

 

3-5-شیوه انجام مداخله……………………………………………………………………………………………………………………58

 

3-6-شیوه اجرای پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………58

 

3-7-شیوه تحلیل داده ها…………………………………………………………………………………………………………………..59

 

فصل چهارم: نتایج پژوهش

 

4-مرور کلی بر فصل………………………………………………………………………………………………………………………..61

 

4-1-نتایج مربوط به داده های توصیفی……………………………………………………………………………………………….61

 

4-1-1-یافته های توصیفی مربوط به ویژگی های جمعیت شناختی………………………………………………………..61

 

4-1-2-یافته های توصیفی مربوط به متغیر های پژوهش………………………………………………………………………65

 

4-1-3-مقایسه متغیرهای پیش آزمون در گروه آزمایش 1 و کنترل…………………………………………………………69

 

4-1-4-مقایسه متغیرهای پیش آزمون در گروه آزمایش 2 و کنترل……………………………………………………….72

 

4-1-5-مقایسه متغیرهای پیش آزمون در گروه آزمایش 1 و آزمایش 2…………………………………………………74

 

4-2-نتایج مربوط به داده های استنباطی…………………………………………………………………………………………….75

 

4-2-1-بررسی فرضیه های پژوهش…………………………………………………………………………………………………75

 

4-2-1-1-بررسی فرضیه اول پژوهش……………………………………………………………………………………………..75

 

4-2-1-2- بررسی فرضیه دوم پژوهش…………………………………………………………………………………………….77

 

4-2-1-3- بررسی فرضیه سوم پژوهش………………………………………………………………………………………….81

 

4-2-1-4 بررسی فرضیه چهارم پژوهش…………………………………………………………………………………………83

 

4-3-نتایج تکمیلی…………………………………………………………………………………………………………………………84

 

4-3-1- مقایسه متغیرهای تحقیق در گروه آزمایش1 و کنترل بر اساس تفاضل نمرات پیش- پس آزمون بر اساس آزمون تی مستقل…………………………………………………………………………………………………………………..85

 

4-3-2 مقایسه متغیرهای تحقیق در گروه آزمایش2 و کنترل بر اساس تفاضل نمرات پیش- پس آزمون بر اساس آزمون تی مستقل……………………………………………………………………………………………………………………86

 

4-3-3 مقایسه متغیرهای تحقیق در دو گروه آزمایش1 و آزمایش2، بر اساس تفاضل نمرات پیش- پس آزمون بر اساس آزمون تی مستقل………………………………………………………………………………………………………………..87

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

 

5-1-مروری کلی بر پژوهش……………………………………………………………………………………………………………90

 

5-2-خلاصه یافته ها………………………………………………………………………………………………………………………91

 

5-3-بحث و تبیین نتایج………………………………………………………………………………………………………………….92

 

5-4-محدودیت های پژوهش…………………………………………………………………………………………………………..98

 

5-5-پیشنهاد های پژوهش………………………………………………………………………………………………………………..99

 

ضمائم…………………………………………………………………………………………………………………………………………..100

 

فهرست منابع………………………………………………………………………………………………………………………………..101

 

فهرست جداول

 

جدول2-1- معرفی امواج مغزی همراه با باندهای فرکانسی و کارکردها…………………………………………………20

 

جدول2-2- کنشهای اجرایی، فرایندهای همراه در هریک، فرایندهای اجتماعی و روانشناختی مربوط و منطقه مغزی احتمالی درگیر بر اساس نظریه بارکلی……………………………………………………………………………………….24

 

جدول4-1- جدول شاخص های توصیفی سن آزمودنی ها در هر گروه…………………………………………………63

 

جدول4 -2- شاخص های توصیفی جنس آزمودنی ها در هر گروه……………………………………………………….64

 

جدول4-3- جدول مقایسه سن آزمودنی های گروه آزمایش 1 و کنترل بر اساس آزمون یومان ویتنی………..64

 

جدول4-4- جدول مقایسه سن آزمودنی های گروه آزمایش 2 و کنترل بر اساس آزمون یومان ویتنی………..65

 

جدول4-5- جدول مقایسه سن آزمودنی های گروه آزمایش 1 و آزمایش2 بر اساس آزمون یومان ویتنی…..66

 

جدول4-6- جدول مقایسه جنس آزمودنی ها در 2 گروه آزمایش و یک گروه کنترل با استفاده از آزمون خی دو………………………………………………………………………………………………………………………………………………….66

 

جدول4-7- شاخص‌های توصیفی مربوط به متغیرهای پژوهش ، در آزمودنی‌های گروه آزمایش 1 در دو مرحله پیش و پس آزمون………………………………………………………………………………………………………………….67

 

4-8 شاخص‌های توصیفی مربوط به متغیرهای پژوهش ، در آزمودنی‌های گروه آزمایش 1 در دو مرحله پیش و پس آزمون………………………………………………………………………………………………………………………………….68

 

جدول4-9- شاخص‌های توصیفی مربوط به متغیرهای پژوهش ، در آزمودنی‌های گروه آزمایشی 2 در دو مرحله پیش و پس آزمون…………………………………………………………………………………………………………………69

 

جدول4-10- شاخص‌های توصیفی مربوط به متغیرهای پژوهش ، در آزمودنی‌های گروه کنترل در دو مرحله پیش و پس آزمون……………………………………………………………………………………………………………………………70

 

جدول4-11- جدول مقایسه سن آزمودنی های گروه آزمایش 1 و کنترل بر اساس آزمون یومان ویتنی……..71

 

جدول4-12-جدول مقایسه جنس آزمودنی ها در 2 گروه آزمایش و یک گروه کنترل با استفاده از آزمون خی دو………………………………………………………………………………………………………………………………………………….72

 

جدول4-13- مقایسه متغیر های پیش آزمون درگروه آزمایش1 و کنترل با استفاده از آزمون یومن ویتنی……72

 

جدول 4-14- مقایسه متغیر های پیش آزمون درگروه آزمایش1 و کنترل با استفاده از آزمون یومن ویتنی…..73

 

جدول 4-15-مقایسه متغیر های پیش آزمون درگروه آزمایش2 و کنترل با استفاده از آزمون یومن ویتنی……74

 

جدول 4-16-مقایسه متغیر های پیش آزمون درگروه آزمایش2 و کنترل با استفاده از آزمون یومن ویتنی…..75

 

جدول 4-17- مقایسه متغیر های پیش آزمون درگروه آزمایش1 و آزمایش2 با استفاده از آزمون یومن ویتنی………………………………………………………………………………………………………………………………………………76

 

جدول4-18- نتایج مربوط به تغییر موج بتا از پیش آزمون به پس آزمون در آزمودنی های گروه آزمایشی 1 و 2 با استفاده از آزمون تی وابسته…………………………………………………………………………………………………………….78

 

جدول 4-19- نتایج مربوط به تغییر موج بتا از پیش آزمون به پس آزمون در آزمودنی های گروه آزمایشی 1 و 2 با استفاده از آزمون ویلکاکسون……………………………………………………………………………………………………….78

 

جدول4-20- نتایج مربوط به اثربخشی نوروفیدبک در کاهش نشانه های نقص توجه و تمرکز در 3 گروه در آزمون بارکلی، با توجه به آزمون کروسکال والیس………………………………………………………………………………..79

 

جدول4-21- نتایج مربوط به اثربخشی نوروفیدبک در کاهش نشانه های نقص توجه و تمرکز در 3گروه ،در آزمون IVA، با توجه به آزمون کروسکال والیس………………………………………………………………………………….80

 

جدول4-22- نتایج مربوط به اثربخشی نوروفیدبک در کاهش نشانه های نقص توجه و تمرکز در گروه آزمایشی 2 در مقایسه با گروه کنترل در آزمون بارکلی ، با توجه به آزمون یومن ویتنی………………………………81

 

جدول4-23- نتایج مربوط به اثربخشی نوروفیدبک در کاهش نشانه های نقص توجه و تمرکز در گروه آزمایشی 2 در مقایسه با گروه کنترل در آزمون IVA، با توجه به آزمون یومن ویتنی………………………………….82

 

جدول 4-24- نتایج مربوط به مداخله درمانی، در بهبود جافظه فعال، در 3 گروه مطالعه در آزمون حافظه فعال، با توجه به آزمون کروسکال والیس……………………………………………………………………………………………………..83

 

جدول 4-25- نتایج مربوط به اثربخشی نوروفیدبک همراه با تمرین رایانه ای، در بهبود جافظه فعال، در گروه آزمایشی 1 در مقایسه با گروه کنترل در آزمون حافظه فعال، با توجه به آزمون یومن ویتنی………………………..84

 

جدول4-26- نتایج مربوط به اثربخشی نوروفیدبک، در بهبود جافظه فعال، در گروه آزمایشی 2 در مقایسه با گروه کنترل در آزمون حافظه فعال، با توجه به آزمون یومن ویتنی………………………………………………………….84

 

جدول4-27- نتایج مربوط به مقایسه گروه آزمایشی1 و گروه آزمایشی2 ، در آزمون بارکلی ، بر اساس آزمون یومن ویتنی……………………………………………………………………………………………………………………………………..86

 

جدول4-28- نتایج مربوط به مقایسه گروه آزمایشی1 و گروه آزمایشی2 ، در آزمون بارکلی ، بر اساس آزمون یومن ویتنی……………………………………………………………………………………………………………………………………..87

 

جدول4-29- یافته های مربوط به مقایسه گروه آزمایشی 1 و کنترل در متغیر های پژوهش، با استفاده از آزمون تی مستقل………………………………………………………………………………………………………………………………………..89

 

جدول4-30- یافته های مربوط به مقایسه گروه آزمایشی 2 و کنترل در متغیر های پژوهش، با استفاده از آزمون تی مستقل………………………………………………………………………………………………………………………………………..90

 

جدول4-31- یافته های مربوط به مقایسه گروه آزمایشی 1 و آزمایشی2 در متغیر های پژوهش، با استفاده از آزمون تی مستقل………………………………………………………………………………………………………………………………91

 

 

 

فهرست شکل ها

 

شکل 2-1 مناطق مغزی 19 گانه بر اساس نظام بین المللی 10-20………………………………………………………20

 

 

 

 

 

فصل اول:

 

کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

اهمیت و ضرورت تحقیق

 

اختلال نقص توجه/ بیش فعالی در بزرگسالی با بسیاری از اختلالات اضطرابی، خلقی، اختلالات شخصیت، با (بیدرمن، 2005)، اختلال دو قطبی (بیدرمن،1996)، شخصیت ضد اجتماعی، سوء مصرف مواد و نابهنجاری های روانی (مورفی و بارکلی، 1996)،  اختلالات خواب، اختلالات یادگیری، اختلالات تفکر و اختلالات اضطرابی (کاپلان و سادوک، 1933) همراه است. همانطور که قبلا تصریح گردید، با توجه به ناخشنودی های درمانی در این گستره و اهمیت توجه به این اختلال در جهت کنترل و درمان اختلالات همبود (اسمیت، بارکلی و شاپیرو[1]، 2006؛ براون و همکاران، 2012؛ میلتون، 2010؛ کلینگبرگ و فرنل، 2005؛ راسل و همکاران، 2006؛ انگلهارت و همکاران، 2008) ضرورت این تحقیق را می توان در گستره نظری و عملی بر شمرد:

 

 

1. با توجه به فقدان تحقیقات در گستره تاثیر نوروفیدبک همراه با تمرینات رایانه ای موثر بر تقویت حافظه فعال انجام این تحقیق می تواند منجر به غنای تحقیقات مرتبط در این گستره گردد و اهمیت اثربخشی نوروفیدبک همراه با تمرین رایانه ای موثر بر حافظه فعال را به عنوان یک روش درمانی در این حوزه تدقیق نماید.

 

1. در گستره عملی، نیاز بالینی کشور به روش های نوین درمانی با اثرات پایدارتر و اثرات جانبی کمتر و اثربخشی موثر در حو

 

 

3-3-1-2 دیدگاه روان شناسی.. 16

 

4-3-1-2 دیدگاه اسلام در مورد سلامت روان. 18

 

4-1-2 دو مدل عمده سلامت روان. 18

 

4-1-2 مدل پیشگیری سلامت روان. 19

 

2-4-1-2 مدل ارتقاء سلامت روان. 19

 

5-1-2 آمار در حوزه سلامت روان. 20

 

6-1-2 خصوصیات افراد دارای سلامت روان. 20

 

2-2 اختلال فزون کنشی /  نقص توجه. 21

 

1-2-2 تاریخچه و تعریف : 21

 

2-2-2 خصوصیات بالینی (تعریف و علایم). 22

 

3-2-2  انواع مختلف اختلال  فزون کنشی/ کم توجهی.. 26

 

1-3-2-2  کم توجهی غالب… 27

 

2-3-2-2  فزون کنشی/تکانشی غالب… 27

 

3-3-2-2  نوع ترکیبی.. 28

 

4-2-2 سن شروع. 32

 

5-2-2  جنسیت… 33

 

6-2-2  سیر و پیش آگهی.. 34

 

7-2-2  همه گیرشناسی.. 35

 

8-2-2 تشخیص افتراقی.. 37

 

1-8-2-2  اختلالات پزشکی و عضوی.. 37

 

2-8-2-2 اختلالات کارکردی و عاطفی – رفتاری.. 38

 

9-2-2- سبب شناسی.. 39

 

1-9-2-2 عوامل وراثتی.. 39

 

2-9-2-2 عوامل تکاملی.. 40

 

3-9-2-2 عوامل نوروبیولوژیک…. 40

 

الف) عوامل نوروآناتومیک…. 41

 

ب) عوامل نوروشیمیایی.. 41

 

ج) عوامل نوروفیزیولوژیک…. 43

 

4-9-2-2 عوامل روانی- اجتماعی 43

 

الف) عوامل روانشناختی.. 44

 

ب) عوامل اجتماعی.. 44

 

 

ج ) تجارب سالهای اولیه کودکی: 45

 

5-9-2-2 عوامل رفتاری – خانوادگی.. 45

 

6-9-2-2 تغذیه. 46

 

10-2-2 الگوی تاثیر گذاری اختلال فزون کنشی/ نقص توجه بر خانواده. 46

 

1-10-2-2 مرحله اول : سال های نوزادی و نوپایی.. 47

 

2-10-2-2 مرحله دوم : سال های مهدکودک و پیش دبستانی.. 48

 

3-10-2-2 مرحله سوم : سال های اولیه دبستان. 48

 

4-10-2-2 مرحله چهارم : سال های پایان دوره ابتدایی.. 49

 

5-10-2-2 مرحله پنجم : مقاطع راهنمایی و دبیرستان. 50

 

11-2-2 تاثیر اختلال فزون کنشی /نقص توجه در سلامت روانی والدین.. 51

 

12-2-2 انواع روش های درمانی فزون کنشی /نقص توجه. 53

 

1-12-2-2 درمان دارویی.. 53

 

3-2  برنامه گروهی والدگری مثبت… 58

 

1-3-2  اهداف اختصاصی برنامه گروهی والدگری  مثبت… 59

 

2-3-2 اصول برنامه گروهی والدگری مثبت… 59

 

3-3-2 سطوح والدگری مثبت… 61

 

4-3-2 محتوای برنامه گروهی والدگری مثبت… 64

 

پیشینه پژوهشی.. 65

 

پژوهش های خارجی.. 65

 

پژوهش های داخل کشور. 69

 

فصل سوم: روش پژوهش

 

1- 3 روش پژوهش… 73

 

2-3 متغیرهای تحقیق.. 73

 

3-3 معیارهای ورود به پژوهش… 73

 

4- 3 معیارهای خروج از پژوهش… 73

 

5-3 جامعه آماری.. 74

 

6-3 حجم نمونه و روش نمونه گیری.. 74

 

7-3 ابزارپژوهش… 74

 

1-7-3 ارزیابی روایی و پایایی مقیاس سلامت عمومی (28 ماده ای ). 77

 

2-7-3 نمره گذاری پرسشنامه سلامت عمومی (28 ماده ای). 78

 

8-3 روش اجرا 79

 

10-3 روش تجزیه و تحلیل داده ها 81

 

                                                                              فصل چهارم: یافته های پژوهش           

 

1-4 یافته های توصیفی.. 83

 

2-4یافته های استنباطی.. 84

 

فصل پنجم بحث و نتیجه گیری

 

1-5  بحث ونتیجه گیری.. 94

 

2- 5 محدودیت ها: 96

 

3-5پیشنهادات: 96

 

پیشنهادات پژوهشی: 96

 

پیشنهادات کاربردی: 97

 

منابع. 98

 

منابع فارسی: 98

 

منابع خارجی: 103

 

پیوست ها 111

 

 

 

فهرست جداول

 

عنوان                                                                                                                                                                                             صفحه

 

جدول 1-2 تظاهرات بالینی مرتبط با فزون کنشی /نقص توجه (کار ، 1999). 26

 

جدول 2-2 الگوهای عمومی رفتار در کودکان فزون کنشی /نقص توجه و طبیعی بر مبنای مطالعه ی بارکلی1997. 29

 

. 30

 

جدول 4-2 : سهم متوسط ژنتیک در اختلال فزون کنشی / نقص توجه در دوقلوهای 4 تا 16 ساله. 39

 

جدول  5-2 مدل پنج مرحله ای تجربیات خانواد از اختلال فزون کنشی/ نقص توجه. 51

 

جدول 1-3 :خرده مقیاس های  (28-G.H.Q)وعلائم آن در هریک از سوالات.. 76

 

جدول 1-4 میانگین و انحراف معیار سن مادر و کودک… 83

 

جدول 2-4 فراوانی میزان تحصیلات در گروه کنترل و آزمایش… 83

 

جدول 3-4 میانگین و انحراف معیارپرسشنامه سلامت روان عمومی در پیش آزمون و پس آزمون گروه ها 84

 

جدول 4-4آزمون همگنی واریانسها 85

 

جدول 5-4 تحلیل کوواریانس تاثیر آموزش والدگری مثبت درمیانگین پرسشنامه سلامت روان عمومی مادران. 85

 

جدول 6-4 میانگین و انحراف معیار علائم جسمانی در پیش آزمون و پس آزمون گروه ها 86

 

جدول 7-4 آزمون همگنی واریانسها 86

 

جدول 8-4 تحلیل کوواریانس تاثیر آموزش والدگری مثبت درمیانگین خرده مقیاس علائم جسمانی مادران. 86

 

جدول 9-4 میانگین و انحراف معیار اضطراب در پیش آزمون و پس آزمون گروه ها 87

 

جدول 10-4 آزمون همگنی واریانسها 88

 

جدول 11-4 تحلیل کوواریانس تاثیر آموزش والدگری مثبت درمیانگین خرده مقیاس اضطراب مادران. 88

 

جدول 12-4 میانگین و انحراف معیار ناکارآمدی اجتماعی در پیش آزمون و پس آزمون گروه ها 89

 

جدول 13-4 آزمون همگنی واریانسها 89

 

جدول 14-4 تحلیل کوواریانس تاثیر آموزش والدگری مثبت درمیانگین خرده مقیاس ناکارآمدی اجتماعی مادران   89

 

جدول 15-4 میانگین و انحراف معیار میزان افسردگی در پیش آزمون و پس آزمون گروه ها 90

 

جدول 16-4آزمون همگنی واریانسها 91

 

جدول 4-17- تحلیل کوواریانس تاثیر آموزش والدگری مثبت درمیانگین خرده مقیاس افسردگی  مادران. 91

 

 

 

 

 

چکیده

 

هدف پژوهش حاضر ، بررسی اثر بخش برنامه گروهی والدگری مثبت در سلامت روان مادران ، کودکان مبتلا به اختلال فزون کنشی/ نقص توجه است.

 

دریک مطالعه شبه آزمایشی بااستفاده از طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل استفاده شد. مادران 24 کودک مبتلا  به اختلال فزون کنشی/ نقص توجه  به صورت در دسترس از مدارس ابتدایی ناحیه 3 کرمانشاه انتخاب و به طور تصادفی به دو گروه آزمایش (n=12) و کنترل (n=12) تقسیم شدند.

 

گروه آزمایش به مدت 8 جلسه تحت آموزش برنامه گروهی والدگری مثبت قرارگرفت . آزمودنی ها به وسیله مقیاس سلامت روان عمومی در 2 مرحله (قبل از مداخله ، بعد از مداخله ) مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده ها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس چند متغیری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. باتوجه به یافته های آماری نتایج نشان دادکه اجرای برنامه آموزشی منجربه افزایش معنادار سلامت روان مادران گروه آزمایشی درمقایسه با مادران گروه کنترل شده است. درنتیجه برنامه والدگری مثبت در ارتقاء سلامت روان مادران دارای کودک مبتلا به اختلال فزون کشی / نقص توجه ، موثر است. لذا پیشنهاد می شود درمانگران ازاین روش به عنوان یک درمان مکمل در کنار سایر روشهای درمانی برای کمک به مادران این گروه از کودکان استفاده نمایند .

 

کلید واژه ها : برنامه گروهی والدگری مثبت ، اختلال فزون کنشی/ نقص توجه ، سلامت روان

 

 

 

 

 

 

 

فصل یکم

 

 

مقدمه پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه

 

دوران کودکی از مهمترین مراحل زندگی است که در آن شخصیت فرد پایه ریزی شده و شکل می گیرد. اغلب ناسازگاری ها و اختلالات رفتاری در نوجوانی و بزرگسالی ، از بی توجهی به مسائل و مشکلات عاطفی – رفتاری دوران کودکی و عدم هدایت صحیح در روند رشد و تکامل ناشی می شود (کارت رایت – هاتون ، 2005).

 

1 اهمیت و ضرورت پژوهش

 

روان شناسان ، کودکی را دوره ای از زندگی دانسته اند که تاثیر آن در تمام عمر به خوبی مشهود است. بسیاری از صفات و ویژگی هایی که در کودکان شکل می گیرند، اغلب در طول عمر پایدار باقی می مانند و یا این که می توان تاثیر آن را در سنین بعدی یا بزرگسالی مشخص کرد. در واقع مشکلات دوره کودکی علاوه بر مختل کردن عملکرد و توانایی های کودک او را برای مشکلات دیگر در آینده مستعد می سازد (اقبالی،1387 ،نقل از خدایی، 1392). از طرفی دیگر صاحب نظران روان شناسی و علوم تربیتی یکی از مهمترین نهادهای موثر در تربیت و رفتار آدمی را سازمان خانواده می دانند (احمد صافی ، 1386). از عواملی که در سلامت خانواده و یا نابسامانی آن موثر است ، مساله سلامت پدر و مادر بعنوان گردانندگان اصلی خانواده و مجریان و هادیان برنامه تربیت است. وقتی والدین از جهات مختلف سالم باشند خانواده نیز سالم و بهنجار است و بهنگامی که آن دو یا یکی از آنها بیمار باشند کفه سامان یافتن خانواده می لنگد (قائمی ، 1386). به ویژه در خانواده هایی که کودکان با اختلال فزون کنشی/نقص توجه دارند ، به دلیل اینکه رفتارهای غالبی این افراد تکانشگری و نافرمانی و حواس پرتی است ، سبب ایجاد تحریک پذیری بالا در والدین می شود و در اثر تداوم رفتارهای مستبدانه و پرخاشگرانه والدین (بویژه مادر) با کودک فزون کنشی/نقص توجه،کم کم شخصیت کودک ستیزجو می گردد (آلبرچت،1391،نقل از خدایی،1392). پس نشانگان فزون کنشی/ نقص توجه به طور معنی داری با تجارب مدیریت آشفته خانواده همراه است و می تواند احتمال تعاملات اجباری والد-کودک را افزایش دهد (دشییون و پاترسون ،1997، نقل از دوپال واستونر، 2003،ترجمه محمدخانی واسمائی مجد،1388)و ازآنجایی که والدین بیشترین زمان را با کودک می گذرانند،پس این مداخلات باعث درمان باقدرت بالا وهزینه های پایین می شود(مینجارز،2010). با توجه به این مسئله ، می توان از طریق برنامه والدگری مثبت، باعث ایجاد رابطه مثبت بین والدین و فرزندانشان شد (فتحی آشتیانی و همکاران، 1389). همچنین می توان پیشرفتهای مهمی در سلامت و رفاه کودکان و اعتماد به نفس والدین در امر پرورش فرزندان در سطح جامعه به دست آورد (ساندرز ، 2009). ازطرفی اکثر تحقیقات مبتنی بر والدین، اثر مداخلات والدین را بر بهبودی خود کودک مورد مطالعه قرار می دادند و به اثری که مداخلات می تواند بر روی خانواده داشته باشد، توجه کمتری شده است.براین اساس  در این پژوهش اثر آموزش برنامه والدگری مثبت درسلامت روان عمومی مادران کودکان دارای اختلال فزون کنشی/ نقص توجه در شهرکرمانشاه مورد بررسی قرار می گیرد تاگامی در جهت کاهش مشکلات وفشارهای روحی والدین دارای کودکان فزون کنشی/  نقص توجه باشد. در صورت اثربخشی این آموزش، قابلیت تعمیم این روش به مراکز درمانی وتوانبخشی جهت کمک به والدین همچنین درمان کودکان مبتلا به این اختلال وخانواده های آنها وجود دارد.

 

 

 

4-1  اهداف پژوهش

 

1-4-1 هدف اصلی : هدف اصلی از پژوهش حاضر بررسی اثر بخشی آموزشی برنامه گروهی والدگری مثبت در سلامت روان مادران کودکان مبتلا به اختلال فزون کنشی / نقص توجه درشهرکرمانشاه درسال 1393 است.

 

2-4-1 اهداف فرعی

 

 

 

• تعیین میزان اثر بخشی آموزش برنامه گروهی والدگری مثبت در کاهش علائم جسمانی مادران کودکان مبتلا به اختلال فزون کنشی / نقص توجه

 

• تعیین میزان اثر بخشی آموزش برنامه گروهی والدگری مثبت در کاهش اضطراب مادران کودکان مبتلا به اختلال فزون کنشی / نقص توجه

 

• تعین میزان اثر بخشی آموزش برنامه گروهی والدگری مثبت در کاهش میزان ناکارآمدی اجتماعی مادران کودکان مبتلا به اختلال فزون کنشی / نقص توجه

 

• تعیین میزان اثر بخشی آموزش برنامه گروهی والدگری مثبت در کاهش افسردگی مادران کودکان مبتلا به اختلال فزون کنشی / نقص توجه

 

5-1 فرضیه های پژوهش

 

 

 

• آموزش برنامه گروهی والدگری مثبت به مادران ،کودکان مبتلا به اختلال فزون کنشی / نقص توجه باعث کاهش علائم جسمانی آنان می شود.

 

• آموزش برنامه گروهی والدگری مثبت به مادران ،کودکان مبتلا به فزون کنشی / نقص توجه باعث کاهش اضطراب آنان می شود

 

• آموزش برنامه گروهی والدگری مثبت به مادران ،کودکان مبتلا به فزون کنشی / نقص توجه باعث کاهش ناکارآمدی اجتماعی آنان می شود .

 

• آموزش برنامه گروهی والدگری مثبت به مادران ،کودکان مبتلا به اختلال فزون کنشی/ نقص توجه باعث کاهش افسردگی آنان می شود.

 

 

 

6-1 تعاریف (مفهومی وعملیاتی)

 

 

1-6-1 تعاریف مفهومی

 

اختلال  فزون کنشی / نقص توجه : اختلال رشدی از فراخنای توجه به تکانشگری و یا فزون کنشی و نیز رفتارهای قاعده مند است که در آن، این کمبودها به طور قابل ملاحظه ای نامتناسب با سن عقلی کودک است. شروع آن در دوران کودکی است. نشانه ها به طور قابل ملاحظه ای نافذ و موقعیتی هستند. معمولا در طول زمان مزمن یا پایدارند و نتیجه مستقیم تاخیر شدید زبان ، ناشنوایی، نابینایی ، اوتیسم یا روان پریشی دوران کودکی نیستند(آلبرچت ، 1391،نقل ازخدایی ،1392). ویژگی اساسی و مهم این اختلال ، الگوی مداوم بی توجهی یا فزون کنشی – تکانشگری است نسبت به افراد عادی که در همان سطح از رشد قرار دارند، با فراونی و شدت کمتری رخ می دهد (شکوهی یکتا، 1389).

 

نقص توجه : عبارت است از توجه در برابر محرک های مربوط و نامربوط ، یعنی عدم توجه به محرکهای مربوط و توجه و تمرکز بر روی محرکهای نا مربوط (شکوهی یکتا ،1389).

 

فزون کنشی : منظور تحرک و بی قراری شدید و یا سطوح بالای تحرک رفتاری ناهدفمند میباشد(شکوهی یکتا ،1389).

 

تکانشگری : ویژگی اساسی و مهم این اختلال ، غالبا قبل از اینکه سوال تمام شود با عجله پاسخ می گوید. در انتظار نوبت نمی تواند بماند و حرف دیگران را قطع می کند یا مداخله می کند (شکوهی یکتا ،1389).

 

برنامه والدگری گروهی مثبت : برنامه والدگری گروهی مثبت یکی از انوع برنامه های آموزش مدیریت والدین می باشد که بر اساس مدل یادگیری پاترسون(1982) و توسط ساندرز و همکاران(1999) در دانشگاه کویینزلند در استرالیا ایجاد شده است. این برنامه ، پنج سطح طولی دارد که برای سطوح مختلف حمایتی که والدین نیاز دارند ، طراحی شده است که 

 

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه ی پژوهش

 

2-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………. 16

 

2-2- نقش و اهمیت خانواده در بهزیستی روانی فرزندان……………………………………………………………… 17

 

2-3- تاثیر قلدری بر بهزیستی روانی…………………………………………………………………………………………….. 19

 

2-4- تعریف آموزش مدیریت رفتار………………………………………………………………………………………………… 21

 

2-5- تکنیک ها و فنون مدیریت رفتار………………………………………………………………………………………….. 23

 

2-5-1- تکنیک ثبات رفتار……………………………………………………………………………………………………………. 26

 

2-5-2- تکنیک های افزایش رفتار ضعیف مطلوب درکودکان قلدر…………………………………………….. 27

 

2-5-2-1- تکنیک اقتصاد ژتونی…………………………………………………………………………………………………… 29

 

2-5-2-2- تکنیک قرارداد رفتاری یا قرارداد وابستگی…………………………………………………………………. 30

 

2-5-3- تکنیک کاهش یا حذف رفتار نامطلوب و نامناسب…………………………………………………………. 32

 

2-5-3-1- تکنیک جریمه کردن…………………………………………………………………………………………………… 35

 

2-5-3-2- تکنیک بی توجهی  و بی اعتنایی ………………………………………………………………………………. 37

 

2-5-3-3- تکنیک جبران اضافی…………………………………………………………………………………………………… 38

 

2-5-3-4- تکنیک محروم کردن…………………………………………………………………………………………………… 39

 

2-5-3-5- تکنیک خاموش سازی…………………………………………………………………………………………………. 41

 

2-5-3-6- تنبیه…………………………………………………………………………………………………………………………….. 43

 

2-5-4- تکنیک شکل دهی رفتار………………………………………………………………………………………………….. 45

 

2-5-5- تکنیک تعمیم…………………………………………………………………………………………………………………… 47

 

2-5-6-تکنیک روش های نگهداری رفتار……………………………………………………………………………………… 48

 

2-5-7- مروری بر پیشینه تاریخی آموزش مدیریت رفتار……………………………………………………………. 50

 

2-5-8- تحقیقات انجام شده در زمینه آموزش مدیریت رفتار……………………………………………………… 52

 

2-6- تعریف قلدری و انواع آن……………………………………………………………………………………………………… 55

 

2-6-1- قلدری سنتی……………………………………………………………………………………………………………………. 57

 

2-6-2- قلدری سایبری…………………………………………………………………………………………………………………. 57

 

2-7- ویژگی های خانوادگی دانش آموزان قلدر……………………………………………………………………………. 58

 

2-8- شیوع قلدری…………………………………………………………………………………………………………………………. 62

 

2-9- قلدری و جنسیت………………………………………………………………………………………………………………….. 63

 

 

2-10- دلایل ارتکاب به قلدری……………………………………………………………………………………………………… 64

 

2-11- پیامدهای قلدری………………………………………………………………………………………………………………… 66

 

2-12- مروری بر پیشینه تاریخی قلدری………………………………………………………………………………………. 67

 

2-13- تحقیقات انجام شده در مورد بهزیستی روانی کودکان قلدر……………………………………………… 68

 

فصل سوم: روش شناسی پژوهشی

 

3-1- طرح پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………….. 72

 

3-2- روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………. 72

 

3-2-1- جامعه آماری …………………………………………………………………………………………………………………… 72

 

3-2-2- نمونه و روش نمونه گیری………………………………………………………………………………………………… 72

 

3-3- ابزار پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………….. 74

 

3-3-1- پرسشنامه قلدری……………………………………………………………………………………………………………… 74

 

3-3-2- پرسشنامه بهزیستی روانشناختی…………………………………………………………………………………….. 75

 

3-3-3- برنامه مداخله……………………………………………………………………………………………………………………. 77

 

3-4- روش های تجزیه و تحلیل داده ها……………………………………………………………………………………….. 79

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

 

4-1- مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………….. 81

 

4-2- بررسی جمعیت شناختی  ……………………………………………………………………………………………………. 82

 

4-3- تحلیل فرضیات پژوهش……………………………………………………………………………………………………….. 84

 

4-3-1-  فرضیه اول……………………………………………………………………………………………………………………….. 84

 

4-3-2- فرضیه دوم………………………………………………………………………………………………………………………… 92

 

4-3-3- فرضیه سوم………………………………………………………………………………………………………………………. 99

 

4-3-4- فرضیه چهارم……………………………………………………………………………………………………………………. 106

 

فصل پنجم: نتیجه گیری

 

5-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………. 112

 

5-2- بحث و نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………… 113

 

5-3- محدودیت های تحقیق…………………………………………………………………………………………………………. 122

 

5-4- پیشنهادهای تحقیق……………………………………………………………………………………………………………… 123

 

منابع………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 124

 

پیوست ها و ضمایم………………………………………………………………………………………………………………………… 130

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

عنوان                                                                                                               صفحه

 

جدول 1-3: تعاریف عوامل ریف براساس بنیادهای نظری…………………………………………………………………. 76

 

جدول2-3 : محتوای جلسات آموزش مدیریت رفتار……………………………………………………………………….. 78

 

جدول 1-4 : فراوانی خام و فراوانی درصدی میزان و شیوع قلدری…………………………………………………… 82

 

جدول 2-4 : میانگین و انحراف معیار نمرات دانش آموزان قلدر در گروه کنترل و آزمایش…………….. 83

 

جدول 3-4 : توزیع فروانی درگروه ها………………………………………………………………………………………………… 83

 

جدول1-1-4: شاخص های  توصیفی مولفه های بهزیستی روانی برای والدین دو گروه کنترل و

 

آزمایش …………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 85

 

جدول2-1-4: آزمون باکس ، همگنی ماتریس های کوواریانس………………………………………………………… 86

 

جدول 3-1-4: آزمون کرویت بارتلت ، همبستگی بین متغیر های ترکیبی……………………………………… 87

 

جدول 4-1-4: آزمون لوین برای بررسی مفروضه همگنی واریانس خطای گروه ها…………………………. 87

 

جدول 5-1-4: تحلیل کوواریانس چند متغیری مربوط به فرضیه اول ……………………………………………. 88

 

جدول 6-1-4: نتایج تحلیل کوواریانس روی نمره های پس آزمون مولفه های بهزیستی روانی

 

والدین گروه های کنترل و آزمایش با کنترل اثر پیش آزمون…………………………………………………………..90

 

جدول7-1-4: مقایسه زوجی بین والدین گروه های کنترل و آزمایش براساس متغیرها ………………….91

 

جدول1-2-4: آمار توصیفی برای داده های مولفه های بهزیستی روانی دانش آموزان گروه کنترل

 

و  آزمایش…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 93

 

جدول2-2-4: آزمون باکس ، همگنی ماتریس های کوواریانس……………………………………………………….. 94

 

جدول 3-2-4: آزمون کرویت بارتلت ، همبستگی بین متغیر های ترکیبی……………………………………… 94

 

جدول4-2-4: آزمون لوین برای بررسی مفروضه همگنی واریانس خطای گروه ها………………………….. 95

 

جدول 5-2-4: نتایج تحلیل کووایانس چند متغیری روی نمره های پس آزمون دانش آموزان قلدر

 

گروه کنترل و آزمایش با کنترل اثر پیش آزمون……………………………………………………………………………… 95

 

جدول6-2-4: نتایج تحلیل کوواریانس روی نمره های پس آزمون مولفه های بهزیستی روانی

 

دانش آموزان قلدر گروه آزمایش وکنترل با کنترل اثر پیش آزمون…………………………………………………. 97

 

جدول7-2-4: مقایسه زوجی بین دانش آموزان قلدر گروه کنترل و آزمایش براساس متغیرها……….. 98

 

جدول1-3-4: شاخص های توصیفی مولفه های بهزیستی روانی برای والدین گروه آزمایش…………… 100

 

جدول2-3-4: آزمون باکس ، همگنی ماتریس های کوواریانس……………………………………………………….. 101

 

جدول 3-3-4: آزمون کرویت بارتلت  ، همبستگی بین متغیر های ترکیبی……………………………………. 101

 

جدول4-3-4: آزمون لوین برای بررسی مفروضه همگنی واریانس خطای گروه ها………………………….. 102

 

جدول5-3-4: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری روی نمره های پس آزمون مولفه های بهزیستی

 

روانی والدین گروه آزمایش با کنترل اثر پیش آزمون………………………………………………………………………. 102

 

جدول6-3-4: نتایج تحلیل کوواریانس برای بررسی تفاوت بین والدین (مادران و پدران) گروه

 

آزمایش……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 104

 

جدول7-3-4: مقایسه زوجی بین والدین (مادران و پدران) گروه آزمایش برای متغیرها…………………. 105

 

جدول1-4-4: شاخص های توصیفی هر یک از متغیرهای پژوهش برای  دانش آموزان قلدر

 

گروه آزمایش…………………………………………………………………………………………………………………………………….. 107

 

جدول2-4-4: آزمون باکس ، همگنی ماتریس های کوواریانس………………………………………………………… 108

 

جدول 3-4-4: آزمون کرویت بارتلت ، همبستگی بین متغیر های ترکیبی……………………………………… 108

 

جدول4-4-4: آزمون لوین برای بررسی مفروضه همگنی واریانس خطای گروه ها………………………….. 109

 

جدول5-4-4: نتایج تحلیل کوواریانس چند متغیری روی نمره های پس آزمون مولفه های

 

بهزیستی روانی  برای دانش آموزان قلدر گروه آزمایش، با کنترل پیش آزمون……………………………….. 109

 

جدول6-4-4: نتایج تحلیل کوواریانس برای بررسی تفاوت بین گروه های آزمایش (پسران

 

و  دختران)………………………………………………………………………………………………………………………………………… 110

 

جدول7-4-4: مقایسه زوجی بین دانش آموزان قلدر (دختران و پسران) گروه آزمایش برای

 

متغیرها……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 111

 

 

 

مقدمه

 

یکی از طبیعی­ترین گروه­هایی که می­تواند نیازهای انسان را ارضا کند خانواده است. وظیفه خانواده مراقبت از فرزندان و تربیت آن ها، برقراری ارتباط­های سالم اعضا با هم و کمک به، استقلال فرزندان است، حتی اگر  فرزند دارای مشکلات زورگویانه و یا قلدری باشد. قلدری یکی از مشکلات رفتاری  شناخته شده در دوران نوجوانی است که یک نوع خشونت سطح پایین به شمار می­آید و معمولاً به معنای حملات مکرر و منظم توسط شخص یا گروه قوی تر به ضعیف تر است. قلدری شامل طیفی گسترده از اقدام ها، از جمله خشونت فیزیکی ، لقب دادن، توهین، دست انداختن، تحقیر، تهدیدهای شفاهی وکتبی و اخاذی است(جان هالی- وندی استاین،1390). که موجب ناراحتی و پریشانی دیگران می­شود و تاثیر عمیقی بر بهزیستی روانی فرد، خانواده و جامعه می­گذارد و این رفتار خود موجبات رنج و زحمت والدین را فراهم آورده و در مواردی وضعی پدید می­آورند که دیگر قابل دفاع نیست و سبب شرمندگی اولیای آن­هاست و باعث به خطر افتادن بهزیستی روانی والدین این کودکان می شود و در صورت عدم توجه به این، آموزش این دانش آموزان نیز مختل خواهد شد. در چنین موقعیتی گر­چه همه اعضای خانواده و کارکرد آن، آسیب می بیند فرض بر این است که مشکلات مربوط به مراقبت از فرزند مشکل دار، والدین، به ویژه مادر را در معرض خطر ابتلا به مشکلات مربوط به سلامت روانی قرار می دهد. بررسی ها نشان داده اند که بین رفتار قلدری و اختلال در سلامت روانی والدین رابطه وجود دارد(ریگبی،1392). نوجوان قلدر و والدین نه تنها بر یکدیگر تاثیر متقابل دارند بلکه سایر اعضای نظام خانواده یعنی دیگر فرزندان را تحت تاثیر قرار می دهند. وجود کودک قلدر اغلب ضایعات جبران ناپذیری را بر پیکره خانواده وارد می کند. میزان آسیب پذیری خانواده در مقابل ضایعه، گاه به حدی است که وضعیت  بهزیستی روانی خانواده دچار آسیب شدیدی می شود. این قبیل رفتارها تا زمانی که به کنترل در نیایند و تعدیل نشوند نه فقط بهزیستی روانی اعضای خانواده را به مخاطره می اندازند بلکه نوع تعامل و ارتباط اعضای خانواده و نوجوان قلدر را پیچیده می سازد و در نهایت موجب اضمحلال انرژی  روانی و دیگر توانمندی های آنان می شوند.

 

یکی از رویکردهایی که در دهه ی اخیر توجه بسیاری را به خود جلب کرده است، روانشناسی مثبت گرا می باشد. این دیدگاه بر توانمندی ها و داشته های فرد تاکید می کند و معتقد است هدف روانشناسی باید ارتقاء سطح زندگی فرد و بالفعل کردن استعدادهای نهفته فرد باشد. از این رو، روانشناسی مثبت گرا به موضوعات مثبت زندگی بشر نظیر شادکامی، بهزیستی و سلامتی و غیره  می پردازد و سعی می­کند با نگاهی علمی و عملی حضور این مولفه های مثبت را در زندگی بشر هموارتر سازد. این رویکرد روانشناختی به دنبال آن است که به افراد کمک کند توانایی ها و شایستگی های خود را پرورش دهند. در این رویکرد بهزیستی روانی به عنوان یکی از مولفه های اصلی سلامت عمومی و رضایتمندی تلقی می شود و شامل احساس مثبت و احساس رضایتمندی عمومی از زندگی که شامل خود و دیگران در حوزه های مختلف خانواده ، شغل و غیره است. بنابراین افراد با احساس بهزیستی بالا به طور عمده ای، هیجانات مثبت بیشتری را تجربه می کنند و از حوادث و وقایع پیرامون خود ارزیابی مثبتی دارند از سویی افراد با بهزیستی روانی پایین حوادث و موقعیت های زندگیشان را نامطلوب ارزیابی می کنند و بیشتر هیجانات منفی نظیر (اضطراب و افسردگی و خشم) را تجربه می کنند(ریف،1989). در طول یک قرن گذشته بسیاری از روانشناسان اتفاق نظر دارند که انسان نیازمند به بهداشت روانی است. و باید سعی شود تا به کودکان و نوجوانان نیازمند کمک، آموزشی ارائه گردد. بنابراین می توان گفت یکی از جالب ترین و شاید مهم ترین پیشرفت ها در حوزه ی درمان کودکان و نوجوانان، راهنمایی یا به عبارتی در اختیار گذاردن مهارت ها توسط روانشناسان است. به این معنی که روانشناسان به کسانی که واجد شرایط هستند مهارت های خود را آموزش می دهند تا از این طریق افراد و خانواده هایشان بتوانند به خود و سایرین کمک کنند. یکی از این طرح ها آموزش مدیریت رفتاری به والدین است. در این برنامه ها والدین برای اصلاح رفتارکودکان و نوجوانان خود آموزش می بینند (کازدین ،1987). این برنامه براساس رویکرد رفتاری بوده و متوجه رفتار آشکار است و چندان تاکیدی بر افکار، احساسات و الگوی ارتباطی ندارد و بررسی محتوای این برنامه نشان می دهد که اساساً بر تکنیک های تغییر رفتار تکیه دارد. برطبق این دیدگاه رفتارکودک مشکل دار به ناگزیر ناشی از تعاملات والد- فرزندی ناسازگارانه، و فرزندپروری ناکارآمد است و به همین دلیل هم تداوم می یابد. آموزش والدین مزایای متعددی دارد. نخست آنکه، والدین بیشترین تماس را با فرزندانشان دارند و می توانند بیشترین تاثیر را در تغییر رفتار فرزندان خود داشته باشند. کازدین (1985) با بازنگری پیشینه پژوهشی متذکر می شود که آموزش رفتار درمانی به والدین در مقایسه با دارونما و عدم مداخله در اکثر پژوهش ها تاثیر معناداری داشته است. اگر والدین بتوانند این شیوه را به خوبی پیاده کنند، تاثیر درمان از خانه و خانواده نیز تجاوز می کند و حتی به محیط مدرسه و خارج از مدرسه نیز تعمیم می یابد. از نظر این برنامه محیط زندگی طبیعی نوجوان می تواند مثل اتاق مشاوره یا اتاق بازی در جهت درمان فرد مورد استفاده قرار گیرد. در پژوهش حاضر بدلیل مزایایی که طرح آموزش مدیریت رفتار دارد، از این رویکرد با هدف اصلی کاهش مشکلات رفتاری و ارتقای بهزیستی روان شناختی کودکان قلدر و والدین آن ها استفاده شد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بیان مسئله

 

تمامی روانشناسان و متخصصین علوم تربیتی بر این باورند که دوره نوجوانی حساس ترین ، بحرانی ترین و مهم ترین دوره رشد هر انسان می باشد، و نوجوان تحت فشارهای اجتماعی- روانی زیادی قرار می گیرد و با مسائل پیچیده ای دست و پنجه نرم می کند در این دوره فرد به بلوغ می رسد، در پی کشف هویت خود است بدنبال استقلال و جدایی از وابستگی های دوره کودکی است، به همین دلیل در این دوره نوجوانان دارای وضعیت روانی باثباتی نیستند و در این دوره هست که معمولاً بیشترین مشکلات رفتاری برای نوجوانان بوجود می آید. یکی از مسائل رایج در دوران نوجوانی  بویژه در مدارس مسأله قلدری است. بنابه تعریف دان الویوس، نظریه پرداز پیشگام در زمینه ی قلدری در مدرسه، قلدری شکلی از رفتار تهاجمی است که در بین دانش آموزان پدیده ای شایع است و اغلب با تکرار و عدم برابری قدرت مشخص می شود. قلدری می­تواند به اشکال مختلف از قبیل دعوای فیزیکی با دیگران، هل دادن، صدا کردن دیگران با کلمات تحقیرآمیز و یا به اشکال غیرمستقیم تر مانند طرد و شایعه پراکنی باشد (الویوس،1993؛ پیشکین،2002). این رفتار موجب ناراحتی و پریشانی در خانواده می شود و تاثیر عمیقی بر بهزیستی روانی فرد، خانواده و جامعه می گذارد زیرا در محیط خانواده که در واقع جامعه ای محدود است، کنش و واکنش های میان اعضاء تاثیر به سزایی درکاهش یا افزایش مشکلات دارد به عبارت دیگر واکنش­ها و ارتباط های متقابل و صمیمیت والدین اساس رشد شناختی_عاطفی کودک را تشکیل و خطر ابتلای کودک به اختلال های روانی را کاهش می دهد. لذا در چنین محیطی صحبت از تاثیر یکسویه (چه کودک و چه والدین) بر یکدیگر خطاست. نمی توان صرفاً از مشکلات کودک سخن راند حال آن که روشن است در یک سیستم تعاملی رشد می یابد (جانسون و مش، 2001؛ به نقل از رقیه بلالی،1390). به طورکلی می توان گفت حضور کودک مشکل دار در هر خانواده، ساختار آن خانواده را تحت تاثیر قرار می‌دهد و بهزیستی روانی خانواده به خصوص والدین را تحت الشعاع قرار می‌دهد. کودک بر اثر تعارض‌های شدید میان اعضای خانواده، کل خانواده را درگیر بحران می‌کند. در بررسی های انجمن روانشناسی آمریکا، از کل دانش آموزان 13 درصد قلدر، 11 درصد قربانی، و6 درصد قلدر- قربانی تلقی می­شوند. و برخی مطالعات میزان شیوع بالاتری از قلدری را گزارش کردند برای مثال، در یک مطالعه از 250 دانش آموز دبیرستانی و راهنمایی،75 درصد گزارش کردند که مورد آزار و اذیت قرار گرفته اند (پیشکین،2002). از این رو با توجه به شیوع روزافزون قلدری در میان نوجوانان به عنوان پیش زمینه ای برای بروز خشونت های مدرسه ای شدیدتر و افت کیفیت زندگی بزرگسالی آن ها، لازم است تا صاحب نظران عرصه ی تعلیم و تربیت، به ویژه روانشناسان مدرسه درصدد یافتن راهکارهای مداخله ای و پیشگیرانه این پدیده در مدارس و ارائه پاسخ های موثر به این مشکل جدی و فراگیر باشند؛ زیرا علاوه بر این که قربانیان از این قلدری آسیب می­بینند قلدری برای خود قلدر نیز مضر و آسیب زا می باشد؛ چنانچه نوجوان قلدر دارای بهزیستی روانی پایین و دارای افکار خودکشی می باشد (کارامان کپنکچی، چینکر؛2006). این معضل نه تنها محیط مدارس را با ترس و نگرانی همراه می کند، بلکه بر توانایی یادگیری دانش آموزان هم تاثیر منفی می گذارد (گل کاپچی،2004). پژوهش در زمینه قلدری مملو از گزارش پیامدهای روانشناختی و رفتار منفی دانش آموزان درگیر در قلدری است. مخصوصاً، قلدرها دارای خودانگاره ضعیف تر (فایندلی،2006) هستند. و خشمگین تر و افسرده تر، از سایر دانش آموزان بوده و در مقایسه با آن هایی که درگیر قلدری نیستند، دارای مشکلات رشد و سلوک بیشتری هستند (لی ،2009). وجود چنین رفتارهایی بر پیکره ی جامعه آسیب زده و آن را به یک جامعه ناسالم و ناامن تبدیل می کند. و قلدرها علاوه بر داشتن پیشرفت تحصیلی پایین تر، به احتمال بیشتر حداقل یک مشکل بهداشت روانی نیز دارند، زیرا این کودکان در حالی که روش حل مسئله یکی از مهم ترین عوامل ایجاد تعادل بهزیستی روانی است استفاده نمی کنند (نانسل ، اورپک، پیلا ، سیمون-مورتن و اسچیت ،2001؛ پیشکین ،2002). وجود مشکلات رفتاری درکودکان علاوه بر ایجاد مشکلات روانی و تحصیلی و غیره برای خود کودک، عاملی برای ایجاد استرس و نگرانی در میان اعضای خانواده می باشد، و بر بهزیستی روانی والدین تاثیر می گذارد (ماش،1983). زیرا دلواپسی در مورد رفتار کودکان و نوجوانان و نحوه کنار آمدن با آن رایج ترین منشاء تنش یا فشار روانی برای والدین است. و گاهی والدین با روش های انضباطی غلط مانند توجه والدین به رفتارهای نادرست و برخورد غلط با آن، بی توجهی به رفتارهای مثبت و جامعه پسندانه نوجوان، نظارت های ضعیف، استفاده از مجازات ها و تنبیه های که یا خیلی خفیف هستند و اثری ندارد یا خیلی شدید است و موجب پرخاشگری، ترس و اضطراب می شوند. استفاده مکرر از تنبیه و قهر در روابط خانوادگی موجب شکل گیری و یا شدیدتر شدن رفتار های پرخاشگرانه در نوجوان می شود بنابراین لازم است، والدین با آگاهی از روش های تربیتی غلط در جهت برطرف کردن آن تلاش کنند و روش های تربیتی درست را جایگزین کنند. به همین خاطر روانشناسان با ارائه تکنیک های موثر سعی دارند مشکلات روانی این نوجوانان را تحت کنترل درآورند و می خواهند از این رهگذر به ارتقاء سلامت روانی والدین این نوجوانان نیز کمک نماید. این جاست که اهمیت آموزش مدیریت رفتاری به والدین، خودنمایی می کند که نوعی درمان با هدف تشویق والدین به درگیر شدن
فعالانه در مداخله هایی است که کارکرد خانواده را تقویت می کند. آموزش والدین با تمرکز بر ایجاد مهارت های اثر بخش، نیاز والدین به اطلاعات مربوط را مدنظر قرار می دهد و به آن ها در مورد تصمیماتی که برای کودک خود می گیرند آگاهی می دهد. مزیت دیگر رویکرد روش های آموزش مدیریت رفتار بر سایر روش ها، آن است که برجنبه های مختلفی از عملکرد والدینی و خانوادگی تاثیر گذار است؛ و اسکینر اظهار می دارد که سلامت روانی و انسان سالم معادل با رفتار منطبق با قوانین و ضوابط جامعه است و چنین انسانی وقتی با مشکل روبرو شود از روش اصلاح رفتار برای بهبود و بهنجار کردن رفتار خود و اطرافیانش به طور متناوب استفاده می جوید تا وقتی که به هنجار مورد پذیرش اجتماع برسد، به علاوه انسان سالم بایستی آزاد بودن خودش را نوعی توهم پندارد و بداند که رفتار او تابعی از محیط می باشد و هر رفتار توسط حدودی از عوامل محیطی مشخص گردد. از دیدگاه اسکینر انسان بایستی از علم، نه برای پیش بینی بلکه برای تسلط بر محیط خودش استفاده کند. کانت فیلسوف بزرگ آلمانی، والدین تربیت شده را سرمشق و الگوی رفتاری فرزندان می داند. بدیهی است با تولد فرزند، نیازهای او به طور پیچیده ای با نیازهای والدین گره می خورد. مشکل یکی، مشکل دیگری نیز می باشد. هر چند که والدین مسئول واقعی مراقبت از فرزندان می باشند، اما این امر یعنی مراقبت از کودکان شغلی است که نیاز به مهارت کافی دارد، حتی پرتوان ترین و قابل ترین والدین هم نیاز به کمک و حمایت دارند (پیتر،1999، به نقل از بیرامی ،1388). و در برخی تحقیقات از این که آموزش والدین می تواند یکی از مداخلات موثر در کاهش قلدری و رفتار مخل باشد مورد حمایت قرارگرفت (فلای و گراملیچ، سگاوا، برنز و هالیدی،2004). با این حال تاکنون در جامعه ما درباره ی بهزیستی روانی کودکان قلدر و والدین آن ها در مدارس و دیگر حوزه های اجتماعی (خانواده، محیط کار و غیره) به طور کارآمد و فراگیر بررسی نشده است و بیشتر تحقیقات روی قربانیان متمرکز بوده در حالی که این بچه ی قربانی نیست که از عواقب قلدری رنج می برد ، خود قلدران نیز از این رفتار آسیب می بینند. با این حال در سایر کشورها این حوزه ها مشخص شده و موسساتی نیز ایجاد شده اند که به مردم خدمات  مقابله با قلدری یا متوقف کردن را ارائه می دهند. فلذا روشن است که بهزیستی روانی این دانش آموزان و والدین شان از وضعیتی مطلوبی برخوردار نباشد و لازم است که به شیوه های مختلفی آن را ارتقاء بخشید که  BMTاز جمله آن هاست. با توجه به مبانی نظری و پژوهشی ذکر شده پژوهش حاضر با هدف ارتقای بهزیستی روانی دانش آموزان قلدر و والدین آن ها از آموزش مدیریت رفتار استفاده کرده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ضرورت و اهمیت تحقیق

 

قلدری علاوه براین که برای قربانیان ، شاهدان و فضای آموزشی زیان بخش است برای خود شخص قلدر و زورگو نیز اثرات منفی دارد. زیرا معمولاً قلدری دوران کودکی به دوران بزرگسالی انتقال می یابد (آهنگر انزابی ، شریفی درآمدی وکمالی نیا ،1390). و با گذشت زمان شدت و وخامت این قلدری بیشتر شده و در بزرگسالی به سبب قانون شکنی و بزهکاری دستگیر و زندانی می شوند (الویوس،1389). و در تعدادی از مطالعات اخیر این پیش بینی تایید شده است (احمد و بریس ویت،2004). با این حال وجود پدیده ای به نام قلدری در محیط آموزشی می تواند اثرات جبران ناپذیری بر اهداف اساسی تعلیم و تربیت دانش آموزان داشته و درصورت عدم تأمین بهداشت روانی این نوجوانان و والدین آن ها مشکلات بزرگتری ایجاد خواهد شد. تامین بهداشت همه افراد جامعه از مهم ترین مسایل اساسی هر کشور است، این امر در سه جنبه جسمانی، روانی و اجتماعی مورد ملاحظه قرار می گیرد، در صورتی که بعد روانی بهداشت به اندازه کافی مورد توجه قرار نگیرد، فراوانی مشکلات روانی و رفتاری رو به فزونی خواهد گذاشت تا حدی که عوارض ناشی از بی توجهی به آن در ابعاد فردی و اجتماعی، خانوادگی و انسانی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی اثرات سوء و غیر قابل جبران را در پی خواهد گذاشت. بدیهی است که بیماری روانی مخصوص یک قشر یا یک منطقه خاص نبوده و تمامی طبقات جامعه را در بر می گیرد و هیچ انسانی از فشار روانی و اجتماعی مصون نیست و به طور کلی باید گفت وجود یک بیماری روانی به کار و اقتصاد خانواده لطمه  وارد می کند، درآمد سرانه را کاهش می دهد و رفاه و نشاط فردی را از اعضای خانواده سلب می کند و با تخریب و ضایع کردن نیروی انسانی، در اقتصاد و اجتماع تاثیر عمیق و سوء بر جای می گذارد. به همین دلیل بهداشت روان در اغلب کشورها در رأس برنامه ملی و بهداشت همگانی قرار دارد (میلانی فر، 1386). بنابراین با توجه به شیوع قلدری در مدارس و عواقب شدیدش دست اندرکاران آموزش و پرورش، مدارس و والدین، گام های موثری باید بردارند و مانع بروز مشکلات روانی و افت تحصیلی فرد شوند. بر طبق نظریه ی سیستم ها، هرعضوی از خانواده به منزله ی واحدی از خانواده در جهت حفظ و برقراری تعادل با دیگران ارتباط برقرار می کند. خانواده کوچک ترین و اساسی‏ترین واحد اجتماعی است که هر یک از افراد جامعه در آن متولد می‏شود و تربیت و پرورش می‏یابد در این میان نقش پدر و مادر در تربیت فرزند بسیار مهم و تعیین کننده است و در تربیت فرزندان ، خانواده دارای اهمیت و جایگاه مشخصی است زیرا والدین اولین شکل دهندگان و معماران شخصیت فرزند خود هستند. بنابراین دیگر نمی توان کودک را به عنوان موجودی کاملاً منفعل که صرفاً متأثر از تجربیات دیگران است در نظر گرفت، چرا که ویژگی های خلقی کودک نیز در تعامل هایی که با اطرافیان (به ویژه والدین) دارد، بسیار تاثیر گذار است. خانواده درمانگران بر این معتقدند که نه تنها آن عضو خانواده که بر چسب بیمار به او زده شده و مشکلات خانواده به او نسبت داده می شود، در فرآیند درمان نیازمند درمان است بلکه اعضای دیگر خانواده نیز در امر درمان باید مورد توجه قرار گیرند (گلدنبرگ وگلدنبرگ،1386). زیرا والدین و کودکان در فرآیندی دو سویه با یکدیگر تعامل دارند در این مجموعه طرفین قادرند تأثیرات بس شگرفی بر یکدیگر بگذارند. و بیشتر رفتارهای کودک از رفتار والدین سرچشمه می گیرد (بیدوغان، 2006؛ جان هالی – وندی استاین،1390). چنانچه در پژوهش کابلینسکی، کاوالانکا و رندولف (به نقل از بلالی، 1390) در ارتباط با نقش والدین در مشکلات رفتاری کودکان آمریکایی، نشان داد نقش والدین، سبک زندگی، تعارض های خانوادگی و افسردگی مادر در پیش بینی مشکلات رفتاری کودکان موثر است. مادرانی که از تجارب بهتری در پرورش کودک خود بهره مند بودند، افسردگی کمتر و سعی در رفع تعارض های خانوادگی داشتند در کودکانشان مشکلات رفتاری کمتری مشاهده شد. بنابراین باید در درمان نیز به خانواده توجه شود. از این رو امروزه متخصصان بالینی و پژوهشگران، کیفیت این تعامل را در روابط والدین وکودکان مورد توجه ویژه قرار داده اند و این نکته را پذیرفته اند که برخی از ویژگی های والدین و متغیرهای چارچوب خانوادگی بر چگونگی پاسخگویی والدین به نیازهای فرزندانشان تاثیرگذار است. لذا ارائه روش هایی که بتوان براساس آن چگونگی روابط والدین_کودک را، مشخص کرد، به ویژه در شرایطی که این رابطه دچار تنیدگی و مشکل است، می تواند به عنوان بخشی از برنامه های پیشگیری در نظر گرفته شود (زرگری نژاد و یکه یزدان دوست ،1386). اما آنچه در اینجا مطرح می گردد این است که چگونه می‏توان این نهاد مقدس را به معنای حقیقی خود، آنطور که شایسته است برای فرزندان و سایر اعضای خانواده آماده و مجهز نمود ؟ در جواب باید اذعان داشت که بهترین راه و ابزار در این امر، آموزش به افراد خانواده ، بخصوص والدین محترم است و بسیار حائز اهمیت است که والدین کودکان قلدر با روش صحیح مدیریت رفتار آشنا شوند. چرا که در برخی موارد، والدین با مدیریت صحیح رفتار آشنا نیستند و موجب بروز مشکلات رفتاری در کودکان می شوند یا آن ها را تشدید می کنند. آموزش مدیریت والدین متداول ترین و موفق ترین رویکرد درمانی در ارتباط با رفتار مخل کودکان هستند و اکثر والدین از این برنامه ها رضایت دارند. وانگهی، آموزش مدیریت والدین با معیارهای نظام خدمات سلامت روانی که همانا مقرون به صرفه بودن، موثر بودن کوتاه بودن و داشتن اعتبار تجربی هستند همخوانی
دارد و فواید درمانی آن تأیید شده است (تیور و بیگلان،1998؛ به نقل از شرودر، 1385). اساس اثربخشی آموزش والدین، نقش عملکرد و محیط خانواده در بروز اختلالات روانشناختی درکودک است، از این رو درمان اختلالات کودکان، بدون توجه به افراد تاثیرگذار بر آنان، ممکن نیست. روش های فرزندپروری ناکارآمد و خشن، رفتار غیر حمایت کننده، نظارت ضعیف و الگوی رفتار ضد اجتماعی در والدین ، مهم ترین پیش بینی کننده های اختلالات سلوک درکودکان است(کورد و همکاران،2004؛ به نقل از اسماعیلی نسب،1389). بنابراین آموزش مدیریت رفتار به والدین موجب می‏گردد که والدین بتوانند محیط مناسب‏تری برای رشد و شکوفایی استعدادهای بالقوه فرزندان خود فراهم کنند و این امر نیز پیشرفت و بالندگی افراد خانواده و جامعه را در پی خواهد داشت. نتایج این پژوهش می تواند برای والدین، مربیان و غیره که مسئول تعل

 

 

1-4-2- تعریف عملیاتی …………………………………………………………………………………………………………………………… 6

 

1-5- قلمرو تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………………… 7

 

1-5-1- قلمرو موضوعی ……………………………………………………………………………………………………………………………  7

 

1-5-2- قلمرو مکانی ……………………………………………………………………………………………………………………………….  8

 

1-5-3- قلمرو زمانی ……………………………………………………………………………………………………………………………….  8

 

1-6- خلاصه فصل ……………………………………………………………………………………………………………………………………  8

 

 

 

فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه تحقیق

 

مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..  10

 

2-1- مفهوم ارزیابی عملکرد …………………………………………………………………………………………………………………….  11

 

2-1-1-  تعریف ارزیابی عملکرد ……………………………………………………………………………………………………………….  11 2-1-2- تعریف ارزیابی عملکرد کارکنان …………………………………………………………………………………………………..  11

 

2-2- تاریخچه ارزیابی عملکرد ……………………………………………………………………………………………………………….  13

 

2-2-1- اهمیت ارزیابی عملکرد کارکنان ………………………………………………………………………………………………….  16

 

2-2-2- ارزیابی عملکرد از نظر اسلام ……………………………………………………………………………………………………..  18

 

2-3- اهداف ارزیابی عملکرد کارکنان ……………………………………………………………………………………………………..  20

 

2-4- معیارهای ارزیابی عملکرد کارکنان ………………………………………………………………………………………………..  24

 

2-4-1- تعریف معیارهای ارزیابی عملکرد کارکنان …………………………………………………………………………………..  24

 

2-4-2- اهمیت و ضرورت  معیارهای ارزیابی عملکرد کارکنان

 ………………………………………………………………….  26

 

2-5- شاخص­های ارزیابی عملکرد کارکنان ……………………………………………………………………………………………..  26

 

2-6- رویکردهای ارزیابی عملکرد کارکنان ……………………………………………………………………………………………..  28

 

2-7- روش­ها و فنون ارزیابی عملکرد کارکنان …………………………………………………………………………………………  29

 

2-8- مدیریت عملکرد …………………………………………………………………………………………………………………………..  41

 

2-9- مدل­های ارزیابی عملکرد کارکنان ………………………………………………………………………………………………….  44

 

2-10- ارزیابی عملکرد کارکنان در ارتش جمهوری اسلامی ایران ……………………………………………………………….  91

 

2-10-1- اهداف ارزیابی عملکرد کارکنان در ارتش جمهوری اسلامی ایران …………………………………………………  92

 

2-11- ارزیابی عملکرد کارکنان در دانشگاه علوم پزشکی ارتش ………………………………………………………………..  94

 

2-11-1- اهمیت و ضرورت ارزیابی عملکرد ………………………………………………………………………………………………  94

 

2-11-2- ارزیابی عملکرد کارکنان دانشگاه علوم پزشکی …………………………………………………………………………  96

 

2-12- پیشینه تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………  97

 

2-12-1- تحقیقات در داخل کشور ………………………………………………………………………………………………………….  97

 

2-12-2- تحقیقات در خارج از کشور …………………………………………………………………………………………………….  102

 

2-13- بازنگری ادبیات و پیشینه تحقیق و ارائه الگوی نظری و تحلیلی تحقیق ………………………………………….  109

 

2-14- خلاصه فصل ………………………………………………………………………………………………………………………………  114

 

 

 

فصل سوم: روش شناسی تحقیق

 

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..  116

 

3-1- نوع و روش تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………….  116

 

3-2- جامعه آماری و نمونه­گیری ……………………………………………………………………………………………………………  116

 

3-3- روش­ها و ابزار گردآوری داده­ها …………………………………………………………………………………………………….  117

 

3-4- جدول سئوالات متناظر با اهداف و سئوالات تحقیق ……………………………………………………………………….  118

 

3-5- روایی و پایایی پرسش­نامه …………………………………………………………………………………………………………..  122

 

3-5-1- روایی پرسش­نامه ……………………………………………………………………………………………………………………  122

 

3-5-2- پایایی پرسش­نامه …………………………………………………………………………………………………………………..  123

 

3-6- روش­ها و آزمون­های آماری تجزیه و تحلیل داده­ها ………………………………………………………………………..  124

 

3-7- خلاصه فصل ……………………………………………………………………………………………………………………………….  124

 

 

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده­ها

 

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..  126

 

4-1- توصیف آماری داده­های پرسش­نامه خبرگان …………………………………………………………………………………..  126

 

4-1-1- تحلیل داده­های جمعیت شناختی (خبرگان) ……………………………………………………………………………….  126

 

4-1-2- تحلیل داده­های پرسش­نامه خبرگان …………………………………………………………………………………………  127

 

4-2- توصیف آماری داده­های پرسش­نامه تحقیق ……………………………………………………………………………………  129

 

4-2-1- تحلیل داده­های جمعیت شناختی ……………………………………………………………………………………………..  129

 

4-2-1-1- جنسیت ………………………………………………………………………………………………………………………………  129

 

4-2-1-2- سنوات خدمتی ……………………………………………………………………………………………………………………  130

 

4-2-1-3- میزان تحصیلات …………………………………………………………………………………………………………………  132

 

4-2-2- سئوال اول تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………….  133

 

4-2-2-1- میانگین و انحراف معیار شاخص­های مؤلفه رفتار در وضعیت فعلی ………………………………………….  133

 

4-2-2-2- میانگین و انحراف معیار گویه­های مؤلفه رفتار در وضعیت فعلی ……………………………………………..  134

 

4-2-2-3- میانگین و انحراف معیار شاخص­های مؤلفه عملکرد در وضعیت فعلی ……………………………………..  135

 

4-2-2-4- میانگین و انحراف معیار گویه­های مؤلفه عملکرد در وضعیت فعلی …………………………………………  135

 

4-2-2-5- رتبه­بندی وضع موجود (میزان در نظر گرفتن شاخص­ها و مؤلفه­ها) ………………………………………….136

 

4-2-3- سئوال دوم تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………  137

 

4-2-4- سئوال سوم تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………..  138

 

4-2-4-1- میانگین و انحراف معیار شاخص­های مؤلفه رفتار در وضعیت مطلوب ………………………………………  138

 

4-2-4-2- میانگین و انحراف معیار گویه­های مؤلفه رفتار در وضعیت مطلوب ………………………………………….  138

 

4-2-4-3-  میانگین و انحراف معیار شاخص­های مؤلفه عملکرد در وضعیت مطلوب …………………………………  139

 

4-2-4-4- میانگین و انحراف معیار گویه­های مؤلفه عملکرد در وضعیت مطلوب ……………………………………….  140

 

4-2-4-5- نرمال بودن داده­ها ………………………………………………………………………………………………………………  141

 

4-2-4-5-1- چولگی و کشیدکی داده­ها …………………………………………………………………………………………………141

 

4-2-4-5-2- نرمال بودن با استفاده از آزمون کلموگروف اسمیرنوف ……………………………………………………..  143

 

4-2-4-6- مدل تحلیل عاملی تائیدی برای گویه­ها و شاخص­های مؤلفه رفتار در وضعیت مطلوب ……………..  145

 

4-2-4-6-1- تخمین مدل …………………………………………………………………………………………………………………..  145

 

4-2-4-6-2- ارزیابی تناسب مدل ……………………………………………………………………………………………………….  147

 

4-2-4-6-3- تحلیل مدل اندازه­گیری سطح اول و دوم …………………………………………………………………………  147

 

4-2-4-7- مدل تحلیل عاملی تائیدی برای گویه­ها و شاخص­های مؤلفه عملکرد در وضعیت مطلوب …………  149

 

4-2-4-7-1- تخمین مدل …………………………………………………………………………………………………………………..  149

 

4-2-4-7-2- ارزیابی تناسب مدل ……………………………………………………………………………………………………….  151

 

4-2-4-7-3- تحلیل مدل اندازه­گیری سطح اول و دوم …………………………………………………………………………  151

 

4-2-5- سئوال چهارم تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………..  153

 

4-2-5-1- وزن شاخص­های مؤلفه رفتار ………………………………………………………………………………………………..  153

 

4-2-5-2- وزن شاخص­های مؤلفه عملکرد ……………………………………………………………………………………………  154

 

4-2-6- سئوال اصلی تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………154

 

 

 

فصل پنجم: نتیجه­گیری و پیشنهادها

 

مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….  157

 

5-1- جمع­بندی …………………………………………………………………………………………………………………………………..  157

 

5-2- خلاصه نتایج ………………………………………………………………………………………………………………………………  158

 

5-2-1 پرسش­نامه خبرگان …………………………………………………………………………………………………………………..  158

 

5-2-2- خلاصه نتایج ………………………………………………………………………………………………………………………….  158

 

5-3- نتیجه گیری و بحث ……………………………………………………………………………………………………………………..  160

 

5-4- پیشنهادهایی مبتنی بر یافته­های تحقیق ………………………………………………………………………………………  162

 

5-5- محدودیت­های تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………  163

 

5-6- پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی …………………………………………………………………………………………………  164

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول   کلیات تحقیق

 

مقدمه

 

انسان موجودی هدف­دار و آرمان گرا است. از بدو زندگی رو به آینده دارد و همواره می­خواهد به ایده­آل­ها و هدف­های خود دست یابد. از موفقیت و پیروزی خرسند و از عدم دستیابی به اهداف خود ناخشنود می­شود. او تمام انرژی و امکانات خود را صرف رسیدن به برنامه­های از پیش تعیین شده یا اهداف خود می­کند، به همین دلیل  همیشه می­کوشد که وضع خود را نسبت به اهداف مشخص کند. او نیازمند به داشتن بازخورد است و با جمع آوری اطلاعات درباره پیشرفت و چگونگی این پیشرفت موقعیت خود را می­سنجد و اطمینان از رسیدن به اهداف که ارزیابی عملکرد نام دارد و نوعی انگیزه و پاداش در قبال مسئولیت­پذیری انسان بشمار می­آید.

 

ارزیابی عملکرد کارکنان مقدماتی دارد که بی­توجهی به این مقدمات جز نتایج منفی بازده دیگری به همراه نخواهد داشت، ولی در میان این مقدمات، توجه به انسان و خصوصیات وی بسیار مهم است و شاید بتوان گفت که در بسیاری از موارد، عملکرد انسان نتیجه و بازتاب خصوصیات و روحیات او است. از این رو در مکتب غنی و پربار اسلام امر ” ارزیابی ” و ” ارزشیابی ” به شکلی بسیار دقیق و زیباتر از سایر مکاتب مورد بررسی قرار گرفته، در فرازی از نامه حضرت علی(ع) به مالک اشتر نخعی آمده است: ” نباید نیکوکار و بدکار نزد تو به یک پایه باشند که آن، نیکوکار را از نیکویی کردن بی­رغبت سازد و بدکاران را به بدی کردن وا دارد، هریک از ایشان را به آنچه گزیده، جزا ده “.

 

از آنجا که عوامل ارزیابی عملکرد باید با جایگاه شغلی فرد متناسب باشد(یوجن وو، جیانگ لیانگ هو، 2010 )، ارزیابی عملکرد کارکنان دانشگاه علوم پزشکی ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز از این امر مستثنی نیست و روش­ها و معیارهای نظام ارزیابی عملکرد کارکنان ارتش پاسخگوی نیازهای مورد نظر نیست و ما در این تحقیق به دنبال ارائه الگوی مناسب ارزیابی عملکرد کارکنان دانشگاه علوم پزشکی ارتش جمهوری اسلامی ایران هستیم.

 

 

 

1-1- تشریح و بیان مسئله

 

نگاهی گذرا به سیر تکاملی ارزیابی نشان می­دهد که در مدیریت کلاسیک به آن به مثابه کنترل وظایف و کارکردهای مدیر نگریسته شده است ولی امروزه به صورت یک فرایند پویا، مستمر، کیفی و متقابل ( مدیر و کارکنان) بعنوان پاره سیستم اصلی مدیریت منابع انسانی کارکردی فراتر از اعطاء پاداش، تأکید بر حمایت رفتار، ایجاد ارتباط بین مدیران و کارکنان و بهسازی منابع انسانی در سازمانها دارد(فرهادی، 1381). نـظام ارزیابی عملـکـرد، یـکی از مهمترین و پایـه­ای­تـریـن زیـر نـظام­هـای منـابع انسانی محسوب می­شود، بدیهی است که ارزیابی عملکرد کارکنان فرایندی بسیار مهم و از حساس­ترین مسائلی است که مسئولان سازمانها با آن روبه‌رو هستند. با وجود سعی دائم در طراحی سیستم­های بهینه و موثر برای ارزیابی کارکنان، شواهد و مدارک نشان می­دهند که به طورکلی، مسئولان سازمان از روش­ها و سیستم­های مورد استفاده برای ارزیابی کارکنان راضی نیستند. دلیل اصلی این نارضایتی، عوامل مختلفی از جمله پیچیدگی فرایند ارزیابی و وجود کاستی­هایی در سیستم ارزیابی جامع است. عدم پشتیبانی مدیریت، غیر قابل اجرا بودن سیستم­های ارزیابی، ناتوانی ارزیابان در ارزیابی درست و عادلانه و عدم تناسب و انطباق سیستم­های ارزیابی با واقعیات از جمله مشکلاتی هستند که معمولا اثربخشی اکثر سیستم­های ارزیابی را دچار اشکال می­نمایند(سعادت،1383، 214). اما سازمانها به عنوان موجودی اجتماعی نیازمند قاعده­ای برای ارزیابی شایستگی­های کارکنان خود هستند، باز آزمایی و سنجش عملکرد کارکنان پس از یک دوره زمانی مناسب برای اطمینان از عملکرد و اثرگذاری آن و نیز رفع موانع و اشکالات دیده نشده ضرورت دارد. ارزیابی عملکرد کارکنان از وظایف بسیار مشکل ارزیابان است، زیرا ارزیابی شوندگان معمولاً نسبت به تاثیر نتایج ارزیابی خوش بین و از تاثیرات آن بر پیشرفت­های آینده خویش واقفند، همین امر ارزیابی را مشکل کرده است و مسأله مشکل­تر وجود انواع و اقسام مسئله های ساختاری است که موجب ایجاد شک و تردید درباره منصفانه یا عادلانه بودن این فرایند است. این‌گونه مشکلات، گذشته از این موجب بروز تضاد و تعارض بین سرپرستان و زیردستان می شوند که در نتیجه رفتارهای ویرانگر را تقویت خواهند کرد. شناخت مسائل و مشکلات و بهینه­سازی نظام ارزیابی عملکرد، دست کم از دو بعد دارای اهمیت است: اول اینکه سازمانها نیازمنـد آگـاهی از کـارایی کارکنان خویش­اند تا بتوانند برای بهبود عملکرد و ارتقای بهره‌وری فردی و سازمانی، وضعیت منابع انسانی خود را بهبود بخشیده، بر کمیت و کیفیت تولیدات یا خدمات خود بیفزایند. دوم اینکه، آگاه شدن کارکنان از نتایج عملکرد خود برای آنها مطلوب بوده، عموماً احساس رشد خواهند کرد؛ به این صورت که به نقاط قوت و ضعف خود پی برده، برای افزایش توانمندی­های خویش­ براساس واقعیات تلاش خواهند کرد(تاج­الدین،1388). مرور ادبیات پژوهشی مربوط به قلمروهای سنجش و اندازه­گیری در نیروهای نظامی و انتظامی دنیا (گال و منگلسدروف، 2001) نشان می­دهد که با پایان یافتن جنگ جهانی دوم، تلاش­های وسیعی صورت گرفته است تا برای ارزیابی عملکرد کارکنان نظامی، از روش­های علمی بهره گرفته شود. به ویژه این تلاش­ها پس از دهه 80 میلادی سیری رو به بهبود، و شتابان­تر یافته است. به تعبیر وی   ” قلمروهای فعالیتی ارتش آن چنان تخصصی شده است که جزء با بهره­گیری از سازوکارها و روش­شناسی دقیق نمی­توان به داوری عاری از خطا پیرامون عملکرد، ویژگی­ها، مهارت­ها و نگرش­های کارکنان و افسران شاغل در نیروهای مسلح پرداخت ” . ارزیابی عملکرد، فرایندی است که با تکیه بر ارتقای کارایی و اثربخشی، کارکنان را مورد سنجش قرار می­دهد و با تعیین شاخص و کسب اطلاع از وضعیت کارکنان، راهکارهایی را جهت بهبود وضعیت ارایه می­کند. ارزیابی عملکرد، از مهم­ترین وظایف فرماندهان، مدیران و سرپرستان است و شیوه­ای برای اداره­ی امور کارکنان می­باشد(شهلایی،1391، 281).

 

در ارزیابی عملکرد کارکنان دانشگاه علوم پزشکی ارتش جمهوری اسلامی ایران، اینک از روش مقیاس ترسیمی استفاده می­شود. در این روش ، ابتدا عوامل ارزیابی مانند: کمیت کار، کیفیت کار، طرز سلوک با همکاران و قابلیت اعتماد را تعیین می­کنند. برای هر عامل، امتیازاتی از ضعیف تا عالی تعیین می­شود و در پایان نمرات داده شده را جمع می­زنند. در این روش، فرمانده، رئیس و یا سرپرست افراد بعنوان ارزیابان می­باشند و یکی از مشکلات اساسی این روش ذهنی بودن آن می­باشد که قضاوت شخصی ارزیابی کننده، در آن اثر گذار است و در صورت زیاد بودن تعداد کارکنان، مستلزم صرف وقت زیاد

 

 

 

 

5-1- سئوال‌های پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………………………..11

 

 

 

6-1- متغیرهای پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………………………………..12

 

 

 

1-6-1- تعریف­های مفهومی متغیرها…………………………………………………………………………………………………………………………..13

 

 

 

2-6-1- تعریف­های عملیاتی متغیرها…………………………………………………………………………………………………………………………..13

 

 

 

فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه‌ی پژوهش

 

 

 

 

 

1-2- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………15

 

 

 

2-2- اختلال­های خُلقی…………………………………………………………………………………..15

 

 

 

             1-2-2- اختلال افسردگی اساسی……………………………………………………………………………………………………………………………..17

 

 

 

             2-2-2- اختلال دوقطبی……………………………………………………………………………………………………………………………………………21

 

 

 

                   1-2-2-2- اختلال دوقطبی I………………………………………………………………………………………………………………………………………………22

 

 

 

                   2-2-2-2- اختلال دوقطبی II……………………………………………………………………………………………………………………………………………..23

 

 

 

                   3-2-2-2- اختلال دوقطبی تصریح نشده در جای دیگر بر اساس DSM-IV…………………………………………………………………..23

 

 

 

3-2- درمان اختلال­های خُلقی……………………………………………………………………………………………………………………………………24

 

 

 

2-3-2- الکتروشوک درمانی……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….25

 

 

 

4-2- دیدگاه پردازش اطلاعات…………………………………………………………………………………………………………………………………….28

 

 

 

        1-4-2-  مدل اتکینسون و شیفرین ………………………………………………………………………………………………………………………………30

 

 

 

               1-1-4-2- حافظه حسی………………………………………………………………………………………………………………………………………………….31

 

 

 

                    2-1-4-2- حافظه کوتاه­مدت…………………………………………………………………………………………………………………………………………. .32

 

 

 

                    3-1-4-2- حافظه بلند­

مدت………………………………………………………………………………………………………………………………………………34

 

 

 

       2-4-2-  مدل سطوح پردازش اطلاعات……………………………………………………………………………………………………………………………36

 

 

 

       3-4-2- مدل­های تحولی پردازش اطلاعات………………………………………………………………………………………………………………………37

 

 

 

       4-4-2-  توجه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..38

 

 

 

               1-4-4-2- مدل­های بالینی توجه………………………………………………………………………………………………………………………………………………42

 

 

 

               2-4-4-2- انواع توجه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….44

 

 

 

                     1-2-4-4-2- توجه آشکار و توجه پنهان…………………………………………………………………………………………………………………………………………………44

 

 

 

                     2-2-4-4-2- توجه انتخابی و تقسیم شده………………………………………………………………………………………………………………………………………………45

 

 

 

                                     1-2-2-4-4-2-نظریه برودبنت………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………45

 

 

 

                                     2-2-2-4-4-2-نظریه تریسمن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………50

 

 

 

                                     3-2-2-4-4-2-نظریه داچ و نورمن……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….51

 

 

 

                                     4-2-2-4-4-2-نظریه منابع چندگانه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………54

 

 

 

                                     5-2-2-4-4-2-نظریه ظرفیت……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….57

 

 

 

6-2- پژوهش­های انجام­شده در زمینه­ی تأثیر الکتروشوک بر فرایندهای شناختی……………………………………………………59

 

 

 

7-2- خلاصه فصل……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….63

 

 

 

فصل سوم: روش پژوهش

 

 

 

 

 

1-3-  مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..65

 

 

 

2-3- جامعه و نمونه آماری………………………………………………………………………………………………………………………………………….65

 

 

 

3-3- روش نمونه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………………………….65

 

 

 

4-3-معیار انتخاب آزمودنی­ها…………………………………………………………………………………………………………………………………….65

 

 

 

5-3- طرح پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………………………………66

 

 

 

6-3-شیوه اجرا……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..66

 

 

 

7-3- روش تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها………………………………………………………………………………………………………………………………66

 

 

 

8-3- ابزارهای اندازه‌گیری…………………………………………………………………………………………………………………………………………..67

 

 

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده­ها

 

 

 

1-4- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….70

 

 

 

2-4- اطلاعات جمعیت‌شناختی…………………………………………………………………………………………………………………………………..70

 

 

 

3-4- توصیف آماری متغیرها و شاخص‌ها و بررسی تفاوت آغازین گروه‌ها………………………………………………………………..72

 

 

 

4-4- وارسی سئوال‌های پژوهشی……………………………………………………………………………………………………………………………….74

 

 

 

       2-4-4- سؤال اول پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………………………….74

 

 

 

       3-4-4- سؤال دوم پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………………………76

 

 

 

       4-4-4- سؤال سوم پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………………………..78

 

 

 

       5-4-4- سؤال چهارم پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………………………..80

 

 

 

5-4-نتایج تلویحی……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….82

 

 

 

                      1-5-4- روند تغییرات توجه شنیداری انتخابی در سه مرحله اجرای پژوهش چگونه بوده است؟……………..82

 

 

 

                      2-5-4- روند تغییرات توجه شنیداری تقسیم­شده در سه مرحله اجرای پژوهش چگونه بوده است؟……….82

 

 

 

6-4- خلاصه فصل………………………………………………………………………………………………………………………………………………………85

 

 

 

فصل پنجم: بررسی و تفسیر نتایج پژوهش

 

 

 

1-5- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………88

 

 

 

2-5- بحث و نتیجه­گیری…………………………………………………………………………………………………………………………………………….88

 

 

 

3-5- محدودیت­های پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………………….94

 

 

 

4-5- پیشنهادهای پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………………………..95

 

 

 

منابع

 

 

پیوست

 

 

چکیده انگلیسی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول­ها                                                                                                                 شماره صفحه

جدول1-2. ویژگی­های مهم حافظه­های سه­گانه…………………………………………………………………………………………………………………36

جدول 1-3. وضعیت شنوایی……………………………………………………………………………………………………………………………………………….67

جدول 1-4. شاخص­های جمعیت­شناختی گروه کنترل و گروه آزمایشی………………………………………………………………………… 71

جدول 2-4. شاخص­های توصیفی توجه شنیداری انتخابی و توجه شنیداری تقسیم­شده ……………………………………………….72

جدول 3-4.بررسی معناداری میانگین­های مرحله اول و دوم آزمون­ جملات رقابتی بوسیله روش تحلیل کوواریانس………75

جدول 4-4.بررسی معناداری میانگین­های مرحله اول و دوم آزمون­ اعداد دایکوتیک بوسیله روش تحلیل کوواریانس……..77

جدول 5-4.بررسی معناداری میانگین­های مرحله اول و سوم آزمون­ جملات رقابتی بوسیله روش تحلیل کوواریانس……..79

جدول 6-4.بررسی معناداری میانگین­های مرحله اول و سوم آزمون­ اعداد دایکوتیک بوسیله روش تحلیل کوواریانس…..81

جدول 7-4. شاخص­های توصیفی توجه انتخابی و تقسیم­شده…………………………………………………………………………………………..83

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودارها                                                                                                              شماره صفحه

نمودار 1-1.فرایند پردازش اطلاعات …………………………………………………………………………………………………………………………..8

نمودار1-2. تقسیم­بندی اختلال­های خُلقی بر اساس DSM-IV……………………………………………………………………………..16

نمودار 2-2. عوامل خطرساز اختلال­های خُلقی……………………………………………………………………………………………………….21

نمودار3-2. الگوی پردازش اطلاعات…………………………………………………………………………………………………………………………..30

نمودار4-2. پردازش اطلاعات با سیستم کانال محدود………………………………………………………………………………………………47

نمودار 5-2. مدل ربط درباره فرایند گزینش…………………………………………………………………………………………………………… 52

نمودار 6-2. شرح مراحل- منابع تعریف­شده……………………………………………………………………………………………………………..56

نمودار 1-4. میانگین نمره­های گروه کنترل و آزمایش در مرحله­های اول و دوم پژوهش……………………………………….76

نمودار 2-4. میانگین نمره­های گروه کنترل و آزمایش در مرحله­های اول و دوم پژوهش……………………………………….78

نمودار 3-4. میانگین نمره­های گروه کنترل و آزمایش در مرحله­های اول و سوم پژوهش………………………………………80

نمودار 4-4. میانگین نمره­های گروه کنترل و آزمایش در مرحله­های اول و سوم پژوهش……………………………………..82

نمودار 5-4. میانگین نمره­های گروه کنترل و آزمایشی در سه مرحله اجرای پژوهش (توجه انتخابی)………………… 84

نمودار 6-4. میانگین نمره­های گروه کنترل و آزمایشی در سه مرحله اجرای پژوهش (توجه تقسیم­شده)………….. 85

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل                                                                                                                            شماره صفحه

 

شکل شماره 1-1. اختلال­های خلقی………………………………………………………………………………………………………………………………………3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1- مقدمه:

 

اختلال­های خُلقی طیف وسیعی از اختلال­ها را در برمی­گیرند که در آن­ها خُلق بیمارگونه و آشفتگی­های وابسته به آن بر شکل بالینی مسلط است. در اوایل از اختلال­های خُلقی تحت عنوان اختلال­های عاطفی نام برده می­شد، به معنی حالت هیجانی است که از طریق بیانات چهره وحالت بدن آشکار می­شود (سادوک و سادوک، 2002).

 

اختلال­های خُلقی به دو دسته اصلی تقسیم می­شوند: یک قطبی و دوقطبی. اختلا­ل­های افسردگی یک قطبی شامل اختلال افسردگی عمده و دیستایمیک است؛ اختلال­های دوقطبی شامل اختلال دوقطبی I، اختلال دوقطبی II، اختلال دوقطبی تصریح نشده در جایی دیگر و ادواری­خویی است. سایر اختلال­های خُلقی، اختلال خُلقی وابسته به مواد و اختلال خُلقی وابسته به شرایط عمومی هستند.  علاوه بر موارد گفته شده اختلال­های خُلقی معمولا به صورت نشانه­ای در سایر اختلال­های روانپزشکی مثل دمانس، اختلال استرس پس از سانحه، اختلال­های سوءمصرف مواد و اسکیزوفرنی هستند (کلسی، نمروف و نیوپورت، 2006).

 

اختلال­های یک قطبی صرفا دوره­های افسردگی را دربرمی­گیرد؛ از طرف دیگر اختلال­های دوقطبی هم اپیزود افسردگی و هم اپیزود مانی را شامل می­شود. شکل 1-1 اختلال­های یک قطبی و دوقطبی را به تصویر می­کشد.

 

اختلال­های خُلقی درصد قابل توجهی از بیماران مبتلا به اختلال­های روانی را در برمی­گیرد و خطر شروع آن در سنین پایین گزارش شده است (سادوک و سادوک، 2002) به همین دلیل توجه قابل­ملاحظه­ای به درمان اختلال­های خُلقی شده است. درمان­های مختلفی در این راستا ارائه شده­ است؛ اما یکی از بحث برانگیزترین درمان­ها در این زمینه الکتروشوک می­باشد. الکتروشوک، یکی از درمان­های زیستی است که برای درمان اکثر اختلال­های خُلقی با چند محدودیت، که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا ( APA ) اعلام شده، استفاده می­شود.

 

الکتروشوک، درمانی انتخابی برای اختلال­های خُلقی است که حاد هستند، تغییرات اساسی در خلق، تفکر و فعالیت­های حرکتی بیمار روی دهد، یا زمانی که علت اختلال زیست-شیمیاییو فیزیولوژیکی باشد، یا زمانی که سایر درمان­های دردسترس مؤثر واقع نمی­شوند و یا اینکه علایم دارو درمانی خطرناک و ناخوشایند باشد و استفاده طولانی مدت از آن­ها امکان­پذیر نباشد (فینک، 1999).

 

 الکتروشوک احتمالا برای بیماران با پیشینه طولانی از بدعملکردی روانی و هیجانی مؤثر نیست، همچنین برای مبتلایان به نوروزها، ناسازگاری­های موقعیتی­، اختلال­های شخصیتو اختلال­های وابسته به دارو نمی­تواند کمک کننده باشد (بالدوین و اوکسلاد، 2000).

 

بیمارانی که الکتروشوک دریافت می­کنند، معمولا روش­های درمانی متعددی را تجربه کرده­اند که بدلیل عدم مؤثر بودن، برای دریافت الکتروشوک ارجاع داده می­شوند (فینک، 1999). استفاده از الکتروشوک هم با نگرانی­های زیادی همراه است از جمله از دست دادن موقتی یا دائمی فرایندهای شناختی که با انجام پژوهش­های گسترده در این زمینه و بالا بردن تکنولوژی و بالا بردن سطح روش­های وارد کردن شوک به سر بیمار، تا حدی از نگرانی­های موجود کاسته است.

 

 

 

2-1– بیان مسئله

 

اختلال­های خلقی اغلب مزمن و عود کننده می­باشند، شیوع آنها در طول زندگی برای اختلال افسردگی اساسی حدود 15% وبرای اختلال­های دوقطبیI حدود 1% است. بدلیل شیوع گسترده اختلال­های خُلقی و مشمول شدن تعداد بسیاری از مبتلایان به اختلال­های روانی، تلاش­های گوناگونی برای درمان آن در هر دوره تاریخی با توجه به بار علمی و تجربی انسان صورت گرفته است (سادوک و سادوک، 2002).

 

در قرن بیستم بررسی و پژوهش در زمینه اختلال­های خُلقی شروع شده، نظریه­ها و فرضیه­های فراوانی در مورد پیدایش، شکل­گیری و انواع آن ابراز گردیده و در پی آن روش­های درمانی گوناگونی مطرح شده است از جمله: انواع روان­درمانی­ها خصوصا رفتاردرمانی – شناختی، چندین طبقه از داروهای ضدافسردگی و الکتروشوک است (کلسی، نمروف و نیوپورت، 2006).

 

الکتروشوک، درمانی زیستی است که با ایجاد تشنجی خفیف و با عبور جریان ضعیف الکتریکی در ناحیه­ای از سر انجام می­شود. الکتروشوک از سال 1938 برای مبتلایان به اختلال­های خلقی که نسبت به درمان مقاوم بودند، همچنین برای افرادی که میل به خودکشی یا دیگرکشی و علائم بارز بی­تابی یا بهت داشتند، به صورت درمانی انتخابی درآمد (فیدا و همکاران، 2009) و امروزه گزارش می­شود حدود 10% بیماران بستری با تشخیص افسردگی اساسی الکتروشوک دریافت می­کنند ( متیو و همکاران، 2008).

 

پژوهش­های بسیاری در رابطه با اثربخشی الکتروشوک انجام شده است، مثل فراتحلیلی که توسط انجمن مطالعاتی الکتروشوک انگلستان (2003) انجام شد. در این فراتحلیل گزارش شد الکتروشوک واقعی موثرتر از الکتروشوک ساختگی است و همچنین گزارش اثربخشی چشمگیر الکتروشوک نسبت به دارو درمانی ارائه شد.

 

 

• هدف­های پژوهش

 

1-4-1- هدف کلی

 

 

• تعیین اثر الکتروشوک بر توجه شنیداری بیماران مبتلا به اختلال­های خلقی

 

2-4-1– هدف­های اختصاصی

 

هدف­های اختصاصی این پژوهش عبارتند از:

 

 

1. تعیین اثر کوتاه­مدت الکتروشوک بر توجه انتخابی شنیداری بیماران مبتلا به اختلال­های خلقی

 

1. تعیین اثر کوتاه­مدت الکتروشوک بر توجه تقسیم­شده شنیداری بیماران مبتلا به اختلال­های خلقی

 

1. تعیین اثر بلندمدت الکتروشوک بر توجه انتخابی شنیداری بیماران مبتلا به اختلال­های خلقی

 

1. تعیین اثر بلندمدت الکتروشوک بر توجه تقسیم­شده شنیداری بیماران مبتلا به اختلال­های خلقی

 

5–1–  سؤال­های پژوهش

 

 سؤال­های این پژوهش عبارتند از:

 

 

1. آیا الکتروشوک بر توجه انتخابی شنیداری بیماران مبتلا به اختلال­های خلقی در کوتاه­مدت تأثیر دارد؟

 

1. آیا الکتروشوک بر توجه تقسیم­شده شنیداری بیماران مبتلا به اختلال­های خلقی در کوتاه­مدت تأثیر دارد؟

 

1. آیا الکتروشوک بر توجه انتخابی شنیداری بیماران مبتلا به اختلال­های خلقی در بلندمدت تأثیر دارد؟

 

1. آیا الکتروشوک بر توجه تقسیم­شده شنیداری بیماران مبتلا به اختلال­های خلقی در بلندمدت تأثیر دارد؟