•  

  • ناباروری                                                                       13

   

  • فن­آوری­های کمک باروری                                                             14

   

  • اهداء تخمک                                                                                 17

   

  • عوارض درمانهای پیشرفته ناباروری                                                   17

   

  • بارورخواهی، درمان­خواه باروری و ناباروری                                        20

 

فصل دوم- مبانی نظری و تجربی پژوهش

 

2-1    مقدمه                                                                                                        22

 

2-2    مروری بر پیشینه نظری پژوهش                                                                      26

 

2-2-1 چیستی پدیدارشناسی                                                                            26

 

2-2-1-1 مفهوم پدیدارشناسی                                                                  26

 

2-2-1-2  مراحل تاریخی شکل­گیری پدیدارشناسی                                        28

 

2-2-1-3 تفکیک پدیدارشناسی ساحل شرقی از پدیدارشناسی ساحل غربی            32

 

2-2-2  مفاهیم بنیادین پدیدارشناسی مورد استفاده در پژوهش                                     34

 

2-2-2-1 مفهوم روی­آورندگی و وجه روی­آورنده­ی آگاهی                               34

 

2-2-2-2 مفهوم در پرانتز نهادن                                                                37

 

2-2-2-3 مفهوم اپوخه                                                                          39

 

2-2-2-4 مفهوم فروکاست                                                                               46

 

2-2-2-5 مفهوم تجربه زیسته                                                                  48

 

2-2-2-6 مفهوم جریان­های رهوار و اندوخته دانش و زندگی روزمره                              50

 

2-2-2-7 مفهوم زیست­جهان                                                                  54

 

2-2-2-8 مفهوم بین­الاذهانیت                                                                  61

 

2-2-2-9 مفهوم ذات                                                                            61

 

2-3    مروری بر پیشینه تجربی پژوهش                                                                      63

 

2-3-1 مروری بر پیشینه تحقیقات داخلی                                                             63

 

2-3-2 مروری بر پیشینه تحقیقات خارجی                                                           71

 

فصل سوم- روش شناسی پژوهش

 

3-1     مقدمه                                                                                                       83

 

3-2     پدیدارشناسی به مثابه یک روش                                                                        84

 

 

– تعیین نوع پژوهش پدیدارشناختی بر اساس طرح اسپیگلبرگ                                   85

 

3-3     دامنه شمول پژوهش                                                                                     87

 

3-4     روش انتخاب مشارکت کنندگان                                                                        88

 

3-5     تعداد مشارکت کنندگان در پژوهش                                                                   90

 

3-6     شیوه گردآوری اطلاعات                                                                                 90

 

3-7     روش تحلیل داده­ها                                                                                      92

 

3-8     اعتبار و روایی                                                                                             97

 

فصل چهارم- یافته­های پژوهش

 

4-1     مقدمه                                                                                                       99

 

4-2     مشخصات مشارکت کنندگان در پژوهش                                                             100

 

4-3     خوشه­های حاصل از یافته­های پژوهش                                                             101

 

4-3-1 خوشه ادراک ناباروری                                                                         101

 

4-3-2 خوشه ماوراءالطبیعه گرایی در ناباروری                                                      112

 

4-3-3 خوشه پذیرش تخمک اهدایی به عنوان راهی برای رسیدن به مادری                     118

 

4-3-4 خوشه نسبت گیرنده با اهدا کننده تخمک                                                    132

 

4-3-5 خوشه تجربه مادری از طریق تخمک اهدایی                                                148

 

4-3-6 خوشه نگرانی­های ناشی از تخمک اهدایی                                                   159

 

4-3-7 خوشه جریان­های رهوار در ساختار زندگی روزمره زن بارورخواه                       169

 

4-3-8 ذات مشترک پدیده: فقدان                                                                               175

 

فصل پنجم – جمع­بندی و نتیجه­گیری پژوهش

 

5-1    خلاصه یافته­ها                                                                                             183

 

5-2    نتیجه­گیری و بحث                                                                                        186

 

5-3    محدودیت­های پژوهش                                                                                   193

 

5-4    پیشنهادات                                                                                                  194

 

 

 

منابع

 

منابع فارسی

 

منابع انگلیسی

 

چکیده انگلیسی

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

جدول 2-1: نحله­های پدیدارشناسی                                                                             30

 

جدول 2-2: جزئیات مواضع پارادایمی پدیدارشناسی                                                         30

 

جدول 2-3: خلاصه پژوهش­های داخلی                                                                        70

 

جدول 2-4: نتایج پژوهش تی­ساجو و یواِچی                                                                  75

 

جدول 2-5: خلاصه پژوهش­های خارجی                                                                      80

 

جدول 3-1: حالت­های چهارگانه مشارکت­کنندگان در پژوهش                                             89

 

جدول 4-1: مشخصات مشارکت­کنندگان در پژوهش                                                       100

 

جدول 4-2: خوشه ادراک ناباروری                                                                            101

 

جدول 4-3: مصادیق ادراک ناباروری                                                                          105

 

جدول 4-4: خوشه ماوراء الطبیعه گرایی در ناباروری                                                       112

 

جدول 4-5: مصادیق ماوراء الطبیعه گرایی در ناباروری                                                     115

 

جدول 4-6: خوشه پذیرش تخمک اهدایی به عنوان راهی برای رسیدن به مادری                      118

 

جدول 4-7: مصادیق پذیرش تخمک اهدایی به عنوان راهی برای رسیدن به مادری                    123

 

جدول 4-8: خوشه نسبت گیرنده به اهدا کننده تخمک                                                     132

 

جدول 4-9: مصادیق نسبت گیرنده به اهدا کننده تخمک                                                   136

 

جدول 4-10: خوشه تجربه مادری از طریق تخمک اهدایی                                                148

 

جدول 4-11: مصادیق تجربه مادری از طریق تخمک اهدایی                                              152

 

جدول 4-12: خوشه نگرانی ناشی از انتخاب تخمک اهدایی                                               159

 

جدول 4-13: مصادیق نگرانی ناشی از انتخاب تخمک اهدایی                                             163

 

جدول 4-14: خوشه جریان­های رهوار در ساختار زندگی روزمره زن بارورخواه                       169

 

جدول 4-15: مصادیق جریان­های رهوار در ساختار زندگی روزمره زن بارورخواه                     171

 

جدول 4-16: ذات مشترک پدیده بارورخواهی از طریق تخمک اهدایی                                  175

 

جدول 4-17: مصادیق ذات مشترک پدیده بارورخواهی از طریق تخمک اهدایی                       177

 

جدول 5-1: خلاصه یافته­های پژوهش                                                                         183

 

 

 

چکیده:

 

ناباروری در تعاریف جهانی، عدم وقوع بارداری پس از یک سال رابطه­ی جنسی بدون استفاده از شیوه­های جلوگیری از بارداری است و تخمک اهدایی از جمله روش­های درمان ناباروری است که به دنبال رشد فن‌آوری­های کمک باروری(ART) می­تواند به بسیاری از زنان نابارور که به دلیل مشکلات تخمدان و یا سایر موضوعات پزشکی قادر به فرزندآوری با تخمک خود نیستند، کمک کند. سوال اصلی این پژوهش، چیستی تجربه­ی زیسته­ی زنان نابارور گیرنده­ی تخمک اهدایی است. تاکید محقق بر تفکیک تجربه­ی مادری به سه گونه­ی مادریِ ژنتیک (انتقال ژنتیک از طریق تخمک)، مادری بیولوژیک (بارداری، زایمان و شیردهی) و مادری اجتماعی (مادری پس از تولد کودک) بوده است. هدف تحقیق، کشف و توصیف تجربه­ی زیسته­ی زنان گیرنده تخمک اهدایی، شناخت ابعاد ناشناخته­ی ورود فن­آوری­های کمک باروری به مقوله مادری در زنان گیرنده­ی تخمک اهدایی و چگونگی برساخت جریان­های رهوار در ساختار زندگی روزمره بارورخواهانِ مورد بررسی بوده است. این پژوهش کیفی و با رهیافت پدیدارشناسی هوسرل و براساس نظریه­ی شوتز، برگر و لوکمان در جامعه­شناسی پدیدارشناختی و نیز با آموزه­های ساکالوفسکی صورت پذیرفته است. مشارکت کنندگان این پژوهش به شیوه نمونه گیری هدفمند در این پژوهش از روش مصاحبه عمیق نیمه ساخت یافته استفاده شده و روش تحلیل مصاحبه­ها مبتنی بر هفت گام­ عملی کُلایزی و طرح اسپیگلبرگ درخصوص انواع شش­گانه­ی پژوهش­های پدیدارشناسی بوده است. نتایج این پژوهش شامل30 تم اصلی و78 تم فرعی بود که در 7 خوشه­ طبقه­بندی شد. این خوشه­ها عبارتند از:

 

– ادراک ناباروری

 

– ماوراء الطبیعه گرایی در ناباروری

 

– پذیرش تخمک اهدایی به عنوان راهی برای رسیدن به مادری

 

– صورت­بندی نگاه گیرنده به اهدا کننده تخمک

 

– تجربه مادری از طریق تخمک اهدایی

 

– نگرانی­های ناشی از تخمک اهدایی

 

– جریان­های رهوار در ساختار زندگی روزمره زن بارورخواه

 

بر اساس یافته­های پژوهش، ذات مشترک پدیده “بارورخواهی با تخمک اهدایی”  پدیده “فقدان”  است.

 

واژگان کلیدی: تجربه زیسته، ناباروری، فن­آوری­های کمک باروری، تخمک اهدایی، پدیدارشناسی

 

 

 

فصل اول:

 

 

1. کلیات

 

 

 

 

• مقدمه

 

• بیان مساله

 

• ضرورت و اهمیت پژوهش

 

• اهداف پژوهش

 

• سوالات پژوهش

 

• تعریف واژگان کلیدی پژوهش

   

  • ناباروری

   

  • فن­آوری‌های کمک باروری (ART)

   

  • اهدای تخمک

   

  • عوارض درمان­های پیشرفته ناباروری

   

  • بارورخواهی، درمان­خواه ناباروری و ناباروری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

• مقدمه

 

ناباروری در تعریف پزشکی آن به «رخ ندادن حاملگی به­دنبال یک سال نزدیکی جنسی محافظت نشده (بدون استفاده از روش­های جلوگیری از حاملگی)»، گویند(بِرِک، 2007 :1090). بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی(WHO)، ناباروری در سراسر جهان به­طور تقریبی در 8 تا 12 درصد زوج­هایی که در سن باروری (15 تا 49 سال) هستند وجود دارد. در مورد ایران نیز مطالعه سال 2000 که توسط سازمان بهداشت جهانی انجام شد، نرخ ناباروری در تهران را 12 درصد گزارش کرد که نشان­دهنده اهمیت پرداختن به موضوع ناباروری است.

 

مداخلات پزشکی نوین برای درمان ناباروری که با نام فن­آوری­های کمک باروری (ART) خوانده می‌شود در سال­های اخیر امید بسیار زیادی به زوج های نابارور برای رسیدن به آرزوی خود و داشتن فرزند بخشیده است. طی این روش اسپرم مرد و تخمک زن (یا تخمک زن اهدا کننده) در خارج از بدن، در محیط آزمایشگاه، با هم ترکیب می‌شوند و بعد از لقاح و تشکیل جنین، جنین حاصل به رحم زن منتقل می‌شود. جنین منتقل شده غالباً در رحم کاشته می‌شود و رشد می‌یابد. به دنبال رشد روزافزون موفقیت حاصل از این فن­آوری­ها بخصوص درمان­های به کمک شخص سوم و تخمک اهدایی، شاهد تقاضای روزافزون زنان ناباروری هستیم که به دلیل مشکلات تخمدان قادر به باروری با تخمکِ خود نیستند و برای ورود به این درمان در لیست­های طولانی انتظار در مراکز درمان ناباروری هستند.

 

این در­حالی است که با وجود اهمیت بسیار زیاد ابعاد روان­شناختی و جامعه­شناختیِ این شیوه درمانی، پژوهش­های بسیار اندکی با توجه خاص به پدیده ناباروری و شناخت نمود آن در ذهن فرد نابارور پرداخته­اند و پژوهش­های موجود بیشتر با نگاهی درمانی، برابعاد پزشکی آن متمرکز هستند، حال آن­که ابعاد غیرپزشکی این پدیده، دارای اهمیتی حیاتی­ است؛ اگرچه یافته­های مطالعات قبلی باعث گسترش دانش در زمینه ناباروری شده ولی انتخاب درمان ناباروری با تخمک اهدایی به عنوان راهی برای دستیابی به مادری از دیگر موضوعات با اهمیت است که تجربه­ی آن درک نشده و یا گزارش نشده است و افراد حرفه­ای کمک‌رسان به درمان خواهان ناباروری را با شواهد بسیار کمی برای راهنمای کار با این افراد مواجه ساخته‌ است.

 

پایان­نامه حاضر به بررسی و شناخت تجربه­ی زیسته­ی زنان نابارورگیرنده­ی تخمک اهدایی با روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی می­پردازد. نگارنده در فصل اول به توضیح بیان مسئله، ضرورت و اهمیت، اهداف و سئولات پژوهش و تعریف واژگان کلیدی می­پردازد. پیشینه نظری و مفاهیم بنیادین پدیدارشناسی که در پژوهش مورد استفاده قرار گرفته و مرور پیشینه تجربی پژوهش در فصل دوم آورده شده است. در بخش نخست این فصل تحت عنوانِ “چیستی پدیدارشناسی” به طرح تاریخچه­­­ی پیدایش پدیدارشناسی و صورت­بندی رویکرد­های پدیدارشناختی خواهیم پرداخت که ضمن تعریف خودِ واژه­ی پدیدارشناسی وریشه­های تاریخی آن، جایگاه پژوهش حاضر در میان نگاه­های مختلف و متفاوت این مکتب مشخص خواهد شد؛ این بخش به ما می­گوید که “کجای جریان پدیدارشناسی ایستاده­ایم! “

 

بخش آخر این فصل به مرور پیشینه­ی تجربی پژوهش اختصاص دارد. در این بخش، پژوهش­های  داخلی و خارجی انجام شده به تفکیک اشاره خواهد شد و در پایانِ همان بخش، جدولی از خلاصه­ی این پژوهش­ها ارایه گردیده که از آن  در مقایسه با نتایج حاصل از این پایان­نامه در فصل پنجم استفاده خواهد شد تا یافته­های پایان­نامه­ی حاضر، با سایر پژوهش­های مرتبط مقایسه گردد.

 

در فصل سوم به مبانی روش­شناسی پژوهش و نیز روش تحقیق پدیدارشناسانه خواهیم پرداخت. در این فصل روش تحقیق، روش انتخاب نمونه­ها ، نوع مصاحبه و گام­های پدیدار­شناسی در تحلیل داده­ها به تفصیل می­آید.

 

یافته­های این پژوهش که شامل30 تم اصلی و78 تم فرعی است و در 7 خوشه­ طبقه­بندی شده است، به تفصیل همراه با جداول نقل قول مشارکت کنندگان در فصل چهارم آورده شده و خلاصه یافته­های پژوهش، بحث و نتیجه­گیری در فصل پنجم پرداخته خواهد شد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-2 بیان مساله

 

ناباروری به «رخ ندادن حاملگی به­دنبال یک سال نزدیکی جنسی محافظت نشده (بدون استفاده از روش­های جلوگیری از حاملگی)»، گویند( بِرِک، 2007 :1090). بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی(WHO)، ناباروری در سراسر جهان به­طور تقریبی در 8 تا 12 درصد زوج­هایی که در سن باروری (15 تا 49 سال) هستند وجود دارد. آماری که در مورد ناباروری زنان در آمریکا وجود دارد حاکی از آن است که «نرخ ناباروری زنان براساس داده­های حاصل از “بررسی ملی رشد خانواده در ایالات متحده”، 7/13 درصد در سال 1988 بوده­ است که در مقایسه با آمارهای سال­های قبل، درصد زنان مبتلا به ناباروری اولیه به­طور قابل توجهی افزایش یافته است»(همان:1091). در مورد ایران نیز مطالعه سال 2000 که توسط سازمان بهداشت جهانی انجام شد، نرخ ناباروری در تهران را 12 درصد گزارش کرد که نشان­دهنده اهمیت پرداختن به موضوع ناباروری است.

 

زوج نابارور- به ویژه زنان- با فشار اجتماعی بسیار زیادی برای باروری و داشتن فرزند روبرو هستند. فشار نقش مادری، حتی شامل زنان شاغل با موقعیت شغلی و اجتماعی بالا نیز می­شود به گونه­ای که آنان نیز مادری را مهم­ترین نقش اجتماعی خود می­پندارند (رفعت جاه، 1383).

 

بنابراین مادری  مهم­ترین نقشی تلقی می­گردد که هر زن، می­بایست در زندگی بر عهده گیرد به گونه­ای که زنان در جامعه، به مادر شدن مجبورند. فشار برای پذیرش نقش مادری به اندازه­ای شدید است که گویی زنی که مادر نیست، هویت جنسیتی­اش دچار اختلال است. این وضعیت حکم مادری  نامیده می­شود. تا آن­جا که طبق پژوهش­های انجام شده افرادی که به طور خودخواسته تصمیم می­گیرند فرزندی نداشته باشند، به عنوان افرادی با سازگاری ضعیف و گمراه در نظر گرفته می­شوند. (پترسون، 1983 به نقل از هاید،2008)

 

علل ابتلا به ناباروری، آسیب شناسی مسایل اجتماعی زنان نابارور، بررسی بیماری­های روان­شناختی و به طور کلی سلامت روانی زنان نابارور و مشکلاتی از قبیل افسردگی  که در میان زنان به واسطه درمان ناباروری شیوع دارد، فشار نقش در میان زنان نابارور، بررسی مشکلات اجتماعی زنانی که وارد فرآیند درمان ناباروری شده­اند و … موضوعاتی هستند که در مواجهه با پدیده­ی ناباروری قابل طرح هستند که بعضاً در پژوهش­های قبلی مورد بررسی قرار گرفته­اند. اما موضوع پایان­نامه حاضر هیچ­یک از این مسایل نیست!

 

از میان زنان نابارور که برای درمان به مراکز درمان­های پیشرفته مراجعه می­کنند، زنانی هستند که به دلیل مشکلات تخمدان قادر به باروری با تخمکِ خود نیستند و از طرف تیم پزشکی، کاندید دریافت درمان تخمک اهدایی که از درمان­های باروری به کمک شخص سوم هستند.

 

محقق بر آن است ،”تجربه زیسته”­ زنان نابارور گیرنده تخمک اهدایی را با رویکرد پدیدار شناسی مورد بررسی قرار دهد. روش پدیدار شناسی می­کوشد تا تجربیات انسان را در متن و زمینه­ای که در آن روی می­دهد، توصیف نماید لذا قبل از فهم الگوهای رفتار و تعامل، باید پدیده ناباروری، دریافت تخمک اهدایی و اینکه زنان چه احساسی به آن دارند و چگونه آن را درک و تفسیر می­نمایند شناخت و بررسی کرد. به این منظور باید به بررسی این زنان که به طور مستقیم پدیده مورد نظر را تجربه کرده اند، یعنی دارای تجربه زیسته هستند(که در تقابل با تجربه دست دوم است)، پرداخت. یعنی پرداختن به تجربه زندگی به همان صورتی که واقع شده است.(محمد پور، 262:1389)

 

موضوع این پژوهش، زنانی هستند که در درمان ناباروری وارد شده­اند و بایستی از درمان تخمک اهدایی استفاده کنند. این اشخاص زنانی هستند که به دلیل مشکلات تخمدان، سایر روش­های درمانی برای آنان پاسخگو نیست و آن­ها امکان بچه دار شدن با تخمک خود را نداشته و بنابراین به ناچار حلقه­ی اتصال ژنتیک آنان با جنین، به علت ورود شخص سوم (اهداکننده­ی تخمک) گسسته می­شود؛ زنان گیرنده تخمک اهدایی زنان ناباروری هستند که می­خواهند به طریق بیولوژیک مادر شوند.

 

در مواجهه  با پدیده­ی ناباروری با یک جهان اجتماعی مواجهیم ولی به دنبال شناخت این جهان اجتماعی، مشخصه­ها و مسایل آن نیستیم بلکه این تجربه­ی زنان نابارور گیرنده تخمک اهدایی، از آن جهان اجتماعی است که برای ما مهم است.

 

 

 

به بیان دیگر، مساله­ی ما در این پژوهش، بررسی پدیده­  ناباروری به مثابه بود نیست بلکه پدیدار  ناباروری به مثابه­ نمود  در ذهنیت زنان نابارور است.

 

در مطالعه­ی پدیده­ی ناباروری، مشاهده و مطالعه­ی رفتارگرایانه­ی زنان نابارور و  نیز شناخت روابط عِلی میان ناباروری و سایر متغیر­ها از قبیل سن، میزان تحصیلات، خانواده، فرهنگ اقوام و … دارای یک پیش فرض متدولوژیک است: ابژه نسبت به  پدیده ، خودآگاهی دارد. اما  ما به دنبال عرصه­ای هستیم که در ناخودآگاه این افراد قرار دارد و دقیقا  به همین دلیل است که در این پژوهش از روش کیفی و رویکرد پدیدارشناسی استفاده می­شود زیرا به دنبال آن هستیم که علاوه بر جنبه­های خودآگاه، بدانیم که در ناخودآگاه زن نابارور نسبت به این مساله چه می­گذرد؟

 

به طور مثال زنان نابارور در خانواده با مشکلاتی از قبیل زخم زبان اطرافیان به خصوص از جانب خانواده همسران­شان مواجه­اند(میرزا نژاد، 1388). این­ها جنبه­هایی هستند که این زنان نسبت به آن­ آگاهی دارند! هدف پدیدار شناسی برگشت از مشاهده به یک قدم عقب­تر و شناخت چیزهای کاملا بدیهی فرض شده است که وارد آگاهی نمی­شوند. شناخت این مسایل با روشهای مرسوم میسر نیست. به­طور مثال وقتی سخن از تجربه مادری است، در وهله­ی اول با مفهوم بدیهی انگاشته شده­ی غریزه­ی مادری یا عشق مادری مواجه هستیم. در حالی­که، تجربه­ی زیسته­ی مادری طبیعی با تجربه­ی زیسته­ی مادریِ اجتماعی ناشی از فرزند پذیری متفاوت است. در سنت پدیدار شناسی، این نگاه بدیهی­انگارانه از مفهوم مادری را اصطلاحا اپوخه می­کنیم. اپوخه اولین گام از تقلیل پدیدار­شناسی است که در بخش نظری به تفصیل به توضیح آن خواهیم پرداخت.

 

در حقیقت آن­چه در مادری رخ می­دهد جمع سه گونه تجربه است:

 

 

1. مادری ژنتیک : ناظر بر ابعاد ژنتیکی است که به واسطه­ی تخمک به جنین منتقل می­گردد.

 

1. مادری بیولوژیک : در بردارنده­ی تجربه بارداری درون رحم و زایمان است .

 

1. مادری اجتماعی : منظور مرحله­­ی پس از تولد نوزاد است؛ مادری که کودک را بزرگ می­کند.

 

در بررسی  پدیده باروری با تخمک اهدایی نیز، آن­چه اپوخه می­شود، افکار قالبی، پیش­فرض­ها و قضاوت­های رایج درباره­ی مفهوم مادری است که  تا به ابعادی ورای آن دست­یابیم.

 

آن­چه در ذیل اشاره می­­گردد، مسایلی است که در این پایان­نامه به آن پرداخته می­شود:

 

 

• تجربه زیسته­ی “مادری” از طریق درمان تخمک اهدایی، نه از جنس مادری طبیعی است، زیرا فاقد عنصر ژنتیک است (مادر و کودک حاصل از تخمک اهدایی، به لحاظ ژنتیک رابطه­ا­ی ندارند) و نه مانند  فرزند پذیری تنها ناظر بر بعد مادریِ اجتماعی است زیرا مادرانِ تحت درمان ناباروری در صورت درمان موفق، دارای تجربه­ی بارداری و زایمان خواهند بود. بنابراین لازم است تجربه زیسته­ی آنان از مادری مورد بررسی قرار گیرد.

 

 

 

 

• وجود ابعاد ناشناخته­ی ورود فن­آوری­های کمک باروری (ART) به مقوله مادری در زنان گیرنده­ی تخمک اهدایی این سوال را ایجاد می­کند که آیا بارداری حاصل از یک رابطه­ی جنسی با همسر، مشابه بارداری به واسطه­ی تولید  و کاشت جنین  از طریق درمان پیشرفته ناباروری است؟  بنابراین این پژوهش به­دنبال بررسی چگونگی این پدیده و تأثیر آن بر تجربه زیسته­ی این زنان است.

 

 

 

 

• توصیف این­که ناباروری، درتجربه زیسته­ی یک زن گیرنده تخمک اهدایی چگونه فهم می­شود؟ “تجربه زیسته” به دریافت هر فرد از یک پدیده­ی خاص معنا می­بخشد. به طور مثال، وقوع عادت ماهیانه در زنان نشانه­ای از آمادگی باروری است. اما هستند زنان ناباروری که با وجود ناباروری در آنان عادت ماهیانه دیده می­شود! مواجهه­ی زن نابارور با حقیقتی به نام ناباروری در او تجربه­ی زیسته­ای از عادت ماهیانه را رقم می­زند. یکی از اهداف این پژوهش دست­یابی به ذات مشترک (جوهر) همین تجربه­ها نیز است. در اینجا بسط مثال بالا می­تواند در روشن کردن مفهوم تجربه زیسته موثر باشد:

 

وقتی سخن از عادت ماهیانه است، ما با یک پدیده مواجه­ایم؛ پرسش از این پدیده به مثابه بود از جنس سئوالات ذیل است:

 

معمولا در چه سنی رخ می­دهد؟ چرا رخ می­دهد؟ چه زمان به­پایان می­رسد (یائسگی)؟ علائم ناشی از آن چیست؟ مراقبت­های بهداشتی زمان وقوع آن چیست و… مساله این است که یک تحقیق پدیدار شناختی از این سنخ نیست!!

 

اما بیایید ببینیم این پدیده در هر حالت چگونه در ذهن زن  نمود می­یابد: احساس ترس و نگرانی از خون­ریزی به عنوان بیماری در دختری که برای نخستین بار عادت ماهیانه می­شود، احساس خوشحالی در زنی که ترس از بارداریِ ناخواسته دارد، احساس غم و اندوه فراوان در زنی که در جریان درمان پیشرفته ناباروری است و عادت ماهیانه برای وی به­ معنای عدم موفقیت در پروسه­ی طولانی و سخت درمان است! برای او عادت ماهیانه، فقط خون حاصل از ریزش جداره­ی رحم نیست بلکه از بین رفتن تمام آمال و آرزوهای وی برای مادری است!  از دست دادن فرزندی که می­توانست داشته باشد!

 

بنابراین، یک پدیده­ی واحد می­تواند موجب بروز احساسات متفاوتی گردد که منشا این تفاوت در تجربه­ی زیسته­ی متفاوتی است که فرد در مواجهه با آن پدیده دارد.

 

 

 

 

• رهیافت “برساخت” جهان اجتماعی، آگاهی را موقعیت­مند و وضعیت­مند می­داند. در این نگاه، واقعیت بیرونی غریزه مادری که خیلی سخت انگاشته می­شود، یک برساخته­ی اجتماعی است و ما به دنبال فهم “میان اذهانی” مادری برساخت شده در جهان اجتماعی هستیم. به بیان دیگر عنصر “میان اذهانی” است که شرایط محیطی را می­سازد و موجد شکاف در آگاهی است. آن اکلی  این شکاف را میان تصور از مادری (زایمان) و واقعیت آن صورت بندی می­کند تا آن­جا که وجود نسبت معنی­داری میان این شکاف و افسردگی پس از زایمان را مطرح می­کند (میرزا نژاد، 1388). برساختگی مادری به مثابه جهان اجتماعی در چارچوب “ساخت اجتماعی واقعیت” در این پژوهش مورد بررسی قرار می­گیرد. به بیان دیگر، در اینجا به مساله­ی مادری به عنوان یک واقعیت بیرونی در جهان اجتماعی بر­می­خوریم و پرسش ما  این است که تجربه­ی زنان – نابارور گیرنده تخمک اهدایی-  از این واقعیت بیرونی (مادری) چیست؟

 

پرسش بنیادین این پژوهش ناظر بر چرایی و یافتن علیت­­ها نیست بلکه پرسش از چیستی است. چیستی تجربه­ی زیسته­ی زنان نابارور گیرنده تخمک اهدایی.

 

1-3  ضرورت و اهمیت پژوهش

 

با توجه به رشد روزافزون موفقیت فن­آوریهای کمک باروری (ART ) و به تبع آن درمان­های به کمک شخص سوم  و به طور مشخص درمان ناباروری با تخمک اهدایی که موضوع مورد مطالعه این پژوهش است، شاهد تقاضای روزافزون مراجعینی هستیم که برای ورود به این درمان در لیست­های طولانی انتظار در مراکز درمان ناباروری هستند. این در­حالی است که با وجود اهمیت بسیار زیاد ابعاد روان­شناختی و جامعه­شناختیِ این شیوه درمانی، پژوهش­های بسیار اندکی با توجه خاص به پدیده ناباروری و شناخت نمود آن در ذهن فرد نابارور پرداخته­اند و پژوهش­های موجود بیشتر با نگاهی درمانی، برابعاد  پزشکی آن متمرکزهستند، حال آن­که ابعاد غیرپزشکی این پدیده، دارای اهمیتی حیاتی­ است؛ خانواده­های درگیر با ناباروری، به عنوان بخشی از این جامعه می­بایست موضوع پژوهش­ باشند زیرا این پدیده تنها ابعاد پزشکی ندارد. اگرچه یافته­های مطالعات قبلی باعث گسترش دانش در زمینه ناباروری شده ولی انتخاب درمان ناباروری با تخمک اهدایی به عنوان راهی برای دستیابی به مادری از دیگر موضوعات با اهمیت است که تجربه­ی آن درک نشده و یا گزارش نشده است و افراد حرفه­ای کمک رسان به درمان خواهان ناباروری را با شواهد بسیار کمی برای راهنمای کار با این افراد مواجه ساخته ­است. این  مساله ریشه در فضای گفتمانی حاکم بر موسسات درمان ناباروری دارد که منبعث از گفتمان پزشکی است و کمتر بر سایر ابعاد آن تاکید دارند. بنابراین بررسی و شناخت تجربه­ی زیسته­ی زنان نابارورگیرنده­ی تخمک اهدایی با روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی تلاشی نو در این حوزه می­باشد.

 

. Infertility

 

Assisted Reproductive Technologies

 

. Infertility

 

. Primary infertility

 

. Social Strain

 

. Motherhood

 

. Gender Identity

 

. Motherhood mandate

 

. Role Strain

 

. Egg Donation Treatment

 

. Third Party Reproduct

 

 

       2-2-1-3 تعاریف مختلف درباره امنیت ………………………………………………………………21

 

       2-2-1-4 سطوح مختلف امنیت ………………………………………………………………………….24

 

       2-2-1-5 انواع امنیت …………………………………………………………………………………………..25

 

          2-2-1-5-1 امنیت نظامی ……………………………………………………………………………….25

 

          2-2-1-5-2 امنیت سیاسی ……………………………………………………………………………..25

 

          2-2-1-5-3 امنیت اقتصادی …………………………………………………………………………..25

 

          2-2-1-5-4 امنیت منابع و زیست محیطی ……………………………………………………26

 

          2-2-1-5-5 امنیت اجتماعی……………………………………………………………………………26

 

          2-2-1-5-6 امنیت انسانی…………………………………………………………………………………27

 

      2-2-1-6 ویژگی های امنیت………………………………………………………………………………….28

 

      2-2-1-7 تبارشناسی امنیت …………………………………………………………………………………30

 

      2-2-1-8 سیر تاریخی مفهوم امنیت …………………………………………………………………….31

 

      2-2-1-9 احساس امنیت…………………………………………………………………………………………33

 

2-3 تاریخچه موضوع تحقیق……………………………………………………………………………………………35

 

2-4 پیشینه تحقیق………………………………………………………………………………………………………….37

 

     2-4-1 مطالعات داخلی……………………………………………………………………………………………..37

 

     2-4-2 مطالعات خارجی……………………………………………………………………………………………56

 

 2-5 مبانی نظری……………………………………………………………………………………………………………..64

 

    2-5-1 امنیت در دیدگاه روانشناختی…………………………………………………………………………65

 

    2-5-2 امنیت در دیدگاه جامعه شناختی……………………………………………………………………71

 

2-6 چارچوب نظری………………………………………………………………………………………………………….118

 

2-7 الگوی نظری تحقیق…………………………………………………………………………………………………120

 

2-8 فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………………..121

 

   2-8-1 فرضیه اصلی……………………………………………………………………………………………………..121

 

   2-8-2 فرضیه های فرعی…………………………………………………………………………………………….121

 

فصل سوم:روش شناسی تحقیق …………………………………………………………………………………..122

 

3-1 مقدمه:……………………………………………………………………………………………………………………..123

 

3-2 روش تحقیق :………………………………………………………………………………………………………….123

 

3-3 جامعه آمار ……………………………………………………………………………………………………………. 124

 

3-4 روش نمونه گیری و حجم نمونه……………………………………………………………………………..125

 

3-5 متغیرها …………………………………………………………………………………………………………………. 126

 

 

 

     3-5- 1 تعاریف نظری و عملی مفاهیم و متغیرهای تحقیق…………………………………….126

 

3-6 اعتبار :………………………………………………………………………………………………………………………133

 

3-7 پایایی …………………………………………………………………………………………………………………….. 134

 

    3-8 تکنیک جمع آوری اطلاعات…………………………………………………………………………………….134

 

3-9 تکنیک آماری مورد استفاده برای توصیف و تبیین داده ها……………………………………135

 

فصل چهارم: یافته های پژوهش …………………………………………………………………………………..136

 

4-1 مقدمه:………………………………………………………………………………………………………………………137

 

4-2 یافته های توصیفی ………………………………………………………………………………………………….138

 

4-3 یافته های تحلیلی …………………………………………………………………………………………………. 161

 

فصل پنجم: نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………169

 

5-1 بحث و نتیجه گیری:………………………………………………………………………………………………..170

 

5-2 بررسی فرضیه های کلی تحقیق حاضر……………………………………………………………………172

 

    5-3 مقایسه نتایج تحقیق با یافته های تحقیقات مشابه پیشین ………………………………….176

 

    5-4 پیشنهادات …………………………………………………………………………………………………………… 177

 

   5-4-1  پیشنهادات کاربردی …………………………………………………………………………………… 177          

 

   5-4-2 پیشنهادات پژوهشی …………………………………………………………………………………….. 177

 

   5-4-3  محدودیت ها ……………………………………………………………………………………………….. 178

 

پیوست………………………………………………………………………………………………………………..179

 

فهرست منابع فارسی……………………………………………………………………………………………184

 

فهرست منابع غیرفارسی……………………………………………………………………………………….190

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-1   برر سی مطالعات تجربی امنیت اجتماعی در داخل کشور	53
2-2   برر سی مطالعات تجربی امنیت اجتماعی در خارج از کشور	62
2-3   امنیت در جامعه شناسی خرد و کلان	74
2-4    ماهیت همبستگی در جامعه از دید دورکیم	80
2-5     ابعاد علقه امنیت	88
2-6    اشکال امنیت از دید مالر	104
3-1  ابعاد علقه امنیت	127
3-2  شاخص­های سنجش استفاده از اینترنت به تفکیک هر یک از ابعاد آن	132
4-2-1  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “جنس”	138
4-2-2  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “سن”	139
4-2-3  توزیع فراوانی پاسخگویان از حیث “مقطع تحصیلی “	140
4-2-4  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” وضعیت تأهل”	141
4-2-5  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “وضعیت اشتغال”	142
4-2-6  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان درآمد ماهیانه خانوار”	143
4-2-7  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “میزان برخورداری افراد از امنیت مالی”	144
4-2-8  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “میزان برخورداری از امنیت جانی”	145
4-2-9  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “میزان برخورداری از امنیت فکری”	146
4-2-10 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “میزان برخورداری افراد از امنیت جمعی”	147
4-2-11 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “میزان استفاده از اینترنت در روز”	148
4-2-12 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “سابقه استفاده از اینترنت”	149
4-2-13 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” استفاده از انواع سایت های ابزاری اینترنت”	150
4-2-14  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب پاسخ به گویه های طیف  “میزان استفاده از سایت های ابزاری مختلف”	151
4-2-15 توزیع فراوانی پاسخگویان از حیث ” استفاده از انواع سایت های ارتباطی اینترنت”	152
4-2-16 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان استفاده از سایت های ارتباطی اینترنت”	153
4-2-17  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “نوع سایت مورد استفاده”	154
4-2-18   توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “الگوی استفاده(سایت های فیلتر شده و فیلتر نشده)”	155
4-2-19 توزیع فراوانی “میزان استفاده پاسخگویان از کل سایت های ابزاری”	156
4-2-20  توزیع فراوانی ” میزان استفاده پاسخگویان از کل سایت های ارتباطی “	157
4-2-21 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری از امنیت اجتماعی”	158
4-3-1 مربوط به رابطه بین میزان استفاده افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	159
4-3-2 مربوط به رابطه بین مدت زمان (سابقه) استفاده افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	160
4-3-3 مربوط به رابطه بین میزان استفاده ابزاری افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	161
4-3-4 مربوط به رابطه بین نوع استفاده ابزاری افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	162
4-3-5 مربوط به رابطه بین میزان استفاده ارتباطی افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	163
4-3-6 مربوط به رابطه بین نوع استفاده ارتباطی افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	164
4-3-7 مربوط به آزمون شفه استفاده ارتباطی افراد از اینترنت	165
4-3-8 مربوط به رابطه بین الگوی استفاده افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	166
4-3-9   مربوط به آزمون شفه الگوی استفاده افراد از اینترنت	167
4-3-10  مربوط به رابطه بین استفاده افراد از سایت­های اینترنتی و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	168
4-3-11  مربوط به آزمون شفه استفاده افراد از سایت­های اینترنتی	169

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نمودار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-1   مدل مفهومی تحقیق	39
4-2-1  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “جنس“	138
4-2-2  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “سن“	139
4-2-3   توزیع فراوانی پاسخگویان از حیث “دوره تحصیلی”	140
4-2-4   توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” وضعیت تأهل”	141
4-2-5   توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “وضعیت اشتغال”	142
4-2-6  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان درآمد ماهیانه خانوار “	143
4-2-7  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان استفاده از اینترنت در روز “	146
4-2-8 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “سابقه استفاده از اینترنت”	147
4-2-9 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “نوع استفاده ابزاری از اینترنت”	148
4-2-10 توزیع فراوانی پاسخگویان از حیث “فعالیت های گوناگون در اینترنت”	150
4-2-11 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “نوع سایت مورد استفاده”	152
4-2-12 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب”الگوی استفاده(سایت های فیلتر شده و فیلتر نشده)”	153
4-2-13 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” استفاده ابزاری از اینترنت”	154
4-2-14 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” استفاده بیانگر(ارتباطی) از اینترنت”	155
4-2-15 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری افراد از امنیت مالی “	156
4-2-16 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری از امنیت جانی ”	157
4-2-17 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری از امنیت فکری “	158
4-2-18 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری از امنیت جمعی “	159
4-1-19 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری از امنیت اجتماعی “	160

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

تحقیق حاضر به بحث درباره احساس امنیت اجتماعی به عنوان یکی از نیازهای ضروری بشر در دوران امروز که خصوصاً ارتباطات و اطلاعات یکی از لوازم ضروری آن به نظر می رسد،          می پردازد. مطابق با برخی رویکردها، جهانی شدن به طور عام و جهانی شدن فرهنگی یکی از عواملی است که امروزه امنیت اجتماعی را به خطر انداخته است. بدین اعتبار سوال اصلی این است که آیا استفاده از اینترنت که از لوازم جهانی شدن فرهنگی است باعث تضعیف احساس امنیت اجتماعی می شود؟

 

این نوشتار با استفاده از روش پیمایش و در بین نمونه ای 191 نفری از دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان اجرا شده است. چارچوب نظری، یک چارچوب تلفیقی از نظریه های مکتب کپنهاگ و نظریه چلبی بر اساس آجیل پارسنز می باشد. نتایج بدست آمده از تحقیق نشان می دهد که هرچه میزان و سابقه استفاده از اینترنت بیشتر شود، احساس امنیت اجتماعی کاهش پیدا        می کند. همچنین بین نوع و میزان استفاده از اینترنت و احساس امنیت اجتماعی نیز رابطه وجود دارد. به گونه ای که از یکسو استفاده بیانگر از اینترنت در مقایسه با مصرف ابزاری آن احساس امنیت اجتماعی را بیشتر کاهش می دهد و از سوی دیگر کسانی که از سایت های فیلتر شده استفاده می کنند، احساس امنیت اجتماعی پایین تری نیز نسبت به بقیه دارند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

فصل اول: کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه:

 

انسان برای تسلط بر طبیعت، فرار از ناامنی و تهدید، تأمین نیازهای اساسی خود و در یک کلمه برای دستیابی به امنیت و احساس ایمنی، زندگی اجتماعی را برگزید. وانگهی به موازات گسترش اجتماعات و یا پیچیده­تر شدن روابط و تعاملات اجتماعی، وارد روابط گوناگونی شد که عرصه­های زندگی را تحت عناوین اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و… از هم متمایز کرده و امنیت او را تحت الشعاع قرار داد. بدین ترتیب، بشر با تجمع و تشکیل جامعه، بستری نو برای تهدید امنیت خود فراهم آورد که از زندگی جمعی او ناشی می­شد؛ او که برای فرار از ناامنی و دستیابی به احساس امنیت، جامعه را تشکیل داده بود، به زودی دریافت که این بار امنیتش نه تنها از سوی طبیعت و عوامل طبیعی، بلکه از سوی انسان ها و عوامل گوناگون اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیز تهدید می­شود. از این رو دغدغه همیشگی او جهت دستیابی به امنیت در مقوله تحت عنوان امنیت اجتماعی ظهور کرد. در مجموع پس از اینکه امنیت فردی مورد شناسایی قرار گرفت، افراد برای تحقیق و تحکیم امنیت و جایگاه خود ناگزیر از عضویت در اجتماعات یا گروه­های مختلف اجتماعی هستند، این سطح از امنیت تحت عنوان امنیت اجتماعی مورد توجه و بحث قرار می گیرد. امنیت اجتماعی نوع و سطحی از احساس اطمینان خاطر است. باید توجه داشت که احساس امنیت اجتماعی از خود امنیت اجتماعی مهم­تر است زیرا در یک جامعه ممکن است امنیت اجتماعی وجود داشته باشد اما در نتیجه فقدان احساس آن، هزینه بسیار زیادی باید صرف شود تا احساس امنیت به وجود بیاید.

 

عوامل متعددی می­تواند احساس امنیت را بهم زده و مختل نماید که از جمله آنها می­توان   رسانه های نوین به طور عام و استفاده از اینترنت را به طور خاص نام برد.

 

بسیاری از نظریه پردازان ارتباطات، اینترنت را گام مهمی در پیشرفت کشورهای در حال توسعه قلمداد می­کنند. در جامعه امروز ما، گرایش به اینترنت و استفاده از آن چنان رایج شده است که بیشتر خانواده­ها، رایانه شخصی دارند و اعضای خانواده بخش زیادی از وقت خود را در استفاده از اینترنت سپری می­کنند، اینترنت در میان همه گروه­های اجتماعی اعم از زن و مرد، پیر و جوان، کم­­سواد و باسواد از جذابیت خاصی برخوردار است. گسترش اینترنت مانند هر نوآوری دیگری به ایجاد دگرگونی­هایی در جنبه­های مختلف زندگی انجامیده و استفاده از آن، امری اجتناب­ناپذیر شده است. با گسترش سریع ورود اینترنت به بیشتر جنبه­های زندگی روزمره نیازمند آنیم که تأثیر اجتماعی استفاده از این ابزار را بر این جنبه­های مختلف درک کنیم؛ از طرفی باید توجه داشت که داشتن یک اجتماع سالم و توسعه یافته نیازمند میزان بالای مشارکت مردم در عرصه­های عمومی است و یکی از مهمترین عوامل تهدید کننده حضور مردم در فضای عمومی ترس از بزه­دیدگی می­باشد. به عنوان مثال همانگونه که گوردون گراهام و بسیاری دیگر گفته­اند در اینترنت بسیار آسان است که افراد را با خلق شخصیت­های کاملاً تخیلی فریب داد؛ کاری که امکان آن در واقعیت بسیار مشکل­تر است. بنابراین روابط اینترنتی در مقایسه با روابط واقعی و همراه با حضور جسمانی، روابطی ضعیف و در عین حال پیچیده است. شواهد نشان می­دهد که گسترش و توسعه روزافزون فناوری­های جهانی اطلاعاتی و ارتباطی بیش از آنکه در راستای تأمین امنیت اجتماعی باشد به نوعی تهدید علیه امنیت تبدیل شده­اند.(رفیع و جانباز، 1389 :88) علیهذا امکانات وسیع ارتباطی، دنیای داده و اطلاعات، صرفه جویی در زمان، کاهش تأثیر بعد مکان، سرعت در انجام کارها و بسیاری از مزایای دیگر اینترنت تنها یک جنبه آن می­باشد و این فضا دارای مشکلات و تهدیدات متعددی از جمله تهدید در زمینه به خطر افتادن امنیت اجتماعی است. به نظر می­رسد برخی از ابعاد امنیت اجتماعی مانند امنیت هویتی، فرهنگی، فکری و جمعی بیشتر در معرض تهدید توسط اینترنت قرار دارند. با این وجود بدون تردید اینترنت از جمله مظاهر جامعه مدرن امروزی است که علاوه بر مزا

 

 

4-3-3-2  اراده گرایی                                                                                                                                                 32

 

5-3-3-2  تایید اجتماعی                                                                                                                                                           32

 

4-3-2     الگوی اقتصاد سیاسی                                                                                                                                            33

 

1-4-3-2   دیدگاه انتخاب عاقلانه                                                                                                                                               33

 

2-4-3-2   دیدگاه انتخاب عاقلانه اصلاح شده                                                                                                                             34

 

5-3-2      الگوی روان شناسی سیاسی                                                                                                                                  34

 

1 -5-3-2   دیدگاه روانی سیاسی تحلیل رفتار انتخاباتی مکتب مطالعاتی شیکاگو                                                    34

 

2-5-3-2  دیدگاه شناختی(طراحواره افراد)                                                                                                                    35

 

3-5-3-2   دیدگاه رونالد اینگلهارت                                                                                                                                           35

 

6-3-2     دیدگاه رابرت پاتنام                                                                                                                                                              37

 

7-3-2    دیدگاه فرانسیس فوکویاما                                                                                                                                 39

 

8-3-2   دیدگاه جیمز کلمن                                                                                                                                                              40

 

9-3-2   دیدگاه پیر بوردیو                                                                                                                                                               42

 

10-3-2  دیدگاه تاجبخش                                                                                                                                                   43

 

11-3-2  دیدگاه فیلد                                                                                                                                                         44

 

12-3-2  بانک جهانی(ولکاک و نارایان)                                                                                                                            44

 

13-3-2  دیدگاه باس                                                                                                                                                           45

 

14-3-2  دیدگاه لین                                                                                                                                                          45

 

15-3-2  دیدگاه افه و فوش                                                                                                                                                 46

 

16-3-2   دیدگاه لور                                                                                                                                                           46

 

 

17-3-2   دیدگاه برگر- اشمیت                                                                                                                                        46

 

18-3-2   دیدگاه ایمرفال                                                                                                                                                  46

 

19-3-2   دیدگاه استون                                                                                                                                                       47

 

4-2     چارچوب نظری                                                                                                                                                            49

 

5-2    مدل نظری                                                                                                                                                                     57

 

6-2    فرضیه                                                                                                                                                                         58

 

1-3  مقدمه                                                                                                                                                                             60

 

2-3     روش پژوهش                                                                                                                                                              60

 

3-3    روش گردآوری اطلاعات                                                                                                                                            60

 

4-3      فرآیند پژوهش                                                                                                                                                          61

 

5-3    جامعه آماری                                                                                                                                                                                61

 

6-3    نمونه گیری                                                                                                                                                                 61

 

1-6-3   شیوه نمونه گیری                                                                                                                                                  62

 

2-6-3   برآورد حجم نمونه                                                                                                                                                    62

 

7-3       روش اجرای پژوهش                                                                                                                                                 64

 

8-3     روش تحلیل داده ها                                                                                                                                                   64

 

9-3     روایی و پایایی                                                                                                                                                       64

 

1-9-3    روایی                                                                                                                                                                     64

 

2-9-3    پایایی                                                                                                                                                                   65

 

10-3    تعریف مفهومی متغیر ها                                                                                                                                         65

 

1-10-3  سرمایه اجتماعی                                                                                                                                                     65

 

2-10-3 سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی                                                                                                                  66

 

3-10-3  فضای مجازی                                                                                                                                                          67

 

4-10-3  انتخابات                                                                                                                                                                   68

 

11-3      تعریف عملیاتی متغیرها                                                                                                                                      68

 

1-11-3   سرمایه اجتماعی درون گروهی                                                                                                                                             69

 

2-11-3    سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                                                                                                             70

 

4-1 مقدمه                                                                                                                                                                           73

 

2-4    توصیف متغیر ها و سوالات پژوهشی                                                                                                                         73

 

3-4    آزمون فرضیات                                                                                                                                                          135

 

5-1مقدمه                                                                                                                                                                              142

 

2-5      خلاصه، بحث و نتیجه گیری                                                                                                                                   142

 

3-5    محدودیت های پژوهش                                                                                                                                             145

 

4-5  پیشنهادهای پژوهش                                                                                                                                                     146

 

پیوست                                                                                                                                                                                   148

 

منابع                                                                                                                                                                                         156

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

 

 

 

 

 

 

2-1 : مروری بر ادبیات انجام شده داخلی                                                                 20

 

 

 

2-2: مروری بر ادبیات انجام شده خارجی                                                               21

 

2-3 : دیدگاه های نظری در مورد رفتار انتخاباتی                                                      36

 

2-4 : تعاریف سرمایه اجتماعی از نگاه نظریه پردازان                                        48

 

3-1 : روش نمونه گیری                                                                                    63

 

4-1 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان فعالیت در شبکه

 

فیس بوک                                                                                                       74

 

 

 

4-2 :  توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان فعالیت در شبکه فیس بوک  از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )                         75

 

 

 

4-3 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان فعالیت در شبکه فیس بوک از تاریخ 22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                         76

 

 

 

4-4 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: در صفحه فیس بوک خود اقدام به ایجاد گروه های هواداری از کاندیدای مورد حمایت درتاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                     77

 

 

 

4-5 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: ارسال پیام ها و اخبار سیاسی و انتخاباتی را از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس) برای دوستان                                                                                                                 78

 

 

 

4-6 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در صفحات فیس بوک افرادی که می شناختید                                                                                                             79

 

 

 

4-7 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که می شناختید                                                                                                               80

 

 

 

4-8 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن شما از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                                                              81

 

 

 

4-9 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذا شتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                                                             82

 

 

 

4-10 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذا شتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                              83

 

 

 

4-11: توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                              84

 

 

 

4-12 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختی                                                                                                            85

 

 

 

4-13 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                                                           86

 

 

 

4-14 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                 87

 

 

 

4-15 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                   88

 

 

 

4-16 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: تغییر رنگ پس زمینه عکس پروفایل صفحه خود به یکی از نمادهای انتخاباتی کاندیدا مورد حمایت خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )                                                                   89

 

 

 

4-17 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: تغییر رنگ پس زمینه عکس پروفایل صفحه خود به یکی از نمادهای انتخاباتی کاندیدا مورد حمایت خود درتاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                           90

 

 

 

4-18 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاری درصفحات فیس بوک افراد یا گروه های طرفدار کاندیدها در تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                                91

 

 

 

4-19 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاری درصفحات فیس بوک افراد یا گروه های طرفدار کاندیدها در تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                                92

 

 

 

4-20 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: انتشار پیام های مندرج صفحه فیس بوک کاندیدای مورد نظر خود                                                                                                    93

 

 

 

4-21 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: بعد از اعلام رسمی نتایج انتخابات باعث :                                                                                                                   94

 

 

 

4-22 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: دعوت از دوستان خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات ) برای ملحق شدن به گروه های طرفداران کاندیداهای انتخاباتی                                                                                                   95

 

 

 

4-23 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: دعوت از دوستان خود در تاریخ  22/3/ 88 لغایت 27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس) برای ملحق شدن به گروه های طرفداران کاندیداهای انتخاباتی                                                             96

 

4-24 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: فوروارد پیام انتخاباتی  برای دوستان خود  در شبکه فیس بوک در تاریخ ( 1/3/88 لغایت 22/3/88)ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات                                                                                                                97

 

 

 

4-25 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: فوروارد پیام انتخاباتی برای   دوستان خود  در شبکه فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                           98

 

 

 

4-26 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: ملحق شدن به کمپین های انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات                                                                                                                  99

 

 

 

4-27 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: ملحق شدن به کمپین های انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                  100

 

 

 

4-28 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان اعتماد شما به اطلاعات و اخبار دریافتی از دوستانتان در فیس بوک در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                                101

 

 

 

4-29 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان اعتماد شما به اطلاعات و اخبار دریافتی از دوستانتان در فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                             102

 

 

 

 

 

4-30 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات ) هنگامی که اخبار منتشر شده در فیس بوک با اخبار رسمی کشور در تناقض بود  کدامیک برای شما قابل پذیرتر بود                                     103         

 

4-31 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان اعتماد شما به اخبار منتشر شده در فیس بوک در مقایسه با اخبار رسمی کشور در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                          104

 

4-32 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: اطلاع و شرکت در یک میتینگ سیاسی در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات                105

 

4-33 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: اطلاع و شرکت در یک میتینگ سیاسی در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)    106

 

جدول 4-34 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان استفاده از آیتم ” پسندیدم(Like) / نپسندیدم(Dislike) ” در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)، در رابطه با اخبار و اطلاعات فیس بوک                               107

 

 

 

4-35 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)، میزان استفاده از آیتم ” پسندیدم(Like) /

 

نپسندیدم(Dislike) ” در رابطه با اخبار و اطلاعات فیس بوک                                    108

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4-36 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: شرکت در  گروه های  ایجاد شده توسط دوستان هم موضع شما، در فیس بوک درتاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                        109

 

4-37 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: شرکت  در  گروه های  ایجاد شده توسط دوستان هم موضع شما، در فیس بوک درتاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                          110

 

4-38 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن در فضاهای متعلق به هواداران کاندیدای مورد نظر در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام  تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                        111

 

 

 

4-39 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن در فضاهای متعلق به هواداران کاندیدای مورد نظر در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                            112

 

 

 

4-40 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان هم موضع خود  در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات                                                                          113

 

 

 

4-41 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان هم موضع خود  در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                        114

 

 

 

4-42 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: به اشتراک گذاشتن  اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                   115

 

 

 

4-43 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: به اشتراک گذاشتن  اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                 116      

 

4-44 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان دریافت اخبار و اطلاعات از طریق فیس بوک در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب

 

 انتخابات)                                                                                                  117

 

 

 

4-45 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                  118

 

 

 

4-46 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان اعتماد به اخباری که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)،منتشر می شوند                                                                                                              119

 

 

 

4-47 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان اعتماد به اخباری که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )منتشر می شوند                                                                                                               120

 

4-48 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاری برای افرادی که برای شما  در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) کامنت  گذاشتن                                                                                                            121

 

 

 

4-49 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاری برای افرادی که برای شما  در تاریخ  22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) کامنت گذاشتن                                                                                                       122

 

 

 

4-50 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان فوروارد پیام ها و اخبار های که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)، منتشر می شد                                                                                                           123

 

 

 

4-51 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان فوروارد پیام ها و اخبار های که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)، منتشر می شد                                                                                                          124

 

 

 

4-52  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: تحقیق قبل از اضافه کردنی شخصی به لیست دوستان خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                           125

 

 

 

4-53 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: تحقیق قبل از اضافه کردنی شخصی به لیست دوستان خود در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس                                                                                                          126

 

4-54 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: عضویت در فضای عمومی ایجاد شده در فیس بوک که مخالف نظر سیاسی شما بوده در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                  127

 

 

 

4-55 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: عضویت  در فضای عمومی ایجاد شده در فیس بوک که مخالف نظر سیاسی شما بوده در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                           128

 

 

 

4-56 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: پذیرفتن در خواست فرد ناشناسی برای ملحق شدن به لیست دوستان شما در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                             129

 

 

 

4-57 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: پذیرفتن در خواست فرد ناشناسی برای ملحق شدن به لیست دوستان شما در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                                      130

 

 

 

4-58 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: فعال بودن با هویت واقعی در تاریخ1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در شبکه

 

فیس بوک                                                                                                 131

 

 

 

4-59 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: فعال بودن با هویت واقعی در تاریخ122 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )،در شبکه  فیس بوک                                                                                                            132

 

 

 

4-60 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: استفاده از عکس حقیقی خود در صفحه شخصی فیس بوک در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                          133

 

 

 

4-61 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: استفاده از عکس حقیقی خود در صفحه شخصی فیس بوک در تاریخ  22 /3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                                             134

 

 

 

4-62 : توصیف مقایسه میانگین                                                                     135

 

 

 

4-63  : همبستگی بین دو متغیر                                                                      135

 

 

 

4-64  : آزمون مقایسه میانگین                                                                       135

 

 

 

4-65  : توصیف مقایسه میانگین                                                                     136

 

4-66 : همبستگی بین دو متغیر                                                                      136

 

 

 

4-67  : آزمون مقایسه میانگین                                                                       137

 

4-68  : ضریب همبستگی پیرسون بین اعتماد در سرمایه اجتماعی درون گروهی و اعتماد در سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                                                                    137

 

 

 

4-69  : ضریب همبستگی پیرسون بین مبادله در سرمایه اجتماعی درون گروهی و مبادله در سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                              139

 

4-70  : ضریب همبستگی پیرسون بین شبکه های اجتماعی در سرمایه اجتماعی درون گروهی و شبکه های اجتماعی در سرمایه اجتماعی برون گروهی                               140

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نمودار

 

4-1: توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان فعالیت در  شبکه فیس بوک  74

 

4-2: توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان فعالیت در شبکه فیس بوک  از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )                                  75

 

 

 

4-3 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان فعالیت در شبکه فیس بوک از تاریخ 22/3/ 88 لغایت27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                          76

 

4-4  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه در صفحه فیس بوک خود اقدام به ایجاد گروه های هواداری از کاندیدای مورد حمایت درتاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                  77

 

 

 

4-5 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه ارسال پیام ها و اخبار سیاسی و انتخاباتی را از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)

 

برای دوستان                                                                                                  78

 

 

 

4-6  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در صفحات فیس بوک افرادی که می شناختید                                                                                                               79

 

 

 

4-7  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که می شناختید                                                                                                               80

 

4-8  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن شما از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                               81

 

 

 

4-9  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذا شتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                                                             82

 

 

 

4-10 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذا شتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                                                 83

 

 

 

4-11 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                                                  84

 

 

 

4-12 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در صفحات فیس بوک افرادی که             نمی شناختید                                                                                                           85

 

 

 

4-13 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                                                             86

 

4-14 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                              87

 

 

 

4-15 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                              88

 

 

 

4-16  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق تغییر رنگ پس زمینه عکس پروفایل صفحه خود به یکی از نمادهای انتخاباتی کاندیدا مورد حمایت خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )                                                                   89

 

 

 

4-17 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق تغییر رنگ پس زمینه عکس پروفایل صفحه خود به یکی از نمادهای انتخاباتی کاندیدا مورد حمایت خود درتاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                              90

 

 

 

4-18 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق میزان کامنت گذاری درصفحات فیس بوک افراد یا گروه های طرفدار کاندیدها در تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                                91

 

 

 

4-19  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق میزان کامنت گذاری درصفحات فیس بوک افراد یا گروه های طرفدار کاندیدها در تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                                92

 

4-20  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق انتشار پیام های مندرج صفحه فیس بوک کاندیدای مورد نظر خود                                                                                                              93

 

4-21  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق بعد از اعلام رسمی نتایج انتخابات باعث                                                                                                   94

 

 

 

4-22 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق دعوت از دوستان خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات ) برای ملحق شدن به گروه های طرفداران کاندیداهای انتخاباتی                                                                                                   95

 

 

 

4-23 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق دعوت از دوستان خود در تاریخ  22/3/ 88 لغایت 27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس) برای ملحق شدن به گروه های طرفداران کاندیداهای انتخاباتی                                                               96

 

 

 

4-24  توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق فوروارد پیام انتخاباتی  :  توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه برای دوستان خود  در شبکه فیس بوک در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )                                                                   97

 

 

 

4-25 فوروارد پیام انتخاباتی :  توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوروارد برای دوستان خود  در شبکه فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                           98

 

4-26  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه ملحق شدن به کمپین های انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88 (ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات                                                                                                             99

 

 

 

4-27 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه ملحق شدن به کمپین های انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                             100

 

 

 

4-28 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان اعتماد شما به اطلاعات و اخبار دریافتی از دوستانتان در فیس بوک در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                               101

 

 

 

4-29 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان اعتماد شما به اطلاعات و اخبار دریافتی از دوستانتان در فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                          102

 

 

 

4-30  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات ) هنگامی که اخبار منتشر شده در فیس بوک با اخبار رسمی کشور در تناقض بود  کدامیک برای شما قابل پذیرتر بود                                  103

 

 

 

 

 

 

 

4-31 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان اعتماد شما به اخبار منتشر شده در فیس بوک در مقایسه با اخبار رسمی کشور در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب

 

انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                        104

 

 

 

4-32 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه؛ اطلاع و شرکت در یک میتینگ سیاسی در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                        105

 

 

 

4-33 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه اطلاع و شرکت در یک میتینگ سیاسی؛ در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)             106

 

 

 

4-34  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان استفاده از آیتم ” پسندیدم/ نپسندیدم اخبار و اطلاعات فیس بوک  در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                           107

 

 

 

4-35 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان استفاده از آیتم  پسندیدم/ نپسندیدم در رابطه با اخبار و اطلاعات فیس بوک در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                           108

 

 

 

4-36  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه شرکت در  گروه های  ایجاد شده توسط دوستان هم موضع شما، در فیس بوک درتاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                          109

 

4-37  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه شرکت  در  گروه های  ایجاد شده توسط دوستان هم موضع شما، در فیس بوک درتاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                       110

 

 

 

4-38  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن در فضاهای متعلق

 

به هواداران کاندیدای مورد نظر در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                           111

 

 

 

4-39 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن در فضاهای متعلق به هواداران کاندیدای مورد نظر در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                           112

 

 

 

4-40 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان هم موضع خود  در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                    113

 

4-41 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه  به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان هم موضع خود  در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                   114

 

 

 

4-42 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه اشتراک گذاشتن  اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                     115

 

 

 

4-43 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه اشتراک گذاشتن  اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                   116

 

 

 

4-44 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان دریافت اخبار و اطلاعات از طریق فیس بوک در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)   117

 

 

 

4-45  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)               118

 

 

 

4-46 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان اعتماد به اخباری که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)،منتشر می شوند                                                                                                            119

 

 

 

4-47  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه  میزان اعتماد به اخباری که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )منتشر می شوند                                                                                                               120

 

 

 

4-48 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاری برای افرادی که برای شما در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) کامنت  گذاشتن                                                                                                             121

 

 

 

4-49 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاری برای افرادی که برای شما  در تاریخ  22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) کامنت گذاشتن                                                                                                                122

 

4-50 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان فوروارد پیام ها و اخبار های که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)، منتشر می شد                                                                                                                123

 

 

 

4-51 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان فوروارد پیام ها و اخبار های که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)، منتشر می شد                                                                                                      124

 

 

 

4-52 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه تحقیق قبل از اضافه کردنی شخصی به لیست دوستان خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                               125

 

 

 

4-53  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه تحقیق قبل از اضافه کردنی شخصی به لیست دوستان خود در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس                                                                                                         126

 

 

 

4-54  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه عضویت در فضای عمومی ایجاد شده در فیس بوک که مخالف نظر سیاسی شما بوده در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                         127

 

4-55  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه عضویت  در فضای عمومی ایجاد شده

 

در فیس بوک که مخالف نظر سیاسی شما بوده در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                                        128

 

 

 

4-56  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه پذیرفتن در خواست فرد ناشناسی برای ملحق شدن به لیست دوستان شما در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                               129

 

 

 

4-57  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه پذیرفتن در خواست فرد ناشناسی برای ملحق شدن به لیست دوستان شما در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                                        130

 

 

 

4-58 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فعال بودن با هویت واقعی در تاریخ1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در شبکه               فیس بوک                                                                                                           131

 

4-59 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه  فعال بودن با هویت واقعی در تاریخ22 /3/ 88 لغایت  27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) ، در شبکه

 

فیس بوک                                                                                                   132

 

 

 

4-60  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه استفاده از عکس حقیقی خود در صفحه شخصی فیس بوک در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب

 

انتخابات)                                                                                                     133

 

 

 

4-61  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه استفاده از عکس حقیقی خود در صفحه شخصی فیس بوک در تاریخ  22 /3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                                         134

 

 

 

4-62 : همبستگی بین  اعتماد در سرمایه اجتماعی درون گروهی و اعتماد در سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                                                               138

 

 

 

4-63 : همبستگی بین  مبادله در سرمایه اجتماعی درون گروهی و مبادله در سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                                                                139

 

4-64  : همبستگی بین  شبکه های اجتماعی در سرمایه اجتماعی درون گروهی و شبکه های اجتماعی در سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                       140

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست اشکال

 

 

 

الگوی نظری تبیینی – ترکیبی رفتار شناسی : انتخابات شهروندان ایران                           51

 

مدل نظری                                                                                                      57

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

هدف این پژوهش، بررسی سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی کاربران فضای مجازی در سال 88 با تاکید بر انتخابات دهم ریاست جمهوری در ایران بوده است. روش، از نوع زمینه یابی یا پیمایش انتخاب شد، و برای اجرای ابزار پژوهش و گردآوری داده های لازم، پرسشنامۀ حضوری محقق ساخته ای طراحی شد که طی روند پیش آزمون، ضریب اعتبار77/0 و ضریب پایایی75/0 مورد محاسبه قرار گرفت و به وسیلۀ آن داده ها گردآوری شد. جامعه آماری شامل دانشجویان سال های سوم و چهارم تحصیلی در دورۀ کارشناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران بود که با استفاده از نمونه گیری تصادفی ساده تعداد 214 نفر مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان دهندۀ تفاوت میزان سرمایه اجتماعی درون گروهی طرفداران نامزدها قبل و بعد از انتخابات دهم ریاست جمهوری بود، یعنی میزان سرمایه اجتماعی درون گروهی طرفداران نامزدها بعد از انتخابات بیشتر از میزان آن قبل از انتخابات است و این انتخابات باعث افزایش سرمایه اجتماعی درون گروهی طرفداران نامزدها در فضای مجازی شده است. همچنین این فرض که انتخابات دهم ریاست جمهوری در ایران باعث کاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی طرفداران نامزدها در فضای مجازی شده است مورد تأیید قرار گرفت. یافته های تکمیلی نشان داد که هر اندازه میزان سه شاخص اعتماد، مبادله، و شبکه های اجتماعی در سرمایه اجتماعی درون گروهی بیشتر می شود، اعتماد در سرمایه اجتماعی برون گروهی کاهش می یابد. با توجه به میزان تاثیر این سه مولفه(اعتماد، شبکه و مبادله) بر سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی، می توان گفت در فضای مجازی موجود در دانشجویان مورد مطالعه، سرمایه اجتماعی برون گروهی کاهش و سرمایه اجتماعی درون گروهی افزایش یافته است.

 

 

 

واژگان کلیدی: سرمایه اجتماعی درون گروهی، سرمایه اجتماعی برون گروهی، فضای مجازی، انتخابات

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول :

 

 

 

کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه : در این فصل محقق در بیان مسئله بدنبال  تبیین مسئله بودن موضوع تحقیق می باشد و در ادامه به اهمیت و ضرورت  سرمایه اجتماعی در توسعه و پیشرفت کشور ها می پردازد. پژوهشگر از سرمایه اجتماعی بعنوان ثروت نامرئی کشورها در اهداف تحقیق یاد می کند و  خاطر نشان می کند در نبود سرمایه اجتماعی دیگر سرمایه ها اثر بخشی خود را از دست می دهند و در پایان به تعریف مفاهیم اصلی تحقیق از نگاه صاحبنظران پرداخته می شود.

 

2-1 بیان مسئله :

 

هرچند ردپای مفهوم سرمایه اجتماعی را می توان در آثار بسیاری از جامعه شناسان کلاسیک در مفاهیمی همچون اعتماد، همبستگی، انسجام اجتماعی، هنجارها و ارزش ها دنبال کرد. با این حال مفهوم سرمایه اجتماعی پیشینه ای نسبتا جدید در علوم اجتماعی دارد و از دهه 80 به این طرف به صورت موضوعی در بین حوزه های گوناگون علمی وارد شده است، که عمده ترین آنها مطالعات توسعه ای، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است.

 

این سرمایه( سرمایه اجتماعی) نا ملموس بسیاری از امور زندگی روزانه مردم مانند حق کسب و کار، معاشرت،هم فکری و همدردی و داد وستد اجتماعی میان افراد و خانواده ها که واحدهای اجتماعی را می سازند در بر می گیرد.

 

به دلیل جایگاه کلیدی سرمایه اجتماعی در توسعه جوامع، بانک جهانی  بخش مجزایی را به بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و توسعه کشور ها اختصاص داده است و در بحث های نظری، سنجشی و تاثیر گذار سرمایه اجتماعی طرح ها و مطالعات فراوانی انجام داده است، از جمله مطالعات مدنظر آنها بومی سازی و عملیاتی کردن مفاهیمی همچون سرمایه اجتماعی است که منجر به افزایش و ارتقا آن کشور در جهت توسعه می گردد.

 

در ایران نیز بحث سرمایه اجتماعی چند سالی است که مورد توجه قرار گرفته و در ماده 155 برنامه پنج ساله چهارم توسعه و سند چشم انداز بیست ساله به بحث سرمایه اجتماعی توجه ویژه ای شده است به گونه ای که در برنامه پنج ساله چهارم شناخت نظری، شیوه های سنجش و عملیاتی نمودن مفهوم و اندازه گیری سرمایه اجتماعی در قالب و شکل ملی در سطح کشور، پیش بینی شده است.

 

 

 

 

 

سرمایه جتماعی دو وجه دارد:

 

 

• سرمایه اجتماعی درون گروهی

 

• سرمایه اجتماعی برون گروهی

 

 

 

پاتنام سرمایه اجتماعی برون گروهی را بعنوان پل ارتباطی گروه های اجتماعی گوناگون تعریف می کند او معتقد است معاشرت و شرکت در فعالیتهای گروهی است که سرمایه اجتماعی برون گروهی را تعریف می کند درحالی که سرمایه اجتماعی درون گروهی تنها گروه همجنس را پیوند می زند (پاتنام،22:2000).

 

اما بسیاری از اندیشمندان حوزه علوم اجتماعی وجه تمایز بین سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی را بسیار گسترده تر از آنچه که پاتنام مشخص کرده می دانند، برخی معتقدند سرمایه اجتماعی درون گروهی به تامل افراد یک جامعه نسبت به یکدیگر اشاره دارد و سرمایه اجتماعی برون گروهی عبارت است از میزان اعتماد مردم به دولت هایشان. لیکن  محقق در این پژوهش سرمایه اجتماعی درون گروهی را میزان اعتماد افراد طرفدار یک نامزد انتخاباتی به یکدیگر و سرمایه اجتماعی برون گروهی را میزان اعتماد طرفداران نامزدها به یکدیگر در نظر می گیرد و فرض بر این است که حوادث بعد از انتخابات منجر به افزایش سرمایه اجتماعی درون گروهی و کاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی در فضای مجازی که به تبع بازتابی از واقعیت حاکم بر جامعه است، شده است در حالیکه شرط لازم برای دستیابی به جامعه پایدار و توسعه یافته  برخورداری از هر دو وجه سرمایه اجتماعی در سطح قابل ملاحظه است.

 

ازآنجا که حوزه مورد پژوهش در این مطالعه، فضای مجازی است لازم به ذکر است که اجتماعات مجازی ترکیبی است از فضای فیزیکی(کامپیوتر) و مجازی(اینترنت) که در ذیل فناوری اطلاعات و ارتباطات تعریف می شود. اینترنت که به مجموعه بی شماری از شبکه ها اطلاق می شود و وب عبارت است از، مجموعه از صفحات گرافیکی در اینترنت.

 

اینترنت بصورت خود جوش پدیدار شد. اینترنت محصول دنیای یکپارچه و تقسیم شده ای است. اما اولین خاستگاه آن دقیقا در دوره جنگ سرد یعنی قبل از 1989 بود. اولین شبکه ها در پنتاگون یعنی ستاد فرماندهی ار تش آمریکا بوجود آمد. (گیدنز،679:2003)

 

اینترنت، به واسطه ایجاد و مهیا کردن مکان ملاقاتی برای افراد با سلیقه‌های مشترک و غلبه بر محدودیت‌های زمانی و مکانی، به اصلاح جامعه می‌پردازد. اینترنت به عنوان یکی از عوامل مهم ارتباطی ای مطرح است، که شبکه های ارتباطات را به شدت گسترده کرده و باعث رفع محدودیت های ارتباطی شده است . بر اساس این دیدگاه سرمایه اجتماعی از طریق شبکه روابط اینترنتی به شدت گسترده می شود.

 

در واقع اینترنت از طریق کانال هایی مبادله، توانای های افراد را برای ارتباط با همدیگر، صرفنظر از موقعیت های خاص آنها فراهم کرده است. انعطاف و میزان دسترسی به اینترنت، انواع جدیدی از میدان های تعامل را بین افراد ناشناخته به وجود آورده است. بنابراین اولین و پایه ای ترین عامل شکل گیری سرمایه اجتماعی که همان گسترش ارتباطات است،به وسیله اینترنت به دست می آید و اجتماعات مجازی مبتنی بر آن شکل می گیرد.

 

کنش متقابل الکترونیکی غالبا آزادی بخش و توان بخش معرفی می شود، چون مردم می توانند هویت های اینترنتی دلخواه خود را برای خویش خلق کنند و آزاد تر از جاهای دیگر سخن بگویند(گیدنز،147:2003).

 

جوامع مجازی از ابعاد اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بسیار آزادانه تر از جوامع واقعی هستند، به  این خاطر که  کاربران می توانند با انتخاب هویت های غیر واقعی برای خود، نظراتشان را صریح اعلام کنند. از دیگر ویژگی های فضای مجازی می توان به نبود محدودیت زمانی ومکانی و داشتن تاملات فرا مرزی اشاره کرد. در شبکه های مجازی اعتماد طرفین با هزینه کمتری نسبت به جوامع واقعی جلب می شود. (بلیمز،3:2002).

 

فضای مجازی همانند سایر پدیده های بشری در کنار فرصت هایی که می تواند ایجاد کند، قاعدتا تهدیدهایی را همراه دارد اما اعتقاد اکثر کارشناسان براین است که اگر شما ظرفیت ها و ویژگی های یک پدیده را به درستی درک کنید، اگر تهدید هم باشد با شناخت و فعالیت منطقی  به فرصت تبدیل           می شود. اینترنت و یا به عبارت بهتر اجتماعات مجازی به نسبت جوامع فیزیکی فرصت های را برای تبادل اطلاعات، تولید و ذخیره سرمایه اجتماعی فراهم می کند و همزمان تاملات چهره به چهره را از کاربران خود سلب می کند. جامعه ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست، در سالهای اخیر کاربران ایرانی جوامع مجازی(شبکه ها،چت،ایمیل و نظایر آن را ) را به نسبت جوامع واقعی بستر مناسبی برای ابراز صریح عقائدشان یافته اند.

 

از آنجائیکه نظریۀ سرمایۀ اجتماعی تحلیل خود را بر ویژگی های کلان اجتماعی متکی کرده و به این امر اشاره دارد که این ویژگی ها، انگیزشی در افراد ایجاد می کند که عامل مشارکت و توسعه جامعه می شود. بنابراین عدم وجود سرمایۀ اجتماعی(اعتماد و شبکۀ پیوندها) در افراد سبب عدم مشارکت آنها در     فعالیت های اجتماعی می شود(موسوی، 1385: 78).

 

صاحبنظران بر این باورند که یکی از معیارهای سنجش، افزایش و یا کاهش سرمایه اجتماعی انتخابات است. اساسا مفهوم سرمایه اجتماعی با انتخابات و فعالیتهای که نیازمند مشارکت عمومی شهروندان یک جامعه است، رابطه مستقیم دارد. به عبارتی دیگر لازمه بوجود آمدن سرمایه اجتماعی، مشارکت عمومی شهروندان یک جامعه در موضوعاتی همچون انتخابات است.

 

دهمین انتخابات ریاست جمهوری که در سال 1388 بر گزار شد یکی از عرصه های جدی، برای بررسی رشد وافول سرمایه اجتماعی در ایران است. حضور 80 درصدی مردم در انتخابات نشانه تمایل جدی مردم برای مشارکت در تعیین سرنوشت خود بود. با این حال حوادث بعد از انتخابات تاثیر جدی بر اعتماد به عنوان مولفه کلیدی سرمایه اجتماعی در ایران داشت.  بعد از حوادث انتخابات ریاست جمهوری در سال 1388، افراد جامعه فضای مجازی را بستر مناسبی برای ابراز واقعی نظرات خود یافته اند، که این نظرات بازتابی از جو حاکم موجود در فضای کشور بود که نشانگر کاهش شاخص های همچون اعتماد عمومی و مشارکت عمومی از کلید ترین مولفه های سرمایه اجتماعی در فضای کشور بود. با در نظر گرفتن این مساله  محقق بر آن شد که به واکاوی علت کاهش سرمایه اجتماعی در فضای مجازی ایران بپردازد و در پایان با ارائه پیشنهادات امیدوار به شکل گرفتن مجدد سرمایه اجتماعی در بین مردم  وبهبود یافتن رابطه مردم با یکدیگر باشد.

 

با توجه به اینکه فضای مجازی از ابعاد مختلفی چون ایمیل، چت، شبکه های اجتماعی و نظایر آن تشکیل شده است و هر یک از این ابعاد قابلیت طرح و بررسی بعنوان موضوع تحقیق مستقلی را دارا هستند. لذا پرداختن به همه ابعاد فضای مجازی در یک تحقیق، اعتبارعلمی تحقیق را زیر سوال خواهد برد. از این رو با توجه به موضوع تحقیق محقق بر آن شد به مطالعه موردی  فیس بوک به عنوان یکی از شبکه های اجتماعی مجازی و بعدی از ابعاد تشکیل دهنده فضای مجازی بپردازد. لازم به ذکر است شبکه فیس بوک  در مقایسه با دیگر شبکه های اجتماعی مجازی با اقبال بیشتری از سوی کاربران ایرانی مواجهه است.

 

ساختار شبکه اجتماعی فیس بوک از قابلیتی برخوردار است که شاید بتوان ادعا کرد، تمامی امکانات ارتباطی(از قبیل چت، ایمیل و غیره) فضای مجازی و شبکه های اجتماعی اینترنتی دیگری نظیر تویتر و مای اسپیس را در دل خود جای داده است.فیس بوک به نسبت دیگر شبکه های اجتماعی مجازی کاربران بیشتری را به خود اختصاص داده است. لذا نتایج حاصل از مطالعه موردی شبکه فیس بوک که موضوع این تحقیق می باشد قابلیت تعمیم به دیگر شبکه های اجتماعی مجازی را داراست.

 

محقق در این پژوهش بر این باورست که انتخابات باعث افزایش سرمایه اجتماعی درون گروهی(افزایش اعتماد افراد طرفدار یک نامزد خاص به یکدیگر) و کاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی(کاهش اعتماد افراد طرفداران دو نامزد انتخابات به یکدیگر)،به عبارتی دیگر این پژوهش بدنبال بررسی تاثیر انتخابات بر اعتماد و دیگر  مولفه های سرمایه اجتماعی در فضای مجازی است. هر چند انتخابات باعث افزایش سرمایه اجتماعی درون گروهی و کاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی می شود ولیکن صاحبنظران معتقدند توسعه یک جامعه نیازمند افزایش هر دو گونه سرمایه اجتماعی است.

 

از این رو با توجه به اهمیت اعتماد، مبادله و شبکه های اجتماعی بعنوان کلیدی ترین مولفه های سرمایه اجتماعی و مط

 

 

2-2-9- ماهیت شهروندی.. 29

 

2-2-10- شهروندی در یونان باستان و روم. 31

 

2-2-11- شهروندی در سنت مسیحی.. 32

 

2-2-12- شهروندی و جامعه­ی سیاسی.. 33

 

2-2-13- جهانی‏شدن و شهروندی.. 34

 

2-2-14- عوامل مؤثر و بازتاب‏های فرایند محلی- جهانی‏شدن بر شهروندی.. 35

 

2-3- پیشینه پژوهش… 37

 

2-3-1- مطالعات داخلی.. 37

 

2-3-2- مطالعات خارجی.. 46

 

2-3-3- نقد و بررسی پیشینه مطالعاتی.. 49

 

2-4-1- ترنر. 50

 

2-4-2- پارسونز. 50

 

2-4-3- مارکس… 51

 

2-4-4- هابرماس… 52

 

2-4-5- مارشال. 53

 

2-5- مدل مفهومی پژوهش… 54

 

شکل(2-1): مدل مفهومی پژوهش… 56

 

2- 7- جمع بندی فصل. 57

 

فصل سوم: روش شناسی پژوهش

 

3- 1- مقدمه. 60

 

3- 2- روش تحقیق. 60

 

3- 3- معرفی ابزارهای جمع آوری اطلاعات.. 61

 

3- 4- واحد تحلیل. 62

 

3- 5- جمعیت آماری.. 62

 

3- 6- شیوه نمونه گیری.. 63

 

3- 7- تعیین حجم نمونه. 64

 

3- 8- تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای تحقیق. 65

 

3- 9- تعیین روایی و پایایی.. 66

 

3- 9- 1- روایی (اعتبار) 66

 

3- 9- 2- پایایی.. 67

 

3- 9- 2- 1- محاسبه آلفای کرونباخ. 67

 

 

3- 10- روش تجزیه و تحلیل داده ها 68

 

3- 11- تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای جمعیت شناختی.. 69

 

3-11-1- سن.. 69

 

3-11- 2- جنسیت.. 69

 

3-11- 3- وضعیت تاهل. 69

 

3-11- 4- قومیت.. 69

 

3-11-5- تحصیلات.. 70

 

3- 12- تعریف مفهومی و عملیاتی دیگر متغیرهای مستقل. 70

 

3- 12- 1- پایگاه اجتماعی- اقتصادی.. 70

 

3- 12-1 -1- بعد عینی پایگاه اجتماعی – اقتصادی.. 70

 

3- 12- 1- 2- بعد ذهنی پایگاه اجتماعی – اقتصادی.. 71

 

3-12-2- مشارکت فرهنگی.. 73

 

3-12-3- مشارکت اجتماعی.. 74

 

3-12-4- مشارکت سیاسی.. 75

 

3-12- 5- هویت اجتماعی.. 77

 

3-12- 6- هویت ملی.. 78

 

3-12-7- میزان استفاده از رسانه رسانه های جمعی.. 79

 

3-12-8- دینداری.. 80

 

3-13- متغیر وابسته:  آگاهی از حقوق شهروندی.. 81

 

3-14- جمع بندی فصل. 83

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته­های پژوهش

 

4-1- مقدمه. 85

 

4-2- آمار توصیفی.. 85

 

4-2-1- توصیف ویژگی های جمعیت نمونه. 85

 

4-2-1-1- متغیر سن.. 85

 

4-2-1-2- متغیر جنسیت.. 86

 

4-2-1-3- متغیر وضعیت تاهل. 86

 

4-2-1-4-متغیر تحصیلات.. 87

 

4-2-1-5-متغیر قومیت.. 88

 

4-2-2- توصیف ویژگی های دیگر متغیرهای مستقل. 88

 

4-2-2-1-  متغیر پایگاه اجتماعی – اقتصادی.. 88

 

4-2-2-1-1- متغیر پایگاه اجتماعی – اقتصادی در بعد عینی.. 88

 

4-2-2-1-2- متغیر پایگاه اجتماعی – اقتصادی ذهنی.. 89

 

4-2-2-8- آماره های توصیفی سایر متغیرهای مستقل تحقیق. 90

 

4-2-3-توصیف ویژگی های متغیر وابسته (آگاهی از حقوق شهروندی) 90

 

4-3- تجزیه و تحلیل داده ها 91

 

4-3-1- آزمون فرضیه های تحقیق. 91

 

4-3-1-1- آزمون فرضیه نخست.. 91

 

4-3-1-2- آزمون فرضیه دوم. 92

 

4-3-1-3- آزمون فرضیه سوم. 93

 

4-3-1-4- آزمون فرضیه چهارم. 93

 

4-3-1-5- آزمون فرضیه پنجم. 94

 

4-3-1-6- آزمون فرضیه ششم. 94

 

4-3-1-7- آزمون فرضیه هفتم. 95

 

4-3-1-8- آزمون فرضیه هشتم. 95

 

4-3-2-آزمون متغیرهای زمینه ای با متغیر آگاهی از حقوق شهروندی.. 97

 

4-3-2-1-آزمون فرضیه نخست.. 97

 

4-3-2-2- آزمون فرضیه دوم. 98

 

4-3-2-3- آزمون فرضیه سوم. 98

 

4-3-2-4-آزمون فرضیه ی چهارم. 99

 

4-3-2-5-آزمون فرضیه­ی پنجم. 100

 

4-4- ضرایب همبستگی تفکیکی بین متغیرهای مستقل و وابسته. 101

 

4-5- یافته ها و تحلیل های رگرسیون چند متغیره تحقیق. 105

 

. 109

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

 

5-1- مقدمه. 111

 

5-2- نتایج تئوریکی فرضیات و مقایسه نتایج با پیشینه و نظریات تحقیق. 112

 

5-3- پیشنهادات کاربردی.. 117

 

5-4- پیشنهادات پژوهشی.. 118

 

5-5- محدویت ها 119

 

5-6- خلاصه فصل. 120

 

منابع فارسی.. 123

 

منابع انگلیسی.. 127

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

عنوان                                                                                               صفحه

 

جدول(2-1) نحوه استخراج متغیرهای تحقیق………………………………………………………………………… 54

 

جدول 3-1 : ضرایب آلفای کرونباخ متغیرهای  مختلف تحقیق………………………………………………….. 68

 

جدول 3-2:گویه های سنجش پایگاه اجتماعی- اقتصادی در بعد عینی…………………………………………. 71

 

جدول 3-3: گویه های سنجش پایگاه اجتماعی- اقتصادی در بعد ذهنی……………………………………….. 72

 

جدول 3-4:گویه های سنجش متغیر مشارکت فرهنگی…………………………………………………………….. 74

 

جدول 3-5 :گویه های سنجش متغیر مشارکت اجتماعی…………………………………………………………… 75

 

جدول 3-6 :گویه های سنجش متغیر مشارکت سیاسی…………………………………………………………….. 76

 

جدول 3-7 :گویه های سنجش متغیر هویت اجتماعی………………………………………………………………. 77

 

جدول 3-7 :گویه های سنجش متغیر هویت ملی.. 79

 

جدول 3- 8: گویه های سنجش متغیر میزان استفاده از رسانه……………………………………………………… 80

 

جدول 3-9 :گویه های سنجش متغیر دینداری……………………………………………………………………….. 80

 

جدول 3-10 :گویه های سنجش متغیر حقوق شهروندی…………………………………………………………… 82

 

جدول (1-4): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گروه های سنی……………………………………………. 86

 

جدول (4-2) آماره های توصیفی مربوط به متغیر جنس…………………………………………………………… 86

 

جدول (4-3) آماره های توصیفی مربوط به متغیر وضعیت تاهل…………………………………………………. 87

 

جدول (4-4) توزیع فروانی پاسخگویان بر حسب متغیر تحصیلات.. 87

 

جدول (4-5) آماره های توصیفی مربوط به متغیر قومیت………………………………………………………….. 88

 

جدول (4-6)توزیع فراوانی پاسخ گویان برحسب متغیر پایگاه اجتماعی – اقتصادی در بعد عینی………. 89

 

جدول (4-7)توزیع فراوانی پاسخ گویان برحسب متغیر پایگاه اجتماعی – اقتصادی در بعد ذهنی………. 90

 

جدول (4-8) : آماره های توصیفی مربوط به متغیرهای مستقل…………………………………………………… 90

 

جدول (4-9)آماره های توصیفی مربوط به متغیر آگاهی از حقوق شهروندی………………………………….. 91

 

جدول (4-10)رابطه بین متغیرهای مشارکت فرهنگی و آگاهی از حقوق شهروندی…………………………. 92

 

(جدول 4-11) رابطه بین متغیرهای مشارکت سیاسی و آگاهی از حقوق شهروندی.. 92

 

جدول (4-12) رابطه بین متغیرهای مشارکت اجتماعی و آگاهی از حقوق شهروندی.. 93

 

جدول (4-13) رابطه بین متغیرهای هویت ملی و آگاهی از حقوق شهروند………………………………… ی 93

 

جدول 4-14- رابطه بین متغیرهای هویت اجتماعی و آگاهی از حقوق شهروندی…………………………… 94

 

جدول (4-15) رابطه بین متغیرهای استفاده از رسانه و آگاهی از حقوق شهروندی………………………….. 95

 

جدول (4-16) رابطه بین متغیرهای میزان دینداری و آگاهی از حقوق شهروندی……………………………. 95

 

جدول (4-17)رابطه بین متغیرهای پایگاه اجتماعی – اقتصادی و آگاهی از حقوق شهروندی…………….. 96

 

جدول (4-18)رابطه بین متغیرهای پایگاه اجتماعی – اقتصادی عینی و آگاهی از حقوق شهروندی……… 96

 

جدول (4-19) رابطه بین متغیرهای پایگاه اجتماعی – اقتصادی ذهنی و آگاهی از حقوق شهروندی……. 97

 

جدول (4-20)رابطه بین متغیرهای« سن» و « آگاهی از حقوق شهروندی » 97

 

جدول (4-21) آزمون تفاوت میانگین (T) آگاهی از حقوق شهروندی برحسب جنسیت………………….. 98

 

جدول (4-22) آزمون تفاوت میانگین (T) آگاهی از حقوق شهروندی برحسب وضعیت تاهل…………… 99

 

جدول (4-23)آزمون آنالیز واریانس یک طرفه آگاهی از حقوق شهروندی برحسب قومیت………………. 100

 

جدول (4-24)آزمون آنالیز واریانس یک طرفه تحصیلات و آگاهی از حقوق شهروندی…………………… 101

 

جدول (4-25) تجزیه و تحلیل رگرسیون چند متغیره متغیرهای مستقل و آگاهی از حقوق شهروندی…… 107

 

جدول (4- 26) نتایج حاصله از رگرسیون چند متغیره فرضیه های تحقیق…………………………………….. 107

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

کلیات تحقیق

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1-3-2- اعتماد بنیادی…………………………………………………………………………………   32

 

2-1-3-2- اعتماد میان فردی…………………………………………………………………………..   33

 

3-1-3-2- اعتماد تعمیم یافته یا عام………………………………………………………………….   33

 

4-1-3-2- اعتماد به نظام یا سیستم…………………………………………………………………..   34

 

2-3-2- سطوح اعتماد……………………………………………………………………………………   34

 

1-2-3-2- اعتماد در سطح خرد………………………………………………………………………   35

 

2-2-3-2- اعتماد در سطح میانه………………………………………………………………………   37

 

3-2-3-2- اعتماد در سطح کلان……………………………………………………………………..   40

 

3-3-2-  نظریه های مبتنی بر اعتماد…………………………………………………………………..   41

 

1-3-3-2- مک کوایل……………………………………………………………………………………   41

 

2-3-3-2- نظریه رسانه ها………………………………………………………………………………   45

 

1-2-3-3-2-  نظریه جبرگرایی رسانه ای………………………………………………………….   45

 

2-2-3-3-2-  نظریه کاشت……………………………………………………………………………   46

 

3-2-3-3-2-  نظریه پوتنام……………………………………………………………………………..   47

 

4-2-3-3-2-  نظریه وساطت………………………………………………………………………….   49

 

5-2-3-3-2-  نظریه استفاده و رضامندی………………………………………………………….   50

 

6-2-3-3-2- نظریه وابسته به نظام رسانه ها………………………………………………………   52

 

7-2-3-3-2- نظریه های مبتنی بر اعتبار رسانه……………………………………………………   43

 

4-2- چارچوب نظری…………………………………………………………………………………….   55

 

5-2- مدل تحلیلی …………………………………………………………………………………………   57

 

5-2- فرضیه های پژوهش ………………………………………………………………………………   58

 

6-2- تعریف مفهومی متغیرها ………………………………………………………………………….   59

 

7-2- تعریف عملیاتی متغیرها ………………………………………………………………………….   73

 

فصل سوم : روش شناسی 

 

1-3- مقدمه………………………………………………………………………………………………….   77   

 

2-3- روش تحقیق…………………………………………………………………………………………   77

 

3-3- جامعه آماری………………………………………………………………………………………..   77

 

4-3- تعیین حجم نمونه و شیوه نمونه گیری………………………………………………………..   78

 

5-3- ابزار جمع آوری اطلاعات ……………………………………………………………………..   78

 

6-3- واحد تحلیل و روش تجزیه و تحلیل داده ها……………………………………………….   79

 

7-3- اعتبار و روایی………………………………………………………………………………………   79

 

 

 

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها

 

1-4- مقدمه …………………………………………………………………………………………………   86

 

2-4- آمار توصیفی ……………………………………………………………………………………….   87

 

1-2-4- آمار توصیفی مربوط به اساتید …………………………………………………………….   88

 

2-2-4- آمار توصیفی مربوط به دانشجویان………………………………………………………..   92

 

3-4- آمار استنباطی……………………………………………………………………………………….   98

 

فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری

 

1-5- مقدمه………………………………………………………………………………………………….   114

 

2-5- خلاصه، بحث و نتیجه گیری…………………………………………………………………….   114

 

3-5- مشکلات، دشواری ها و محدودیت های پژوهش…………………………………………   118

 

4-5- پیشنهادهای پژوهش………………………………………………………………………………..   118

 

فهرست منابع………………………………………………………………………………………………….  120

 

ضمائم …………………………………………………………………………………………………………   124

 

 

 

 

 

  

 

 

 

فهرست جداول

 

جداول                                                                                                                           صفحه

 

 

 

 

 

(1-1) چکیده تحقیقات خارجی مرتبط با موضوع و نتایج حاصل از آنها…………………… …  26

 

(2-2) چکیده تحقیقات داخلی مرتبط با موضوع و نتایج حاصل از آنها…………………….. …  31

 

(1-3) جدول جامعه آماری……………………………………………………………………………… …  78

 

(2-3) جدول نتایج تحلیل پایایی گویه ها با روش آلفای کرونباخ……………………………. …  80

 

(3-3) جدول نتایج تحلیل دوم پایایی گویه ها با روش آلفای کرونباخ پس از حذف گویه

 

         های کم اعتبار……………………………………………………………………………………… …  82

 

(4-3) جدول روش شناسی……………………………………………………………………………… …  84

 

(1-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به گروه های مورد بررسی………………………………. …  87

 

(2-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به جنسیت اساتید…………………………………………… …  88

 

(3-4) جدول شاخصهای توصیفی مربوط به سن اساتید………………………………………… …  89

 

(4-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به سطح تحصیلات اساتید……………………………….. …  90

 

(5-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به رشته تحصیلی اساتید………………………………….. …  91

 

(6-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به جنسیت دانشجویان…………………………………….. …  92

 

(7-4) جدول شاخصهای توصیفی مربوط به سن دانشجویان…………………………………… …  93

 

(8-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به سطح تحصیلات دانشجویان…………………………. …  94

 

(9-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به رشته تحصیلی دانشجویان……………………………. …  95

 

(10-4) جدول توزیع فراوانی مربوط نظر اساتید در مورد میزان مطلوبیت کارکرد سریالها   .  96

 

(11-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به نظر دانشجویان در مورد میزان مطلوبیت کارکرد

 

          سریالها……………………………………………………………………………………………… …  96

 

(12-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به نظر اساتید در مورد کارکرد سریالها در افزایش

 

          مخاطب…………………………………………………………………………………………….. …  97

 

(13-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به نظر دانشجویان در مورد کارکرد سریالها در

 

          افزایش مخاطب………………………………………………………………………………….. …  97

 

(14-4) جدول خی دو مربوط به بررسی نظر اساتید در مورد میزان مطلوبیت کارکرد سریالها…. …  99

 

(15-4) جدول آزمون فریدمن برای مقایسه مطلوبیت کارکرد سریالها از دیدگاه اساتید.. …..  100

 

(16-4) جدول خی دو مربوط به بررسی نظر دانشجویان در مورد میزان مطلوبیت کارکرد سریالها ...  102 

 

(17-4) جدول آزمون فریدمن برای مقایسه مطلوبیت کارکرد سریالها از دیدگاه دانشجویان  ..  103

 

(18-4) جدول خی دو مربوط به بررسی نظر اساتید در مورد کارکرد سریالها در افزایش

 

          اعتماد مخاطب……………………………………………………………………………………. ….  105

 

(19-4) جدول خی دو مربوط به بررسی نظردانشجویان در مورد کارکرد سریالها در افزایش

 

          اعتماد مخاطب…………………………………………………………………………………… ….  106

 

(20-4) جدول بررسی معناداری مدل برای تحلیل رگرسیون (تاثیر عوامل غیر رسانه ای بر

 

          اعتماد مخاطب از دیدگاه اساتید)…………………………………………………………… ….. 107

 

(21-4) جدول ضرایب بتای عوامل غیررسانه ای (دیدگاه اساتید)…………………………… ….  107

 

(22-4) جدول بررسی معناداری مدل برای تحلیل رگرسیون (تاثیر عوامل غیر رسانه ای بر

 

          اعتماد مخاطب از دیدگاه دانشجویان)……………………………………………………… ….  108

 

(23-4) جدول ضرایب بتای عوامل غیررسانه ای (دیدگاه دانشجویان)…………………….. ….  108

 

(24-4) جدول بررسی معناداری مدل برای تحلیل رگرسیون (تاثیر عوامل رسانه ای بر

 

          اعتماد مخاطب از دیدگاه اساتید)…………………………………………………………… ….  109

 

(25-4) جدول ضرایب بتای عوامل رسانه ای (دیدگاه اساتید)……………………………….. ….  110

 

(26-4) جدول بررسی معناداری مدل برای تحلیل رگرسیون (تاثیر عوامل رسانه ای بر

 

          اعتماد مخاطب از دیدگاه دانشجویان)……………………………………………………… …  111

 

(27-4) جدول ضرایب بتای عوامل رسانه ای (دیدگاه دانشجویان)…………………………. …  111

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نمودار ها

 

نمودار ها                                                                                                                          صفحه

 

 

 

 

 

(1-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به گروههای مورد بررسی……………………… …..  87

 

(2-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به جنسیت اساتید………………………………… ……  88

 

(3-4) نمودار هیستوگرام مربوط به توزیع سنی اساتید مورد بررسی در پژوهش…………. …..  89

 

(4-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به سطح تحصیلات اساتید…………………….. …..  90

 

(5-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به رشته تحصیلی اساتید……………………….. …..  91

 

(6-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به جنسیت دانشجویان………………………….. …..  92

 

(7-4) نمودار هیستوگرام مربوط به توزیع سنی دانشجویان مورد بررسی در پژوهش…… …..  93

 

(8-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به سطح تحصیلات دانشجویان……………….. …..  94

 

(9-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به رشته تحصیلی دانشجویان…………………. …..  95

 

(10-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به نظر اساتید در مورد میزان مطلوبیت

 

          کارکرد سریالها…………………………………………………………………………………… …..  99

 

(11-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به نظر اساتید در مورد مطلوبیت کارکرد

 

           سریالها (مقایسه ای)…………………………………………………………………………… …..  101

 

(12-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به نظردانشجویان در مورد میزان مطلوبیت

 

          کارکردسریالها……………………………………………………………………………………. …..  102

 

(13-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به نظردانشجویان درمورد مطلوبیت کارکرد

 

          سریالها(مقایسه ای)……………………………………………………………………………… …..  104

 

(14-4) نمودارستونی درصدفراوانی مربوط به نظر اساتید در مورد کارکرد سریالها در

 

          افزایش اعتماد مخاطب………………………………………………………………………… …..  105

 

(15-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به نظر دانشجویان در مورد کارکرد سریالها

 

          در افزایش اعتماد مخاطب…………………………………………………………………….. …..  106

 

 

 

 

 

 

 

فهرست شکل ها

 

شکل                                                                                                                                            صفحه

 

 

 

(1-2) مدل نظری اعتماد در سطح خرد …………………………………………………………….. …..  37

 

(2-2) مدل نظری اعتماد در سطح میانه……………………………………………………………… …..  40

 

(3-2) مدل نظری کارکرد رسانه در نظریه مک کوایل…………………………………………… …..  42

 

(4-2) مدل نظری کارکرد رسانه در ایجاد اعتماد اجتماعی…………………………………….. …..  43

 

(5-2) مدل نظری تلفیق دیدگاه های اعتماد اجتماعی…………………………………………….. …..  44

 

(6-2) تاثیر رسانه بر اعتماد در دیدگاه پوتنام………………………………………………………. …..  49

 

(7-2) مدل نظری عوامل موثر بر اعتماد مخاطبان به رسانه…………………………………….. …..  64

 

(8-2) مدل تحلیلی تحقیق ……………………………………………………………………………… …..  67

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

هدف از پژوهش حاضر بررسی و سنجش کارکرد سریالهای تلویزیونی تولید شده در سال1390-1389 و برخی متغیرهای مرتبط با آن، در سطح دانشجویان و اساتید ایرانی دانشکدۀ صدا و سیما بود. در مبانی نظری، از تلفیق نظریات مختلف در مبحث اعتماد و همچنین حوزه رسانه، چارچوب نظری تدوین و با بهره گیری از آن، مدل تحلیلی و فرضیات این مطالعه طراحی شدند. فرضیه ها مبتنی بر کارکرد مطلوب رسانه ملّی و موفقیت آن در افزایش اعتماد مخاطبین با پخش سریال های تلویزیونی به همراه تأثیر احتمالی عوامل غیررسانه ای (برون سازمانی) و عوامل رسانه ای (درون سازمانی) بر میزان اعتبار رسانه در نزد مخاطب و در نتیجه اعتماد آنها به رسانه تنظیم شد. روش از نوع زمینه یابی یا پیمایش بود و برای ابزار پژوهش، پرسشنامۀ حضوری محقق ساخته ای طراحی شد که طی یک پیش آزمون، مورد اعتباریابی و پایایی سنجی قرار گرفت و به وسیلۀ آن داده ها گردآوری شد. حجم نمونه با بهره گیری از جدول تعیین حجم نمونه مورگان، حدود 265 نفر(شامل 66 نفر اساتید و 199 نفر دانشجو) از جامعۀ آماری برآورد شد، و با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای انتخاب شدند. یافته ها نشان داد که؛ میزان مطلوبیت کارکرد سریالهای پخش شده از تلویزیون در سال 90-1389 و کارکرد آنها در افزایش اعتماد مخاطب به رسانه، از نظر اساتید و دانشجویان کم و رو به متوسط بوده است. همچنین متغیرهای جنسیت، سطح تحصیلات و رشته تحصیلی نمی توانستند پیش بینی کننده های معنی داری برای اعتماد مخاطب به رسانه باشند. از نظر اساتید، عینیت و موثق و معتبر بودن و از نظر دانشجویان، عوامل رسانه ای مانند صداقت، موثق و معتبر بودن، عینیت، بی طرفی، جامعیت، همگن سازی، جذابیت و انگیزه، قابلیت اعتماد پیش بینی کننده های معناداری برای اعتماد مخاطب به رسانه را نشان دادند. یافته ها نشان داد که بین سن و همچنین بین اکثریت عوامل رسانه ای و افزایش اعتماد به رسانه رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و از آنجایی که از نظر اساتید و دانشجویان رابطه بین مطلوبیت و همینطور موفقیت کارکرد سریالها با افزایش اعتماد مخاطب به رسانه کم و رو به متوسط بوده است، لذا نمی توان بین این متغیرها رابطه مثبتی قائل بود. در استنتاج نهایی، الگوی نظری مطروح در ارتباط با نقش متغیرهای مطروح در اعتماد به رسانه مورد بازبینی و بررسی قرار گرفت و به لحاظ نظری بحث و تفسیر شد.

 

واژگان کلیدی: رسانه، کارکرد، اعتماد، مخاطب.

 

 

 

 

 

فصل اول   کلیات تحقیق:   مقدمه   بیان مسئله   اهمیت و ضرورت پژوهش   اهداف پژوهش

 

 

 

 

• مقدمه

 

تلویزیون به عنوان یکی از رسانه های جمعی مهم، با وجود عمر نه چندان طولانی توانسته است در بسیاری از مناطق جهان خود را معرفی و با توجه به تحولاتی که از نظر علمی و فناوری در جهان پدید آمده است، هر روز گستره خود را وسیع تر کند. با توجه به توانایی های زیادی که این رسانه دارد، توانسته است به صورت های گوناگون حیات بشری را در حوزه های مختلفی مانند اقتصاد، فرهنگ و امنیت اجتماعی تحت تاثیر قرار دهد (شاه محمدی،184:1389). بسیاری از نظام ها تلاش می کنند با در اختیار گرفتن و جهت دهی به رسانه، در جهت تحکیم و تثبیت خود یاری بجویند؛ بنابراین یک رسانه برای حضور همیشگی خود نیاز به مخاطب و البته اعتماد او دارد (حیاتی، 6:1388).

 

در بستر تعاملات و کنش های گروهی، اعتماد به منزله یک مکانیسم اجتماعی با کارکردهای متعدد اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و روانشناسی خود نقش مهمی را در این زمینه ایفا می کند. در واقع زندگی انسان بدون احساس اعتماد به خود، اعتماد به آینده و اعتماد به جهان پیرامون خود همراه با اضطراب و کشمکش تحمل ناپذیری است که ممکن است باعث از هم پاشیدگی فرد و نابودی وی شود. اعتماد، رشد انسان و شکوفایی استعدادها و توانایی او را تسهیل می کند و رابطه او را با دیگران به رابطه ای خلاق و شکوفا تبدیل می سازد تا فرد بتواند آرامش، امنیت، آزادی و استقلال را در کنار دیگران تجربه کند (قدیمی،90:1386).

 

در پژوهش حاضر رابطه بین سریالهای سیمای جمهوری اسلامی ایران و اعتماد مخاطب به رسانه مورد نظر محقق است و این نکته مورد بررسی قرار می گیرد که کارکرد سریالهای تولید و پخش شده سیما در سال 1390-1389 از نظر اساتید و دانشجویان دانشکده صداوسیما در افزایش اعتماد مخاطب به رسانه ملی در ایران چگونه است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-1- بیان مسئله

 

تلویزیون از جمله وسایل ارتباط جمعی است که به سبب فراگیری و وسعتی که دارد از اهمیت فراوانی برخوردار است، چنانکه برنامه های این وسیله مهم ارتباط جمعی، بر بینندگان و مخاطبین اثر عمیقی می نهد که البته نوع اثر و میزان اثر گذاری آن یکسان نبوده و به عوامل گوناگون بستگی دارد که می توان به ساختار و نظام تلویزیون در هر جامعه که متاثر از ویژگی های ساختار نظام اجتماعی آن جامعه است اشاره نمود. از جمله وظیفه مهم تلویزیون و برنامه هایی که تولید و پخش می شوند افزایش اعتماد و به عبارتی مخاطب سازی است و اگر بتواند بخوبی به ایفای این وظایف خود بپردازد، در آن صورت می توان گفت تلویزیون در به انجام رساندن رسالت و اهداف خود موفق بوده است.

 

امروزه به دلایلی فناورانه شاهد گسترش رسانه های جدید دیداری و شنیداری و آغاز عصر ارتباطات چندرسانه ای پلورالیستی هستیم. به دلیل دیجیتالی شدن ارتباطات و به خصوص توسعه تکنولوژی ماهواره و پخش برنامه های تلویزیونی از طریق فناوری ماهواره ای، جذب، نگهداری و افزایش مخاطب تلویزیونی به امری نگران کننده و مهم و جدی تبدیل شده است. در چنین شرایطی دست اندرکاران رسانه ها همواره در پی فراهم کردن شرایطی هستند تا مخاطبان به پیامهای تولید شده توسط آنها بی اعتنا و بی اعتماد نگردند؛ چرا که اعتماد مردم به یک رسانه موجب توجه بیشتر مخاطبان به آن رسانه و زمینه سازی جهت تحقق اهداف مورد نظر آن رسانه در جامعه می شود؛ عواملی که تضمین کننده حیات و موفقیت رسانه ها است. (علیزاده،6:1389).

 

به بیان دیگر در عصری که بدلیل پیشرفت فناوری های رسانه ای و ظهور شبکه های ماهواره ای و اینترنتی فراوان (افزایش منابع فرستنده) و گرم شدن بازار رقابت، امکان انتخاب بیشتری برای مخاطبان رسانه ها فراهم شده، رسانه ای می تواند ادامه حیات بدهد که ضمن پاسخ به نیازمندی ها و خواسته های مخاطبان و ارزش های آنها اعتماد و اطمینان مخاطبان بیشتری را به خود جلب کند؛ مخاطبانی که امروزه با ویژگی هایی چون متنوع بودن، فعال بودن و گزینشی عمل کردن، از مخاطبان گذشته متمایز می شوند. گسترش، تنوع و بسط فعالیتهای یک رسانه صرفاً در شرایطی موثر واقع خو