8- اهداف و کاربردهای تحقیق.. 8
9- طرح تحقیق.. 9
بخش اول.. 10
مفاهیم و مبانی بزهکاری اطفال و نوجوانان.. 10
فصل اول: مفاهیم.. 11
مبحث اول: تعاریف…. 11
گفتار اول: مفهوم لغوی… 11
گفتار دوم: مفهوم اصطلاحی.. 12
الف) کودکان.. 12
1) معنا شناسی صغیر. 13
2) اقسام صغیر. 14
ب: نوجوانان.. 16
مبحث دوم: بلوغ.. 17
گفتار اول: مفهوم لغوی… 17
گفتار دوم: مفهوم اصطلاحی.. 18
الف) بلوغ از منظر حقوق داخلی.. 18
ب) بلوغ از منظر حقوق بین المللی.. 19
مبحث سوم: محدوده سنی مسئولیت طفل از نظر مقررات کیفری… 20
گفتار اول: قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 هـ ش…. 20
گفتار دوم: قانون الحاق ایران به کنوانسیون بین المللی حقوق کودک 1989 مصوب 1372. 21
گفتار سوم: قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب 1378. 21
فصل دوم: مبانی جرم شناختی بزهکاری اطفال و نوجوانان.. 23
مبحث اول: بررسی دیدگاه های جرم شناسی.. 24
گفتار اول: نظریه معاشرت ترجیحی.. 25
گفتار دوم: نظریه فشار. 28
گفتار اول: سن و تأثیر آن در بزهکاری… 30
گفتار دوم: جنسیت و تأثیر آن در بزهکاری… 31
بخش دوم: 33
تحلیل نظری عوامل موثر بر بزهکاری اطفال و نوجوانان در شهرستان رفسنجان.. 33
فصل اول: عوامل موثر در ارتکاب جرایم اطفال و نوجوانان در شهرستان رفسنجان.. 34
مبحث اول: عوامل اجتماعی بزهکاری اطفال و نوجوانان در شهرستان رفسنجان.. 36
گفتار اول: فرهنگی.. 37
الف) تغییر عملکرد مدارس…. 40
ب) وفاق مؤثّر خانواده و مدرسه. 41
ج) تعامل «یاددهی ـ یادگیری». 42
گفتار دوم: شخصیتی.. 43
گفتار سوم: مهاجرت… 44
گفتار چهارم: خانواده و دوستان.. 48
مبحث دوم: عوامل اقتصادی بزهکاری اطفال و نوجوانان در شهرستان رفسنجان.. 49
گفتار اول: عدم امنیت سرمایه گذاری… 51
گفتار دوم: فقر. 55
گفتار سوم: بیکاری… 59
فصل دوم: تیپ شناسی کودکان بزهکار، منحرف و در معرض خطر. 62
مبحث اول: تیپ شناسی کودکان بزهکار(معارض قانون). 63
گفتار اول: عوامل خانوادگی.. 63
الف: تحصیلات… 63
ب) طلاق و اختلافات خانوادگی، بی سرپرستی و بدسرپرستی.. 64
ج) تعداد اعضای خانواده. 65
د) نوع محل سکونت… 65
ه) تنبیه بدنی.. 66
و) مهاجرت… 67
ز) اعتیاد. 67
گفتار دوم: عوامل اجتماعی و اقتصادی… 68
الف) شغل و درآمد والدین.. 68
ب) اوقات فراغت، گروه دوستان.. 69
ج) سابقه ی ارتکاب جرم (در کودک و خانواده) و نوع جرایم ارتکابی.. 70
د) شغل و درآمد.. 71
ح) میزان اعتقادات مذهبی و اخلاقی در خانواده. 71
مبحث دوم: تیپ شناسی کودکان منحرف و کودکان در معرض خطر. 72
بخش سوم:.. 75
تحلیل کاربردی بزهکاری اطفال و نوجوانان در شهرستان رفسنجان.. 75
فصل اول: تحلیل حقوقی، آماری نتایج پرسشنامه های اطفال و نوجوانان بزهکار. 77
مبحث اول: بررسی عوامل شخصی و خانوادگی.. 80
گفتار اول: هویت و مشخصات شخص پاسخگو. 80
الف) جنسیت: 80
ب- سن: 82
گفتار دوم: محیط اصلی.. 84
گفتار سوم: عوامل رفتاری… 97
الف) رفتار پدر و مادر. 97
ب) رفتار پاسخگو. 102
مبحث دوم: بررسی عوامل اجتماعی.. 108
گفتار اول: مدرسه- محیط تحصیل.. 108
گفتار دوم: دوستان و همکلاسان.. 116
گفتار سوم: اعتیاد و سرقت… 121
الف- اعتیاد. 125
ب) سرقت… 134
نتیجه گیری… 142
پیشنهادات: 147
فهرست منابع.. 151
مقدمه
یکی از مسائل و مشکلات بغرنج جوامع امروز که توجه بسیاری از روان شناسان، جامعه شناسان و حقوقدانان را به خود جلب کرده است مساله رواج بزهکاری در بین نوجوانان و جوانان است. بزهکاری از نظر حقوقی به اعمالی گفته می شود که بر خلاف قوانین، مقررات و هنجارهای اجتماعی از سوی جوانان زیر ۱۸ سال صورت می گیرد. اعمالی مثل غیبت از مدرسه، دروغگویی های مکرر، فرار از خانه، ولگردی، گدایی، ایجاد حریق، تخریب، رانندگی بدون گواهینامه، سرقت، حمل مواد مخدر، زیر پا گذاشتن حقوق دیگران، انحرافات جنسی و… در زمره اعمال بزهکارانه رایج در بین جوانان است بدیهی است اگر کودکی مرتکب چنین خطاها و اشتباهاتی شود، به دلیل آنکه معیارها، ارزش ها و رفتارهای اجتماعی مقبول و شایسته را نمی داند، قابل اغماض و بخشیدن است ولی وظیفه والدین، مربیان و مراقبان نزدیک کودک است که با مشاهده چنین رفتارهایی که دال بر ناسازگاری، انحراف و کج روی اوست، هوشیار باشند و اشتباهش را به او گوشزد کنند. آموزش هنجارهای اجتماعی، ارزش های اخلاقی و رفتارهای شایسته، کودکان را نسبت به شیوه های تعاملات اجتماعی شان آگاه می کند.
بزهکاری پدیده اجتماعی جهانی است که معمولاً برای جرایم نوجوانان زیر ۱۸ سال به کار برده می شود. گرچه، جوامع گوناگون برحسب وضعیت اقتصادی و اجتماعی خود با انواع متفاوتی از آن روبه رو هستند. در همه جوامع انسانی اصطلاح بزهکار در مورد افرادی به کار برده می شود که اعمال خلاف قانون یا موازین مذهبی آن جامعه را انجام می دهند. با توجه به این که احکام در جامعه های گوناگون متفاوت است، فرد متخلف در یک جامعه ممکن است در جامعه دیگر از تخلف مبری باشد. در کشور ما بزهکاری به مجموعه کل جرایمی گفته می شود که در صورت ارتکاب، مجازات هایی از قبیل قصاص، دیات، حدود و تعزیزات را در پی دارد.
وهمچنین، تا پیش از سال 1338، نظام قضایی خردسال و بزرگسالان از هم منفک نبود. تنها ماده 34 قانون مجازات عمومی مصوب 1304 مقرر می داشت که کودکان بزهکار کمتر از 12 سال را باید به اولیایشان تسلیم کرد و اطفال بین 15 تا 18 سال تمام را به دارالتادیب اعزام نمود.
در سال 1338 قانون مربوط به تشکیل دادگاه اطفال بزهکار به تصویب رسید و با اعمال سیاستهای افتراقی خویش طلایه دار اجرای دادرسی ویژه کودکان و نوجوانان بزهکار گردید. مع الوصف قانون مزبور پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تغییر ساختار دادگاه ها عملاً نسخ گردید و به جرایم اطفال در دادگاههای کیفری عمومی رسیدگی شد. تا این که در اسفند ماه 1372 مجلس شورای اسلامی پیمان نامه جهانی حقوق کودک مصوب 1989 سازمان ملل متحد را مورد تصویب قرار داد. متعاقب آن دو قانون، یکی قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب (1373) و دیگری قانون دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری (1378) توسط مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید که هر یک از این دو قانون گام مؤثری در تشکیل دادگاه ویژه خردسالان به شمار می رود.
طرح تحقیق
1- بیان مسأله
طبق تحقیقات جرم شناسان، روانشناسان و مددکاران اجتماعی و یا تحقیقاتی که در سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی در مورد علل بزهکاری اطفال در ایران صورت گرفته ، وضعیت خانوادگی از عوامل موثر در بزهکاری بوده است که از این منظر، خانواده ها را از لحاظ موقعیتی به دو دسته تقسیم می کنند :
الف) خانواده هایی که دارای مشکلات اساسی از جمله فقر مالی یا اقتصادی می باشند.
ب) خانواده هایی که با فقر فرهنگی مواجه هستند.
اول خانواده هایی که دچار فقر اقتصادی و مالی هستند: اطفال در اینگونه خانواده ها به علت وضع بد مالی و اقتصادی مجبور می شدند به سوی جرائمی مثل سرقت روی آورده و از آن طریق کمبودها و نیازهای مالی خود را تامین نمایند. از جمله این موارد می توان به سرقت از همکلاسیها در مدرسه، سرقت از فروشگاه های بزرگ، سرقت از لوازم جانبی اتومبیل و مواردی از این قبیل اشاره کرد.
دوم خانواده هایی که دچار فقر فرهنگی هستند: این قبیل خانواده ها نه تنها وضعیت مالی شان بد نبوده، بلکه ممکن است از وضعیت مالی بسیار مناسبی نیز برخوردار میباشند، لیکن از لحاظ فرهنگی در سطح پایینی بوده و والدین نتوانستهاند در تربیت فرزندان نظارت جامعی داشته باشند و در نهایت هر چند اطفال از لحاظ مالی تامین بوده اند اما به افعال مجرمانه از قبیل روابط نامشروع، مصرف مشروبات الکلی، و همچنین استعمال مواد مخدر روی آورده اند و این به آن دلیل است که خانواده به دلیل فقر فرهنگی نتوانسته کنترل و نظارت مستقیم روی فرزندان داشته باشند.
از علل دیگر بزهکاری اطفال می توان به دوستان فرد اشاره کرد:
در این مورد ممکن است که خانواده ها نه دچار فقر مالی بوده و نه دچار فقر فرهنگی، بلکه کودک در محیط مدرسه یا باشگاه ورزشی و مواردی از این قبیل که مستلزم اجتماع همسالان است باعث گردیده که دوستان، وی را به سمت اعمال و رفتار های مجرمانه سوق داده اند. ممکن است والدین دیر متوجه شده باشند یا اینکه متوجه شده اند اما با توجه به سن فرزندان (بالای 15 سال) قابلیت نظارت و کنترل بر وی فاقد اثر و نتیجه بوده است در نتیجه مقصر اصلی دوستان هستند که باعث شده اند افراد به سمت رفتارهای مجرمانه سوق داده شوند.
از علل دیگر بزهکاری اطفال می توان به محیط، منطقه و محله های جرم زا اشاره کرد. بطور مثال زمانی که خانواده ها از یک محیط وارد یک محیط جرم زا که ساکنین آن محله اکثرآ مجرم و سابقه دار هستند می شوند طفل نیز در آن محیط پرورش پیدا می کند و تحت تآثیر آن محله و محیط جرم زا قرار می گیرند از جمله این محیط ها می توان به محیط ورزشی ، آموزشی و غیره نام برد.
بناب
