پیشینه تحقیق و مبانی نظری: ……………………………………………………………………………………………62

 

تحقیقات داخلی: ………………………………………………………………………………………………………………………62

 

تحقیقات خارجی: …………………………………………………………………………………………………………………….69

 

نظریات هویت: ………………………………………………………………………………………………………………………..76

 

ریچارد جنکینز و هویت اجتماعی: …………………………………………………………………………………………….77

 

پیتر بورک: ……………………………………………………………………………………………………………………………80

 

هنری تاجفل و نظریه مقوله‌بندی:…………………………………………………………………………………………………………..82

 

جهانی شدن هویت(هال): ……………………………………………………………………………………………………….84

 

نظریه های هویت و سازگاری فرهنگی مهاجران: ………………………………………………………………………..86

 

مکتب شیکاگو و رابرت پارک: ………………………………………………………………………………………………….87

 

مدل فرهنگ پذیری(بری، بورهیس و دیگران): ………………………………………………………………………… 90

 

قدرت و هژمونی(استیون لوکس و استوارت هال): ………………………………………………………………………91

 

تئوری کلاسیک همانندی(گوردون): …………………………………………………………………………………………….95

 

تئوری تکثرگرایی قومی-فرهنگی: الگوی جدایی یا ادغام: ………………………………………………………………..97

 

تئوریهای همانند بخشی: الگوهای واگرا: ………………………………………………………………………………………..98

 

تئوری انتخاب استراتژیهای سازگاری: الگوهای چهارگانه: ……………………………………………………………….99

 

گیدنز و الگوی سازگاری: …………………………………………………………………………………………………………104

 

چارچوب نظری: ……………………………………………………………………………………………………………………..105

 

مدل نظری: ……………………………………………………………………………………………………………………………109

 

فرضیه های تحقیق: ………………………………………………………………………………………………………………..110

 

فرضیه های اصلی: ………………………………………………………………………………………………………………….110

 

فرضیه های فرعی: ………………………………………………………………………………………………………………….110

 

فصل سوم: روش شناسی تحقیق: ……………………………………………………………………………….111

 

مقدمه: ………………………………………………………………………………………………………………………………….112

 

جامعه آماری: ………………………………………………………………………………………………………………………..114

 

حجم نمونه و روش نمونه گیری: ……………………………………………………………………………………………….115

 

 

روایی و پایایی: ………………………………………………………………………………………………………………………..116

 

تکنیکهای تجزیه و تحلیل داده ها: ……………………………………………………………………………………………117

 

تعریف مفهومی و عملیاتی: ………………………………………………………………………………………………………119

 

فصل چهارم: یافته های تحقیق و تجزیه و تحلیل داده ها: …………………………………….129

 

مقدمه: ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….130

 

بررسی فرضیات تحقیق: …………………………………………………………………………………………………………………….140

 

بررسی فرضیه اصلی: ………………………………………………………………………………………………………………………….140

 

بررسی فرضیات فرعی:……………………………………………………………………………………………………………………….142

 

بررسی فرضیه اول: ……………………………………………………………………………………………………………………………142

 

بررسی فرضیه دوم: …………………………………………………………………………………………………………………………..143

 

بررسی فرضیه سوم: ………………………………………………………………………………………………………………………….144

 

بررسی فرضیه چهارم: ………………………………………………………………………………………………………………………147

 

بررسی فرضیه پنجم: ………………………………………………………………………………………………………………………..148

 

بررسی فرضیه ششم: ………………………………………………………………………………………………………………………..149

 

بررسی فرضیه هفتم: ………………………………………………………………………………………………………………………..150

 

بررسی فرضیه هشتم: ………………………………………………………………………………………………………………………151

 

بررسی فرضیه نهم: ………………………………………………………………………………………………………………..151

 

فصل پنجم: نتیجه گیری، پیشنهادات و محدودیتهای تحقیق: …………………………………………153

 

مقدمه: …………………………………………………………………………………………………………………………………..154

 

نتیجه گیری: …………………………………………………………………………………………………………………………155

 

پیشنهادات تحقیق: ………………………………………………………………………………………………………………..168

 

محدودیتهای تحقیق: ……………………………………………………………………………………………………………..170

 

فهرست منابع: ………………………………………………………………………………………………………………………171

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول:

 

جدول یک: میزان پاسخگویی به سوالات پرسشنامه……………………………………………………….130

 

جدول دو: فراوانی گروههای مختلف تحصیلاتی پاسخگویان………………………………………………….132

 

جدول سه: توزیع پاسخگویان براساس محل تولد………………………………………………………….134

 

جدول چهار: توزیع پاسخگویان براساس محل تولد مادر……………………………………………………135

 

جدول پنج: توزیع پاسخگویان براساس محل تولد پدر………………………………………………………136

 

جدول شش: توزیع پاسخگویان براساس تعلق به نساهای مختلف مهاجر………………………………………..138

 

جدول هفت: جدول فراوانی دلایل مهاجرت………………………………………………………………139

 

جدول هشت: آزمون t تک نمونه ای پیرامون فرهنگ پذیری و بازسازی هویتی ترکهای تهران…………………….141

 

جدول نه: آزمون تی تست یک طرفه برای آزمون سازگاری فرهنگی ترکهای تهران………………………………142

 

جدول ده: ضریب همبستگی پیرسون پیرامون وابستگی قومی و هویت قومی…………………………………..142

 

جدول یازده: ضریب همبستگی پیرسون برای آزمون ربطه میان سن و هویت قومی پاسخگویان…………………..143

 

جدول دوازده:آزمون تحلیل واریانس یک راهه برای بررسی رابطه میان مهاجران از استانهای مختلف ترک با هویت قومی…144

 

جدول سیزده: آزمون شفر برای بررسی معناداری تفاوت میانگین  هویت قومی گروههای مختلف نشین………………145

 

جدول چهارده: تحلیل واریانس یک طرفه برای آزمون رابطه بین تجدید نسل و هویت قومی ترکهای تهران…………..147

 

جدول پانزده: همبستگی پیرسون پیرامون میزان ارتباط مهاجران با جامعه مبدا و هویت قومی…………………….148

 

جدول شانزده: : تحلیل واریانس یک راهه پیرامون میزان تحصیلات و هویت قومی ترکهای تهران………………….149

 

 جدول هفده: جدول تی تست تک نمونه ای برای بررسی سازگاری فرهنگی ترکهای تهران……………………………..150

 

جدول هیجده: ضریب همبستگی پیرسون بین زبان و هویت قومی…………………………………………….151

 

جدول نوزده: مدل آماری تی مستقل پیرامون رابطه میان جنسیت و هویت قومی……………………………….151

 

جدول بیست: جدول مربوط به سوال باز دلایل گریزان بودن بعضی از ترکهای تهران از هویت خود………………….166

 

جدول بیست و یک: جدول مربوط به پاسخ به علل عدم تکلم به زبان ترکی با کودکان بین ترکهای تهران…………..167

 

 

 

فهرست نمودارها:

 

نمودار یک: توزیع نسبی فراوانی علل مهاجرت…………………………………………………………….23

 

نمودار دو: توزیع پاسخگویان برحسب سن ………………………………………………………………131

 

نمودار سه: توزیع پاسخگویان براساس میزان تحصیلات…………………………………………………….133

 

نمودار چهار: توزیع پاسخگویان برحسب محل تولد……………………………………………………….134

 

نمودار پنج: توزیع پاسخگویان براساس محل تولد مادر……………………………………………………..135

 

نمودار شش: توزیع پاسخگویان برحسب محل تولد پدر…………………………………………………….137

 

نمودار هفت: فراوانی پاسخگویان برحسب تعلق به نسلهای مختلف مهاجر…………………………………….138

 

نمودار هشت: توزیع فراوانی علل مهاجرت پاسخگویان……………………………………………………140

 

 

 

کلیات:

 

بررسی فرهنگ و هویت یک قوم، ملت و یا فرهنگ طبیعتا با یک دید تک جهتی، تک رشته ای و محدود به زمان و مکان خاصی نمی تواند تبیین مناسبی از آن به دست بدهد. در واقع هویت و فرهنگ یک مساله فرهنگی است که در بستر و چارچوباجتماعی، روانی، سیاسی، جمعیت شناختی و .. رخ می دهد و پرداختن به آن مثلا فقط از دید فرهنگی و تلاش برای توضیح و تبیین آن از منظری منفرد شاید اطلاعات مفیدی به ما بدهد، ولی بدون شک یافته هایمان ناقص خواهد بود. و به همین دلایل است که عموما بحث های مربوط به تحقیقات میان رشته ای بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند.مطالعه میان رشته‌ای را کثرت گرایی روش شناختی مبتنی بر تعامل اثر بخش بین گستره‌ها در تحلیل مسأله‌ای واحد و شناخت پدیدار در پرتو تعامل مؤثر بین رهیافتهای دانشهای مختلف تعریف کرده‌اند(فرامرز قراملکی، 1385 : 392).

 

به هرحال ما نیز در این تحقیق اگرچه شاید نمی توانیم به طور کاملا میان رشته ای به موضوع بپردازیم اما تا جای ممکن به منظور بهره وری از مطالب مختلف در رشته های گوناگون با پرداختن به پیشینه و تاریخ هویت و فرهنگ ترکهای آذربایجان و نیز ریشه ها و علل مهاجرت و برخورد فرهنگی آنان که منجر به نتایجی خاص شده را بررسی کرده ایم، تا موضوع را برای تبیین بهتر هدایت کنیم. زیرا همان طور که اشاره شد بدون توجه به تاریخ، ریشه و علل مهاجرت آذربایجانیها به تهران و نیز توصیفی کلی از روند هویتی آنان در طول تاریخ خود و نیز حضورشان در تهران نمی توان به نتایجی دقیقی رسید.

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول:

 

طرح تحقیق:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بیان مساله:

 

صنعتی­شدن، گسترش شهرها و به­دنبال آن افزایش مهاجرت، درکنار پیامدهای مهم اجتماعی، سیاسی، تکنولوژیکی و اقتصادی در حوزه فرهنگی نیز بی تاثیر نبوده و به اعتقاد بسیاری شاید مهمترین و اساسی­ترین  پیامد مهاجرت نتایج فرهنگی آن بوده است. همانطور که دکتر زنجانی هم اشاره می­کند کلمه مهاجر خودبه­خود تفاوت درنگرش­ها و خلق و خوی افراد را به ذهن متبادر می­کند (12،1380).  «هدف جامعه شناس نیز بررسی کلی مهاجرت و رفتار مهاجران با جامعه مدرن و همچنین شناخت انتظارات مهاجران از جامعه مربوطه است. آنها بیشتر در پی تشخیص تغییرات رفتاری مهاجران در جامعه جدید هستند» (خباز بهشتی، 1381: 47-48). با افزایش مهاجرتهای درون­کشوری و برون­کشوری و مخصوصا مهاجرت از روستاها به شهرها، شاهد به وجود آمدن کلان­شهرهایی هستیم که ویژگی بارز آنها گمنامی، فردگرایی و وجود گروهها و فرهنگها و خرده­فرهنگهای گوناگون هست که مجبورند در کنار یکدیگر زندگی کرده و در سایه یک فرهنگ غالب به حیات خود ادامه دهند و یا در غیر این صورت به انزوای فرهنگی کشیده شوند. این پدیده به ویژه در کشورهای جهان سوم نمود بیشتری دارد؛ در این گونه جوامع یک یا دو شهر بیش از معمول بزرگتر شده و شهرهای دیگر را تحت­الشعاع  خود می گیرند که در ادبیات علوم شهری به پدیده ماکروسفالی یا بزرگ­سری معروف است.

 

کشور ما ایران نیز از این قضیه مستثنی نیست و کلان شهر تهران با رشد خیره کننده خود به جامعه ای تبدیل شده که محبوبترین و جذابترین مکان برای مهاجران به حساب می آید به طوری که در سال 1335 از جمعیت نزدیک به 19 میلیونی ایران سهم تهران یک میلیون و پانصد هزار نفر بود. اما جمعیت ایران پس از گذشت 40 سال (در سال 1375) کمی بیش از سه برابر و نفوس تهران نزدیک به هفت برابر شده بود و در سال 1385 نیز جمعیت تهران به نزدیک 14 میلیون نفر رسیده است (مرکز آمار ایران). که یک ششم جمعیت کشور را در خود جای داده است و این در معیار جمعیت شناسی نسبتی ناسالم است که درصد بسیار بالای مهاجرت به این استان را نشان می دهد.

 

اما خود مهاجرت یکی از پیچیده ترین پدیده های اجتماعی است چرا که مستلزم سازگاری است. البته تا جایی که این سازگاری به صورت به هنجار و متعادل برآورده شود، نیازهای فرد مهاجر برآورده می شود. مهاجرت عملا فرد مهاجر را در یک شبکه جدید تبادل اجتماعی در تمامی حوزه­های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی قرار می­دهد که اگر این شبکه ظرفیت پاسخ گویی به این نیازها را داشته باشد، برای فرد مهاجر همنوایی به معضل تبدیل نخواهد شد. اما اگر موانع ساختاری موجود از ادغام فرد در جامعه جدید جلوگیری کند، اینجاست که بسیاری از مشکلات اجتماعی پدید می آید.

 

بنابراین آن چیزی که مبرهن است تبدیل شدن تهران به جامعه­ای با فرهنگ­های مختلف و بنابراین تقابلها و تضادهای فرهنگی است؛ به طوری که در سال 1385بیش از دوسوم جمعیت تهران متولد این استان نبوده اند(سایت شهرداری تهران، 1385) و در نتیجه از قومیتهای مختلف ایران بوده اند. بنابراین فرهنگی متفاوت داشته اند.

 

و از آنجایی که بیشترین جمعیت شهر تهران از استانهای آذری نشین به این شهر مهاجرت کرده اند، لذا تفاهم بین آنها و دیگر قومیت­های ایران در تهران و چگونگی انطباق با آنها مساله­ای است که از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. آذریهای تهران بیشتر از سالهای بعد از مشروطه وارد تهران شده و همیشه بیشترین فراوانی مهاجرت به تهران را داشته اند به طوری که فقط 18% مهاجران در سال 1385 از استان آذربایجان شرقی بود و بعد از دیگر استانهای آذری نشین مانند اردبیل، زنجان، همدان، اذربایجان غربی است(همان) و بدون شک تفاوتهای فرهنگی آنان با تهرانی­ها به طور حتم در چگونگی ارتباط بین این دو فرهنگ مختلف تاثیر خواهد گذاشت. بنابراین ما در این تحقیق بر آن شده ایم تا چگونگی سازگاری و فرایندهای سازگاری  آذریهای مهاجر به تهران را بررسی کنیم. البته به دلیل غلبه فرهنگیِ متفاوت با فرهنگ این مهاجران در تهران و با توجه به عدم دسترسی آنان به رسانه و ابزار مستقل که بتواند در راستای بازتولید فرهنگ آنان به صورت پویا به کار بسته شودکه عملا موجب رکود فرهنگی در فضای جدید می شود، منابع هویت ساز فرهنگ مهاجر را ازکار انداخته و موجب می شود فرهنگ مهاجر بیش از پیش در معرض دست شستن از هویت اصلی خود و بازسازی هویتی قرار گیرد. این سازگاری ویا هویت طلبی منفعلانه می تواند آسییب های جدی اجتماعی و روانی در بر داشته و مهاجران را در خطر از دست دادن پیوندهای خود با جامعه بزرگتر و به انزوا کشیده شدن قرار دهد؛ پدیده ای که می توان آنرا در کشورهای توسعه یافته در قالب محله های چینی نشین، سیاه پوست نشین و…دید و متناظر با آن می توان از یکجا نشینی های قومی و سکونت های دسته جمعی در شهرهای بزرگ کشورهای جهان سوم یاد کرد و یا منجر به بحرانهای فردی و یا اجتماعی شود. هر چند که آذریهای تهران به دلیل کثرت جمعیتی بیشتر به انزوای فرهنگی کشیده می شوند تا اجتماعی.

 

وبه همین دلایل و پیامدهای فردی و اجتماعی است که بررسی هویت و هویت های اجتماعی از دغدغه های اصلی علوم اجتماعی محسوب می شود. اگرچه مباحث مربوط به هویت در آغاز متوجه بحران هویت بود ولی مسیر بعدی آن به سمت بازسازی هویت در جوامع گوناگون کشیده شده است. هویت پیوندهایی را میان افراد و جهانی که در آن زندگی می کنند، ایجاد میکند. هویت چگونگی نگاه من به خودم و نگاه دیگران به من را به یگدیگر ما محق می سازد و هویت عناصر درونی، ذهنی و بیرونی را شامل می شود (WOOD WARD,2004:6-7).

 

و در واقع وجود بحران هویتی و ازخودبیگانگی فرهنگی نیز از تبعات چگونگی سازگاری مهاجران است که خود را در مشکلات روانی مانند خودکشی ها و یا انزوا و مشکلات اجتماعی مانند افزایش انواع جرم و جنایت نشان میدهد.

 

لذا موضوع اصلی در این تحقیق بررسی سازگاری مهاجران آذری در تهران است و اینکه چه گروههایی زودتر و راحت تر فرهنگ و هویت غالب در تهران(هویت ملی) را می پذیرند. به عبارتی دیگر چه گروههایی از ارزشها و فرهنگهای خود که همانا فرهنگ آذری در سطح کلان و فرهنگهای محلی و بومی در سطح خرد است، در مقابل فرهنگ غالب در تهران(فرهنگ ملی) مقاومت می کنند و چه گروههایی زودتر آن را می پذیرند؟

 

 پس در این تحقیق سعی می شود تا چگونگی برخود آذریها با هویت آذری خود و نیز سازگاری فرهنگی و فرهنگ پذیری آنان بررسی شده و در صورت فرهنگ پذیری کامل، عوامل سازگاری و بازسازی هویتی یا ازدست دادن هویت آذریِ ترکهای تهران در بعد فردی، گروهی و اجتماعی بررسی شده و نیز به این نکته بپردازیم که چه گروههای بیشترین تاثیر را از این مساله می پذیرد.

 

 

 

 

 

ا