2-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………. 11

 

2-2- تاریخ تکوین علم مدیریت ………………………………………………………………………….. 11

 

2-2-1- دوران کلاسیک …………………………………………………………………………………….. 13

 

2-2-2- نظریه مدیریت علمی ……………………………………………………………………………… 13

 

2-2-3- کاربرد مدیریت علمی در آموزش و پرورش ……………………………………………….. 14

 

2-2-4- نظریه مدیریت اداری ……………………………………………………………………………… 15

 

2-2-5- کاربرد نظریه مدیریت اداری بر مدیریت آموزشی ………………………………………….. 15

 

2-2-6- دوران نئوکلاسیک …………………………………………………………………………………. 16

 

2-2-7- نظریه روابط انسانی ………………………………………………………………………………. 17

 

2-2-8- تأثیر روابط انسانی بر مدیریت آموزشی ………………………………………………………. 18

 

2-2-9- نظریه رفتاری ………………………………………………………………………………………. 19

 

2-2-10 – دیدگاه سیستمی ………………………………………………………………………………… 20

 

2-2-11- مدیریت آموزشی ………………………………………………………………………………… 21

 

2-2-12- ویژگیهای مراکز آموزشی ………………………………………………………………………. 23

 

2-3- تصمیم گیری …………………………………………………………………………………………… 25

 

2-3-1- مراحل تصمیم گیری ……………………………………………………………………………… 28

 

2-3-2-انواع تصمیمات ……………………………………………………………………………………… 30

 

2-3-3- الگوهای تصمیم گیری ……………………………………………………………………………. 35

 

2-3-3-1- الگوی تصمیم گیری رضایت بخش ……………………………………………………….. 36

 

2-3-3-2- الگوی باز تصمیم گیری ………………………………………………………………………. 37

 

2-3-3-3- الگوی لیندبلوم ………………………………………………………………………………….. 39

 

2-3-3-4-الگوی مرحله ای ………………………………………………………………………………… 39

 

2-3-3-5- الگوی کارنگی ………………………………………………………………………………….. 40

 

2-3-3-6- الگوی تصمیم گیری در بحران ……………………………………………………………… 41

 

2-3-3-7- الگوی تصمیم گیری در آشوب ……………………………………………………………… 42

 

2-3-4- مهارتهای لازم برای تصمیم گیری توسط مدیران آموزشی ………………………………… 43

 

2-3-4-1- تمایز بین انواع تصمیم ………………………………………………………………………… 44

 

2-3-4-2- تعیین اطلاعات لازم برای تصمیم گیری ………………………………………………….. 45

 

2-3-4-3-  تعیین میزان مشارکت دیگران در تصمیم گیری ………………………………………… 46

 

2-3-4-4-تنظیم اولویتها برای اقدام ………………………………………………………………………. 46

 

2-3-4-5- پیش بینی نتایج …………………………………………………………………………………. 47

 

 

2-4-مشارکت …………………………………………………………………………………………………. 48

 

2-4-1- تعاریف مشارکت ………………………………………………………………………………….. 48

 

2-4-2- اهمیت مشارکت …………………………………………………………………………………… 49

 

2-4-3- پیش نیازهای مشارکت …………………………………………………………………………… 51

 

2-4-4- فلسفه مشارکت ……………………………………………………………………………………. 52

 

2-4-5- فواید مشارکت …………………………………………………………………………………….. 53

 

2-4-6- تعاریف مدیریت مشارکتی ………………………………………………………………………. 54

 

2-4-7- لوازم مدیریت مشارکتی ………………………………………………………………………….. 56

 

2-4-7-1-گرایش به عدم تمرکز ………………………………………………………………………….. 56

 

2-4-7-2- کاهش بوروکراسی …………………………………………………………………………….. 56

 

2-4-7-3- ثبات مدیریت …………………………………………………………………………………… 57

 

2-4-7-4- آموزش نیروی انسانی ………………………………………………………………………… 57

 

2-4-7-5- تغییر و تحول در ساختار اداری ـ آموزشی ………………………………………………. 57

 

2-4-8- راهکارهای اجرایی مدیریت مشارکتی ………………………………………………………… 58

 

2-4-8-1- مدرسه محوری …………………………………………………………………………………. 58

 

2-4-8-2-  فعالیت شورا …………………………………………………………………………………… 58

 

2-4-8-3-  تشکیل گروههای آموزشی و درسی ………………………………………………………. 59

 

2-4-9- موانع مدیریت مشارکتی ………………………………………………………………………….. 60

 

2-4-12- نظریه های مدیریت مشارکتی …………………………………………………………………. 62

 

2-5- خلاقیت …………………………………………………………………………………………………. 64

 

2-5-1- پیشینه خلاقیت …………………………………………………………………………………….. 64

 

2-5-2- اهمیت خلاقیت ……………………………………………………………………………………. 65

 

2-5-3- تعریف خلاقیت …………………………………………………………………………………… 66

 

2-5-4- نظریه های خلاقیت ………………………………………………………………………………. 69

 

2-5-4-1-  نظریه های جهان باستان …………………………………………………………………….. 69

 

2-5-4-2- نظریه های فلسفی جدید …………………………………………………………………….. 70

 

2-5-4-3- نظریه های علمی خلاقیت …………………………………………………………………… 71

 

2-5-4-3-3- نظریه انسان گرائی …………………………………………………………………………. 72

 

2-5 طبقه بندی خلاقیت …………………………………………………………………………………….. 72

 

2-5-6 – عناصر خلاقیت …………………………………………………………………………………… 75

 

2-5-7-عوامل مؤثر بر خلاقیت ……………………………………………………………………………. 75

 

2-5-8- موانع خلاقیت ……………………………………………………………………………………… 77

 

2-5-9- تکنیک های خلاقیت و نوآوری ……………………………………………………………….. 78

 

2-5-9-1- تکنیک طوفان مغزی …………………………………………………………………………… 78

 

2-5-9-2- الگو برداری از طبیعت ………………………………………………………………………… 79

 

2-5-9-3- تکنیک گروه اسمی ……………………………………………………………………………. 79

 

2-5-9-4- دلفی ……………………………………………………………………………………………… 80

 

2-5-9-5- نظام پیشنهادها ………………………………………………………………………………….. 80

 

2-5-10- ویژگیهای افراد خلاق ………………………………………………………………………….. 81

 

2-5-11- نقش مدیران مدارس در پرورش خلاقیت …………………………………………………. 82

 

2-5-12-سازمان خلاق و نوآور …………………………………………………………………………… 84

 

2-5-13- عوامل مؤثر بر رشد خلاقیت و نوآوری در سازمان ………………………………………. 87

 

2-5-14- مفاهیم مرتبط با خلاقیت ………………………………………………………………………. 87

 

2-5-14-1- هوش …………………………………………………………………………………………… 87

 

2-5-14-2- حل مسأله ……………………………………………………………………………………… 88

 

2-5-14-3- اختراع ………………………………………………………………………………………….. 89

 

2-5-14-4- نوآوری …………………………………………………………………………………………. 89

 

2-5-14-5- کار آفرینی …………………………………………………………………………………….. 90

 

2-5-14-6- رابطه خلاقیت ، نوآوری و کار آفرینی ………………………………………………….. 90

 

2-6- پیشینه ی تحقیقات ……………………………………………………………………………………. 90

 

2-6-1-  تحقیقات داخلی ………………………………………………………………………………….. 90

 

2-6-2- تحقیقات خارجی …………………………………………………………………………………. 94

 

فصل سوم : روش تحقیق

 

3-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………. 97

 

3-2- طرح کلی پژوهش و رورش تحقیق ………………………………………………………………. 97

 

3-3- جامعه آماری …………………………………………………………………………………………… 97

 

3-4- نمونه آماری و روش نمونه گیری …………………………………………………………………. 97

 

3-5- ابزار پژوهش و روش نمره گذاری ……………………………………………………………….. 98

 

3-5-1-  پرسشنامه سبکهای تصمیم گیری مدیران …………………………………………………….. 98

 

3-5-2- روایی و اعتبار پرسشنامه سبک تصمیم گیری مدیران ……………………………………… 98

 

3-5-3- پرسشنامه مشارکت معلمان ……………………………………………………………………… 99

 

3-5-4- روائی و پایائی پرسشنامه مشارکت معلمان ………………………………………………….. 99

 

3-5-5- پرسشنامه خلاقیت معلمان ………………………………………………………………………. 99

 

3-5-6-روایی و پایائی پرسشنامه خلاقیت معلمان …………………………………………………… 100

 

3-5-7-روشهای آماری…………………………………………………………………………………….. 101

 

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها

 

4-1-مقدمه …………………………………………………………………………………………………….. 102

 

4-2-بیان ویژگیهای آمار توصیفی ………………………………………………………………………… 102

 

4-3- آمار استنباطی  ………………………………………………………………………………………… 107

 

فصل پنجم :  بحث و نتیجه گیری

 

5-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………… 116

 

5-2- فرضیات ……………………………………………………………………………………………….. 116

 

5-3- نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………. 120

 

5-4- محدودیتها …………………………………………………………………………………………….. 122

 

5-5- پیشنهادها ………………………………………………………………………………………………. 122

 

5-5-1- پیشنهادهای کاربردی …………………………………………………………………………….. 122

 

5-5-2- پیشنهادهای پژوهشی ……………………………………………………………………………. 123

 

 

 

فهرست جداول

 

 

 

جدول 4-1- توزیع فراوانی و درصدشیوه های تصمیم گیری مدیران……………………………… 102

 

جدول 4-2- توزیع فراوانی و درصد مشارکت معلمان ……………………………………………… 102

 

جدول 4-3- توزیع فراوانی و درصد خلاقیت معلمان ………………………………………………. 103

 

جدول 4-4- توزیع فراوانی و درصد معلمان بر حسب جنسیت ………………………………….. 104

 

جدول 4-5- توزیع فراوانی و درصد معلمان بر حسب مدرک تحصیلی…………………………. 105

 

جدول 4-6- توزیع معلمان بر حسب سابقه خدمت …………………………………………………. 106

 

جدول 4-7- رابطه بین شیوه های تصمیم گیری مدیران و مشارکت معلمان  …………………… 107

 

جدول 4-8- ضرایب رگرسیون شیوه های تصمیم گیری مدیران و مشارکت معلمان ………….. 108

 

جدول 4-9- رابطه بین مشارکت معلمان و خلاقیت آنان  ………………………………………….. 108

 

جدول 4-10- رابطه بین شیوه های تصمیم گیری مدیران و خلاقیت معلمان  ………………….. 109

 

جدول 4-11- ضرایب رگرسیون شیوه های تصمیم گیری مدیران و خلاقیت معلمان………….. 109

 

جدول 4-12- رابطه بین شیوه های تصمیم گیری فردی مدیران و جنسیت …………………….. 110

 

جدول 4-13- رابطه بین شیوه های تصمیم گیری گروهی مدیران و جنسیت……………………. 110

 

جدول 4-14- رابطه بین مشارکت معلمان و جنسیت…………………………………………………. 111

 

جدول 4-15-آزمون خی دوجهت بررسی رابطه بین مشارکت معلمان و جنسیت……………… 111

 

جدول 4-16-  رابطه بین مشارکت معلمان و مدرک تحصیلی……………………………………… 112

 

جدول 4-17- آزمون خی دو جهت بررسی رابطه بین مشارکت معلمان و مدرک تحصیلی … 112

 

جدول 4-18- رابطه بین مشارکت معلمان و سابقه خدمت………………………………………….. 112

 

جدول 4-19 – آزمون خی دو جهت بررسی رابطه بین مشارکت معلمان وسابقه ……………… 113

 

جدول 4-20- رابطه بین خلاقیت معلمان و جنسیت…………………………………………………. 113

 

جدول 4-21- آزمون خی دو جهت بررسی رابطه بین خلاقیت معلمان و جنسیت……………. 114

 

جدول 4-22- رابطه بین خلاقیت معلمان و سابقه…………………………………………………….. 114

 

جدول 4-23- آزمون خی دو جهت بررسی رابطه بین خلاقیت معلمان و سابقه ………………. 114

 

جدول 4-24- رابطه بین خلاقیت معلمان و مدرک تحصیلی……………………………………….. 115

 

جدول 4-25- آزمون خی دو جهت بررسی رابطه بین خلاقیت معلمان و مدرک تحصیلی….. 115

 

 

 

 

 

فهرست نمودار ها

 

نمودار 2-1- انواع تصمیمات با توجه به نوع مشکل ………………………………………………….. 31

 

نمودار 2-2- عوامل تأثیر گذار در وابستگی یک تعمیم ………………………………………………. 33

 

نمودار 2-3- الگوهای تصمیم گیری ………………………………………………………………………. 35

 

نمودار 2-4- الگوی عقلائی تصمیم گیری ………………………………………………………………. 36

 

نمودار 2-5- الگوی باز تصمیم گیری …………………………………………………………………….. 38

 

نمودار 2-6- الگوی تصمیم گیری مرحله ای ……………………………………………………………. 40

 

نمودار 2-7- الگوی کارنگی ………………………………………………………………………………… 41

 

نمودار 2-8- الگوی تصمیم گیری در شرایط بحرانی …………………………………………………. 42

 

نمودار 4-1- درصد مشارکت معلمان ……………………………………………………………………. 103

 

نمودار 4-2- درصد خلاقیت معلمان  …………………………………………………………………… 103

 

نمودار 4-3- مقایسه معلمان بر حسب جنسیت  ……………………………………………………… 104

 

نمودار 4-4 مقایسه معلمان بر حسب مدرک تحصیلی………………………………………………… 105

 

نمودار 4-5- مقایسه معلمان بر حسب سابقه ی خدمت……………………………………………… 106

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول:کلیات تحقیق

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

علم مدیریت از جمله علوم بشری است که تاریخ تکوین این علم به اوایل قرن بیستم میلادی و ارائه تئوری « مدیریت علمی » از سوی « تیلور »  بر می گردد،  شکل گیری مدیریت بعنوان یک نهاد پیشرو ، متمایز و با اهمیت ، نقطه عطفی در تاریخ اجتماعی بشر به شمار می آید،  به ندرت در تاریخ بشریت نهاد نوینی به چنین سرعتی توانسته است انکار ناپذیری خود را به اثبات برساند ( دراکر ، به نقل از جمشیدیان و اخوان صراف ، 1381 ).

 

مدیریت به زندگی تمام انسانها وارد شده است و هیچ انسانی وجود ندارد که تأثیر مدیریت در زندگی وی مشاهده نشده باشد ، مدیریت سعی در برداشتن موانع پیش روی انسانها دارد ، بدون مدیریت دستیابی به اهداف مشخص شده ممکن نیست ، شرکتهای تجاری و کلیه مؤسسات اقتصادی ، اجتماعی ، سیاسی و آموزشی ، امکان ادامه حیات بدون یک مدیریت صحیح را ندارند ( امین شایان جهرمی ، 1382 ).

 

در سال 1969 رئیس اتحادیه ی مدیریت آمریکا (AMA) تعریف مدیریت را این طور مطرح کرد « انجام دادن کارها از طریق دیگران » در تعریف جدید مدیریت به کارکردن با، یا از طریق دیگران در جهت رسیدن به اهداف فرد و سازمان مطرح شده است. در این تعریف به نقش و کارکرد انسان در سازمان‌ها و همچنین نتایج کار توجه خاص شده و در خاتمه اهداف فرد و سازمان به هم مرتبط شده اند( امین شایان جهرمی ، 1382 ص 12 ).

 

مدیریت یکی از مهمترین فعالیت‌های انسانی است، وظیفه اصلی مدیر طراحی و حفظ محیطی است که در آن افراد به صورت گروهی کارکنندو مأموریتها و اهداف خاصی را به انجام برسانند ، در یک سازمان مدیران افرادی هستند که فعالیت‌های دیگران را هدایت می کنند ، آنها عناوینی از قبیل  سرپرست ، مدیر بخش ، مدیر گروه ، مدیر منطقه ، رئیس کل و مدیر عامل دارند. مدیریت به فرآیند انجام فعالیت‌های با کارآئی کامل توسط دیگر افراد اشاره می کند ، این فرآیند وظایف یا فعالیت‌های اولیه ، برنامه ریزی ، سازماندهی ، رهبری ، تصمیم گیری و کنترل را در بردارد ( رابینز ، استیفن ، 1996 ).

 

صاحبنظران علم مدیریت وظایف و مسؤولیت‌هائی را برای مدیران سازمانهای مختلف از جمله سازمانهای آموزشی در نظر گرفته اند ، توجه مدیران آموزشی به این وظایف امری مهم جهت اداره مطلوب سازمان ها قلمداد می شود ، در واقع مدیران از طریق ، برنامه ریزی ، سازماندهی ، هدایت ، تصمیم گیری و کنترل قادر به اداره مناسب سازمانهای آموزشی خواهند بود( اسماعیلی ، 1381 ).

 

 

 

بدیهی است هر سازمان اجتماعی برای نیل به اهداف  طراحی شده و با توجه به ساختارش نیازمند نوعی مدیریت می باشند ، کانون مدرسه به عنوان مرکزی برای آموزش و پرورش کودکان این جامعه به حساب می آید و مدیران و کارکنان باید در کنار یکدیگر و فضائی آکنده از صمیمیت و آرامش ، با استفاده ازامکانات و تجهیزات مادی در تعامل با یکدیگر زمینه رسیدن به اهداف کلی و جزئی تعلیم و تربیت را بوجود آورند( بانشی ، 1386 ).

 

 

 

بیان مسأله

 

در کشور ما اغلب سازمانهای آموزشی به علت استفاده از سبک مدیریت سنتی ، متمرکز و نامناسب و دیوانسالاری ، مخالف خلاقیت و نو اندیشی اند و با حفظ رویه های منسوخ گذشته ، سعی در سرکوب خلاقیت و نوآوری و تحول را دارند و این سرکوبگری ریشه بسیاری از مسائل و مشکلات موجود در آموزش و پرورش ما است ، لذا بررسی و شناخت شیوه های تصمیم  گیری و سبک مدیریت مدارس و اذعان به عدم مطلوبیت و اثر بخشی آن جهت پرورش خلاقیت سازمانی و همچنین ارائه پیشنهادهائی جهت استقرار سبک مدیریت مناسب و منعطف که محرک و مشوق خلاقیت و نوآوری باشد و همچنین کمک به تغییر سبک مدیریت نامطلوب موجود به عنوان یکی از موانع بر سر راه خلاقیت دبیران از اهمیت بسزایی برخوردار است ( تصدیقی ، 281 ).

 

« سایمون » یکی از مهمترین وظایف مدیریت را تصمیم گیری می داند و حتی آنرا قلب سازمان می نامد و آنرا مترادف مدیریت معرفی می نماید سازمان ها ، مراکز تصمیم گیری در حل مسائل و مشکلات جامعه هستند . از میان سازمان های مختلف یک کشور ، مراکز آموزشی به ویژه مدارس از جایگاه خاصی برخوردارند . زیرا مدارس در چگونگی تبدیل منابع انسانی به سرمایه های انسانی ، چگونگی تأمین بهداشت جسمی و روانی ، چگونگی آموزش مهارتهای حل مسئله ،  تفکر خلاق ،  تفکر انتقادی ، ارتباطی ، خود آگاهی ، همدردی و همدلی ، عاطفی و … دانش آموزان باید به درستی تصمیم بگیرند و تصمیم گیری درست را به دانش آموزان یاد دهند . بدین ترتیب مدیران آموزشی باید به این مهم توجه داشته باشند که مهم ترین کار آنها تصمیم گیری درباره مسائل مختلف تعلیم و تربیت است. ( خورشیدی ، 1382 ،  ص 182 ، 183 ).

 

تصمیم گیری در سازمانها دارای انواع و شیوه های گوناگونی است ، دو نوع از مهمترین انواع تصمیم گیریها ، تصمیم گیری فردی و تصمیم گیری جمعی است ،  در تصمیم گیری فردی ،  فرد به تنهائی تصمیم می گیرد ، اما در تصمیم گیری مشارکتی دانش تک تک افراد به یکدیگر محلق شده و از آن به طور جمعی استفاده می‌شود . هدف این تصمیم گیری تأمین هر چه بیشتر منافع افراد مشارکت کننده در تصمیم است        ( باقریان ، 1380 )

 

هدف اساسی نظام مشارکتی ، توسعه کیفی ، منابع انسانی است ، مشارکت وسیله ای است تا حس مسؤولیت ، وظیفه شناسی و تعلق به محیط کار را در کارکنان رشد دهد و به واسطه آن به کارکنان اجازه داده می شود به جای آنکه به طور مداوم رهبری  شوند و زیر نظر قرار گیرند ، از توانائی شخصی استفاده کرده ، فکر کنند و قوه خلاقه خویش را به کار گیرند، بیاموزند و فرصت ابراز وجود داشته باشند و شایستگی و شخصیت و مهارت خود را نشان دهند ، به این دلیل که نیروی انسانی به عنوان رکن اساسی تولید و مهمترین عامل بهبود و ارتقای مستمر بهره وری مطرح است. اعتقاد بر این است که وقتی کارکنان در فرآیند تصمیم گیری نقش داشته باشند از تصمیمات اتخاذ شده حمایت می کنند و در نتیجه کارآئی خود را افزایش می دهند ، ارتباطات در وضعیت مشارکتی چند جانبه و چند سویه است ، همانطور که بین کارکنان تبادل نظر انجام می گیرد ، بین مدیر و کارکنان نیز این مهم صورت می گیرد ، مشارکت در تصمیم گیری می تواند به مزایائی منجر شود که ما از آنها بعنوان تحکیم روابط مدیر با کارکنان ،ارتقای روحیه ،رضایت مندی شغلی و کاهش وابستگی به رهبری یاد می کنیم (بانشی ، 1386 ).

 

مشارکت پیش شرط توسعه بوده و کلید گسترش آن ، آموزش و پرورش است ، آموزش و پرورش موجب افزایش  آگاهیها ، قابلیتها و توانائیهای انسان می گردد، مشارکت و مدیریت سبب می شود تا میزان نظارت بر کارکنان کاهش یابد و کارکنان خو