10

 

 

 

 

4-1 اهداف تحقیق

 

 

11

 

 

 

 

1-4-1 هدف کلی

 

 

11

 

 

 

 

2-4-1  هدف جزئی

 

 

11

 

 

 

 

5-1  فرضیه یا سوالات تحقیق

 

 

12

 

 

 

 

1-5-1  سوالات جزئی

 

 

12

 

 

 

 

6 – 1 تعریف مفاهیم  و اصطلاحات

 

 

13

 

 

 

 

1-6-1 آموز ش از راه دور

 

 

13

 

 

 

 

2-6-1  آموزش الکترونیکی

 

 

15

 

 

 

 

3-6-1 دانشگاه مجازی

 

 

16

 

 

 

 

4-6-1 فناوری آموزشی

 

 

16

 

 

 

 

5-6-1 اهداف آموزش از راه دور

 

 

16

 

 

 

 

6-6-1 اصول آموزش از راه دور

 

 

16

 

 

 

 

7-6-1 نفد و نقد فلسفی

 

 

16

 

 

 

 

فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه پژوهش

 

 

22

 

 

 

 

بخش اول : مبانی نظری تحقیق

 

 

 

 

 

 

 

 

23

 

 

 

 

عنوان

 

 

صفحه

 

 

 

 

1-2 مفاهیم و خصوصیات آمورش از راه دور

 

 

 

تاریخچه استفاده از کامپیوتر

 

 

تاریخچه فناوری اطلاعات در ایران

 

27

 

 

 

29

 

 

30

 

 

 

2-2 تاریخچه آموزش از راه دور در ایران

 

 

31

 

 

 

 

1-2-2 پیشینه آموزش از راه دور در جهان

 

 

32

 

 

 

 

2-2-2 دانشگاه آزاد انگلستان

 

 

35

 

 

 

 

3-2-2  تاریخچه آموزش از راه دور در ایران

 

 

42

 

 

 

 

4-2-2 دانشگاه ابو ریحان بیرونی

 

 

42

 

 

 

 

5-2-2 دانشگاه آزاد ایران

 

 

43

 

 

 

 

6-2-2  دانشگاه پیام نور

 

 

44

 

 

 

 

3- 2 ضرورت و فلسفه آموزش از راه دور

 

 

47

 

 

 

 

4-2مبانی آموزش از راه دور

 

 

57

 

 

 

 

5-2  اصول و ویژگی های آموزش از راه دور

 

 

58

 

 

 

 

1-5-2 اصل یادگیری تسلط یاب یا یادگیری در حد تسلط

 

 

58

 

 

 

 

2-5-2اصل فعالیت یادگیرنده

 

 

58

 

 

 

 

3-5-2 اصل یادگیری توزیعی

 

 

58

 

 

 

 

4-5-2اصل حفظ فاصله بین فراگیر و آموزش گر

 

 

59

 

 

 

 

6-2اهداف آموزش از راه دور

 

 

61

 

 

 

 

7-2 ضرورت حفظ اصول نظام آموزش از راه دور

 

 

65

 

 

 

 

8-2ویژگی ها ی یادگیری الکترونیکی

 

 

68

 

 

 

 

1-8-2 ویژگی های مثبت

 

 

68

 

 

 

 

2-8-2 ویژگی های منفی

 

 

69

 

 

 

 

عنوان

 

 

صفحه

 

 

 

 

9-2 عوامل ایجابی آموزش از راه دور در  ایران

 

 

72

 

 

 

 

10-2 عوامل اجرائی آموزش از راه دور در ایران

 

 

74

 

 

 

 

11-2 – اقدامات انجام شده در راستای راه اندازی مراکز آموزش از راه دور

 

 

75

 

 

 

 

1-11-2 – طراحی نظام آموزشی مبتنی بر آموزش های بومی از راه دور ایران

 

 

75

 

 

 

 

2-11-2 – طراحی نظام اجرائی آموزش از راه دور

 

 

75

 

 

 

 

3-11-2- تدارک نیروی مورد نیاز

 

 

75

 

 

 

 

4-11-2 – برنامه ها

 

 

75

 

 

 

 

12-2 – عوامل دخیل در توسعه آموزش از راه دور

 

 

76

 

 

 

 

13-2 – اموزش های طراحی شده جهت استفاده در نظام اموزش از راه دور در آموزش و پرورش

 

 

78

 

 

 

 

14-2- مزایا و امکاناتی که آموزش از راه دور می تواند فراهم کند

 

 

79

 

 

 

 

15-2- چالش ها و مشکلات آموزش از دور

 

 

83

 

 

 

 

16-2- نظریه های آموزش از دور

 

 

85

 

 

 

 

1-16-2- مدل های آموزش از دور

 

 

91

 

 

 

 

17 – 2 – نسل های آموزش از راه دور

 

 

93

 

 

 

 

-17-2 – نسل اول آموزش از راه دور

 

 

93

 

 

 

 

1-17 – 2- دیدگاه های معرفت شناسی بر فعالیت یادگیری و یاددهی در نسل اول آموزش از راه دور

 

 

97

 

 

 

 

2-17-2 – نسل دوم آموزش ازراه دور

 

 

 

 

 

 

 

 

99

 

 

 

 

عنوان

 

 

صفحه

 

 

 

 

3-17-2 – رویکرد تعبیری و ظهور روانشناسی شناختی و تاثیر آنها بر فعالیت های یاددهی و یادگیری نسل دوم

 

 

106

 

 

 

 

4-17-2- نسل سوم آموزش از راه دور

 

 

109

 

 

 

 

5-17-2- استلزامات معرفت شناسی انتقادی به تدریس و یادگیری نسل سوم

 

 

111

 

 

 

 

6-17- 2- نسل چهارم اموزش از راه دور

 

 

116

 

 

 

 

بخش دوم : پیشینه تحقیق

 

 

120

 

 

 

 

17-2- چکیده تحقیقات انجام شده

 

 

120

 

 

 

 

1-17-2- تحقیقات داخلی

 

 

121

 

 

 

 

2-17-2 – تحقیقات  خارجی

 

 

123

 

 

 

 

3-17-2- چارچوب نظری تحقیق

 

 

126

 

 

 

 

فصل سوم : روش شناسی  تحقیق

 

 

128

 

 

 

 

1-3- روش تحقیق

 

 

129

 

 

 

 

2-3- جامعه و نمونه تحقیق

 

 

129

 

 

 

 

3-3- ابزار گرد آوری داده های تحقیق

 

 

129

 

 

 

 

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق

 

 

130

 

 

 

 

1-4               – بررسی و تحلیل فلسفی  سوال اول

 

 

131

 

 

 

 

1-1-        4 – بر بهبود کیفیت آموزشی بعنوان یکی از اهداف اموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است ؟

 

 

131

 

 

 

 

2-4- بررسی و  تحلیل  فلسفی سوال دوم

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

154

 

 

 

 

عنوان

 

 

صفحه

 

 

 

 

1-    2-4- برایجاد و گسترش  فرصت آموزشی دوم  برای بازماندگان از تحصیل بعنوان یکی از اهداف آموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است ؟

 

 

154

 

 

 

 

3-4               – بررسی و تحلیل فلسفی سوال سوم

 

 

181

 

 

 

 

1-3-4 – برافزایش استقلال فراگیران و انعطاف آموزشی بعنوان یکی از اهداف  اموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است

 

 

181

 

 

 

 

4-4               – بررسی وتحلیل فلسفی  سوال چهارم

 

 

200

 

 

 

 

1-4-4- برحذف محدودیت زمان و مکان  برای فراگیران  بعنوان یکی از اهداف آموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است

 

 

200

 

 

 

 

فصل پنجم : خلاصه و نتیجه گیری

 

 

215

 

 

 

 

1-5- خلاصه سوال اول پژوهش

 

 

216

 

 

 

 

بر بهبود کیفیت آموزشی بعنوان یکی از اهداف اموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است ؟

 

 

216

 

 

 

 

2-5- خلاصه سوال دوم پژوهش

 

 

220

 

 

 

 

برایجاد و گسترش  فرصت آموزشی دوم  برای بازماندگان از تحصیل بعنوان یکی از اهداف آموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است ؟

 

 

220

 

 

 

 

3-5- خلاصه سوال سوم تحقیق

 

 

223

 

 

 

 

– برافزایش استقلال فراگیران و انعطاف آموزشی بعنوان یکی از اهداف آموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است

 

 

223

 

 

 

 

4-5 – خلاصه سوال چهارم تحقیق

 

 

227

 

 

 

 

برحذف محدودیت زمان و مکان  برای فراگیران  بعنوان یکی از اهداف آموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است

 

 

227

 

 

 

 

5-5 – پیشنهادهای تحقیق

 

 

231

 

 

 

 

عنوان

 

 

صفحه

 

 

 

 

پیشنهاد برای تحقیقات بعدی

 

 

233

 

 

 

 

محدودیت های تحقیق

 

 

234

 

 

 

 

فهرست منابع و مآخذ

 

 

235

 

 

 

 

الف – منابع فارسی

 

 

2235

 

 

 

 

ب – منابع خارجی

 

 

240

 

 

 

 

پیوست ها

 

 

242

 

 

 

 

جداول و نمودارها

 

 

242

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

 

 

 

 

کلیات تحقیق

 

 

 

 

 

چکیده

 

 

پژوهش حاضر با هدف ” نقد و بررسی فلسفی اهداف آموزش از دور ” و به روش تحلیل اسنادی انجام شده است یافته های پژوهش بر اساس سوالات تحقیق به شرح زیر می باشد :

 

 

1بر بهبود کیفیت آموزشی بعنوان یکی از اهداف اموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است ؟ اینترنت با تلفیق تمام امکانات تلگراف، تلفن، رادیو و کامپیوتر به صورت یک وسیله کامل برای پخش و توزیع اطلاعات و رسانه ای برای همکاری و تعامل بین افراد بدون توجه به موقعیت جغرافیایی آنان در آمده است. بنابراین باید با توجه به باورها و ارزش های فرهنگی کشور و نیاز جامعه  براساس دیدگاه های فلسفی حاکم بر جامعه اقدام به طراحی و تدوین  منابع آموزشی پرداخت .

 

 

2 –برایجاد و گسترش  فرصت آموزشی دوم  برای بازماندگان از تحصیل بعنوان یکی از اهداف آموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است ؟ با توجه به افزایش جمعیت و همزمان با آن پیشرفت تکنولوژی، جوامع به سمت صنعتی شدن، برای زندگی دراین  جامعه و تطبیق شرایط خود با شرایط مربوط به داشتن دانش فراوان امری ضروری است. این امر نیز جز با آموزش فراگیر در سطح جامعه تحقق نمی یابد، بنابراین نیاز به استفاده از آموزش از راه دور برای فراگیر شدن امر آموزش احساس می شود. از میان روشهای متعدد آموزش از راه دور، اموزش از طریق شبکه جهانی، به عنوان روش بهتر معرفی می شودوبه  دلیل پیشرفت سریع و چشمگیر رایانه ها و شبکه های ارتباطی می تواند راهگشای بسیاری از معضلات آموزشی محسوب شود.

 

 

 

 

 

3-برافزایش استقلال فراگیران و انعطاف آموزشی بعنوان یکی از اهداف  اموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است ؟استقلال در انتخاب و تصمیم گیری در محیطی آزاد تحت آموزش خلاق باعث رشد استعدادهای فرد می شود که سرمایه انسانی با ارزش افزوده بوجود می آورد . در آموزش از دور مرکزیت از آن انسان است . علم و فناوری از یک سو آزادی انسان را گسترش می دهد و از سوی دیگر با جبر فناورانه فن سالاری را القاء می کند . .

 

 

4 -برحذف محدودیت زمان و مکان  برای فراگیران  بعنوان یکی از اهداف آموزش از راه دور چه نقد فلسفی وارد است ؟  دروس در این سیستم به طور غیر حضوری و از روی محیط شبکه انجام می شود، دانشجویان می توانند بدون حضور فیزیکی در کلاس درس، به فراگیری دروس به طور مجازی بپردازند. محتوای دروس، قبل از قرار گرفتن بر آموزش روی سیستم الکترونیکی، چندین بار از لحاظ اشکالات بررسی می شود، لذا دروس با کیفیت بالاتر و اشکالات کمتری عرضه خواهند شد. با استفاده از سیستم آموزش الکترونیکی، می توان در کلیه ساعات شبانه روز آموزش دیددرحالی که معلم و دانش آموز در محیط فیزیکی یکسان قرار نگرفته و جدا از یکدیگر باشند. بنابراین فناوری( صدا، تصویر، اطلاعات و چاپ) برای از بین بردن این شکاف آموزشی به کار برده می شود . این گونه برنامه ها فرصت دیگری در سطح آموزش عالی، برای بزرگسالانی که به خاطر محدودیت زمانی یا مکانی به آن دسترسی نداشته اند قرار می دهد تا اطلاعات حرفه ای خود را در موقعیت های کاری ارتقاء دهند.

 

 

 

 

 

واژگان کلیدی : آموزش از را دور ، دانشگاه مجازی ، فناوری آموزشی ، اهداف و اصول آموزش از راه دور ، نقد و نقد فلسفی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1مقدمه

 

 

آموزش از راه دور عبارت است از نوعی فرایند آموزشی که در آن تمامی یا بیشتر آموزش از طریق یاددهنده نسبت به فرد یادگیرنده فارغ از زمان و مکان انجام می گیرد، بدین مضمون که تمامی یا بخشی از ارتباط بین آموزگاران و آموزنده ها از طریق یک رسانه مصنوعی، خواه الکترونیک، خواه چاپی صورت می پذیرد. بنابرتعریف، در آموزش از راه دور ابزار نرمال یا اصلی ارتباط، فناوری است(الحسینی،1385).

 

 

تنها ورود فن آوری در سیستم آموزشی کافی نیست. بلکه می­بایست اهداف آموزشی، نقش استاد و دانشجو، روش­های آموزش و یادگیری را متناسب با این نوع نظام آموزشی تغییر داد. به عبارت واضح تر می­باید در فرهنگ یادگیری تغییر اعمال نمود. زیرا گرایشها و زمینه­های تاریخی- فرهنگی دانشجویان بر اهداف برنامه درسی، محتوا، فعالیت­های یادگیری، انتخاب مواد و منابع یادگیری، راهبردهای تدریس و شیوه­های ارزشیابی تأثیر می­گذارد. مسئله دیگر نوع برخورد جوامع و نظام­های آموزشی در پذیرش آموزش­های از راه دور  و انطباق با این نوع نظام آموزشی است. فاضلی معتقد است که:”جامعه و فرهنگ ایرانی مانند دیگر جوامع تحت تاثیر ظهور فناوری­های ارتباطی و اطلاعاتی جدید در حال دیجیتالی یا الکترونیکی شدن است. هر چند در این مسیر راه را می­پیماید، اما جاده انسان ایرانی در راه آینده همان بزرگراه ارتباطی الکترونیکی شدن است.” (فاضلی1387)

 

 

پینگ لیم چر،بیان می­کند که:”ممکن است الزامات عصری دانشگاها را به پذیرش فناوری­های جدید مجبور کند. ولی فرهنگ یادگیری در آن همچنان به روال پیشین باقی بماند. لذا تدوین سندی استراتژیک برای تأسیس دانشگاه مجازی به گونه­ای که مقدمات تحول پارادایم یادگیری را مهیا کند لازم است. به صورتی که هدف دانشگاه، نقش استاد و روشهای یاد دهی-یادگیری در آن متناسب با الگوی مورد نظر در دانشگاه مجازی باز تعریف شود.” (پینگ لیم چر،2005، به نقل از عطاران 1383)

 

 

این پژوهش در پی آن است که با توجه به مسائل عنوان شده به نقد فلسفی اهداف آموزش از دور بپردازد.

 

 

2-1بیان مسئله

 

 

نظام آموزش از دور در ساده ترین تعریف عبارتست از : هر گونه فرایند اموزش رسمی که بین معلم و شاگرد در فاصله زمانی و مکانی اتفاق می افتد ( داوودی 1999 ص 44 – 45 ) .

 

 

اموزش از راه دور را  می توان نوعی پاسخ انعطاف پذیر به نیازهای اموزشی جدید و امکانی افزوده در کنار آموزش حضوری در کشورهای مختلف جهان در عصر حاضر دانست که در عین حال خود نگرش ها و پرسش های زیادی را در عرصه تعلیم و تربیت برانگیخته است در زمینه مباحث فلسفی نیز نگرش های جدیدی را بوجود آورده است  ( حسینی 1384 ) .

 

 

آموزش از راه دور هرگونه یادگیری است که طی آن معلم و فراگیر از یکدیگر دور بوده و با استفاده از امکانات پست الکترونیکی ، ویدئویی ، تلویزیون کابلی ، رسانه ها و یا هرتکنولوژی مرتبط با اینترنت مثل تابلوی پیغام ، اتاق گفتگو و کنفرانس های کامپیوتری یا ویدئویی تعامل برقرار می کنند (جلالی ، 1381 ) .

 

 

در این حیطه علاوه بر فناوری مقوله هائی چون توانائی اساتید ، توانائی دانشجویان ، امکانات کتابخانه ای ، پشتیبانی شبکه ای ، امکانات نرم افزاری ، آموزش های مقدماتی و غیره هم مطرح است که نقش موثری دردر بهبود کیفیت آموزش و حل مشکلات عدم حضور در کلاس های درس سنتی و ارتقاء سطح روابط علمی و تحصیلی دارند ( همان) .

 

 

این نظام با ویژگی خاص فرا زمانی و فرامکانی خود به عنوان یک سبک آموزشی هدایت شده ، فراگیر محور و مبتنی بر رویکردهای جدید تعریف و در مقایسه با نظام حضوری این قابلیت را دارد که با تعداد استاد کمتر و فضای آموزشی محدودتر ، دانشجویان بیشتری را در درس های گوناگون و در مقاطع و دوره های مختلف تحت پوشش فعالیت آموزشی قرار دهد ( فراهانی ، 1380)

 

 

نظام آموزش از دور بعنوان رویکردی نو برای تکمیل امر آموزش  و نه به عنوان جایگزین نظام رایج آموزشی متکی به مبانی فلسفی می باشد . این مبانی همچون پایه ها و ستون هائی عمل کرده اند که نظام آموزش از دور بر آنها استوار گردیده است . آموزش از دور در هر یک از نسل های سه گانه خود یعنی نسل اول آموزش مکاتبه ای و برنامه ای مبتنی بر متون نوشتاری و چاپی ، نسل دوم نسل متون چاپی به همراه برنامه های دیداری و شنیداری ، نسل سوم یعنی نسل تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات اینترنتی پیرو مبانی  فلسفی خاص بوده که جهت حرکت و شیوه های عمل را مشخص کرده است  می توان در رویکردهائی همچون اثبات گرائی ، تفسیر گرائی ، رویکرد انتقادی به ترتیب در هر سه نسل نظام آموزش از دور مشاهده کرد( حسینی  1384 ).

 

 

برای کشف و استخراج  مبانی فلسفی آموزش از دور آگاهی از فلسفه حاکم بر تعلیم و تربیت هرکشورضرورت دارد.تعیین اهد‌اف کلی و جزئی یاد‌گیری، به عنوان پایه‌ی طراحی، تد‌وین، ارائه و ارزیابی یک روید‌اد‌ آموزشی و د‌رسی به شمار می‌آید‌. این اهد‌اف تعریف‌شد‌ه به عنوان یک قرارد‌اد‌ ضمنی میان معلم و فراگیر به کار می‌روند‌. بیان این اهد‌اف، به عنوان یک مرحله‌ی مهم د‌ر کسب تجربه‌ی یاد‌گیری به شمار می‌آید‌. اگرچه اهد‌اف یاد‌گیری برنامه‌ریزی‌شد‌ه و مد‌ون د‌ر آموزش از راه د‌ور از طریق ارائه‌ی محتوا ضرورتی ند‌اشته باشد‌ که تغییر یابد‌، ولی به منظور تحقق نتایج مورد‌ نیاز، استفاد‌ه از راهبرد‌‌های جد‌ید‌ طراحی آموزشی لازم و ضروری به نظر می‌رسد‌.مایر ( 2005)

 

 

بدیهی است که قبل از تصمیم گیری در باره مدل و رویکرد ارائه ی  آموزش و حتی قبل از تعیین هدفهای اساسی آموزشی باید به مسا ئل فلسفی ,و پداگوژیکی اندیشید . بسیاری عقیده دارند که شرط اجرای موفقیت آمیز برنامه های آموزش از راه دور این است که بر پایه نتایج تحقیقات تربیتی  آموزش از راه دور اهداف زیر را دنبال می کند :

 

 

-ایجاد فرصت برای فراگیرانی که فرصت تحصیل را از دست داده اند.-ایجاد فرصت های آموزشی برای کارکنان  –  افزایش سطح آموزشی یک جامعه از طریق کمک در جهت دسترسی به منابع اطلاعاتی جهان  –  بهبود کیفیت آموزشی (آموزش مرتبط با نیاز های کشور و آموزش مستمر برای شاغلین). –  تقویت نیروی انسانی کارآمد از لحاظ علمی وفنی- افزایش استقلال فراگیران و انعطاف آموزشی  – حذف محدودیت های زمانی و مکانی (زمانی، مقدسی،1376ص151).

 

 

بر