فصل دوم مبانی نظری و پیشینه پژوهش
مقدمه.. 15
تاریخچه شهروندی.. 15
کلیات و تعاریف.. 18
اهداف آموزش وپرورش دور ه ابتدایی.. 19
اهداف پایه های دوم تا پنجم دوره ی ابتدایی.. 20
الف )اهداف شناختی.. 20
ب( اهداف عاطفی.. 21
ج)اهداف روانی ـحرکتی.. 21
ویژگی های آموزش وپرورش و برنامه درسی در دوره ابتدایی.. 22
جایگاه و اهمیت کتاب درسی.. 24
فرایند پژوهش در تدوین کتاب های درسی.. 25
ضرورت تغییر برنامه های درسی متناسب با تغییرات امروزی.. 26
محتوا در برنامه درسی :.. 27
محتوا.. 28
تحلیل محتوا.. 29
جایگاه و اهمیت محتوا.. 30
دیدگاه های اساسی در زمینه ی انتخاب محتوا.. 31
منابع انتخاب محتوای درسی.. 33
انواع روش های تحلیل محتوا.. 34
مراحل انجام تحلیل محتوا.. 35
2ـ تعریف جامعه مورد پژو.. 35
3ـ انتخاب نمونه.. 35
4ـ انتخاب و تعریف واحد تحلیل.. 35
6ـ تحلیل داده ها.. 36
– هدف های تحلیل محتوا :.. 37
انواع تحلیل محتوا از کتاب اصول و مفاهیم برنامه ریزی درسی فتحی 1388 برگرفته شده است :.. 37
مراحل تحلیل محتوای ارتباطی :.. 39
فرآیند تحلیل محتوا :.. 40
مزایای تحلیل محتوا :.. 40
معایب تحلیل محتوا :.. 40
روشهای کیفی تحلیل محتوا.. 41
نکات عمده.. 41
مفهوم شهروند.. 42
ابعاد شهروندی.. 43
آموزش شهروندی.. 47
ویژگی های شهروندی.. 48
گذر تاریخی به شهروند ایرانی.. 49
چرا آموزش ارزش ها شهروندی ضروری است ؟.. 51
آموزش شهروندی در برنامه درسی دوره ابتدایی.. 52
روش های تدریس شهروندی.. 53
آموزش محیط زیست.. 60
جمع بندی مبانی نظری.. 63
پیشینه داخلی و خارجی.. 65
تحقیقات مرتبط با موضوع پژوهشی (پیشینه خارجی).. 72
جمع بندی تحقیقات انجام شده.. 76
فصل سوم روش شناسی تحقیق
مقدمه.. 78
روش پژوهش:.. 78
جامعه آماری.. 78
حجم نمونه وروش نمونه گیری.. 78
ابراز اندازه گیری و روش گرد آوری داده ها.. 79
مؤلفه های شهروندی آکسفام.. 79
مراحل انجام تحلیل محتوا.. 82
1ـ صورتبندی سؤال یا فرضیه های تحقیق.. 82
2ـ تعریف جامعه مورد پژوهش.. 82
3ـ انتخاب نمونه.. 82
5ـ مقوله بندی محتوای مورد تحلیل.. 83
6ـ تحلیل داده ها.. 83
روش تجزیه و تحلیل داده ها.. 84
متدولوژی.. 84
فصل چهارم
یافته های پژوهش
نمونه جدول تحلیل محتوا کتاب های تعلیمات اجتماعی دوره ابتدایی از لحاظ توجه به مفاهیم.. 85
جدول نهایی (1-4) تحلیل محتوای درس تعلیمات اجتماعی پایه سوم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی حیطه ی ( شناختی، ارزشی ، مهارتی ( 87
نمودار(4-1) تحلیل محتوا کتاب تعلیمات اجتماعی پایه سوم حیطه شناختی.. 88
نمودار (4-2) تحلیل محتوا کتاب تعلیمات اجتماعی پایه سوم حیطه ارزشی 89
نمودار (4-3) تحلیل محتوای کتاب تعلیمات اجتماعی پایه سوم حیطه مهارتی.. 90
جدول نهایی(2-4) تحلیل محتوای درس جغرافیا پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی شناختی ).. 91
نمودار نهایی ( 4-4) تحلیل محتوا درس جغرافیای پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی(حیطه شناختی).. 92
جدول نهایی (3-4) تحلیل محتوای درس جغرافیا پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی ارزشی).. 93
نمودار نهایی ( 5-4) تحلیل محتوا درس جغرافیای پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی ارزشی).. 94
جدول نهایی (4-4) تحلیل محتوای درس جغرافیا پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی حیطه مهارتی).. 95
نمودار نهایی (6-4) تحلیل محتوا درس جغرافیای پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی حیطه ی مهارتی).. 96
جدول نهایی(5-4) تحلیل محتوای درس تاریخ پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی(حیطه ی شناختی).. 97
نمودار نهایی ( 7-4) تحلیل محتوا درس تاریخ پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی حیطه شناختی ( 98
جدول نهایی (6-4) تحلیل محتوای درس تاریخ پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی ارزشی).. 99
نمودار نهایی) 8-4) تحلیل محتوا درس تاریخ پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی )حیطه ی ارزشی( 100
جدول نهایی(7-4 ) تحلیل محتوای درس تاریخ پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه مهارتی.. 101
نمودار نهایی) 9-4 ) تحلیل محتوا درس جغرافیای پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی(حیطه ی مهارتی).. 102
جدول نهایی (8-4 ) تحلیل محتوای درس مدنی پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی شناختی ( 103
نمودار نهایی ( 4-10) تحلیل محتوا درس مدنی پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی شناختی).. 104
جدول نهایی (9-4 ) تحلیل محتوای درس مدنی پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی ارزشی ).. 105
نمودار نهایی ( 11-4 ) تحلیل محتوا درس مدنی پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی(حیطه ی ارزشی).. 106
جدول نهایی(10-4 ) تحلیل محتوای درس جغرافیا پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه مهارتی( 107
نمودار نهایی( 12-4 ) تحلیل محتوا درس مدنی پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی مهارتی).. 108
جدول شماره ی( 11-4 ) مقایسه ی مولفه های آموزش شهروندی در کتب تعلیمات اجتماعی مقطع ابتدایی.. 109
خلاصه.. 110
فصل پنجم.. 111
خلاصه ، نتیجه گیری و پیشنهادات.. 111
بررسی سؤالات پژوهش.. 112
نتیجه گیری.. 118
پیشنهادات.. 120
پیشنهادات کاربردی :.. 120
منابع.. 122
پیوست.. 128
مؤلفه های شهروندی آکسفام.. 129
Abstract 132
فصل اول
کلیات پژوهش
آموزش و پرورش مبدا توسعه کلان کشور است. برای توسعه باید از آموزش و پرورش شروع کرد و این خود نیازمند آن است که ما آموزش و پرورش توسعه یافته داشته باشیم. که بدون یک نظام آموزش توسعه یافته، نمی توان به توسعه یافتگی نایل شد و هم بدون تربیت نسل آینده که هم توسعه یافته باشند، هم قطارهای توسعه را بر دوش ریل توانمندی های خود حمل می کنند، دستیابی به توسعه مسیر نمی شود . توسعه درون زا با اتکا بر توان داخلی و ظرفیت های درون سیستمی و با اتکاء بر منابع مادی و معنوی و با رسیدن به مدل بومی می تواند هم قابلیت اجراء داشته باشد و هم تداوم پیدا کند آموزش سنگ بنای نوسازی انسان است و نوسازی آموزشی یکی از ارکان مهم توسعه همه جانبه محسوب می شود)اسکندری و رفیعی فر، 1384)
شهروندی یکی از مهمترین مفاهیم و ایده های اجتماعی است که در بازخوانی رابطه فرد و جامعه کارایی دارد. تعاریف متفاوتی از شهروندی شده ولی تعبیر مشترک از آن وجود دارد که عناصر اساسی آن حقوق و وظایف می باشد.
شهروندی رابطه بین فرد و جامعه را در قالب حقوق و مسئولیت ها بازنمایی می کند شهروندی هر دو عنصر فردگرایانه و جمع گرایانه را در خود دارد بدین ترتیب که شهروندی از یک طرف با اعطای حقوق، معنای لازم را به فرد می دهد که فارغ از هرگونه دخالت، منافع خود را دنبال نماید و همچنین فرد را قادر می سازد که دستی در شکل دادن به نمادهای حکومتی عمومی داشته باشد و از طرف دیگر بر مسئولیت هایی که باید برای پایداری جوامع سیاسی و محیط طبیعی مان بپذیریم تاکید می کند بنابراین تنها در بستر اجتماعی است که روابط انسانی پایدار بوده و حقوق قابل تحقق است (فالکس، 1381)
شهروندی به عنوان رویکردی که به انواع حقوق انسانی در جامعه اشاره می کند و تعامل بین فرد و جامعه را جهت می دهد.( پارکر، 2002)
بنابراین زمانی آموزش وپرورش در رسیدن به اهداف و آرمانهایش موفق خواهد بود که بتواند شهروندی آگاه مسئول و خلاق بپروراند و این امر میسر نیست مگر از طریق آموزش بهینه شهروندی و نیز ارتقا فرهنگ شهروندی، شهروندی یک فرایند مربوط به تمام عمر است و به همین جهت همه ی افراد در طول زندگی خود نیازمند آموزشهای متناسب با شهروندی در مراحل گوناگون زندگی هستند البته این امر زمانی جامه عمل می پوشد که فضای آموزش جامعه فضای دموکراتیک بخود بگیرد و این ممکن نیست مگر به شرط استقرار نظام سیاسی مردم سالار، در این فضای دموکراتیک دانش آموزان نیز نیازمند آن هستند که در زمینه های اخلاقی رشد اجتماعی و دانش و درک درست و عینی از جهان آموزش ببینند در تمام تصمیم گیری های مربوط به خودشان در خانه و مدرسه و جامعه مشارکت کنند و به عنوان یک شهروند به صورتی فعال در مناسبات اجتماعی متناسب با احوال خودشان قرار گیرند.
با توجه به این که دوره ی تعلیمات ابتدایی 7-12) سالگی(مناسب ترین دوره برای آموزش بسیاری از مطالب آموختنی است، مشروط به این که روش آموزش بر خصوصیات فکر کودک در این سنین منطبق باشد در چنین شرایطی با اندک غفلتی ممکن است فعالیت های آموزشی از مسیر صحیح منحرف شود و نیروهای موجود صرف یادگیری مطالبی شود که مفید نیست.
در این میان نخستین مظهر فلسفه در آموزش و پرورش برنامه ی درسی و مدارک است که نقش کلیدی را در تبیت شهروندان برعهده می گیرد برنامه درسی شامل اساسی ترین خط مشی اجرای برای دستیابی به هدف های آموزش و پرورش هستند بدین جهت باید در تهیه و اجرای آنها نهایت مراقبت و دقت نظر اعمال شود تا به حد مطلوب با ویژگی های شهروند مطلوب مطابقت داشته باشد(جباری، 1382)
بیان مساله:
نظام تعلیم و تربیت در هر جامعه ای یک عامل پایه و بنیادی است که وظیفه آموزش و پرورش آن جامعه را برعهده دارد و پیشرفت هر جامعه به میزان موفقیت برنامه ریزی های آموزش و پرورش آن جامعه بستگی دارد و اهمیت آن تا بدان جاست که برای آموزش و پرورش قرن بیست و یکم تقویت و تمرین روحیه دموکراسی و مردم سالاری در کلاس درس و برداشتن دیوارهای مدارس برای اجتماعی بار آمدن دانش آموزان لازم و ضروری لحاظ می شود(صانعی، 1380)
آموزش شهروندی دانش آموزان را به مهارت هایی همچون رشد اعتماد به بیان عقاید شخصی، رشد مهارت های تشخیص دیدگاه ها، تجارب شخصی و گروهی رشد مهارت های تفکر انتقادی در مباحث، رشد مهارت های همکاری و حل تعارض اعتماد به نیروی خلاقیت، رشد مهارت های مشارکت دموکراتیک و به دست آوردن تجربه از عمل برای تغییر مجهز می کند(کلوگ و فولدن، 2002)
برنا
