دیدگاه سیمور مارتین لیپست.. 41

 

دیدگاه آرنشتاین: نردبان مشارکتی.. 45

 

3-7-2 نظریه های فرهنگی مشارکت.. 48

 

دیدگاه هابرماس :  نظریه شهروندی گفت گویی.. 49

 

دیدگاه امس رپاپورت: نظریه ساخت فرهنگی.. 52

 

دیدگاه مک آیور :  معنای ذهنی در وضعیت اجتماعی.. 53

 

8-2 احساس تعلق اجتماعی.. 60

 

دیدگاه امیل دورکیم : وفاق اجتماعی.. 61

 

مفهوم وفاق اجتماعی.. 63

 

کیفیت وفاق اجتماعی و رابطه آن با مشارکت.. 64

 

دیدگاه گئورک زیمل :  اجتماع دیالکتیک… 66

 

دیدگاه تالکوت پارسونز : نظام جامعه ای.. 69

 

دیدگاه فستینگر : بهم پیوستگی.. 74

 

دیدگاه ملوین سیمن : بی قدرتی.. 77

 

9-2 مشارکت، پدیده ای چند بعدی.. 79

 

10-2 مشارکت و بعد شهری آن. 82

 

11-2 اندیشه های شهر و مشارکت.. 83

 

12-2 مشارکت و اداره امور جامعه. 87

 

13-2 طبقه بندی الگوهای مشارکت.. 91

 

14-2 مشارکت و توسعه/توسعه و مشارکت.. 95

 

15-2 مشارکت، توسعه و موانع آن.. 101

 

16-2 پیشینه پژوهش… 105

 

پژوهشهای انجام شده در داخل کشور 106

 

مطالعات انجام گرفته در خارج از کشور 112

 

17-2 چهارچوب نظری : بازی با نظریه ها 117

 

… 124

 

1-3 مقدمه. 125

 

2-3 روش… 125

 

3-3 جامعه آماری.. 126

 

4-3 حجم نمونه و روش نمونه گیری.. 126

 

5-3 تکنیک جمع آوری داده ها 128

 

 

6-3 شیوه تحلیل داده ها 129

 

7-3 اعتبار. 131

 

8-3 اعتماد. 132

 

9-3 سنجش و عملیاتی کردن متغیرهای پژوهش… 132

 

10-3 تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای پژوهش… 134

 

146

 

… 192

 

1-5 نتیجه گیری.. 193

 

2-5 پیشنهاد. 201

 

3-5 محدودیتها 203

 

منابع : 204

 

    پیوستها 212

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

جدول1-3 ابعاد و شاخص های احساس تعلق اجتماعی.. 135

 

جدول2-3 ابعاد و شاخص های احساس تعلق اجتماعی.. 136

 

جدول3-3 ابعاد و شاخص های احساس تعلق اجتماعی.. 136

 

جدول4-3 ابعاد و شاخص های احساس تعلق اجتماعی.. 136

 

جدول5-3 ابعاد و شاخص های مشارکت اجتماعی.. 138

 

جدول6-3 ابعاد و شاخص های مشارکت اجتماعی.. 138

 

جدول7-3 ابعاد و شاخص های مشارکت فرهنگی.. 140

 

جدول8-3 ابعاد و شاخص های مشارکت فرهنگی.. 140

 

جدول9-3 ابعاد و شاخص های مشارکت فرهنگی.. 140

 

جدول10-3 ابعاد و شاخص های مشارکت فرهنگی.. 140

 

جدول11-3 ابعاد و شاخص های مشارکت سیاسی.. 142

 

جدول12-3 ابعاد و شاخص های مشارکت سیاسی.. 142

 

 

 

جدول 1-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب جنسیت.. 147

 

جدول 2-4:توزیع پاسخگویان بر حسب تحصیلات.. 148

 

جدول 3-4توزیع پاسخگویان بر حسب گروه سنی.. 149

 

جدول 4-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب شغل.. 150

 

جدول 5-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب وضعیت درآمد. 151

 

جدول 6-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب وضعیت مسکن.. 152

 

جدول 7-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب مدت سکونت.. 153

 

جدول 8-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب وضعیت تاهل.. 154

 

 جدول 9-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده از مطبوعات.. 155

 

جدول 10-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده از تلویزیون. 156

 

 جدول 11-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده ازرادیو. 157

 

جدول 12-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده ازاینترنت.. 158

 

جدول 13-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان مشارکت اجتماعی.. 159

 

جدول 14-4:آماره های توصیفی بر حسب میزان مشارکت اجتماعی.. 159

 

جدول 15-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان مشارکت فرهنگی.. 160

 

جدول16-4 آماره های توصیفی بر حسب میزان مشارکت فرهنگی.. 160

 

جدول 17-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان مشارکت سیاسی.. 161

 

جدول 18-4:آماره های توصیفی بر حسب میزان مشارکت سیاسی.. 161

 

جدول 19-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان احساس تعلق اجتماعی.. 162

 

جدول 20-4:آماره های توصیفی بر حسب میزان احساس تعلق اجتماعی.. 162

 

جدول 21-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان احساس تعلق اجتماعی ومشارکت اجتماعی.. 163

 

جدول 22-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان احساس تعلق اجتماعی ومشارکت سیاسی.. 163

 

جدول 23-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان احساس تعلق اجتماعی و مشارکت فرهنگی.. 164

 

جدول 24-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان سن و احساس تعلق اجتماعی.. 164

 

جدول 25-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان سن و مشارکت اجتماعی.. 165

 

جدول 26-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان سن و مشارکت سیاسی.. 165

 

جدول 27-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان سن و مشارکت فرهنگی.. 165

 

جدول 28-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان درآمد و احساس تعلق اجتماعی.. 166

 

جدول 29-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان درآمد و مشارکت اجتماعی.. 167

 

جدول 30-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان درآمد و مشارکت سیاسی.. 167

 

جدول 31-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان درآمد و مشارکت فرهنگی.. 168

 

جدول 32-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت اجتماعی.. 168

 

جدول 33-4:نتایج آزمون t-testبرای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان مشارکت اجتماعی.. 169

 

جدول 34-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت فرهنگی.. 169

 

جدول35-4:نتایج آزمون t-testبرای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان مشارکت فرهنگی.. 170

 

جدول 36-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت سیاسی.. 170

 

میزان مشارکت سیاسی.. 171

 

جدول38-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان احساس تعلق اجتماعی.. 171

 

میزان احساس تعلق اجتماعی.. 172

 

جدول40-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت اجتماعی.. 173

 

جدول 41-4:نتایج آزمون t-testبرای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان مشارکت اجتماعی.. 173

 

جدول42-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت فرهنگی.. 174

 

میزان مشارکت فرهنگی.. 174

 

جدول 44-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت سیاسی.. 175

 

میزان مشارکت سیاسی.. 175

 

جدول 46-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان احساس تعلق اجتماعی.. 176

 

میزان احساس تعلق اجتماعی.. 176

 

جدول48-4:آماره های توصیفی پیرامون میزان تحصیلات با احساس تعلق اجتماعی.. 177

 

جدول 49-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون میزان تحصیلات با احساس تعلق اجتماعی.. 177

 

جدول 50-4:آماره های توصیفی پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت اجتماعی.. 178

 

جدول 51-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت اجتماعی.. 178

 

جدول52-4:آماره های توصیفی پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت فرهنگی.. 179

 

جدول53-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت فرهنگی.. 179

 

جدول54-4:آماره های توصیفی پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت سیاسی.. 180

 

جدول 55-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت سیاسی.. 180

 

جدول 56-4:آماره های توصیفی پیرامون شغل افراد با احساس تعلق اجتماعی.. 181

 

جدول57-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون نوع شغل با احساس تعلق اجتماعی.. 181

 

جدول 58-4:آماره های توصیفی پیرامون نوع شغل با مشارکت اجتماعی.. 182

 

جدول59-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون نوع شغل با مشارکت اجتماعی.. 182

 

جدول 60-4:آماره های توصیفی پیرامون نوع شغل با مشارکت فرهنگی.. 183

 

جدول 61-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون نوع شغل با مشارکت فرهنگی.. 183

 

جدول 62-4:آماره های توصیفی پیرامون نوع شغل با مشارکت سیاسی.. 184

 

جدول 63-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون نوع شغل با مشارکت سیاسی.. 184

 

جدول64-4نتایج آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت اجتماعی.. 185

 

جدول65-4:ضریب آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت اجتماعی.. 185

 

جدول66-4نتایج آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت فرهنگی.. 186

 

جدول67-4:ضریب آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت فرهنگی.. 186

 

جدول68-4نتایج آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت سیاسی.. 187

 

جدول69-4:ضریب آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت سیاسی.. 187

 

جدول70-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان احساس تعلق اجتماعی.. 188

 

جدول71-4:نتایج آزمون t-testبرای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان احساس تعلق اجتماعی.. 188

 

جدول 72-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت اجتماعی.. 189

 

میزان مشارکت اجتماعی.. 189

 

جدول74-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت فرهنگی.. 190

 

جدول 75-4:نتایج آزمون t-testبرای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان مشارکت فرهنگی.. 190

 

جدول 76-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت سیاسی.. 191

 

میزان مشارکت سیاسی.. 191

 

 

 

فهرست نمودارها

 

نمودار 1-4: توزیع درصد نمونه بر حسب جنسیت.. 147

 

نمودار 2-4:توزیع درصد نمونه بر حسب تحصیلات.. 148

 

نمودار3-4:توزیع درصد نمونه بر حسب گروه سنی.. 149

 

نمودار4-4:توزیع درصد نمونه بر حسب شغل.. 150

 

نمودار5-4:توزیع درصد نمونه بر حسب وضعیت درآمد. 151

 

نمودار 6-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب وضعیت وضعیت مسکن.. 152

 

نمودار 7-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب مدت سکونت.. 153

 

نمودار 8-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب وضعیت تاهل.. 154

 

نمودار9-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده از مطبوعات.. 155

 

نمودار 10-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده از تلویزیون. 156

 

نمودار 11-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده ازرادیو  157

 

نمودار 12-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده ازاینترنت 158

 

 

 

فهرست شکل ها

 

شکل 1-2. 30

 

 شکل 2-2. 32

 

 شکل 3-2. 37

 

 شکل 4-2. 58

 

 شکل 5-2. 59

 

 شکل 6-2. 71

 

شکل 7-2. 90

 

 شکل 8-2. 120

 

 شکل 9-2. 122

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه

 

انسان موجودی اجتماعی است و همواره به صورت جمعی زندگی کرده است و نیازهای خود را به وسیله دیگران و به مدد آنها رفع کرده است. اما در این خصوص دو سؤال در ذهن ایجاد می­شود : 1) آیا انسان به دلیل اینکه به صورت طبیعی به همزیستی با دیگران گرایش دارد، به حیات اجتماعی وارد شده؟ یا 2) چون اجتماع مهد بالیدن انسان بوده، این تمایل اجتماعی در او به وجود آمده است؟

 

در پاسخ به موارد بالا به طور کلی می­توان گفت که چه انسان به صورت غریزی به این وضعیت رسیده باشد و چه عامل بیرونی بر او مؤثر افتاده باشد، آموختن اجتماعی زیستن، همکاری و مشارکت در امور جامعه به او لازم و ضروری است. زیرا گستره و میزان مشارکت افراد یک جامعه در تحقق زندگی بهتر و جامعه­ای توسعه یافته­تر اثر قابل توجهی دارد و باعث همبستگی و وحدت در جامعه خواهد شد. بنابراین می­توان ادعا کرد یکی از زمینه­های اصلی توسعه و برنامه­ریزی در دنیای جدید، توجه به مشارکت فعال و اثربخش و همه­جانبه و فرایندهای تقویت­کننده آن می­باشد.

 

در زمینه اخلاق اجتماعی مشارکت و تقویت آن در سطح جامعه، آنچه نظر بسیاری از جامعه­شناسان و همینطور روان­شناسان اجتماعی را به خود معطوف داشته، بوجود آوردن «احساس تعلق اجتماعی» و فعال نمودن آن در افراد می­باشد. تعلق اجتماعی وضعیتی است که هر فرد بر اثر آن سعی می­کند منافع شخصی خویش را بر مبنای منافع و اهداف اجتماعی دنبال کند و بر این اساس توان و نیرو خود را در جهت اثبات تعهد و مسئولیت نسبت به امور مختلف جامعه به کار می­گیرد و بنابراین در متن جامعه و مصالح مربوط به آن فعالانه زندگی می­کند. در این رابطه دورکیم عنوان می­کند که منظور از احساس تعلق اجتماعی آن است که یک فرد از نظر روانی و اجتماعی خود را با جامعه هماهنگ می­داند و به طور فعال در امور آن مشارکت نموده و نسبت به دیگران و در کل جامعه تعهد زیادی احساس می­کند. بنا به اعتقاد دورکیم، وقتی حس تعلق به جامعه در افراد وجود داشته باشد، یک حس همانندی و قرابت به وجود خواهد آمد و پیوندهای عاطفی و دلمشغولیها و منافع مشترک افراد را به هم پیوند می­دهد که نتیجه آن افزایش و تشدید تماسهای آنان و گسترش ارتباطات در سطح جامعه است. افراد یک جامعه با قبول مسئولیت اجتماعی خویش و مشارکت در امور جامعه از نقش حاشیه­ای بودن خود جلوگیری می­نمایند و در مسائل مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و … تأثیرگذار می­شوند و این مهم­ترین ابزار برای یک مدیریت خوب بویژه در کشورهای جهان سوم که در مسیر توسعه و پیشرفت قرار گرفته­اند، می­باشد.

 

پس بسترسازی برای ایجاد و گسترش مشارکت مسئولانه و آگاهانه افراد و یا به عبارتی شهروندان در امور متفاوت اجتماعی و سیاسی و فرهنگی یکی از اولویت­های مهم و ضروری محسوب می­شود و چنانچه بخواهیم مؤثر واقع گردد مستلزم تغییراتی در اندیشه و عمل است که باید از درون جامعه بجوشد و در قالبهای مقبول و پایدار جامعه و دولت تبلور یابد.

 

 

 

2-1 بیان مسئله

 

یکی از مؤلفه­های راهبردی در توسعه و پایداری هر جامعه که ریشه در بطن زندگی اجتماعی دارد، «مشارکت» می­باشد. مبتنی بر یک فرایند است، فرایندی که طی آن توانمندسازی انسانها، افزایش بهره­وری،کاهش مشکلات و پیشرفت جامعه عملی می­شود.

 

با ورود به قرن بیست ­و یکم و با گسترش جوامع و بویژه رشد شهرنشینی، فرایند مشارکت و الگوهای آن تغییر یافته­اند، که به دنبال آن لزوم بازبینی در این مفهوم و ارائه الگوهای متناسب با نیازهای امروزی کاملاً محسوس می­باشد. یکی از مواردی که حتماً باید مورد اصلاح قرار گیرد نوع مدیریت و اجرای آن در جامعه است. به این ترتیب مدیریت متمرکز که مبنای تمام تصمیم­گیریها و برنامه­ریزیها از بالا به پایین می­باشد، در دنیای کنونی پاسخگو نمی­باشد و از عهده رفع نیازهای جامعه و گروههای مختلف برنمی­آید، پس نیازمند تغییر نظام مدیریتی از متمرکز به غیر متمرکز (برنامه­ریزی از پایین به بالا) می­باشیم. از جمله فاکتورهای این نوع مدیریت وجود مشارکت در سطح جامعه و در بین مردم است. به عبارتی محور آن حول مردمی کردن امور می­چرخد، به شکلی که مردم در فعالیتهای خرد و کلان وارد شوند و تواناییهای بالقوه خود را به منصه ظهور برسانند که طی آن اطمینان و همبستگی در سطح جامعه برقرار می­شود.

 

اما پدیده مشارکت بطور اخص در کشورهای جهان سوم که در مسیر توسعه و نوسازی گام برمی­دارند، مورد توجه و بررسی است. در کشور ما که مطابق معیارهای جهانی کشوری در حال توسعه نامیده می­شود، همواره این سئوال مطرح بوده است که چگونه می­توان این روند را تسریع بخشید؟ چرا که در جریان توسعه اگر بتوان مردم را در امور مربوط به محیط اجتماعی­شان درگیر کرد، آنگاه می­توان از پیامدهای مثبت آن در جهت تسریع و تسهیل امر توسعه بهره برد. از اینرو باید باید  به دنبال عوامل تقویت­کننده آن بود. به عنوان مثال تقویت احساس تعلق اجتماعی در میان شهروندان به عنوان «فرایندی که فرد نسبت به مکان، محیط، شیء یا امری احساس تعهد، مسئولیت و هم­هویتی پیدا می­کند.»(وحیدا و نیازی،21:1383) بستری مناسب را جهت افزایش مشارکت و کاهش مشکلات اجتماعی مهیا می­کند. در کشورهای در حال توسعه منجمله ایران، به دلیل قرار گرفتن در دوران گذار، بسترها و عوامل ایجاد احساس تعلق اجتماعی دچار تغییر می­شود. بنا به نظر دورکیم، در دوران گذار هنجارهای موجود در جامعه در معرض تغییر و تحول قرار خواهند گرفت که در نتیجه آن احتمال کم­رنگ شدن تعلقات اجتماعی افراد به جامعه و به تبع آن تغییر الگوهای همکاری در امور مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و… قوت خواهد یافت. به همین دلیل درک درست چگونگی و میزان احساس تعلق اجتماعی و تأثیر آن بر عملکرد افراد در اجتماع به عنوان یک مسئله قابلیت بررسی و مطالعه را دارد.

 

به دنبال قابلیت مطرح شده، این مطالعه به بررسی اثر متغیر احساس تعلق اجتماعی شهروندان و رابطه آن با میزان مشارکت آنها در زمینه­های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، که جای خالی بررسی آن در مطالعات مربوط به مشارکت مشهود است، می­پردازد و به واسطه ارتباط با متغیر مستقل اثر متغیرهای زمینه­ای افراد را بر میزان مشارکت آنها در ابعاد مختلف مورد ارزیابی قرار می­دهد. جامعه مورد مطالعه این پژوهش شهر تهران است، در این خصوص باید گفت که چون شهر تهران جزو کلان­شهرهای جهان محسوب می­شود و از گروهها و اقشار متفاوت اجتماعی، فرهنگی و طبقاتی تشکیل شده و در یک کشور در حال توسعه قرار دارد، بررسی وضعیت مشارکت شهروندان در این شهر و کاوش علل و عوامل مؤثر بر آن می­تواند نتایج کاربردی فراوانی را در برنامه­ریزیها داشته باشد. بنابراین بهتر آن دیده شده است که دو گروه یا قشر که از نظر اجتماعی، فرهنگی و طبقاتی متفاوت باشند مورد بررسی و مقایسه قرار گیرند. بدین جهت شهروندان دو منطقه 3 و 12 از مناطق 22 گانه شهر تهران را به عنوان نمونه آماری مد نظر داریم.

 

منطقه 3 یکی از مناطق شمال شهر تهران می­باشد که ساکنین به نسبت قدیمی آن افرادی هستند که از نظر مالی، اجتماعی و طبقاتی جزء اقشار متمول جامعه محسوب می­شوند و به عبارت عامیانه «بالا شهر» محسوب می­شود. اما منطقه 12 یکی از مناطق مرکزی رو به جنوب شهر تهران است که بنا به نظر شهرداری یکی از مناطقی است که جمعیت مهاجر از سایر نقاط کشور به نسبت بیشتر در این منطقه ساکن می­شوند و بنا براین از نظر اجتماعی، فرهنگی، طبقاتی  بسیار متفاوت از منطقه 3 می­باشد و همین تفاوتهای میان ساکنین، عمده­ترین دلیل انتخاب این دو منطقه به عنوان نمونه آماری است.

 

3-1 اهمیت و ضرورت مسئله

 

مفهوم «مشارکت» همگام با تغییرات در جامعه دچار تحول شده و با تکامل جامعه این مفهوم نیز متکامل شده است. می­توان گفت در جوامع امروزی به سبب مقتضیات زندگی جدید این پدیده اهمیت خاصی یافته، یعنی گستردگی جوامع و افزایش جمعیت، تنوع اقشار و تنوع مسایل اجتماعی و … موجب پررنگ شدن نقش مشارکت شده است، چرا که مشارکت مردم در فرایندهای تصمیم­گیری از یکسو و اعتقاد و التزام مدیران به بهره­گیری از نظرات آنها در اتخاذ و اجرای تصمیمات از سوی دیگر زمینه­ساز پیشگیری از مشکلات بالقوه و درمان مشکلات بالفعل خواهد بود.

 

بنا به نظر گیدنز ما ناچاریم زندگی خود را به شیوه­ای فعال­تر از آنچه در نسلهای پیشین درست بود بسازیم و باید برای پیامدهای آنچه انجام می­دهیم و عادتهای شیوه زندگی که برگزیده­ایم فعالانه مسئولیت بپذیریم، یعنی باید تعادلی جدید بین مسئولیتهای فردی و جمعی بیابیم.(گیدنز،43:1378) اما محقق شدن این امر همیشه میسر نیست، در صورتیکه مسئولیت­پذیری و مشارکت یکی از مهم­ترین ابعاد اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در هر جامعه وخصوصاً جامعه رو به رشد ما است و البته بسیاری از مشکلات ساختاری و عملکردی برنامه­ریزیها ناشی از نارساییهایی است که در این حوزه وجود دارد. آنچه در این میان بر مسائل موجود می­افزاید این است که نه مفهوم مشارکت و ابعاد آن به خوبی تعریف شده و نه عوامل تقویت­کننده و یا در طیف دیگر تضعیف­کننده آن موضوع مورد بررسی جدی قرار گرفته است.(محسنی و جاراللهی،11:1382) به این ترتیب بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت شهروندان در ابعاد مختلف جهت پیشبرد اهداف لازم و ضروری است.

 

مسلماً مردم می­خواهند در جامعه به حساب آمده و در رفع مشکلات کمک کنند و در واقع به عنوان شهروند بتوانند نظرات خود را مطرح کرده و آنها را پیگیری کنند و به تبع سازمانهای برنامه­ریز هم سخت نیازمند شراکت مردم در تصمیم­گیریها و اجرای آنها هستند تا به موفقیت دست یابند، اما عموماً مشاهده می­شود که مردم در یک حالت بی­تفاوتی قرار دارند و هی