اصطلاح انگشت نگاری در دو معنای خاص و عام به کار برده می‌شود. مفهوم عام عبارت است از علم انگشت نگاری و مراد از آن بررسی و مطالعه مسائل مربوط به شناخت خطوط و نقوش سر انگشت و استفاده از آن به منظور تشخیص هویت است. مفهوم خاص آن عبارت است از طرز قرار گرفتن و ثبت آثار انگشت روی فرم انگشت نگاری(شرقی:۱۳۷۳، ۱۹).

 

محاسن انگشت نگاری نسبت به سایر ادلّه مادی بیش از هر مدرک دیگری در صحنه های جرم یافت می‌شود، مقایسه آن ها به آسانی امکان پذیر بوده و به مواد و تجهیزات خاصی نیاز نداشته، ‌بنابرین‏ نیازمند هزینه های اضافی نیست، صد در صد علمی بوده و غیرقابل انکار است، برخلاف امضای افراد که قابلی تشبیه سازی و جعل را دارند جعل و شبیه سازی آن ها امکان پذیر نیست؛ نگهداری آثار انگشتان نمونه‌برداری شده از صحنه‌های جرم و اجساد به آسانی و بدون نیاز به شرایط خاص و دستگاه های جانبی، امکان پذیر است(موذن زادگان و حمیدزاده اربابی: ۱۳۹۲، ۱۰۷-۱۰۸).

 

۲-۴-۲-۲-جمع‌ آوری مدارک و دلایل از صحنه جرم

 

صحنه جرم محلی است که مجرم اقدامات خلاف قانون خود را برای ارتکاب جرم در آنجا انجام داده است. در برخی از جرائم ممکن است علاوه بر صحنه اصلی جرم، صحنه‌های جرم مکمل یا ثانوی نیز وجود داشته باشد، برای نمونه چنانچه در یک جنایت جسد مقتول به محل دیگری منتقل و مخفیانه دفن شده باشد، محل وقوع قتل صحنه اصلی جرم بوده و محل دفن جسد صحنه جرم مکمل یا ثانوی است. با توجه به پیشرفت فناوری‌های جدید و توسعه روز افزون استفاده از شبکه اینترنت و رایانه، بعضی جرائم از قبیل کلاهبرداری، هتک حرمت، سرقت اطلاعات، تخریب اطلاعات ذخیره‌شده در بانک اطلاعاتی رایانه‌ای و هک کردن در محیط مجازی رخ می‌دهد، که در این قبیل موارد تعیین صحنه جرم کار مشکلی است و حفظ و بررسی این قبیل صحنه‌های جرم نیز در مقایسه، با صحنه‌های جرم قتل و سرقت و غیره تفاوت داشته و به تخصص و آموزش‌های ویژه نیاز دارد(گاردنر:۱۳۸۵، ۸۴).

 

۲-۴-۲-۲-۱-بررسی و مستندسازی

 

در بررسی صحنه جرم و جمع‌ آوری دلایل و مدارک جرم به طور مو کد توصیه می‌شود که پیش از یادداشت‌برداری، تهیه عکس و کروکی از صحنه جرم، از دست زدن به اشیاء و دلایل موجود در صحنه یا جابجایی آن‌ ها جدآ خودداری شود، زیرا احتمال دارد در اثر دست زدن به اشیا و دلایل جرم یا جابجایی آن‌ ها، برخی از آثار جرم و محو و ضایع گردند و اعاده آن‌ ها به وضع اولیه غیرممکن باشد. این توصیه به دلیل اهمیت فوق‌العاده آن به ( قاعده طلایی یا گلدن رول) شهرت یافته است. البته،این قاعده یک استثنا دارد و آن زمانی است که نجات جان شخص یا اشخاصی «مجنی علیه و غیره» یا برطرف کردن موجبات وقوع حوادث سوء بعدی همانند انفجار، آتش‌سوزی و غیره مطرح باشد که در این صورت، نجات جان افراد یا رفع موجبات حوادث سوء بعدی در درجه اول اهمیت و تقدم کارها قرار می‌گیرد. با وجود این، هنگام انجام عملیات نجات افراد در معرض خطر یا پیشگیری از وقایع سوء بعدی نیز حتی‌الامکان باید سعی شود از محو آثار جرم یا جابه‌جایی بی‌مورد دلایل و مدارک جرم پیشگیری به عمل آید:

 

الف)یادداشت ‌برداری از صحنه جرم

 

موارد ذیل باید به وسیله کسی که مسئولیت بررسی صحنه جرم را عهده‌دار است یادداشت شود:

 

۱٫ ساعت و تاریخ اطلاع یافتن از وقوع جرم، حرکت به طرف محل وقوع جرم و رسیدن به آنجا،

 

۲٫ اسامی کسانی که مسئول بررسی صحنه جرم را در این مأموریت همراهی می‌کنند، مانند عکاس، انگشت نگار، راننده و نیز اشخاصی که در محل حضور دارند،

 

۳٫ پدیده‌های که با یکی از حواس به وجود آن‌ ها پی برده می‌شود، ولی نمی‌توان از آن‌ ها عکس گرفت یا آن‌ ها را در کروکی صحنه جرم مجسم کرد، همانند شرایط جوی، استشمام بوهای خاص همانند بوی بنزین یا تینر در آتش‌سوزی‌ها یا بوی باروت در تیراندازی، شنیدن صداهای خاص،گرمی یا سردی یا مرطوب بودن وسایلی که ممکن است در صحنه جرم باشند همانند بخاری و موتور اتومبیل و فرش یا لباس خون‌آلود شته شده، تر یا خشک بودن آثار خون و امثال آن‌ ها؛

 

۴٫ وضعیت نور و روشنایی محل میزان وسعت و میدان دید،

 

۵٫رنگ لکه‌های خون که نشان‌دهنده تا رگی یا کهنگی آن‌هاست.

 

۶٫ مشخصات کامل شهود و مطلعین تا بعدها در صورت نیاز بتوان به آنان دسترسی پیدا کرد،

 

۷٫ وضعیت روحی و عکس‌العمل‌های غیرعادی اشخاص حاضر در محل،

 

۸٫ هر پدیده دیگر که با وقوع جرم مرتبط باشد و نتوان در عکس یا کروکی آن را منعکس کرد. بدیهی است یادداشت موارد فوق و امثال آن‌ ها ضمن کمک به کشف جرم برای طرح سؤالات به جا و در رابطه با حادثه از شهود و مظنونین و نیز تهیه صورت‌جلسه و گزارش بررسی صحنه جرم کمک شایانی می‌کند و چنانچه بعد آن مسئولی که خود صحنه جرم را ندیده است، بخواهد در جریان جزئیات امر قرار گیرد یا اگر بعد از گذشت مدتی، دادگاه مسئول بررسی صحنه جرم را برای تشریح جزئیات صحنه جرم به دادگاه دعوت نماید، یادداشت‌های تهیه‌ شده از صحنه جرم به نحو مؤثری می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. افزون بر آن، در موارد که لازم باشد بعد از گذشت چند ماه یا چند سال صحنه جرمی بازسازی گردد، این قبیل یادداشت‌ها به بازسازی هرچه دقیق تر صحنه جرم کمک خواهد کرد(قربانی و قربانی:۱۳۹۲، ۱۱۷).

 

ب)عکس‌برداری از صحنه جرم

 

یک پلیس یا یک قاضی هر قدر هم که حافظه‌ای قوی داشته باشد، باز قادر نیست تمامی جزئیات صحنه جرمی را که دیده است، به خاطر بسپارد و در اثر گذشت زمان نیز به تدریج قسمت سرشار ای از مشاهدات اولیه خود را فراموش می‌کند؛ ‌بنابرین‏ عکس‌برداری از صحنه جرم باعث می‌شود تا اشخاص مورد نظر در هر زمان که لازم باشد؛ با ملاحظه عکس‌های تهیه ‌شده پیشین بتوانند صحنه جرم را به طور کامل در ذهن خود مجسم کنند و جزئیات فراموش‌شده را به خاطر آورند یا برای دیگران تشریح نمانید. از سوی دیگر در مواقع ضروری ارائه عکس‌های تهیه ‌شده از صحنه جرم در دادگاه کمک مؤثری به تشریح و اثبات چگونگی وقوع جرم و جلب نظر قضات برای صدور حکم عادلانه می‌کند. در مواقعی که پس از گذشت مدتی از زمان وقوع جرم لازم باشد صحنه جرمی بازسازی شود، عکس‌های تهیه ‌شده پیشین کمک شایانی به بازسازی هر چه دقیق تر صحنه جرم می‌کند(نجابتی:۱۳۹۴، ۸۸).

 

ج)تهیه کروکی صحنه جرم

 

در برخی جرائم همانند قتل و تصادفات رانندگی و آتش شوزیها و سرقت‌های مهم ایجاب می‌کند علاوه بر یادداشت‌برداری و عکس‌برداری، کروکی (طرح و نمای کلی ) صحنه جرم نیز تهیه گردد تا موارد ذیل مشخص شود:
۱٫جهات اصلی صحنه جرم ( شمال و جنوب و غیره )

 

۲٫ ابعاد واقعی صحنه جرم

 

۳٫ اندازه واقعی دلایل و مدارک و آثار جرم

 

۴٫ فاصله دلایل و مدارک جرم نسبت به نسبت به نقاط ثابت از قبیل دیوار، سقف، ستون و غیره؛

 

۵٫ محل اشیاء و نقاطی که عکس‌برداری از آن‌ ها مقدور نباشد(مانند آثار بنزین یا خون شسته روی قالی) یا نتوان آن‌ ها را به تصویر کشاند(جشان:۱۳۸۹، ۳۵).

 

۲-۴-۲-۲-۲-آثار و دلایل جرم در صحنه جرم

بند دوم- چالش های عقد التأمین در فقه

 

مانند سایر عقود در فقه امامیه و حقوق اسلامی، بیمه اتکایی نیز از انواع بیمه باید ارکان عقد را به طور صحیح دارا باشد. از جمله قصد و رضای طرفین، که در این عقد بیمه گر اصلی ( تکافل گر ) و بیمه گر اتکایی ( تکافل گر اتکایی ) است. اهلیت این دو که اغلب اشخاص حقوقی بوده نیز مطرح است که اهلیت تمتع و استیفا می‌باشد. تعیین شخص یا کالا یا وسیله ای که قصد بیمه کردن آن را دارند و در بیمه اتکایی مسئولیت بیمه گر اصلی است، از ارکان اساسی می‌باشد و تعیین نوع بیمه یا خطری که موجب خسارتی می‌گردد، مدت زمان قرارداد بیمه و مبلغ بیمه برای جلوگیری از جهل به عوضین، مورد توجه شد.^[۳۷] در میان فقه های صاحب فتوا و نظر در باب پذیرش و عدم پذیرش عقد بیمه به طور کلی سه نظر وجود دارد:

 

۱- افرادی که در اقلیت بوده و حکم به حرمت عقد بیمه به طور کلی داده‌اند. مخالفین عقد بیمه خود به دو دسته تقسیم می‌شوند ، اول عده ای که با استدلال غیر قابل انطباق بودن بیمه بر عقود معین و عدم توجه به عقود مستحدثه ، عقد بیمه را باطل می دانند . دوم گروهی که عقد مورد پذیرش فقه را محدود به عقود معین نمی کنند اما عقد بیمه را سبب ضمان مالم یجب، جهل به عوضین، تعلیق، غرر، میسر، ربا، صفحی بودن عقد، اکل مال بباطل، استیفای بلاجهت ، بیع کالی به کالی می دانند و برخی ادعای اجماع فقها بر بطلان بیمه را دارند .

 

گروه دوم که اکثریت می‌باشند و خود به دو نظر تقسیم می‌شوند:

 

۲- افرادی که حکم به حلیت عقد بیمه به طور کلی داده‌اند .

 

۳- افرادی که با تفکیک میان انواع عقد بیمه برخی را حرام و برخی را حلال شمرده اند که در میان اعاده التأمین از عقود حلال است. ^[۳۸]

 

مبحث ششم- کارکردهای عقد بیمه اتکائی

 

بیمه گر اتکایی از بیمه گران واگذارنده در مقابل زیان‌های سنگینی مالی که ممکن است با وقوع خسارت‌های بزرگ و یا تعداد زیادی خسارت‌های متوسط و کوچک که در یک زمان محدود واقع شوند، حمایت می‌کند و در راستای انجام این عمل از افراد زیر نیز به طور مستقیم حمایت به عمل می‌آید :

 

ـ از شخص بیمه شده در مقابل تغییرات ناگهانی و نرخ بیمه.

 

ـ از سهام‌داران شرکت بیمه در مقابل خطر از دست دادن سرمایه خود، از زوایه دیگر بیمه اتکائی بازگشت سرمایه ای ثابت و احتمالاً افزایش یابنده ای را برای سهام‌داران تضمین می‌کند.

 

ـ از مالیات دهندگان در مواقعی که شرکت بیمه دولتی است.

 

ـ از پرسنل شرکت‌های بیمه در برابر از دست دادن شغل و ‌تامین‌های اجتماعی.

 

اما برای پاسخ ‌به این پرسش که چرا که یک شرکت بیمه، خرید یک قرارداد بیمه اتکایی را سودمند می‌داند، دلایل دیگری نیز وجود دارد. کارکردها یا امتیازات بیمه اتکائی شامل موارد زیر است:

 

بند نخست- تأمین مالی

 

یک شرکت بیمه ‌در مورد حجم حق بیمه ای که می‌تواند صادر کند محدودیتی دارد که به مقدار مازاد شرکت وابسته است. وقتی که حق بیمه ها پیشاپیش جمع‌ آوری می‌شوند، شرکت باید ذخیره ای برای حق بیمه های عاید نشده ایجاد کند. بیمه اتکائی نیز از طریق کاهش ذخیره حق بیمه­های عاید نشده، شرکت بیمه را قادر می‌کند تا مازاد خود را افزایش دهد. بیمه اتکایی، به ویژه برای یک شرکت بیمه جدید یا در حال رشد و یا حتی شرکت بیمه ای که قصد گسترش فعالیت صدور بیمه نامه در رشته‌های بیمه­ای جدید را دارد، مفید است.

 

بند دوم: ظرفیت

 

در واژگان بیمه، ظرفیت به معنی توانایی یک شرکت در بیمه کردن میزان بزرگی از پوشش بیمه ای واحدهای منفرد در معرض خسارت (ظرفیت مورد بزرگ) یا انعقاد قراردادهای متعدد در یک رشته بیمه ای (ظرفیت حق بیمه ای) است. داشتن ظرفیت زیاد، بنابر دلایل بازاریابی ضروری است.

 

برای یک شرکت بیمه توضیح این مطلب که نمایندگی هایش، با کارگزاران بیمه فعالیت فوق العاده خوبی داشته اند ولی به دلیلی که شرکت به سقف ظرفیت خود رد یک رشته بیمه ای رسیده و لذا آن ها نباید تا پایان سال به فعالیت خود ادامه دهند مشکل است. بیمه اتکایی این امکان را نیز برای شرکت فراهم می آورد تا بتواند خطرهایی بیشتر از آنچه وضعیت سرمایه و مازاد شرکت اجازه می‌دهد و یا خطرهایی که مدیریت شرکت آن ها را بسیار مخاطره انگیز می‌داند، بیمه کند.

 

بند سوم- تثبیت هزینه های خسارت

 

یک شرکت بیمه مانند هر بنگاه تجاری دیگر مایل است تا آنجا که ممکن است نتایج مالی خود را در سال‌های مختلف یکسان کند. با وجود این، ممکن است به دلایل متعدد اقتصادی، آب و هوایی یا دلایل دیگر یا به علت کافی نبودن تنوع سازی فعالیت‌های بیمه در یک طبقه فعالیت بیمه ای، نتایج مالی شرکت بیمه در بعضی از رشته ها دچار نوسان شدید شود. بیمه اتکائی یکی از تمهیداتی است که شرکت بیمه می‌تواند نوسانهای سال به سال را در حد خاصی کاهش دهد. بیمه اتکایی را می توان شبیه عملیات بانکی دانست. ‌به این نحو که شرکت بیمه در سالهایی که هزینه های خسارت بسیار زیاد است از بیمه گر اتکائی قرض می‌گیرد و در سالهایی که هزینه های خسارت کم است، بازپرداخت می‌کند.

 

بند چهارم- حمایت در برابر حوادث فاجعه آمیز

 

حوادث فاجعه آمیز ناشی از بلایای طبیعی، حوادث صنعتی و یا وقوع بلایایی از این دست، بر روند عادی تجزیه خسارتی شرکت تأثیر زیادی دارد، که همین مطلب نیز ممکن است دلیل اصلی خرید بیمه اتکائی باشد. یک خسارت فاجعه آمیز ممکن است وجوه یک شرکت را به خطر اندازد.

 

در این مورد یک قرارداد بیمه اتکائی، در حقیقت بیمه کردن یک شرکت بیمه است.^[۳۹]

 

بند پنجم: ایجاد شکلهای جدید عقد بیمه

 

اغلب شرکت‌های بیمه توان مالی کافی و متخصص ورزیده برای ابداع روش های جدید بیمه­ای ندارند ولی در نتیجه ارتباطات اتکایی که بین شرکت‌های بیمه و بیمه گران اتکایی به وجود می‌آید، نه تنها مدارک مربوط به قراردادهایی که حاوی نکات فنی است، بلکه آخرین اطلاعات با ارزش بیمه گری نیز در اختیار آنان قرار ‌می‌گیرد.

 

بند ششم- مساعدت در بیمه گری

 

گذشته از آن که شرکت‌های بیمه خطر را با بیمه گران اتکائی تقسیم می‌کنند، تجربیات خود را نیز در این زمینه مبادله می‌کنند که از با ارزشترین کارکردهای بیمه اتکائی است. بیمه گران اتکایی با انتقال مشاهدات و تجربیات خود از سایر بازارها می‌توانند به توسعه بیمه و بهبود نتایج در هر زمینه ای از قبیل شیوه های فروش بیمه گری، تصفیه خسارت و سازمان و مدیریت کمک نمایند.

 

بیمه گران اتکائی روش های ارتباطی مختلفی از قبیل مبادله بولتن های اطلاعاتی، ملاقات مدیران و متخصصین، برگزاری سمینارها و دوره های آموزشی و کارآموزی را مورد استفاده قرار می‌دهند.^[۴۰]

 

۲-۱-۱۴- مهارت کنترل هیجان

 

هیجانات بخشی از زندگی روزمره ما را تشکیل می‌دهند. واژه هیجان^[۱۱] گویای احساساتی است که هریک از ما می‌تواند با درونگری در وجود خود شناسایی کند یا با برون نگری به دیگران نسبت دهد. ویژگی های هیجان ها از طریق احساس های کم و بیش آشکاری از خوشی یا ناخوشی تعیین می شود. هیجان های خوشایند یا مثبت با وقوع رویدادهای خوشایند یا پیش‌بینی آن ها همراه است. هیجان های نا خوشایند یا منفی با تجربه درد، خطر یا تنبیه ارتباط دارد. برای صحبت کردن از هیجان ها و نیز سهیم کردن اطرافیان در آن یاد می گیریم که هبجان ها را با واژه های خاصی تبیین کنیم. مثل شادی، شعف شادکامی، غم، رنج، گناه، ترس، اضطراب، و خشم( موکلی و دانترز^[۱۲]، ۱۹۹۴ ،ترجمه‌گنجی،۱۳۸۴).

 

یک پاسخ هیجانی متشکل از سه مؤلفه است: رفتاری، خودکار و هورمونی. مؤلفه رفتاری‌ متضمن آن است که آن دسته از حرکات عضلانی است که با موقعیتی که آن ها را بر می انگیزد، تناسب دارد. پاسخ های خودکار موجب تسهیل رفتاری می‌شوند و انرژی بدن را برای حرکت سخت، به سرعت بسیج می‌کنند. پاسخ های هورمونی باعث تقویت پاسخ های خودکار (خودمختار) می‌شوند(کارلسون ^[۱۳]،۲۰۰۱ ، ترجمه ‌پژوهان،۱۳۹۰).

 

بروز هیجان ها دارای دامنه وسیعی است که بر حسب نوع تعبییری که به همراه دارند در شش طبقه اصلی گنجانده شده اند از جمله غم، شادی، ترس، تعجب، خشم و عشق. هر طبقه خود داری یک طیف می‌باشد. یعنی از کمترین احساس و حالت شروع می شود و به بیشترین احساس یا حاات ختم می شود. مثلا” طبقه غم، ممکن است از ناراحتی شود و به افسردگی ختم گردد. بروز هیجان ها با در نظر گرفتن سن، به دو دسته هیجان های اولیه و هیجان های ثانویه تقسیم می‌گردند. هیجان های اولیه، هیجان هایی هستند که طی دو سال اول زندگی ظاهر می‌شوند مانند هیجان های شادی، غم، عصبانیت و ترس. با افزایش سن کودک هیجان ها و احساس ها رشد یافته و هیجان های ثانویه مانند خجالت، حسادت و غرور ظاهر می‌شوند. هیجان های ثانویه را بعضاً هیجانات خود آگاهی هم می‌نامند. دلایل این نام گذاری، احساس نا خوشایندی است که به دنبال تجربه چنین احساسی نسبت به خود داریم. برنامه مهارت های زندگی با پرداختن به مهارت مقابله با هیجان، سعی در آموزش اطلاعات و آگاهی های لازم ‌در مورد احساسات و نحوه کنار آمدن با آن، مخصوصا احساسات قوی و محرک دارد(نیک پرور فرد، ۱۳۹۱).

 

۲-۱-۱۵- مهارت همدلی

 

مهارت همدلی یکی از مهارت‌های مهم و قابل توجه زندگی است که نه کسب آن راحت است و نه اجرای آن، همدلی پایه و اساس ارتباط با دیگران است. همدلی توانایی درک حالت ها، احساسات عاطفی دیگران و برقراری ارتباط فکری و قلبی می‌باشد. همدلی چیزی فراتر از یک ارتباط ظاهری یا زبانی است. یکی از وسایل مهم در هم دلی زبان می‌باشد. همان طور که در حدیثی از امام علی(ع) آمده است: هیچ چیز به اندازه زبان، دل انسان را به طرف خود نمی کشاند. همدلی مهارتی است که اگر به طور درست یاد گرفته شود ورعایت شود می‌تواند پایه و اساسی شود برای ارتباط های مؤثر و سازنده( خیراتی، ۱۳۸۵).

 

۲-۱-۱۵-۱- همدلی چیست؟

 

همدلی مهارتی است که به ما این امکان را می‌دهد که بتوانیم احساس ها و حالت های دیگران را درک کنیم واز سطح خویش فرا تر برویم و دیگران را عمیق تر درک کنیم. همدلی یعنی اینکه با تو پیمان می بندم، خواه با آنچه می گویی موافق باشم یا نه، به حق تو ‌در مورد ابرازش احترام بگذارم وبکوشم تا حقایق را از دیدگاه تو ببینم وآن را درک کنم، تا نقطه نظرهای خود را نیر به طور مؤثر به تو انتقال دهم(دهستانی،۱۳۹۲).

 

۲-۱-۱۵-۲- اجزای همدلی:

 

از نگاه روان شناسان همدلی دارای دو جز است که عبارتند از:

 

الف) شناختی ب) عاطفی

 

اجزای شناختی در همدلی عبارتنداز: توانایی در شناسایی، نام گذاری حالات دیگران و توانایی در حدس زدن دید گاه شخص دیگر.

 

اجزاء عاطفی در همدلی عبارتند از: توانایی در نشان دادن پاسخ عاطفی مناسب به منظور برقراری روابط همدلانه با دیگران، فرد باید بتواند خود را به جای دیگران بگذارد، امور را از دیدگاه آنان ببیند و از خود بپرسد که اگر من به جای او و شرایط او بودم چه احساسی داشتم؟ شرط لازم برای انجام چنین کاری ایجاد همدلی بین افراد و اعتماد متقابل است.

 

به عبارت دیگر اعتماد متقابل هنگامی به وجود می اید که طرفین درگیر، در ارتباط با هم دیگر یک دلی، آسایش و امنیت خاطر داشته باشند(لاکانی،۱۳۸۴).

 

۲-۱-۱۵-۳- توانایی همدلی در افراد

 

افراد مختلف از نظر توانایی و تمایل به هم دلی کردن با یک دیگر متفاوتند. تفاوت موجود در میل به همدلی در افراد مختلف به نحوه ی ترببت کودکان از جانب والدین بستگی دارد. درصد قابل توجه ای از رفتار کودکان از طریق تماشای نحوه ی واکنش نشان دادن اطرافیان در مقابل درماندگی دیگران شکل می‌گیرد.کودکان با تقلید از آن چه که می بینند مجموعه رفتارهایی از تنش های حاکی از همدلی را در خود به وجود می آورند. از جهت دیگر شاهد این واقعیت هستیم که با بزرگتر شدن کودکان و ورود آنان به جامعه توان همدلی در افراد کاهش می‌یابد و این یکی از بزرگترین معضلات جامعه صنعتی است (تیمیان، ۱۳۸۶).

 

۲-۱-۱۵-۴- راه های رسیدن به همدلی

 

هر گاه بتوان چارچوب ذهنی دیگران را شناخته و دانست چه چیزی برایشان اهمیت دارد، می توان با برآوردن انتظاراتشان به سهولت با آنان رابطه گرم و صمیمانه ایجاد کرده و آنان را متاثر از خود کرد. برای شناخت چار چوب ذهنی افراد مختلف اطلاعاتی به دست آورد، از نقاط ضعف، حساسیت ها و نقاط ضعف آگاه شده و سپس مسایل را از دریچه چشم آن ها دید. برای ایجاد ارتباط موفق با یک دیگر باید چار چوب های ذهنی، متقابل و همسان باشند. خواه چار چوب های ذهنی افراد به طور طبیعی به هم نزدیک باشند و خواه به اختیار، آن ها را به هم نزدیک کنند هر چه این تعاون بیشتر شود، ارتباط افراد با یکدیگر موفق تر و توان همدلی کردن آن ها با یکدیگر بالاتر می رود(تیمیان، ۱۳۸۶).

 

۲-۱-۱۶- مهارت مقابله با استرس

 

۲-۱-۱۶-۱- تعریف استرس^[۱۴]

 

استرس عبارت است از واکنش جسمانی، روانی و عاطفی در برابر یک محرک بیرونی که می‌تواند موجب سازگاری فرد با تغییرات شود.

 

استرس یعنی دوباره سازگار شدن فرد با شرایط و موقعیت های جدید. هر جا که تغییری در زندگی روی دهد، ما بایک استرس روبرو هستیم. زیرا شرایط زندگی تغییر کرده وفرد باید دوباره با این شرایط و موقعیت جدید در زندگی خود سازگار شود(نوری،۱۳۸۹).

 

۲-۱-۱۶-۲- انواع استرس از نظر کیفیت:

 

بند دوم ـ عادلانه بودن

 

جـنـگ , آن گـاه کـه رنـگ تـجـاوز بـه خـود گیرد, پدیده اى شر و نامیمون و بـزرگ تـریـن بـلایـى است که جوامع انسانى را تهدید و نابود ‌کرده‌است . بیش تر جـنـگ هـایى که تاکنون در جهان رخ داده است , به ویژه دو جنگ جهانى اول و دوم کـه بیش ترین خسارت جانى و مالى رابه وجود آورده اند, چیزى جز تجاوز و ستمگرى نبوده اند. در این جنگ ها ظهور و تبلور تجاوز در چهره جنگ , بشریت را از جنگ وخونریزى متنفر ساخته است . در این میان , جنگ هایى تنها به عنوان عـامل دفع تجاوز و مقابله با تجاوزگران به وقوع پیوسته است . ازاین رو, داراى قـداسـت و ارزش گشته اند. همین دو چهره جنگ , بحث جنگ تجاوزگرانه یا

 

ستمگرانه و جنگ عادلانه را مطرح ‌کرده‌است . جـنـگ عـادلانه , جنگى است که اولا در مقام دفع تجاوز است و ماهیتى دفاعى دارد و ثـانـیا از هر نوع ستمگرى , به کارگیرى شیوه هاى غیر انسانى , کشتن غیر نـظامیان و شکنجه و آزار اسراى دشمن به دور است . جنگ در اسلام , داراى این دو ویـژگـى اسـت و بـه مـعـناى واقعى کلمه , عادلانه است . به سخن دیگر, دو ویژگى دفاعى بودن و انسانى بودن جنگ در اسلام , از آن جنگى عادلانه ساخته اسـت .اینک به جا است که پیش از تبیین این دو ویژگى , به دو آیه از قرآن کریم اشـاره کـنـیـم کـه از آن ها مى توان استفاده کرد که اسلام جنگ تجاوزگرانه رامردود مى شمارد: ((و قـاتـلـوا فـى سـبـیـل اللّه الـذیـن یـقـاتـلـونـکم و لا تعتدوا ان اللّه لا یحب المعتدین )) ^[۷۱]و در راه خدا, با کسانى که با شما مى جنگند, نبرد کنید و از حد تجاوز نکنید که خدا تجاوزکاران را دوست نمى دارد. در تـفـسـیـر ایـن آیـه دو احتمال مطرح است : احتمال نخست این که منظور از ((الـذیـن یـقاتلونکم )) دشمنانى اند که جنگ را با مسلمانان آغازکرده اند. با این احـتـمال , معناى نهى ((و لا تعتدوا))این است : با کسانى که با شما نمى جنگید. احـتـمـال دوم این است که ((الذین یقاتلونکم ))کسانى اند که در صحنه پیکار با مـسـلـمانان مى جنگند. در این احتمال , نهى ((و لا تعتدوا)) نهى از جنگ با غیر نـظـامـیـان است . ^[۷۲]هر یک از دو احتمال را که برگزینیم , مفاد کلى آیه این است که مسلمانان نباید به جنگ تجاوزگرانه و ستمکارانه دست یازند, هر چند احـتـمـال نخست با ویژگى دفاعى بودن و احتمال دوم با ویژگى انسانى بودن جنگ در اسلام سازگار است . ((یاءیها الذین آمنوا کونوا قوامین للّه شهدآء بالقسط و لا یجرمنکم شنئان قوم على اءلا تعدلوا اعدلوا هو اءقرب للتقوى …)) ^[۷۳]اى کـسـانـى کـه ایـمان آورده اید گواهى دهید. دشمنى با گروهى , شما را به گناه و ترک عدالت نکشاند پیشه کنید که به پرهیزگارى نزدیک تر است . ایـن آیـه هـر چند اختصاص به جنگ ندارد, اما مفید این معنا است که در اسلام , دشمنى مسلمانان با برخى انسان ها به هیچ وجه مجوزستم پیشگى و ترک عدالت نیست و مجاهدان و رزمندگان مسلمان هیچ گاه نباید در برخورد با دشمن از جاده عدالت و انصاف خارج شوند و کردار خویش را به ننگ تجاوز و ستم بیالایند.

 

بند سوم ـ دفاعى بودن

 

ادعـاى دفـاعـى بـودن جنگ در اسلام , در دفاع یا جهاد دفاعى به سهولت قابل هـضـم و مـورد وفـاق همگان است , اما چنین ادعایى درجنگ و جهاد ابتدایى تا انـدازه اى دشـوار و چـه بسا متناقض جلوه کند, زیرا این پرسش پیش مى آید که جـنگ ابتدایى که خود قسیم (همردیف ) جنگ دفاعى است , چگونه ممکن است دفاعى باشد؟

 

بـراى پـاسـخ ‌به این پرسش باید گفت : دفاع در مبحث جهاد, داراى دو مفهوم مـحـدود و گـسـتـرده اسـت . مفهوم محدود آن , به معناى دفاع در برابر تجاوز نـظـامى دشمن است . دفاع ‌به این معنا, همردیف جهاد ابتدایى است , اما مفهوم گـسـترده اش , دفاع در برابر هر گونه تجاوز آجز تجاوز نظامى ـ است که براى

 

دفـع آن بـایـد بـه هـجوم نظامى دست زد. آن جا که گفته اند: ((جهاد, داراى مـاهـیـتـى دفاعى است )) یا((جهاد, در حقیقت دفاع است )), دفاع ‌به این معنا, مـورد نـظر بوده است . معنا و مفاد دفاعى بودن جهاد ابتدایى این است که روح دفاع درپیکر جنگ و جهاد ابتدایى جارى است . به سخن دیگر, در هر موردى که جـهـاد ابـتـدایـى توصیه و واجب شده است , بدون تردید حقى مورد تجاوز قرار گرفته است و چنین جهادى در حقیقت براى دفاع از آن حق است . البته , نوع و گـستره حق یکسان نیست , گاه حق داراى جنبه شخصى و فردى است و گاه داراى جنبه ملى . هر شخص حق دارد از جان و مال خویش و هر ملتى حق دارد از سـرزمـین واستقلال خود به دفاع برخیزد, اما برخى حقوق به یک شخص و یا یک ملت , از آن جهت که شخص و ملتند, اختصاص ندارد, بلکه به همه انسان ها و ملت ها تعلق دارد. از این حقوق به حقوق انسانى یا انسانیت تعبیر مى شود. اکنون سخن در این است که آیا دفاع , تنها در حقوق فردى و ملى مشروع است یا شامل حقوق انسانى نیز مى شود؟ براى یافتن پاسخ ‌این پرسش , پرسشى اساسى تر مـطـرح است و آن این که ملاک مشروعیت و تقدس دفاع چیست ؟ آیا چون یک شخص از جان و مال خویش و یک ملت از سرزمین و استقلال خود دفاع مى کند, آن جـنگ مقدس و مشروع است یا علت قداست و مشروعیت , دفاع ازحق است ؟ بـى تـردیـد, مـلاک تقدس و مشروعیت دفاع , از حق دفاع کردن است و تفاوتى نـیست که حق , از آن یک فرد باشد, به یک ملت تعلق داشته باشد و یا به انسانیت مـربـوط شـود, بـلـکـه بـه اعتقاد استاد شهید مطهرى , دفاع از حقوق انسانى , مـقـدس تـر و ارزشـمـندتراست . ایشان آزادى را یکى از حقوق انسانى مى داند و

 

مذهب و شادکامی

 

آیا آنچنان که فروید ( ۱۹۶۴/۱۹۲۸ ، به نقل از قمرانی ، ۱۳۸۹ ) مطرح کرده بود ، مذهب ( از طریق ایجاد نوروز وسواس ) خورنده شادکامی است یا با شادی همبسته است؟ به طور کلی ، مذهبی بودن فعال با چندین ملاک بهداشت روانی همبسته است . اولا مشخص شده است کسانی که به طور فعال مذهبی هستند ، نسبت به افراد غیر مذهبی ، علاوه بر اینکه کمتر دخانیات استعمال می‌کنند ، مشروبات کمتری می نوشند و حتی از لحاظ جسمی سالم ترند و زندگی طولانی تری دارند . وین هوون (۱۹۹۴) زمینه یابی های انجام شده در سراسر جهان را بررسی کرده و نشان داده است که تاثیر مذهب بر سلامت در زمینه یابی های انجام شده در آمریکا قویتر از زمینه یابی های اروپایی است و اینکه این تاثیر برای افراد مسن تر ، سیاه پوستان ، زنان و پروستان ها بیشتر بوده است . پولنر^[۹۱] ( ۱۹۸۹ به نقل از آرجیل ، ترجمه انارکی و همکاران ، ۱۳۸۲ ) دریافت که حمایت اجتماعی ثابت ، احساس نزدیک بودن به خداوند و داشتن تصویری دوستانه از خداوند با شادی ارتباط دارد . عامل دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشد آن عبارت است از ایمان استوار .

پارک^[۹۲] و همکاران ( ۱۹۹۰ به نقل از آرجیل ، ترجمه انارکی و همکاران ، ۱۳۸۲ ) دریافتند که دانشجویانی که از لحاظ مذهبی درونی در سطح بالایی بودند . سپس از وقایع منفی زندگی ، احساس افسردگی ، اضطراب یا کاهش عزت نفس نمی کردند . کرک پاتریک^[۹۳] ( ۱۹۹۲ به نقل از آرجیل ، ترجمه انارکی و همکاران ، ۱۳۸۲ ) اظهار داشته است که رابطه با خداوند از طریق نیایش ، دعاهای خصوصی و تجارب مذهبی را می توان به همان صورت رابطه با انسان‌ها ، تجربه کرد و به همان مزایای مشابه دست یافت . از میزان دعاهای شخصی به عنوان قوی ترین پیش‌بینی کننده سلامتی نام برده شده است . مایرز (۲۰۰۰) معتقد است ، از آنجا که فرد با ایمان دارای ارتباطات و اعتقادات معنوی کمتر است احساس رها شدگی ، پوچی و تنهایی نمی کند . لذا شادی بیشتری را تجربه می‌کند. لوئیس، مالتبی، و دی^[۹۴] (۲۰۰۵) در تبین کار کردهای مذهبی به مواردی از جمله احساس اتصال با معبودی بسیار قدرتمند و مقدس ، عشق ، برابری و احساس در جمع بودن اشاره می‌کنند . مایرز (۲۰۰۰) در مطالعه ای که در آمریکای شمالی انجام داد بین شادکامی و پرداختن به فعالیت‌های دینی همبستگی متوسط به دست آورده است . کوهن^[۹۵] (۲۰۰۲) طی مطالعه ای ‌به این نتیجه رسید که سازگاری مذهبی ، حمایت اجتماعی ، هویت اجتماعی ، اعمال مذهبی و باورهای مذهبی با شادکامی همبستگی مثبت دارند . برنا و سواری (۱۳۸۷) دریافتند که بین نگرشهای مذهبی ، سلامت روانی ، رضایت از زندگی و عزت نفس با احساس شادکامی در بین دانشجویان همبستگی مثبت معنی داری وجود دارد . آزموده و شهیدی و دانش (۱۳۸۶) طی مطالعه ای دریافتند که افراد دارای جهت گیری‌های مذهبی درونی نسبت به افراد دارای جهت گیری مذهبی بیرونی از سرسختی و شادکامی بیشتری برخوردار بودند . همچنین بین جهت گیری مذهبی درونی و بیرونی و سرسختی و مؤلفه های آن تعهد ، مهارت مبارزه جویی و شادکامی رابطه وجود دارد . صحرائیان ، غلامی و امیدوار (۱۳۹۰) در بررسی خود نشان دادند که بین شادکامی و نگرش مذهبی رابطه معنی داری وجود دارد . هادیانفر (۱۳۸۴) اظهار داشته که اقامه نمازهای واجب پیش‌بینی کننده نیرومندی برای احساس بهزیستی است . همچنین انتخاب همسر مذهبی ، انتخاب دوست مذهبی ، پرداخت وجوهات شرعی و تشویق دیگران به مذهبی بودن و بررسی درباره دین پیش‌بینی کننده های خوبی برای احساس ذهنی بهزیستی هستند . سلیگمن^[۹۶](۲۰۰۲) نیز معتقد است که به سه دلیل در افزایش سطح بهزیستی انسان اهمیت دارد . نخست اینکه مذهب ارائه کننده یک نظام منسجم اعتقادی است که به انسان این امکان را می‌دهد تا برای زندگی به جستجوی معنی بپردازد و برای آینده امید بیابد . دوم اینکه نظام های اعتقادی مذهبی کمک می‌کنند تا فرد دلیل قابل قبول و دست کم آرامش بخشی را برای توجیه ناکامی ها ، شکست ها و مصائب زندگی خود بیابد . سوم اینکه افرادی که واقعا مذهبی هستند و عنصر معنویت در اعتقادات آن ها نیرومند است ، گرایش کمتری نسبت به انحرافات دارند و رفتارهای نیکو و جامعه پسند و انسان دوستانه بیشتری انجام می‌دهند ، ( وست^[۹۷] ؛ ترجمه : شهیدی و شیر افکن ، ۱۳۸۷ ) .

 

پس جای تعجب نیست که میزان شادی گزارش شده توسط افراد مذهبی بیشتر از افراد غیر مذهبی باشد . یکی از اجزای معنویت که در افزایش میزان شادی نقش به سزایی ایفا می‌کند ، بخشایش است که در آموزه های مذهبی نیز به آن توجه ویژه شده است . پژوهش ها نشان می‌دهد که بخشایش ، از خشم که یکی از عوامل عمده در ایجاد ناشادی است پیشگیری می‌کند . اگر به موقع و به طور صحیح انجام شود باعث حل شدن احساساتی مانند درد و سوگ ، شرم و نفرت می شود ، ( وست ؛ ترجمه : شهیدی و شیر افکن ، ۱۳۸۷ ) .

 

فرهنگ و شادکامی:

 

پژوهش ها اخیر اجتماعی بین‌المللی تفاوت های زیادی در متوسط شادمانی و رضایت ملیت های مختلف را نشان داده است . این پژوهش ها عوامل اجتماعی شادمانی ملیت ها را مطرح می‌سازد . به عنوان مثال ، متوسط در آمد ، حقوق اجتماعی و فردی این ها می‌توانند اهمیت علمی بسیار زیادی داشته باشند زیرا می‌توانند ‌در مورد اینکه چطور تمام کشورها می‌توانند شادتر باشند پیشنهادی را ارائه کنند ، ( آرجیل ، ترجمه : انارکی و همکاران ، ۱۳۸۲ ) .

 

لین^[۹۸] ( ۱۹۸۱ ؛ به نقل از آرجیل ، ترجمه : انارکی و همکاران ، ۱۳۸۲ ) ، چندین تئوری ‌در مورد علت تفاوت های فرهنگی در شخصیت را توسط پیش‌بینی کننده های اجتماعی اندازه گیری کرد . او دریافت که روان رنجورخوها که آن ها را به عنوان زمینه عواطف منفی قرار می‌دهیم . در همه کشور های خاورمیانه بیشتر بوده است . که می توان آن را ناشی از تغییر سریع و تخریب راه های سنتی زندگی دانست . روان رنجورخویی در همه کشور های آمریکای لاتین بالاتر بوده است ( بجز برزیل ) که دلیل آن را ناشی از تعارضات و تحولات سیاسی می‌داند و او دریافت که کشور هایی که در جنگ جهانی شکست خوردند در روان رنجورخویی بالا بودند و از سال ۱۹۶۵ آن ها به حد طبیعی برگشتند . برونگرایی که آن ها به عنوان یک وسیله اندازه گیری شادمانی قرار دادند در آمریکا ، استرالیا و کانادا بالا بود برونگراها به احتمال بیشتری مهاجرت می‌کنند و با همدیگر در کشورهای زیادی دیده می‌شوند .

 

ترایندیس^[۹۹] (۲۰۰۰) ، معتقد است که عوامل خاص فرهنگی ، اجتماعی و سیاسی نیز در تعیین شادکامی نقش مهمی بازی می‌کنند . در مطالعه بین فرهنگی همواره بین سلامت ذهنی و زندگی در دموکراسی پایدار و عاری از ستم سیاسی و تعارض نظامی رابطه مثبت به دست آمده است ، ( آرجیل ، ترجمه : انارکی و همکاران ، ۱۳۸۲ ) .

 

داینر و همکاران ( ۱۹۷۵ ؛ به نقل از آرجیل ، ترجمه : انارکی و همکاران ،۱۳۸۲) از اندازه گیری های سنتی فردگرایی استفاده کردند که شامل درجه بندی فردگرایی ، جمع گرایی کشورها توسط ترایندیس بود . آن ها دریافتند که همبستگی با سلامت ذهنی ۷۷/۰ وجود دارد . به طوری که هر دو درآمد و فردیت قویاً باهم همبستگی دارند و احتمالا علت ذهنی سلامت است.