بند دوم- چالش های عقد التأمین در فقه

مانند سایر عقود در فقه امامیه و حقوق اسلامی، بیمه اتکایی نیز از انواع بیمه باید ارکان عقد را به طور صحیح دارا باشد. از جمله قصد و رضای طرفین، که در این عقد بیمه گر اصلی ( تکافل گر ) و بیمه گر اتکایی ( تکافل گر اتکایی ) است. اهلیت این دو که اغلب اشخاص حقوقی بوده نیز مطرح است که اهلیت تمتع و استیفا می‌باشد. تعیین شخص یا کالا یا وسیله ای که قصد بیمه کردن آن را دارند و در بیمه اتکایی مسئولیت بیمه گر اصلی است، از ارکان اساسی می‌باشد و تعیین نوع بیمه یا خطری که موجب خسارتی می‌گردد، مدت زمان قرارداد بیمه و مبلغ بیمه برای جلوگیری از جهل به عوضین، مورد توجه شد.^[۳۷] در میان فقه های صاحب فتوا و نظر در باب پذیرش و عدم پذیرش عقد بیمه به طور کلی سه نظر وجود دارد:

۱- افرادی که در اقلیت بوده و حکم به حرمت عقد بیمه به طور کلی داده‌اند. مخالفین عقد بیمه خود به دو دسته تقسیم می‌شوند ، اول عده ای که با استدلال غیر قابل انطباق بودن بیمه بر عقود معین و عدم توجه به عقود مستحدثه ، عقد بیمه را باطل می دانند . دوم گروهی که عقد مورد پذیرش فقه را محدود به عقود معین نمی کنند اما عقد بیمه را سبب ضمان مالم یجب، جهل به عوضین، تعلیق، غرر، میسر، ربا، صفحی بودن عقد، اکل مال بباطل، استیفای بلاجهت ، بیع کالی به کالی می دانند و برخی ادعای اجماع فقها بر بطلان بیمه را دارند .

گروه دوم که اکثریت می‌باشند و خود به دو نظر تقسیم می‌شوند:

۲- افرادی که حکم به حلیت عقد بیمه به طور کلی داده‌اند .

۳- افرادی که با تفکیک میان انواع عقد بیمه برخی را حرام و برخی را حلال شمرده اند که در میان اعاده التأمین از عقود حلال است. ^[۳۸]

مبحث ششم- کارکردهای عقد بیمه اتکائی

بیمه گر اتکایی از بیمه گران واگذارنده در مقابل زیان‌های سنگینی مالی که ممکن است با وقوع خسارت‌های بزرگ و یا تعداد زیادی خسارت‌های متوسط و کوچک که در یک زمان محدود واقع شوند، حمایت می‌کند و در راستای انجام این عمل از افراد زیر نیز به طور مستقیم حمایت به عمل می‌آید :

ـ از شخص بیمه شده در مقابل تغییرات ناگهانی و نرخ بیمه.

ـ از سهام‌داران شرکت بیمه در مقابل خطر از دست دادن سرمایه خود، از زوایه دیگر بیمه اتکائی بازگشت سرمایه ای ثابت و احتمالاً افزایش یابنده ای را برای سهام‌داران تضمین می‌کند.

ـ از مالیات دهندگان در مواقعی که شرکت بیمه دولتی است.

ـ از پرسنل شرکت‌های بیمه در برابر از دست دادن شغل و ‌تامین‌های اجتماعی.

اما برای پاسخ ‌به این پرسش که چرا که یک شرکت بیمه، خرید یک قرارداد بیمه اتکایی را سودمند می‌داند، دلایل دیگری نیز وجود دارد. کارکردها یا امتیازات بیمه اتکائی شامل موارد زیر است:

بند نخست- تأمین مالی

یک شرکت بیمه ‌در مورد حجم حق بیمه ای که می‌تواند صادر کند محدودیتی دارد که به مقدار مازاد شرکت وابسته است. وقتی که حق بیمه ها پیشاپیش جمع‌ آوری می‌شوند، شرکت باید ذخیره ای برای حق بیمه های عاید نشده ایجاد کند. بیمه اتکائی نیز از طریق کاهش ذخیره حق بیمه­های عاید نشده، شرکت بیمه را قادر می‌کند تا مازاد خود را افزایش دهد. بیمه اتکایی، به ویژه برای یک شرکت بیمه جدید یا در حال رشد و یا حتی شرکت بیمه ای که قصد گسترش فعالیت صدور بیمه نامه در رشته‌های بیمه­ای جدید را دارد، مفید است.

بند دوم: ظرفیت

در واژگان بیمه، ظرفیت به معنی توانایی یک شرکت در بیمه کردن میزان بزرگی از پوشش بیمه ای واحدهای منفرد در معرض خسارت (ظرفیت مورد بزرگ) یا انعقاد قراردادهای متعدد در یک رشته بیمه ای (ظرفیت حق بیمه ای) است. داشتن ظرفیت زیاد، بنابر دلایل بازاریابی ضروری است.

برای یک شرکت بیمه توضیح این مطلب که نمایندگی هایش، با کارگزاران بیمه فعالیت فوق العاده خوبی داشته اند ولی به دلیلی که شرکت به سقف ظرفیت خود رد یک رشته بیمه ای رسیده و لذا آن ها نباید تا پایان سال به فعالیت خود ادامه دهند مشکل است. بیمه اتکایی این امکان را نیز برای شرکت فراهم می آورد تا بتواند خطرهایی بیشتر از آنچه وضعیت سرمایه و مازاد شرکت اجازه می‌دهد و یا خطرهایی که مدیریت شرکت آن ها را بسیار مخاطره انگیز می‌داند، بیمه کند.

بند سوم- تثبیت هزینه های خسارت

یک شرکت بیمه مانند هر بنگاه تجاری دیگر مایل است تا آنجا که ممکن است نتایج مالی خود را در سال‌های مختلف یکسان کند. با وجود این، ممکن است به دلایل متعدد اقتصادی، آب و هوایی یا دلایل دیگر یا به علت کافی نبودن تنوع سازی فعالیت‌های بیمه در یک طبقه فعالیت بیمه ای، نتایج مالی شرکت بیمه در بعضی از رشته ها دچار نوسان شدید شود. بیمه اتکائی یکی از تمهیداتی است که شرکت بیمه می‌تواند نوسانهای سال به سال را در حد خاصی کاهش دهد. بیمه اتکایی را می توان شبیه عملیات بانکی دانست. ‌به این نحو که شرکت بیمه در سالهایی که هزینه های خسارت بسیار زیاد است از بیمه گر اتکائی قرض می‌گیرد و در سالهایی که هزینه های خسارت کم است، بازپرداخت می‌کند.

بند چهارم- حمایت در برابر حوادث فاجعه آمیز

حوادث فاجعه آمیز ناشی از بلایای طبیعی، حوادث صنعتی و یا وقوع بلایایی از این دست، بر روند عادی تجزیه خسارتی شرکت تأثیر زیادی دارد، که همین مطلب نیز ممکن است دلیل اصلی خرید بیمه اتکائی باشد. یک خسارت فاجعه آمیز ممکن است وجوه یک شرکت را به خطر اندازد.

در این مورد یک قرارداد بیمه اتکائی، در حقیقت بیمه کردن یک شرکت بیمه است.^[۳۹]

بند پنجم: ایجاد شکلهای جدید عقد بیمه

اغلب شرکت‌های بیمه توان مالی کافی و متخصص ورزیده برای ابداع روش های جدید بیمه­ای ندارند ولی در نتیجه ارتباطات اتکایی که بین شرکت‌های بیمه و بیمه گران اتکایی به وجود می‌آید، نه تنها مدارک مربوط به قراردادهایی که حاوی نکات فنی است، بلکه آخرین اطلاعات با ارزش بیمه گری نیز در اختیار آنان قرار ‌می‌گیرد.

بند ششم- مساعدت در بیمه گری

گذشته از آن که شرکت‌های بیمه خطر را با بیمه گران اتکائی تقسیم می‌کنند، تجربیات خود را نیز در این زمینه مبادله می‌کنند که از با ارزشترین کارکردهای بیمه اتکائی است. بیمه گران اتکایی با انتقال مشاهدات و تجربیات خود از سایر بازارها می‌توانند به توسعه بیمه و بهبود نتایج در هر زمینه ای از قبیل شیوه های فروش بیمه گری، تصفیه خسارت و سازمان و مدیریت کمک نمایند.

بیمه گران اتکائی روش های ارتباطی مختلفی از قبیل مبادله بولتن های اطلاعاتی، ملاقات مدیران و متخصصین، برگزاری سمینارها و دوره های آموزشی و کارآموزی را مورد استفاده قرار می‌دهند.^[۴۰]