دلایل استفاده از چندرسانه ای در آموزش… 31

 

کلیات طراحی در چندرسانه ای های آموزشی.. 32

 

یادگیری چندرسانه ای.. 32

 

نظریه شناختی یادگیری چندرسانه ا ی.. 32

 

فرضیه های اساسی درباره ی نظریه شناختی یادگیری چندرسانه ای.. 34

 

فرایندهای شناختی در یادگیری چندرسانه ای.. 35

 

اصول طراحی یادگیری چند رسانه ا ی.. 36

 

توصیه هایی برای بکارگیری اصول چندرسانه ای.. 45

 

عامل آموزشی متحرک.. 48

 

نکات طراحی عوامل آموزشی.. 48

 

تاریخچه عوامل آموزشی.. 51

 

انواع عوامل آموزشی.. 52

 

انواع نقشهای عوامل آموزشی.. 53

 

مثالهایی از عوامل آموزشی مطرح در دنیا 54

 

شرایط استفاده از عامل آموزشی.. 56

 

سطوح طراحی عامل آموزشی متحرک.. 60

 

انگیزش… 63

 

تعریف انگیزش… 63

 

چشم انداز ها به انگیزش… 65

 

عوامل تشکیل دهنده ی انگیزش… 69

 

اصول اولیه ی انگیزه برای یادگیری.. 69

 

طبقه بندی انگیزه ها 70

 

اهمیت انگیزه در یادگیری.. 70

 

ب) مروری بر پژوهش های انجام شده 68

 

پژوهشهای انجام شده در ایران. 71

 

پژوهشهای انجام شده در سایر کشورها 75

 

فصل سوم:روش تحقیق. 81

 

مقدمه. 82

 

روش پژوهش… 82

 

طرح پژوهش… 82

 

جامعه آماری.. 83

 

نمونه آماری و روش نمونه گیری.. 83

 

ابزار پژوهش… 84

 

روش اجرای پژوهش… 86

 

روش تحلیل  یافته ها 88

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها. 89

 

فصل پنجم:نتیجه گیری ،بحث و پیشنهادها.. 111

 

یافته‌ها ی پژوهش… 113

 

پیشنهادها 118

 

محدودیت‌ها و مشکلات پژوهش… 120

 

منابع. 121

 

پیوست.. 132

 

 

 

فهرست  شکل ها ،جداول و نمودارها

 

شکل1-2 عناصر نظام چند رسانه ای …………………………………………………………………………………………………..25

 

شکل 2-2نظریه شناختی یادگیری چند رسانه ای………………………………………………………………………………….33

 

شکل 3-2 ارائه دهنده برخی از نقش های عوامل آموزشی…………………………………………………………………….53

 

شکل 4-2 لائور ا عامل آموزشی متحرک……………………………………………………………………………………………..54 

 

شکل 5-2 مایک……………………………………………………………………………………………………………………………….54

 

شکل6-2 کاسمو………………………………………………………………………………………………………………………………55

 

شکل7-2پت……………………………………………………………………………………………………………………………………55

 

شکل 8-2 ادل………………………………………………………………………………………………………………………………….55

 

شکل 9-2 شرایط استفاده از عامل آموزشی………………………………………………………………………………………….57

 

شکل 10-2 مدل سطوح طراحی عامل آموزشی……………………………………………………………………………………58

 

جدول 1-2 نقش های عامل آموزشی متحرک………………………………………………………………………………………60

 

جدول1-4 جدول فراوانی………………………………………………………………………………………………………………….90

 

جدول 2-4 آزمون کالمگروف اسمیرنف برای بررسی نرمال بودن متغیر وابسته………………………………………..91

 

جدول3-4 آزمون لوین برای بررسی همسانی خطای واریانس………………………………………………………………..92

 

جدول 4-4 آزمون تحلیل واریانس برای بررسی ضرایب رگرسیون در دو گروه………………………………………..92

 

جدول5-4  نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش آزمون………………………………93

 

 

جدول6-4 آزمون تی مستقل……………………………………………………………………………………………….94

 

جدول 7-4 میانگین وانحراف استاندارد متغیرها در دوگروه…………………………………………………………………..94

 

جدول 8-4  آزمون تحلیل واریانس برای بررسی ضرایب رگرسیون در دو گروه……………………………………….95

 

جدول 9-4 آزمون F لوین برای بررسی همگنی واریانس ها در دو گروه…………………………………………………96

 

جدول 10-4 آزمون کالمگروف اسمیرنف برای بررسی نرمال بودن متغیر وابسته………………………………………96

 

جدول11-4  نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش آزمون…………………………….97

 

جدول12-4  میانگین وانحراف استاندارد متغیرها در دوگروه…………………………………………………………………97

 

جدول 13-4  آزمون تحلیل واریانس برای بررسی ضرایب رگرسیون در دو گروه…………………………………..100

 

جدول 14-4 آزمون F لوین برای بررسی همگنی واریانس ها در دو گروه……………………………………………..101

 

جدول15-4 نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش آزمون……………………………101

 

جدول 16-4- آزمون تحلیل واریانس برای بررسی ضرایب رگرسیون در دو گروه………………………………….102

 

جدول 17-4 آزمون F لوین برای بررسی همگنی واریانس ها در دو گروه……………………………………….102

 

جدول18-4-  نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش آزمون………………………..103

 

جدول19-4 نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش آزمون……………………………103

 

جدول 20-4 آزمون F لوین برای بررسی همگنی واریانس ها در دو گروه……………………………………………..104

 

جدول21-4  نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش آزمون………………………….104

 

جدول22-4 نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش آزمون……………………………105

 

جدول 23-4 آزمون F لوین برای بررسی همگنی واریانس ها در دو گروه…………………………………………….105

 

جدول24-4 نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش آزمون……………………………106

 

جدول25-4  نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش آزمون………………………….106

 

جدول 26-4 آزمون F لوین برای بررسی همگنی واریانس ها در دو گروه……………………………………………..107

 

جدول27-4 نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش آزمون………………………….107

 

جدول 28-4 آزمون تحلیل واریانس برای بررسی ضرایب رگرسیون در دو گروه……………………………………108

 

جدول 29-4 آزمون F لوین برای بررسی همگنی واریانس ها در دو گروه……………………………………………..108

 

جدول30-4  نتایج تحلیل کوواریانس بین پس آزمون دو گروه با حذف اثر پیش­آزمون……………………………109

 

 

 

 

 

چکیده

 

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیروجود عامل آموزشی متحرک در چند­رسانه­ای­ها بر یادگیری، یادداری و انگیزه یادگیری دانش­آموزان در درس جغرافیا صورت گرفته­است. برای انجام پژوهش از میان جامعه آماری پژوهش که کلیه دانش­آموزان دختر سال سوم راهنمایی منطقه 4 ناحیه 6 شهر تهران بودند با توجه به محدودیت امکانات و عدم­دسترسی برخی از مدارس به تجهیزات رایانه­ای، با بررسی مدارس منطقه4 مدرسه­ی راهنمایی نبوت به عنوان نمونه در دسترس انتخاب شد. حجم نمونه مورد نظر 60 نفر بود که این نمونه شامل دو کلاس 30 نفری می­شد که به تصادف از میان 7 کلاس موجود انتخاب شدند و هر کلاس به طور تصادفی در معرض آموزش قرار گرفتند.

 

قبل از اجرای آموزش بر رو ی دانش­آموزان هر دو گروه، دو پیش آزمون مربوط به محتوای آموزشی و انگیزه یادگیری اجرا شد.به منظور ارائه آموزش گروه 1 ازطریق چندرسانه­ای­های بدون عامل آموزشی و گروه2 ازطریق چند­رسانه­ای مبتنی بر عامل آموزشی محقق ساخته،آموزش دیدند. در هر دو گروه محتوای درس یکسان بود. در این پژوهش از آزمون­های یادگیری محقق ساخته، آزمون یادداری موازی با آزمون یادگیری و آزمون انگیزه یادگیری درس جغرافیا، بعد از مناسب بودن روایی و اعتبار آزمون، استفاده شد. در تجزیه و تحلیل داده­ها از شاخص­های آماری توصیفی(میانگین، انحراف استاندارد، انحراف معیار)و استنباطی از جمله کواریانس استفاده شد و با استفاده از نرم­افزار  spss مورد محاسبه قرار گرفت. نتایج نشان داد که، استفاده از عامل­آموزشی در چندرسانه­ای به طور کلی باعث افزایش انگیزه یادگیری می­شود. گروه دارای عامل آموزشی متحرک در چندرسانه­ای نسبت به گروه کنترل دارای میانگین یادگیری بالاتری بوده­اند و بین نمرات یادداری دو گروه تفاوت معنی داری وجود دارد. 

 

واژگان کلیدی:

 

 یادگیری الکترونیکی، چند­رسانه­ای، چند­رسانه­ای آموزشی، عامل آموزشی متحرک، یادگیری، یادداری، انگیزه­ی یادگیری.

 

مقدمه

 

ما ابزارهایمان را می­سازیم و پس از آن، این ابزارها هستند که ما را می­سازند(گریسون، آندرسون،ترجمه زارعی و موحد ،1384ص9  )

 

مشخصات دنیای کنونی دگرگونیهای سریعی است که در زمینه­های مختلف علمی و صنعتی صورت می­گیرد.آموزش و پرورش نیز، که از مهمترین حوزه­های یادگیری بشری است امروزه با ورود فناوری­های نوین، از این تحولات مستثنی نیست، چرا که آموزش از اساسی ترین نیازها در این تحولات است.

 

آموزش بر پایه ارتباط امکان پذیر است. در واقع ارتباط محور اصلی و اساسی تمامی تعاملات آموزشی است.از آنجا که شکل­گیری ارتباط بدون حضور رسانه ممکن نیست، بنابراین حضور رسانه برای آموزش ضروریی است. آموزشی که توامان از متن و تصویر و صدا و انیمیشن در راستای یادگیری استفاده می­کند در حوزه چند­رسانه­ای­ها قرار می­گیرد.

 

در واقع فناوری­های چند­رسانه­ای، یکی از دستاورد­های نوین می­باشند که به گسترش دانش در عرصه اطلاعات کمک فراوانی کرده­اند و در این زمینه توانسته­اند علاوه بر عرصه تبلیغات و ارتباطات جمعی و اطلاعاتی در عرصه تعلیم و تربیت  نیز موثر واقع شود .

 

 در این راستا باید معیارها و اصول طراحی و تولید چندرسانه­ای به خوبی رعایت شود، تا بتوان دانش­آموزان را هر چه بهتر از مزایا و محاسن این دستاورد بهرمند ساخت تا دانش آموزان با انگیزه و علاقه بیشتری به یادگیری مباحث و اصول درسی بپردازد و بدین وسیله یادگیری معنادار در پیروی از یادگیری اثر بخش بدست آید.

 

نظر به اینکه در کشورهای امروزی و از آن جمله در ایران تولید چند­رسانه­ای آموزشی از رشد به خصوصی بر­خوردار است و استفاده از چند­رسانه­ای­ها در پایه های مختلف  تحصیلی در حال گسترش است غنی­تر کردن  آنها در راستای یادگیری قابل توجه است و در این زمینه عامل آموزشی متحرک یک شخصیت واقعیت گونه­ای است که برای تسهیل و افزایش یادگیری طراحی شده و در نرم افزارهای آموزشی حاوی برنامه­ی آموزشی یا مهارت آموزشی به کار می­رود.

 

مع­ذالک، یکی از قلمروهای جدید در زمینه چند­رسانه­ای­های آموزشی وجود شخصیت و عامل آموزشی به عنوان راهنما در سر­تاسر محیط یادگیری چند­رسانه­ای است که اخیراً علاقه به استفاده از این عامل آموزشی رو به افزایش است .

 

 این پژوهش به منظور بررسی تاثیر عامل­آموزشی­متحرک در چند­رسانه­ای بر یادگیری، یادداری و انگیزه یادگیری در درس جغرافیا سال سوم راهنمایی صورت گرفت.

 

بیان مسأله

 

مطالعات بیانگر آن است که استفاده از فناوری­های نوین در آموزش سنتی، به افزایش اثر بخشی یادگیری می­انجامد (دامنز ،2003به نقل از زمانی ،عابدی و سعیدی ص4).

 

در حال حاضر ایجاد و خلق یک تجربه یادگیری الکترونیکی منوط به وجود تعهد عمیق نسبت به شناخت ویژگی­های متفاوت این رسانه و راه­هایی است که به واسطه­ی آن بتوان این رسانه را به بهترین وجه در جهت انتقال یادگیری مورد استفاده قرار داد. در واقع این یادگیری در محیط شبکه و اینترنت به وقوع می­پیوندد و مجموعه­ای از فناوری­های چند­رسانه­ای در ایجاد آن به کار می­روند (گریسون، آندرسون ترجمه زارعی و موحد، 1384).

 

   در یادگیری مبتنی بر رایانه، کاربر با داشتن اطلاعات مقدماتی و یا دریافت آن از سوی رایانه از طریق آزمایش و خطا، حل مساله، بینش و بصیرت و فعالیت­های خلاقانه به کسب تجارب جدید و سطوح بالاتری از یادگیری نائل می­آید. نرم افزارهای آموزشی مربوط به نقاشی، متحرک سازی، طراحی مهندسی و صنعتی، بازی­های آموزشی و برنامه­های مرسوم به شبیه­سازی از این جمله­اند (امیر تیموری، 1386).

 

   یادگیری الکترونیکی از ظرفیت فوق­العاده­ای در جهت توسعه­ی افق آموزشی برخوردار است و در این راستا باید به غنی­تر کردن حوزه چند­رسانه­ای­ها اقدام کرد. عامل آموزشی متحرک به عنوان موضوعی نوظهور در این عرصه مطرح است.

 

 عامل­های آموزشی متحرک  دارای نیروی بالقوه­ عظیمی در حمایت از یادگیری هستند چرا که قابلیت­های شبیه سازی یک محیط یادگیری، کلاس واقعی دارا باشند (وو[1]، 2009 ص202).

 

  یافته­ها­ی پژوهش­ها نشان می­دهد، چون عامل آموزشی متحرک به عنوان اعضای اجتماعی مشابه به انسانها در­نظر گرفته می­شود، آنها با یادگیرندگان در محیط­هایی که نیاز به ارتباطات و تعاملات موثراست در تعامل­اند. بنابراین عامل­آموزشی­متحرک نتایج قطعی­تری در افزایش­ یادگیری گروهی تولید می­کند(وو، 2009 ص203 )

 

در واقع عامل­های آموزشی، کاراکتر­های واقعی­اند که به عنوان ارائه دهنده در صفحه نمایش ظاهر می­شوند و راهنمای کاربر در سرتا­سر محیط یادگیری چند­رسانه­ای­اند(کلربوت و هیدیک[2]201 ، ص28).

 

استفاده از یک عامل­آموزشی­متحرک برای ارائه آموزش شبیه به تدریس معلم درکلاس درس است اما یک عامل آموزشی متحرک، مشابه یک معلم واقعی نیست، ونمی­تواند به تنهایی وجود داشته باشد، بنابراین نیازاست که در یک سیستم یادگیری واقع شده تا آن، پشتیبانی را برای راه­اندازی آموزشی فراهم کند(وو،2009 ، ص204).

 

حال این سوال مطرح است که آیا وجود عوامل آموزشی در محیط های چند­رسانه­ای، مفید است؟

 

“تحقیقات نشان می دهد که عوامل آموزشی دارای توانایی برای نمایش بسیاری از نقش­ها درمحیط یادگیری چند­رسانه­ای هستند مانند شرح­دادن، چارچوب­بندی، مربی­گری، مدل­سازی، تست­سازی. با این حال عوامل آموزشی اغلب نقش یک آموزش­دهنده یا یک مربی را دارند” ( اسچرودر و ادیسوپ[3]2012ص43).

 

از سویی پژوهش دانسورث و اتیکسون[4] با عنوان” یادگیری علوم از طریق چند­رسانه­ای ” بیانگر آن است که دانش آموز در محیط یادگیری مبتنی بر رایانه  زمانی مطالب را بهتر یاد می­گیرد که در آن همراه متون ارائه شده بر روی صفحه نمایشگرتصویر نیز وجود داشته باشد. علاوه بر این، تلفیق نقالی با حضورتصویری ازیک عامل آموزشی متحرک نیز ممکن است دانش­آموزان را بیشتر از زمانی که روایت یا متن به تنهایی بر روی صفحه نمایشگر ظاهر می­شود به پردازش عمیق اطلاعات تشویق کند.

 

” استفاده از عوامل آموزشی در محیط یادگیری چند­رسانه­ای منجر به پذیرش بیشتر یادگیرندگان می­شود چرا که تعاملات انسانی چهره به­چهره را شبیه­سازی می­کند” (قره باغی،1389،ص53).

 

امروزه عامل متحرک آموزشی برای گسترش یک سیستم آموزش هوشمند در­نظر گرفته می­شود (اسچرودر و ادیسوپ، 2012)یافته­ها بیانگر آن است که وجود احساسات عامل آموزشی متحرک می­تواند قابل استفاده در بهینه سازی انگیزه و یادگیری دانش­آموزان باشد(کیم ،بیلور، شن و پالس[5]2007).

 

” تحقیقات در مورد استفاده از ابزار یادگیری چند­رسانه­ای، گذشته­ای بیش­از بیست سال دارد. دو مورداز این ابزارها عبارتند­از: تدریس­خصوصی­سیستم­های هوشمند و عوامل آموزشی “( اسچرودر و ادیسوپ2012ص43).

 

در حالی که، مقدار قابل توجهی از زمان و منابع به طراحی و پیاده­­سازی عامل آموزشی در داخل محیط یادگیری سپری می­شود، پیشرفت­های اخیر در فن­آوری سیستم­های مبتنی بر رایانه استفاده از عامل آموزشی را برای مربیان قابل دسترس­تر و مقرون به صرفه­ترکرده است.

 

ما امیدواریم ظرفیت طراحی و تولید چندرسانه­ای­ها، مواد آموزشی و ابزارهایی که به وسیله رایانه­ها هدایت می­شوند توسعه یابد و به­این وسیله مجموعه فرایند­های آموزشی نیز بهبود پیدا کند. به این دلیل در این پژوهش به بررسی تاثیر عامل آموزشی در چند­رسانه­ای بر یادگیری، یادداری و انگیزه یادگیری پرداخته می­شود.

 

اهمیت و ضرورت پژوهش

 

رایانه به شیوه­های مختلفی در آموزش بهره­برداری می­شود. آموزش به کمک رایانه، آموزش با  مدیریت رایانه و آموزش متکی بر رایانه نمونه­هایی از کاربرد رایانه در فرایند یاددهی – یادگیری به شمار می­روند(نوروزی، رضوی،1392).

 

درنظام آموزشی متکی بر رایانه  از رایانه برای ارائه آموزش استفاده می شود. طراحی پیام های آموزشی در نظام رایانه از تنوع بالایی برخوردار است. معلم خصوصی هوشمند، تکرار و تمرین،و شبیه سازی نمونه هایی است که نظام  متکی بر رایانه به نمایش می گذارد.

 

امروزه به اثر پیشرفت­های پر شتاب فناوری جدید رایانه ای و جذابیت­های  منحصر به فرد رایانه برای کلیه افراد و به طورخاص نوجوانان طراحی و تولید محیط های یادگیری چند­رسانه­ای پذیرش و مقبولیت پیدا کرده است .

 

  در واقع لازمه گسترش تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در آموزش استفاده از چند رسانه ای های آموزشی و سیستم های چند رسانه ای است و البته تنها دسترسی به کامپیوتر و چند رسانه ای ها در مدارس برای یادگیری موثر دانش­آموزان کافی نیست بلکه باید در این زمینه ها، منابع فعالیت­های یادگیری دانش­آموزان به گونه­ای حرفه­ای طراحی و تولید شده تا اثر بخشی لازم را ایجاد کند .

 

اگر آموزش را به عنوان یکی از مهمترین ارکان توسعه کشور در همه ی زمینه­ها بدانیم پس در این صورت می­توانیم به نقش پر اهمیت چند­رسانه­ای­هادر پیشبرد اهداف توسعه پی ببریم.

 

می­توان گفت ورود چند­رسانه­ای­ها  در آموزش و پرورش انقلابی را در زمینه تدریس و عملکرد تحصیلی دانش­آموزان ایجاد کرده است. مطالعات حاکی از آن است که اگر چند­رسانه­ای ها آموزشی تحت یکسری از اصول و استاندارهای علمی طراحی و تولید شوند می­توانند به عنوان یک ماده آموزشی تاثیر گذار نیاز­های یادگیری دانش آموزان را برطرف سازند .

 

چند­رسانه­ای­ها با فراهم کردن محیط غنی و سر­شار از محرک­های متنوع و گوناگون و برقراری تعامل و ارتباط با دانش­آموز می­تواند به یادگیری موثر­تر و عمیق­تر و حل مساله بینجامد.

 

علت اینکه چند­رسانه­ای­ها یادگیری را افزایش می­دهند آن است که افراد تنها 20 درصد آنچه را که می­بینند و 30 درصد آنچه را که می­شنوند و 50 درصد آنچه را که می­بینند و می­شنوند یاد می­گیرند، حال انکه اگر آنچه را که می­بینند و می­شنوند همزمان انجام دهند یادگیری آنان به 80 درصد افزایش می­یابد .چند­رسانه­ای­ها با فراهم کردن تجارب پویا باعث افزایش سرعت یادگیری مهارت­های پایه می­گردند(رضوی،1383) و البته وو[6]  نیز در مقاله طراحی محیط­های یادگیری چند­رسانه­ای با استفاده از عوامل آموزشی : عوامل و مسائل در سال2009به این امر اذعان داشته است .

 

  در واقع چند­رسانه­ای های آموزشی از جمله نظام­های رسانه­ای هستند که با توجه به ماهیت چند حسی­شان می­توانند به راحتی با انواع سبک­های یادگیری سازگار شوند و با شکل­های گوناگون تعامل یادگیری آسان و پایدار را فراهم کنند (شارپ،ترجمه بارزنجانی ،1378).

 

“مهمترین مزیت چند­رسانه­ای نسبت به اشکال دیگرآموزش، انعطاف پذیری درعرصه اطلاعات و دستیابی سریع آن در فراهم کردن بازخورد است و هدف از به کارگیری چند­رسانه­ای این است که به یادگیری یادگیرندگان کمک کند و سواد آنان را بالا ببرد “( رضوی،1390ص284).

 

یکی از قلمروهای جدید پژوهشی در حوزه­ی چند­رسانه­ای­های آموزشی، پژوهش درباره اثرات مفید وجود عامل آموزشی متحرک بر روی صفحه  نمایش­گر است .

 

  در این راستا می­توان با استفاده از عامل آموزشی متحرک به افزایش علاقه و انگیزه یادگیری هر چه بهتر مباحث درسی برای کاربران پرداخت .

 

از سویی اهمیت درس جغرافیا سال سوم راهنمایی موجب آن می­شود که در راستای رسیدن به اهداف این کتاب و دستیابی به هدف والای آموزش کوشا بوده و فناوری های روز تکنولوژی آموزشی را به­کار ببریم .

 

اهداف پژوهش

 

هدف کلی

 

تاثیر عامل آموزشی متحرک در چند­رسانه­ای بر یادگیری، یادداری و انگیزه یادگیری دانش­آموزان

 

اهداف جزئی

 

طراحی و تولید چند­رسانه­ای آموزشی  با به کارگیری عامل آموزشی متحرک

 

تاثیر عامل آموزشی متحرک در چند­رسانه­ای­ها بر یادگیری

 

تاثیر عامل آموزشی متحرک در چند­رسانه­ای­ها بر یادداری

 

تاثیر عامل آموزشی متحرک در چندرسانه­ای­ها بر انگیزه یادگیری

 

تاثیر عامل آموزشی متحرک در چند­رسانه­ای ­ها بر خود کارامدی.

 

 

و در آخر از کلیه عزیزانی که در به ثمر رسیدن این رساله مرا یاری نموده اند در حد کمال تشکر و قدر دانی می نمایم.

 

سید امیر معزز قره باغ

 

مهر 1392

 

 

 

 

 

چکیده

 

طبق مفهوم سودمندى تصمیم ارائه کیفیت سود مورد علاقه کسانى است که از گزارش هاى مالى براى تصمیم گیرى هاى سرمایه استفاده مى کنند. و در این راستا موضوع هزینه سرمایه یکی از مهمترین ابعاد شرکت می باشد که در تحقیقات اخیر مورد تاکید قرار گرفته است. هدف این پژوهش بررسی اثر مستقیم و غیرمستقیم(باحضور متغیر میانجی عدم تقارن اطلاعاتی) کیفیت سود بر هزینه سرمایه است. تحقیق حاضر از لحاظ هدف کاربردی بوده و از بعد روش شناسی از نوع تحقیقات همبستگی می باشد. جامعه آماری تحقیق، شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تهران  طی سال های 1386- 1390 می باشد که با روش حذف سیستماتیک، 119 شرکت در نمونه آماری این تحقیق قرار گرفته اند. در این پژوهش کیفیت سود بر اساس مدل تعدیل شده دچو و دیچو(2002)، عدم تقارن اطلاعاتی بوسیله شکاف نسبی قیمت های پیشنهادی خرید و فروش و نیز هزینه سرمایه از طریق تقسیم سود خالص به ارزش بازار حقوق صاحبان سهام محاسبه می شود.

 

 برای آزمون فرضیه­ها از مدل رگرسیون چند متغیره بر اساس داده های تلفیقی استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بین کیفیت سود و هزینه سرمایه رابطه منفی وجود دارد. ولی بین کیفیت سود و عدم تقارن اطلاعاتی رابطه ای مشاهده نگردید. از طرف دیگر  بین عدم تقارن اطلاعاتی و هزینه سرمایه  نیز رابطه ای مشاهده نشد. و در نهایت نقش عدم تقارن اطلاعاتی به عنوان متغیر میانجی در رابطه بین کیفیت سود و هزینه سرمایه، بر اساس نتایج حاصل از رگرسیون چند متغیره  مورد تایید قرار نگرفت.

 

واژگان کلیدی: کیفیت سود، عدم تقارن اطلاعاتی، هزینه سرمایه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                صفحه

 

فصل اول: کلیات پژوهش…. 1

 

1-1. مقدمه. 2

 

1-2. بیان مساله. 2

 

1-3. اهمیت پژوهش…. 5

 

1-4. فرضیه های تحقیق.. 7

 

1-4-1. فرضیه  اول. 7

 

1-4-2. فرضیه دوم. 8

 

1-4-3. فرضیه سوم. 9

 

1-4-4. فرضیه چهارم. 9

 

1-5.تبیین متغیرهای تحقیق.. 10

 

1-6.جامعه و نمونه آماری.. 11

 

1-7.روش تحقیق و ابزار گرداوری داده ها 11

 

1-8.روش تجزیه و تحلیل داده ها 12

 

1-9.تعریف واژگان تخصصی.. 12

 

1-10.اهداف تحقیق.. 13

 

1-11.ساختار کلی تحقیق.. 13

 

1-12.خلاصه فصل.. 14

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه پژوهش…. 15

 

2-1. مقدمه. 16

 

2-2. کیفیت سود. 17

 

2-2-1. مفهوم کیفیت سود. 17

 

2-2-2. اهمیت ارزیابی کیفیت سود. 19

 

2-2-3. معیارهای اندازه گیری کیفیت سود. 20

 

2-2-4.  عناصر کیفیت سود. 28

 

2-2-5.  مدل هاى اندازه گیرى کیفیت سود. 31

 

2-2-6.  پیامدهاى اقتصادى کیفیت سود. 37

 

2-3.  هزینه سرمایه. 38

 

2-3-1.  مفهوم هزینه سرمایه. 38

 

2-3-2.  اهمیت هزینه سرمایه. 39

 

2-3-3. اجزای تشکیل دهنده هزینه سرمایه. 39

 

2-3-4.  میانگین موزون هزینه سرمایه. 41

 

2-3-5.  مدلهای هزینه سرمایه. 41

 

2-3-6.  ساختار سرمایه. 43

 

2-3-7.  نظریه‌های ساختار سرمایه. 47

 

2-4. ارتباط کیفیت سود با هزینه سرمایه. 50

 

 

2-5.عدم تقارن اطلاعاتی.. 50

 

2-5-1.  مفهوم عدم تقارن اطلاعاتی و اهمیت ان. 50

 

2-5-2.  اهمیت اطلاعات در بازار سهام. 55

 

2-5-3.  عدم تقارن اطلاعاتی و کیفیت افشای اطلاعات… 56

 

2-5-4.  عدم تقارن اطلاعات، نقد شوندگی، و اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام. 58

 

2-5-5.  عوامل موثر بر عدم تقارن اطلاعاتی.. 60

 

2-6.  ارتباطات بین کیفیت سود، عدم تقارن اطلاعات و هزینه سرمایه. 63

 

2-7.  پیشینه تحقیق.. 65

 

2-7-1. تحقیقات خارجی.. 65

 

2-7-2.  تحقیقات داخلی.. 70

 

2-8. خلاصه فصل.. 74

 

فصل سوم: روش پژوهش…. 75

 

3-1. مقدمه. 76

 

3-2. روش انجام پژوهش و روش گردآوری داده‌ها 76

 

3-3. جامعه و نمونه آماری.. 77

 

3-4. روش تجزیه و تحلیل دادهها و آزمون فرضیهها 78

 

3-4-1. ضریب تعیین و ضریب تعیین تصحیح شده. 79

 

3-4-2. ضریب همبستگی.. 80

 

3-4-3. آزمون معنادار بودن در الگوی رگرسیون. 80

 

3-4-4. تعیین صحت مدل رگرسیون و بررسی تاثیر مدل ارائه شده. 82

 

3-5.  بررسی نرمال یا غیر نرمال بودن داده های تحقیق.. 82

 

3-6.مدل های رگرسیونی داده های تلفیقی.. 82

 

3-6-1.انتخاب نوع مدل. 83

 

3-6-2.آزمون مانایی متغیرهای پژوهش…. 83

 

3-6-3.آزمون ناهمسانی واریانس…. 84

 

3-6-4.آزمون خودهمبستگی.. 84

 

3-7.  فرضیههای پژوهش…. 84

 

3-7-1. فرضیه  اول. 85

 

3-7-2. فرضیه  دوم. 86

 

3-7-3. فرضیه  سوم. 86

 

3-7-4. فرضیه چهارم. 87

 

3-8 .  مراحل بررسی وجود تاثیر میانجی.. 87

 

3-8. تعریف عملیاتی متغیرهای پژوهش…. 90

 

3-8-1. اندازه گیری کیفیت سود. 90

 

3-8-2.  اندازه گیری عدم تقارن اطلاعاتی.. 92

 

3-8-3. هزینه سرمایه(CofE) 92

 

3- 9. مدل های مورد استفاده برای آزمون فرضیه ها 93

 

3-10.خلاصه فصل.. 94

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده-های پژوهش…. 95

 

4-1. مقدمه. 96

 

4-2. یافته های توصیفی.. 97

 

4-3. همبستگی بین متغیرهای پژوهش…. 99

 

4-4. بررسی مانایی متغیرهای پژوهش…. 101

 

4-5. آزمون فرضیه های پژوهش: 101

 

4-5-1. انتخاب الگوی مناسب برای مدل رگرسیون: 101

 

4-5-2. آزمون فرضیه ها 103

 

4-6.خلاصه نتایج آزمون فرضیه ها 111

 

4-7.خلاصه فصل.. 112

 

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادهای پژوهش…. 114

 

5-1. مقدمه. 115

 

5-2.  تفسیر نتایج آزمون فرضیه‏ها 115

 

5-2-1. تفسیر نتایج آزمون فرضیه  اول : 115

 

5-2-2. تفسیر نتایج آزمون فرضیه  دوم : 117

 

5-2-3. تفسیر نتایج آزمون فرضیه  سوم: 118

 

5-2-4. تفسیر نتایج آزمون فرضیه چهارم: 119

 

5-3. نتیجه گیری کلی.. 120

 

5-4. پیشنهادات پژوهش…. 121

 

5-4-1. پیشنهادهایی مبتنی بر نتایج پژوهش…. 121

 

5-4-2. پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی.. 122

 

5-5. محدودیت های انجام پژوهش…. 122

 

5-5-1. محدودیت های مربوط به انجام تحقیق.. 123

 

5-5-2. محدودیت های مربوط به تعمیم یافته ها 123

 

5-6. خلاصه فصل.. 124

 

پیوست ها 125

 

منابع و ماخذ. 132

 

الف. منابع فارسی.. 132

 

ب. منابع انگلیسی.. 138

 

Abstract a

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

جدول (4-1) : امار توصیفی متغیرها طی دوره پژوهش…. 106

 

جدول (4-2) : ماتریس همبستگی اسپیرمن.. 109

 

جدول (4-3): آزمون مانایی متغیرهای پژوهش…. 110

 

 جدول (4-4) : نتایج آزمون لیمر  F 111

 

جدول (4-5) : نتایج آزمون هاسمن.. 112

 

جدول (4-6): نتایج آزمون ناهمسانی واریانس و خود همبستگی.. 113

 

جدول (4-7): نتایج آزمون فرضیه  اول. 115

 

جدول (4-8): نتایج آزمون فرضیه  دوم. 117

 

جدول (4-9): نتایج آزمون فرضیه  سوم. 119

 

جدول (4-10): نتایج آزمون فرضیه چهارم. 121

 

جدول (4-11): نتیجه آزمون سوبل.. 122

 

جدول (4-12): خلاصه نتایج آزمون فرضیه ها 123

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول           «کلیات پژوهش»

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1. مقدمه

 

وقتی که سرمایه گذاران وجوه خود را در اختیار یک شرکت قرار می دهند، انتظار کسب بازده از سرمایه گذاری خود را دارند. سرمایه گذاران علاوه بر اینکه با سرمایه گذاری وجوه خود نوعی هزینه فرصت ازدست رفته را متحمل می شوند، همیشه ریسک عدم وصول اصل وجوه خود را تحمل می کنند، و انتظار کسب بازده از سوی انها به این دلیل امری منطقی است. اگر از دیدگاه شرکت سرمایه پذیر به بحث سرمایه گذاری نگاه کنیم، بازده مورد انتظار سرمایه گذاران همان هزینه سرمایه شرکت سرمایه پذیر است(عثمانی، 1381).

 

کیفیت سود جنبه بسیار مهمی از سود حسابداری را نشان می دهد؛ زیرا سودهای با کیفیت کم می تواند باعث اعطای نادرست اعتبار از سوی اعتبار دهندگان ، و نیز تخصیص غیر بهینه منابع به طرح هایی با بازدهی غیر واقعی و در نتیجه کاهش رشد اقتصادی شود(حقیقت و پناهی، 1390).

 

هر قدر کیفیت اطلاعات ارائه شده بالاتر باشد، از میزان ابهام در براورد بازده مورد انتظار کاسته شده و ریسک اطلاعات کاهش خواهد یافت(کردستانی ومجدی، 1386).

 

با توجه به مطالبی که عنوان شد و نیز اهمیت عدم تقارن اطلاعاتی در حسابداری ، در این پژوهش  بران شدیم تا  ارتباط میان کیفیت سود و هزینه سرمایه  را با تاکید بر عدم تقارن اطلاعاتی ، بررسی کنیم.

 

 

 

 

 

1-2. بیان مساله

 

سود از جمله برترین شاخص های اندازه گیری فعالیت های یک واحد ا قتصادی است(دچو و اسچرند، 2004).

 

هزینه ای که شرکت ها بابت تامین مالی از طریق بدهی بلند مدت وحقوق صاحبان سهام متحمل می شوند، هزینه سرمایه گویند. به عبارت دیگر هزینه سرمایه هر شرکت عبارت است از نرخ بازدهی که ان شرکت بایستی نسبت به سرمایه گذاری هایش بدست اورد تا بتواند انتظارات سرمایه گذارانی را که وجوه بلند مدت شرکت را فراهم کرده اند، تامین کند. به منظور بیشینه کردن ارزش شرکت، باید هزینه همه داده ها کمینه باشد، لذا هرچه هزینه سرمایه کمتر باشد شرکت دارای ارزش بالاتری خواهد بود.

 

سود به عنوان یکی از مهمترین شاخص های ارزیابی عملکرد واحد تجاری در براورد بازده مورد انتظار دارندگان سهام عادی نقش مهمی دارد و ویژگی های کیفی سود بر هزینه سرمایه سهام عادی تاثیر دارد. بنابراین سرمایه گذاران با استفاده از اطلاعات مالی شرکت ها بازده مورد انتظار خود را براورد می کنند. در ضمن سرمایه گذاران در مقایسه با سایر شاخص های عملکرد (از قبیل سود  نقدی، جریان های نقدی و تغییرات سود) اتکای بیشتری بر روی اطلاعات مربوط به سود دارند(بیدیل و همکاران، 1995). بنابراین سود گزارش شده یکی از معیار های تعیین بازده مورد انتظار سرمایه گذاران است. از نگاه اکثر استفاده کنندگان، سود حسابداری ابزاری است برای اخذ تصمیمات منطقی(ثقفی، 1389).

 

سودی که در یک دوره مالی تحقق یافته ولی دریافت نشده باشد، کیفیت خوبی ندارد(حقیقت و پناهی، 1390). می توان گفت سودی با کیفیت است که به وجه نقد نزدیکتر باشد. اقلام تعهدی تفاوت بین سود حسابداری شرکت و جریان نقدی ان را نشان می دهد و معمولا به عنوان شاخص کیفیت سود مورد توجه قرار می گیرد.

 

کیفیت سود جنبه بسیار مهمی از سود حسابداری را نشان می دهد؛ زیرا سودهای با کیفیت کم می تواند باعث اعطای نادرست اعتبار از سوی اعتبار دهندگان ، و نیز تخصیص غیر بهینه منابع به طرح هایی با بازدهی غیر واقعی و در نتیجه کاهش رشد اقتصادی شود(حقیقت و پناهی، 1390).

 

هر قدر کیفیت اطلاعات ارائه شده بالاتر باشد، از میزان ابهام در براورد بازده مورد انتظار کاسته شده و ریسک اطلاعات کاهش خواهد یافت(کردستانی ومجدی، 1386).

 

کیفیت اطلاعات حسابداری می تواند از عدم تقارن اطلاعاتی کاسته و دارای  پیامدهای اقتصادی برای شرکت باشد. (فخاری و تقوی، 1388).

 

عدم تقارن اطلاعانی به وضعیتی اطلاق می شود که در ان یکی از دو طرف مبادله، اطلاعات بیشتری را نسبت به طرف مقابل، در اختیار داشته باشد. این امر به علل مختلف از جمله وجود معاملات و اطلاعات محرمانه، بوقوع می پیوندد. ویلیام اسکات عدم تقارن اطلاعاتی را مزیت اطلاعاتی برخی از طرف های معامله نسبت به دیگران در یک داد و ستد بازرگانی تعریف می کند(خدامی پور و قدیری، 1389).

 

شاید بتوان ازدیدگاه فرضیه بازار کارا، دلیل وجود حسابداری را عدم تقارن اطلاعاتی بیان کرد که در ان یکی از طرفین مبادله، اطلاعات بیشتری را نسبت به طرف مقابل در اختیار دارد. این امر به علت وجود معاملات و اطلاعات درونی به وجود می اید و تلاش مدیران برای استفاده از اقلام تعهدی برای بهبود سود، عدم تقارن اطلاعاتی را که موجب ایجاد ریسک اطلاعاتی شده، کاهش می دهد .( رحمانی و فلاح نژاد، 1389 )

 

ایزلی و اوهارا (2003) معتقدند که شرکت ها می توانند با استفاده از مقدار، دقت و در کل کیفیت اطلاعات ارائه شده به سرمایه گذاران عدم تقارن اطلاعاتی موجود را تحت تاثیر قرار دهند .

 

شاید بتوان ازدیدگاه فرضیه بازار کارا، دلیل وجود حسابداری را عدم تقارن اطلاعاتی بیان کرد که در ان یکی از طرفین مبادله، اطلاعات بیشتری را نسبت به طرف مقابل در اختیار دارد. این امر به علت وجود معاملات و اطلاعات درونی به وجود می اید(قائمی و وطن پرست، 1384)

 

باتاچاریا و دیگران(2008) معتقدند که کیفیت بالاتر سود حسابداری، از عدم تقارن اطلاعاتی کاسته و هزینه مربوط به گزینش نامناسب را حول اعلام سود کاهش می دهد.

 

در راستای تاثیر کیفیت گزارشگری بر ابعاد مختلف شرکت، موضوع هزینه سرمایه یکی از مهمترین ابعاد شرکت می باشد که در تحقیقات اخیر مورد تاکید قرار گرفته است. کیفیت گزارشگری مالی از این جهت با هزینه سرمایه مرتبط است که بر عدم تقارن اطلاعاتی موثر است، به گونه ای که با کاهش آن می تواند نقشی مهم در کاهش هزینه سرمایه و هزینه بدهی ایفا نماید(فرانسیس و دیگران، 2005).

 

در این پژوهش نیز به بررسی رابطه بین کیفیت سود، عدم تقارن اطلاعاتی و هزینه سرمایه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می پردازیم در واقع هدف یافتن پاسخی به این سوال است که “چه رابطه ای بین  کیفیت سود، عدم تقارن اطلاعاتی و هزینه سرمایه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران  وجود دارد؟” که در ان کیفیت سود به عنوان متغیر مستقل و هزینه سرمایه شرکت به عنوان متغیر وابسته و عدم تقارن اطلاعاتی به عنوان متغیر میانجی در نظر گرفته می شود، تا گامی در جهت براوردن نیازها  و تسهیل در تصمیم گیری سرمایه گذاران و استفاده کنندگان از اطلاعات مالی برداشته شود.

 

1-3. اهمیت پژوهش

 

امروزه نقش بنیادین اطلاعات حسابداری در بازارهای مالی، ارایه مبنایی برای تخصیص سرمایه است از اینرو پیامدها وعوامل مؤثر بر کیفیت اطلاعات حسابداری همواره مورد علاقه سرمایه گذاران، مدیران، قانون گذاران و تدوین کنندگان استانداردهای حسابداری می باشد. یکی از پیامدهای اساسی مرتبط با کیفیت اطلاعات، عدم تقارن اطلاعاتی  است که به برتری اطلاعاتی یکی از طرفین معامله بر دیگری اشاره دارد. وجود عدم تقارن اطلاعاتی در بازار، پیامدهای جمعی و فردی نامطلوبی نظیر مشارکت حداقلی سرمایه گذاران، هزینه های معاملاتی بالا، بازارهای رقیق و کاهش سود ناشی از معاملات را به همراه خواهد داشت، با توجه به اهمیت مفهوم عدم تقارن اطلاعاتی، اکنون پذیرفته شده است که بدون ورود عدم تقارن اطلاعاتی در مدل ها ، تحلیل های اقتصادى، ناقص می باشد.

 

. در سال های اخیر تلاش قابل توجهی در زمینه مطالعه عدم تقارن اطلاعاتی در بازارهای مالی با هدف توضیح ناکامی این بازارها در دستیابی به سطوح مطلوب سرمایه گذاری صورت گرفته است. هر یک از این مطالعات از معیارهای مختلفی برای سنجش عدم تقارن اطلاعاتی استفاده نموده اند(کاشانی پور و مومنی ، 1390).

 

سود یکی از با اهمیت ترین اقلام صورتهای مالی است که در شرکتها به عنوان یکی از معیارهای تصمیم گیری برای ارزیابی عملکرد و تعیین ارزش بنگاه اقتصادی محسو ب می شود. هدف از گزارش سود تامین و ارایه اطلاعات مفید برای اندازه گیری کارایی مدیریت، پیش بینی آینده واحد انتفاعی و توزیع آتی سود سهام، مبنایی برای تشخیص مالیات، بررسی قیمت محصولات و … برای ذینفعان می باشد.

 

در تعیین ارزش شرکت علاوه بر کمیت سود، به کیفیت آن (زمینه بالقوه رشد سود و میزان احتمال تحقق سودهای آتی) نیز باید توجه کرد(احمدپور و قهرمانی، 1388).

 

هیات استانداردهای حسابداری مالی(FASB) و هیات استانداردهای حسابداری بین المللی (IASB) بیان می دارند که هدف کلیدی صورت های مالی بهبود تصمیم گیری سرمایه گذاران، قرض دهندگان، و دیگر تامین کنندگان سرمایه می باشد. سودی که تا حد زیادی تغییر در شرایط اقتصادی شرکت را منعکس کند بگونه ای که برای سرمایه گذاران قابل فهمتر باشد، سودی است که شفافیت بالایی دارد و بهتر می تواند این هدف را براورده سازد(بارث و همکاران، 2011).

 

یکی از مواردی که مدیران مالی در تصمیمات مربوط به پذیرش یا رد طرح های سرمایه گذاری با آن سروکار دارند، هزینه سرمایه یا حداقل نرخ بازده مورد انتظار است. این نرخ مرزی برای پذیرش یا رد طرح سرمایه گذاری است و از اهمیت بالایی برخوردار است؛ زیرا اگر به غلط محاسبه شود، تصمیم نادرستی اتخاذ شده و منابع مالی اتلاف می شود. این اتفاق برای مدیریت شرکت و تامین کنندگان سرمایه گران تمام می شود. هزینه سرمایه استفاده شده در تجزیه و تحلیل جریان نقد، به صورت میانگین موزون هزینه پس از مالیات منابع مالی مختلف شرکت (از قبیل بدهی ها و حقوق صاحبان سهام) محاسبه می شود( ابراهیمی ، 1391).

 

با افشای اطلاعات خصوصی و بهبود کیفیت افشا، شرکتها می توانند عدم تقارن اطلاعاتی و هزینه مبادله اوراق بهادار و بدین ترتیب هزینه سرمایه را کاهش دهند(ستایش ودیگران ،1390).

 

در سا لهای اخیر تلاش قابل توجهی در زمینه مطالعه عدم تقارن اطلاعاتی در بازارهای مالی با هدف توضیح ناکامی این بازارها در دستیابی به سطوح مطلوب سرمایه گذاری صورت گرفنه است( کاشانی پور و مومنی ، 1390).

 

با توجه به اهمیتی که برای هر سه متغیر پژوهش  بر شمردیم،  و اینکه هر یک به نحوی در ارتباط با دیگری  تصمیم گیری استفاده کنندگان اطلاعات مالی را تحت تاثیر قرار می دهند لذا لزوم بررسی روابط میان انها و ابعاد مختلف مساله بیش از پیش نمایان می شود.

 

1-4. فرضیه های تحقیق

 

همچنان که در بیان مساله مطرح شد سوال اصلی این تحقیق این است که چه رابطه ای بین کیفیت سود و هزینه سرمایه با تاکید بر عدم تقارن اطلاعاتی وجود دارد. بر این اساس و طبق مدل مفهومی زیر ، یک فرضیه چهارم و سه فرضیه  شکل می گیرد.

 

 

 

1-4-1. فرضیه  اول

 

  کیفیت سود بر هزینه سرمایه شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تاثیر منفی دارد.

 

در سالهای اخیر بحث های روزافزون درباره تاثیر کیفیت اطلاعات حسابداری بر هزینه سرمایه یا بازده مورد انتظار سهام در گرفته است( فرانسیس و همکاران، 2004و 2005).

 

این تصور که سود به عنوان اصلی ترین منبع اطلاعات مختص شرکت است، توسط تحقیقات تجربی مختلف مورد پشتیبانی قرار گرفته است. این تحقیقات نشان داده است که سرمایه گذاران به سود، بیشتر از هر معیار دیگری از جمله سود تقسیمی و جریان های نقدی تکیه می کنند. از سوی دیگر هزینه سرمایه یکی از مفاهیم اساسی در حوزه ادبیات مالی است و در تصمیمات تامین مالی و سرمایه گذاری نقش اساسی بازی می کند( نیکو مرام و امینی، 1390).  هدف شرکت نیز به حداقل رساندن هزینه سرمایه می باشد.

 

                                                                                        

 

1-4-2. فرضیه دوم

 

کیفیت سود بر عدم تقارن اطلاعاتی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تاثیر منفی دارد.

 

یکی از عوامل موثر در تصمیم گیری، اطلاعات مناسب و مرتبط با موضوع تصمیم است .در پی رسوایی های اخیر ، اطمینان و اعتماد سرمایه گذاران به سیستم گزارش گری مالی تضعیف شده و کیفیت سود به عنوان عامل مهمی در تعیین اعتبار و قابلیت اعتماد ارقام گزارش شده، پدیدار گشت. در نتیجه تعیین کیفیت اطلاعات حسابداری  و نتایج حاصل از ان ، مورد علاقه  سرمایه گذاران، مدیران ، قانون گذاران و تدوین کنندگان استانداردها قرار گرفته است(احمدپور و احمدی، 1387). از طرف دیگر در صورتی که اطلاعات مورد نیاز به صورتی نامتقارن بین افراد توزیع شود،(انتقال اطلاعات به صورت نابرابر بین مردم صورت گیرد) می تواند نتایج متفاوتی را نسبت به موضوعی واحد سبب شود ( قائمی و وطن پرست، 1384).

 

 

 

1-4-3. فرضیه سوم

 

عدم تقارن اطلاعاتی بر هزینه سرمایه شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تاثیر مثبت دارد.

 

در اکثر تصمیم های مدیریتی و مالی، هزینه سرمایه سهام عادی از عوامل مهم و مؤثر در تصمیم گیری به

 

شمار می آید و توجه به این معیار از اهمیت خاصی برخوردار است ( رضایی و همکاران ، 1389 ).

 

 در ادبیات حسابداری و مالی عوامل متعددی برای هزینه سرمایه سهام عادیارائه شده است. از جمله عوامل موثر  بر هزینه سرمایه سهام عادی، ریسک اطلاعات گزارش شده یا به عبارت دیگر، عدم تقارن اطلاعات، خواهد بود که مورد توجه مدیران بسیاری از شرکت هاست (خانی و قجاوند، 1391).

 

 

 

1-4-4. فرضیه چهارم

 

عدم تقارن اطلاعاتی به عنوان یک میانجی، رابطه بین کیفیت سود و هزینه سرمایه شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران را تحت تاثیر قرار می دهد.

 

بررسی فرضیه چهارم منوط به بررسی فرضیه های فرعی است و در صورتیکه فرضیه های فرعی تایید شوند فرضیه چهارم نیز تایید می شود. 

 

وقایع ناگوار و بحران های به وجود آمده در بورس های جهان و به ویژه سپتامبر سیاه 1997 و سپس حادثه یازدهم سپتامبر2000 در سطح جهان و سقوط شاخص های بورس تهران در سال 1383 باعث گردید تا مقوله کیفیت گزارشگری مالی و نیز کیفیت سود بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

 

 

       1 -1 -4 -2 ملاک­های تشخیصی اختلال فوبی خاص بر اساس DSM- 5 ……………………………………………. 24

 

       2 -1 -4 -2 شیوع ………………………………………………………………………………………………………………………….. 24

 

       3 -1 -4 -2 سبب­شناسی ………………………………………………………………………………………………………………… 25

 

    2 -4 -2 اختلال وحشتزدگی (PD) ……………………………………………………………………………………………………… 26

 

       1 -2 -4 -2 ملاک­های تشخیصی اختلال وحشتزدگی بر اساس DSM- 5 ………………………………………….. 29

 

       2 -2 -4 -2 شیوع …………………………………………………………………………………………………………………………. 30

 

       3 -2 -4 -2 سبب­شناسی ………………………………………………………………………………………………………………… 30

 

    3 -4 -2 اختلال اضطراب فراگیر (GAD) ……………………………………………………………………………………………. 32

 

       1 -3 -4 -2 ملاک­های تشخیصی اختلال اضطراب فراگیر بر اساس DSM- 5 …………………………………….. 34

 

       2 -3 -4 -2 شیوع ………………………………………………………………………………………………………………………….. 35

 

       3 -3 -4 -2 سبب­شناسی ………………………………………………………………………………………………………………… 35

 

    4 -4 -2 اختلال اضطراب اجتماعی (SAD) …………………………………………………………………………………………. 36

 

       1 -4 -4 -2 ملاک­های تشخیصی اختلال اضطراب اجتماعی بر اساس DSM- 5 …………………………………… 39

 

       2 -4 -4 -2 شیوع ………………………………………………………………………………………………………………………….. 40

 

       3 -4 -4 -2 سبب­شناسی ………………………………………………………………………………………………………………… 40

 

    5 -4 -2 اختلال آگورافوبیا (APH) ……………………………………………………………………………………………………… 42

 

       1 -5 -4 -2 ملاک­های تشخیصی اختلال آگورافوبیا بر اساس DSM- 5 ……………………………………………… 45

 

       2 -5 -4 -2 شیوع ………………………………………………………………………………………………………………………….. 46

 

       3 -5 -4 -2 سبب­شناسی ………………………………………………………………………………………………………………… 46

 

5 -2 شخصیت و دیدگاه­های عمده­ی آن …………………………………………………………………………………………………… 47

 

    1 -5 -2 دیدگاه روانکاوی ………………………………………………………………………………………………………………….. 48

 

    2 -5 -2 دیدگاه پدیدار شناختی……………………………………………………………………………………………………………. 49

 

    3 -5 -2 دیدگاه رفتارگرایی ………………………………………………………………………………………………………………… 49

 

    4 -5 -2 دیدگاه های تیپ شناختی شخصیت………………………………………………………………………………………….. 50

 

    5 -5 -2 دیدگاه پردازش اطلاعات ……………………………………………………………………………………………………….. 50

 

    6 -5 -2 دیدگاه صفات ………………­…………………………………………………………………………………………………….. 50

 

6 -2 سرشت و منش ……………………………………………………………………………………………………………………………… 51

 

7 -2 نظریه­های زیست­شناختی شخصیت ………………………………………………………………………………………………….. 52

 

    1 -7 -2 نظریه­ی سه عاملی آیزنک ……………………………………………………………………………………………………… 52

 

    2 -7 -2 نظریه­ی حساسیت به تقویت گری ………………………………………………………………………………………….. 54

 

    3 -7 -2 نظریه­ی روانی- زیستی کلونینجر ……………………………………………………………………………………………. 56

 

    4 -7 -2 مدل سه­بخشی کلارک و واتسون ……………………………………………………………………………………………. 61

 

    5 -7 -2 نظریه­ی پنج عاملی شخصیت مک کری و کاستا ……………………………………………………………………….. 63

 

8 -2 مدل ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی (AFECT) …………………………………………………………………………….. 66

 

    1 -8 -2 اصول مدل ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی …………………………………………………………………………… 70

 

    2 -8 -2 تطابقات بین ابعاد نظریه­های زیستی پیشین با ابعاد مدل AFECT ……………………………………………… 75

 

9 -2 شخصیت و آسیب­شناسی روانی ……………………………………………………………………………………………………….. 76

 

10 -2 پیشینه­ی پژوهشی …………………………………………………………………………………………………………………………. 77

 

    1 -10 -2 اختلال­های اضطرابی و نظریه­ی آیزنک ………………………………………………………………………………….. 77

 

    2 -10 -2 اختلال­های اضطرابی و نظریه­ی سیستم­های مغزی- رفتاری گری ……………………………………………… 78

 

    3 -10 -2 اختلال­های اضطرابی و نظریه­ی روانی- زیستی کلونینجر …………………………………………………………. 79

 

    4 -10 -2 اختلال­های اضطرابی و مدل سه بخشی کلارک و واتسون………………………………………………………….. 83

 

    5 -10 -2 اختلال­های اضطرابی و نظریه­ی پنج عاملی ……………………………………………………………………………… 84

 

11 -2 اختلال­های اضطرابی و مدل AFECT ……………………………………………………………………………………………… 86

 

 

 

فصل سوم: روش پژوهش

 

1 -3 مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 88

 

2 -3 نوع پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………………………… 88

 

3 -3 جامعه­، نمونه و روش نمونه­گیری ……………………………………………………………………………………………………… 88

 

4 -3 ابزارهای پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………………. 89

 

    1 -4 -3 مقیاس ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی (AFECTS) ……………………………………………………………… 90

 

    2 -4 -3 جدول زمینه­یابی ترس- نسخه­ی سوم (FFS-III) ……………………………………………………………………. 91

 

    3 -4 -3 پرسشنامه تجدیدنظر شده حساسیت اضطرابی (ASI-R) …………………………………………………………… 91

 

    4 -4 -3 پرسشنامه­ی نگرانی ایالت پنسیلوانیا (PSWQ) ………………………………………………………………………… 92

 

5 -3 روش جمع­آوری داده­ها ……………………………………………………………………………………………………………………. 93

 

6 -3 روش تجزیه و تحلیل داده­ها …………………………………………………………………………………………………………….. 93

 

 

 

 

فصل چهارم: یافته­های پژوهش

 

1 -4 مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 96

 

2 -4 سؤالات پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………………… 96

 

4 -4 یافته­های جانبی ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 138

 

5 -4 نتیجه­گیری ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 140

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه­گیری

 

1 -5 مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 142

 

2 -5 بحث و نتیجه­گیری ………………………………………………………………………………………………………………………… 142

 

3 -5 نتیجه گیری کلی پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………… 158

 

4 -5 محدودیت­های پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………….. 159

 

4 -5 پیشنهادهای پژوهشی ……………………………………………………………………………………………………………………… 159

 

فهرست منابع

 

الف) منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………………………………….. 162

 

ب) منابع انگلیسی ………………………………………………………………………………………………………………………………….. 164

 

ضمائم

 

پیوست شماره1: مقیاس مدل ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی (AFECTS)…………………………………………………… 174

 

پیوست شماره2: جدول زمینه­یابی ترس- نسخه­ی سوم (FFS-III)………………………………………………………………… 177

 

پیوست شماره 3: پرسشنامه تجدیدنظر شده حساسیت اضطرابی (ASI-R)……………………………………………………… 180

 

پیوست شماره 4: پرسشنامه­ی نگرانی ایالت پنسیلوانیا (PSWQ)……………………………………………………………………. 181

 

چکیده انگلیسی

 

فهرست جداول

 

جدول 1 -3. توزیع فراوانی شرکت­کنندگان در پژوهش ………………………………………………………………………………… 89

 

جدول 1 -4. مقادیر ارزش ویژه، درصد واریانس و درصد واریانس تراکمی عوامل 4 گانه ………………………………… 97

 

جدول 2 -4. مقادیر ارزش ویژه، درصد واریانس و درصد واریانس تراکمی عوامل 5 گانه ………………………………… 98

 

جدول 3 -4. مقادیر ارزش ویژه، درصد واریانس و درصد واریانس تراکمی عوامل 6 گانه ………………………………… 98

 

جدول 4 -4. گویه­ها و بارهای عاملی تشکیل دهنده پرسشنامه AFECT در الگوی 4 عاملی بعد از چرخش ……… 99

 

جدول 5 -4. گویه­ها و بارهای عاملی تشکیل دهنده پرسشنامه AFECT در الگوی 5 عاملی بعد از چرخش ……. 101

 

جدول 6 -4. گویه­ها و بارهای عاملی تشکیل دهنده پرسشنامه AFECT در الگوی 6 عاملی بعد از چرخش ……. 103

 

جدول 7 -4. مقایسه شاخص­های برازندگی مدل­های 4، 5 و 6 عاملی …………………………………………………………… 105

 

جدول 8 -4. آماره­های توصیفی و آلفای کرونباخ عامل­های راه­حل 6 عاملی …………………………………………………… 106

 

جدول 9 -4. نتایج آزمون – بازآزمون ………………………………………………………………………………………………………… 107

 

جدول 10 -4. مقادیر ارزش ویژه، درصد واریانس و درصد واریانس تراکمی عوامل هیجان مقابله ……………………. 107

 

جدول 11 -4. مقادیر ارزش ویژه، درصد واریانس و درصد واریانس تراکمی عوامل هیجان اراده ……………………… 108

 

جدول 12 -4. مقادیر ارزش ویژه، درصد واریانس و درصد واریانس تراکمی عامل هیجان خشم ………………………. 108

 

جدول 13 -4. مقادیر ارزش ویژه، درصد واریانس و درصد واریانس تراکمی عامل هیجان حساسیت ………………… 108

 

جدول 14 -4. مقادیر ارزش ویژه، درصد واریانس و درصد واریانس تراکمی عامل هیجان کنترل ………………………..108

 

جدول 15 -4. مقادیر ارزش ویژه، درصد واریانس و درصد واریانس تراکمی عامل هیجان ترس ……………………….. 108

 

جدول 16 -4. شاخص­های برازندگی عامل­های مستخرج از تحلیل عاملی مرتبه­ی دوم ………………………………….. 109

 

جدول 17 -4. ماتریس همبستگی ابعاد سرشت هیجانی مدل AFECT با علائم SPH ………………………………….. 110

 

جدول 18 -4. ماتریس همبستگی ابعاد سرشت عاطفی مدل AFECT با علائم SPH ……………………………………. 111

 

جدول 19 -4. تحلیل رگرسیون ابعاد سرشت هیجانی مدلAFECT  در ارتباط با علائمSPH  ………………………  112

 

جدول 20 -4. تحلیل رگرسیون ابعاد سرشت عاطفی مدلAFECT  در ارتباط با علائم SPH ………………………… 113

 

جدول 21 -4. شاخص­های نیکویی برازش ……………………………………………………………………………………………….. 114

 

جدول 22 -4. شاخص­های شاخص­های نیکویی برازش ………………………………………………………………………………… 115

 

جدول 23 -4. ماتریس همبستگی ابعاد سرشت هیجانی مدل AFECT با علائم PD ……………………………………… 116

 

جدول 24 -4. ماتریس همبستگی ابعاد سرشت عاطفی مدل AFECT با علائم  PD……………………………………….. 117

 

جدول 25 -4. تحلیل رگرسیون ابعاد سرشت هیجانی مدلAFECT  در ارتباط با علائم  PD…………………………. 118

 

جدول 26 -4. تحلیل رگرسیون ابعاد سرشت عاطفی مدلAFECT  در ارتباط با علائم  PD………………………….. 119

 

جدول 27 -4. شاخص­های نیکویی برازش…………………………………………………………………………………………………….. 120

 

جدول 28 -4. ماتریس همبستگی ابعاد سرشت هیجانی مدل AFECT با علائم GAD ……………………………………. 121

 

جدول 29 -4. ماتریس همبستگی ابعاد سرشت عاطفی مدل AFECT با علائم  GAD……………………………………. 122

 

جدول 30 -4. تحلیل رگرسیون ابعاد سرشت هیجانی مدلAFECT  در ارتباط با علائم  GAD……………………… 123

 

جدول 31 -4. تحلیل رگرسیون ابعاد سرشت عاطفی مدلAFECT  در ارتباط با علائم  GAD………………………. 124

 

جدول 32 -4. شاخص­های نیکویی برازش…………………………………………………………………………………………………….. 125

 

جدول 33 -4. شاخص­های نیکویی برازش……………………………………………………………………………………………………….. 126

 

جدول 34 -4. ماتریس همبستگی ابعاد سرشت هیجانی مدل AFECT با علائم SAD ……………………………………… 127

 

جدول 35 -4. ماتریس همبستگی ابعاد سرشت عاطفی مدل AFECT با علائم  SAD……………………………………… 128

 

جدول 36 -4. تحلیل رگرسیون ابعاد سرشت هیجانی مدلAFECT  در ارتباط با علائم SAD …………………………… 129

 

جدول 37 -4. تحلیل رگرسیون ابعاد سرشت عاطفی مدلAFECT  در ارتباط با علائم SAD ……………………………. 130

 

جدول 38 -4. شاخص­های نیکویی برازش……………………………………………………………………………………………………… 131

 

جدول 39 -4. شاخص­های نیکویی برازش …………………………………………………………………………………………………….. 132

 

جدول 40 -4. ماتریس همبستگی ابعاد سرشت هیجانی مدل AFECT با علائم APH……………………………………… 133

 

جدول 41 -4. ماتریس همبستگی ابعاد سرشت عاطفی مدل AFECT با علائم  APH……………………………………. 134

 

جدول 42 -4. تحلیل رگرسیون ابعاد سرشت هیجانی مدلAFECT  در ارتباط با علائم APH …………………………. 135

 

جدول 43 -4. تحلیل رگرسیون ابعاد سرشت عاطفی مدلAFECT  در ارتباط با علائم  APH………………………….. 136

 

جدول 44 -4. شاخص­های نیکویی برازش …………………………………………………………………………………………………… 137

 

جدول 45 -4. آماره­های توصیفی متغیرهای پژوهش …………………………………………………………………………………….. 138

 

جدول 46 -4. آزمون­ t مستقل بین میانگین نمرات دختران و پسران در متغیرهای پیش­بین و ملاک …………………….. 139

 

 

 

فهرست اشکال

 

شکل 1. تحلیل عاملی تأییدی مربوط به تحلیل عاملی مرتبه­ی دوم …………………………………………………………………… 109

 

شکل 2. مدل معادلات ساختاری ابعاد هیجانی مدل AFECT در ارتباط با علائم SPH ……………………………………… 114

 

شکل 3. مدل معادلات ساختاری ابعاد عاطفی مدل AFECT در ارتباط با علائم  SPH………………………………………. 115

 

شکل 4. مدل معادلات ساختاری ابعاد هیجانی و عاطفی مدل AFECT در ارتباط با علائم  PD………………………….. 120

 

شکل 5. مدل معادلات ساختاری ابعاد هیجانی مدل AFECT در ارتباط با علائم GAD ……………………………………. 125

 

شکل 6. مدل معادلات ساختاری ابعاد عاطفی مدل AFECT در ارتباط با علائم GAD …………………………………….. 126

 

شکل 7. مدل معادلات ساختاری ابعاد هیجانی مدل AFECT در ارتباط با علائم SAD ……………………………………. 131

 

شکل 8. مدل معادلات ساختاری ابعاد عاطفی مدل AFECT در ارتباط با علائم SAD …………………………………….. 132

 

شکل 9. مدل معادلات ساختاری ابعاد هیجانی و عاطفی مدل AFECT در ارتباط با علائم  APH………………………. 137

 

 

 

 

 

چکیده

 

گسترش روزافزون پژوهش­های بین رشته­ای در قلمرو علوم زیستی و روانی، ضرورت پرداختن به نظریه­هایی با مبانی زیستی را دو چندان می­کند. اخیراً مدلی بر مبنای بنیادهای سرشتی شخصیت تحت عنوان مدل ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی (AFECT) با قدرت تبیین بسیاری از اختلال­های روانی مطرح شده است. این مدل، مدلی منسجم بوده و دربرگیرنده­ی مفاهیم سرشت عاطفی و هیجانی می­باشد. در این مدل، سرشت هیجانی در 6 بعد اراده، خشم، بازداری، حساسیت، مقابله و کنترل بیان گردیده است که هر یک از این ابعاد به دو بخش تقسیم شده و در نهایت 12 بعد عاطفی را شکل می­دهند که عبارتند از: افسردگی، اضطراب، بی­تفاوتی، وسواس، ادواری­خویی، ملالت، تحریک­پذیری، اراده، بازداری­زدایی، هیجان­زدگی و سرخوشی. با توجه به جامعیت این مدل و فقدان پژوهش در این زمینه در ایران، مطالعه­ی حاضر با هدف بررسی روایی و پایایی مقیاس AFECT و ارزیابی توان این مدل در پیش­بینی علائم اختلال­های فوبی خاص، وحشتزدگی، اختلال اضطراب فراگیر، اضطراب اجتماعی و آگورافوبیا انجام گرفت.

 

جامعه­ی آماری پژوهش حاضر کلیه­ی دانشجویان دانشگاه شهید مدنی آذربایجان بودند که از جامعه­ی فوق، نمونه­ای شامل 400 نفر به صورت نمونه­گیری خوشه­ای طبقه­ای از بین کلیه­ی دانشکده­های دانشگاه مذکور انتخاب شدند. داده­های مطالعه­ی حاضر با استفاده از مقیاس AFECTS، پرسشنامه جدول زمینه یابی ترس، مقیاس تجدید نظر شده­ی حساسیت اضطرابی و پرسشنامه­ی نگرانی ایالت پن گردآوری شدند. به منظور تجزیه و تحلیل داده­ها از روش­های آمار توصیفی و استنباطی استفاده گردید. نتایج حاصل از بررسی ساختار عاملی مقیاس AFECT نشان داد که این مقیاس از قابلیت خوبی برای شناسایی ابعاد هیجانی و عاطفی شخصیت در دانشجویان برخوردار می­باشد و یافته­ها نشانگر قابل قبول بودن مؤلفه­های روان­سنجی آن بودند. نتایج به دست آمده از آزمون همبستگی نشان داد که بین ابعاد هیجانی و عاطفی مدل AFECT و اختلال­های مذکور رابطه­ی معناداری وجود دارد. نتایج به دست آمده از آزمون رگرسیون چند­متغیره حاکی از آن بود که ابعاد هیجانی حساسیت و ترس و ابعاد عاطفی اضطراب و هیجان­زدگی توانستند تا علائم اختلال فوبی خاص را به صورت معنادار پیش­بینی کنند. در اختلال وحشتزدگی، ابعاد هیجانی اراده و حساسیت و ابعاد عاطفی اضطراب، بی­تفاوتی، تغییر­پذیری و بازداری­زدایی قادر به پیش بینی علائم این اختلال بودند. سرشت اراده، خشم و حساسیت در بعد هیجانی و سرشت اضطراب، سرحالی و هیجان­زدگی در بعد عاطفی توانستند علائم اختلال اضطراب فراگیر را پیش­بینی کنند. در اختلال اضطراب اجتماعی نیز اراده، حساسیت و ترس در بعد هیجانی و در بعد عاطفی اضطراب و هیجان­زدگی توانستند علائم اختلال مذکور را پیش­بینی نمایند. در اختلال آگورافوبیا هیچ یک از ابعاد هیجانی توان پیش بینی علائم این اختلال را نداشتند و در بعد عاطفی سرشت اضطراب و تغییرپذیری توانستند علائم اختلال آگورافوبیا را پیش­بینی کنند. همچنین مدل معادلات ساختاری در مورد هر اختلال، علاوه بر ابعاد به دست آمده در رگرسیون ابعاد دیگری را نیز نشان داد. این یافته­ها می­توانند در هر دو زمینه پژوهشی و بالینی مورد استفاده قرار گیرند.

 

واژگان کلیدی: مدل ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی، اختلال فوبی خاص، وحشتزدگی، اضطراب فراگیر، اضطراب اجتماعی، آگورافوبیا

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کلیات     پژوهش

 

فصل اول

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه

 

براساس تفسیر آلپورت (١٩۶١؛ به نقل از نعمت طاوسی، 1391) شخصیت [1]یک سازمان پویا از نظام­های روانشناختی و جسمانی درون فرد است که در زیربنای الگوهای اعمال، افکار و احساس­های فرد قرار دارد. شخصیت را پدید آمده از دو بخش «سرشت[2]» و «منش[3]» می­دانند. سرشت به پاسخ­های خودکار در برابر محرک­های هیجانی اشاره دارد که نسبتاً ارثی بوده و در طول زندگی شخص پایدار می­باشد. منش نیز به تفاوت­های فردی در روابط بین فردی رشدیافته در تعاملات بین سرشت، محیط خانوادگی و تجارب شخصی اشاره دارد (گویس[4]، آکیسکال[5]، آکیسکال و فیگویرا[6]، 2012).

 

      کلونینجر (1986) سرشت و منش را به شرح زیر تعریف می­کند: سرشت نشان­دهنده پاسخ­های خودکار در پردازش اطلاعات و یادگیری است، که فرض شده ارثی بوده، در حالی که منش نشان­دهنده رشد شخصیت در زمینه یادگیری بینش و تجارب محیطی است (گیونگیوسین[7]، 2005). کلونینجر استدلال می­کند که رشد سرشت مقدم بر رشد منش است. وی تأکید می­کند که حیطه­های سرشت و منش اگرچه مجزا می­باشند اما بخشی از یک فرآیند تکرار شونده اپی ژنتیک هستند که به موجب آن در تعامل با یکدیگر، موجب ایجاد انگیزه در رفتار می­شوند (گلسپی[8]، کلونینجر[9]، هس[10] و مارتین[11]، 2003). ابعاد سرشت نشان دهنده­ی مؤلفه­های زیستی شخصیت هستند که ارثی می­باشند. سرشت به وسیله­ی تفاوت های فردی در روابط بین فردی و ارتباطات اشیاء از منش متمایز می­شود. ابعاد منشی نیز، به وسیله­ی حوادث زندگی، فرهنگ  و یادگیری اجتماعی شکل می­گیرند (آیزسی، گالتکین، ساگلام، کوک، زینکر و آتماکا[12]، 2014).

 

اخیراً مدلی بر مبنای بنیادهای سرشتی شخصیت توسط لارا، بیسول، برانستاین، ریپولد، کاروالهو و اوتونی[13] (2012 الف) تحت عنوان مدل ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی (AFECT)[14] مطرح شده است. این مدل، الگویی منسجم بوده و دربرگیرنده­ی مفاهیم سرشت عاطفی و هیجانی می­باشد. در این مدل، سرشت هیجانی در 6 بعد بیان گردیده است: اراده[15]، خشم[16]، بازداری[17]، حساسیت[18]، مقابله[19] و کنترل[20]، که هر یک از این ابعاد به دو بخش تقسیم شده و در نهایت 12 بعد عاطفی را شکل می­دهند که عبارتند از افسردگی[21]، اضطراب[22]، بی­تفاوتی[23]، وسواس[24]، ادواری­خویی[25]، ملالت[26]، سرحالی[27]، تحریک­پذیری[28]، اراده[29]، بازداری­زدایی[30]، هیجان­زدگی[31] و سرخوشی[32] (لارا و همکاران، 2012 الف، فوسکالدو[33]، بیسول و لارا، 2013).

 

      مدل AFECT مبتنی بر این فرض است که سرشت یک عنصر کلیدی برای فهم سلامت و آسیب­شناسی روانی است. به عبارتی ویژگی­های سرشتی می­توانند به عنوان عوامل محافظت­کننده و خطرساز برای رشد اختلال­های روانی در نظر گرفته شوند (لارا و همکاران، 2012 الف).  مدل مذکور را می­توان برای تبیین بسیاری از اختلالات روانی از جمله اختلال­های طبقه اضطرابی به کار برد.

 

     طبق متن ویرایش پنجم کتابچه تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM- 5)[34] اختلال­های اضطرابی شامل موارد زیر می­باشند: 1- اختلال اضطراب جدایی[35] 2- لالی انتخابی[36] 3- فوبی خاص[37] 4- اختلال اضطراب اجتماعی[38] 5- اختلال وحشتزدگی[39] 6- حمله وحشتزدگی (تصریح کننده)[40] 7- آگورافوبیا[41] 8- اختلال اضطرابی فراگیر[42] 10- اختلال اضطراب ناشی از مواد یا دارو[43] 11- اختلال اضطرابی به دلیل دیگر وضعیت­های پزشکی[44] 12- دیگر اختلال­های اضطرابی مشخص[45] 13- اختلال­های اضطرابی نامشخص[46] (انجمن روانپزشکی آمریکا[47]، 2013). در این پژوهش به بررسی علائم اختلال­های طبقه اضطرابی و ارتباط آن­ها با مدل ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی پرداخته خواهد شد.

 

 

 

    2-1 بیان مسأله

 

شخصیت به عنوان سیستم پویای درونی، روانی- زیستی و به عنوان یک مجموعه تطابقی متشکل از سرشت و منش تعریف می­شود که به شخص فردیت می­بخشد و موجبات سازگاری وی را با موقعیت­های درونی و بیرونی فراهم می­کند (کلونینجر، شوراکیک[48] و پرزیبک[49]، 1993). سرشت اساس ژنتیکی و ذاتی داشته و از بدو تولد و یا حتی قبل از آن وجود دارد (واتسون، گامز و سیمس[50]، 2005). ملاحظات تاریخی بر روی مدل­های مبتنی بر سرشت نشان می­دهند که بررسی­های اولیه بر روی ابعاد سرشتی شخصیت با نظریه­ی اخلاط چهارگانه بقراط آغاز شد و مطالعات در این زمینه توسط نظریه­پردازانی چون آیزنک، گری، کلونینجر، واتسون، مک کری و کاستا و … ادامه پیدا کرد. آیزنک (1967؛ به نقل از تاتالوویچ ورکاپیک، 2012)، شخصیت را به عنوان سه صفت سرشتی با مبنای زیستی در نظر گرفت. این سه صفت شامل ثبات- بی­ثباتی (روان­رنجوری[51])، درون­گرایی- برون­گرایی[52] و روانپریشی[53] است.

 

     به دنبال نظریه سه عاملی آیزنک، جفری گری (1982) با الهام از نظریه آیزنک، تئوری عصب روانشناختی شخصیت خود را تحت عنوان «نظریه حساسیت به تقویت» (RST)[54] مطرح کرد که یک نظریه زیست محور بوده و همانند نظریه آیزنک جهت تبیین تفاوت­های فردی به نقش عوامل زیستی/ عصبی اشاره می­کند (متیوس و گلیلند[55]، 1999؛ آتشکار، فتحی­آشتیانی و آزاد فلاح، 1387). الگویی زیستی که گری از شخصیت ارائه کرد شامل سه سیستم مغزی- رفتاری است و فعالیت هر یک از آنها به فراخوانی واکنش­های هیجانی متفاوت نظیر ترس و اضطراب می­انجامد (فهیمی، علی مهدی، بخشی­پور و محمود علیلو، 1390). این سه سیستم عبارتند از: 1- سیستم بازداری رفتاری (BIS)[56]، 2- سیستم جنگ/گریز (FFS)[57]، 3- سیستم فعال ساز رفتاری (BAS)[58]. با توجه به نظریه گری (1982)، پایه­های زیستی تکانشگری در سیستم فعال­سازی رفتاری و اساس اضطراب در سیستم بازداری رفتاری قرار دارد (جکسون[59]، لوین[60]، فارنهام[61]، 2003).

 

      از دیگر کسانی که نظریه آیزنک را مبنایی برای نظریه خود قرار دادند، مک کری و کاستا بودند. به نحوی که نظریه آن­ها یکی از کارآمدترین و جامع­ترین نظریه­های مطرح شده در باب شخصیت است. آنها مفاهیم نظریه سه عاملی آیزنک را گسترش دادند و مدل 5 عاملی شخصیت که شامل روان­رنجورخویی، برون­گرایی، گشودگی به تجربه[62]، باوجدان بودن[63] و توافق[64] است را به وجود آوردند (باگبی[65]، کاستا، مک­کری و همکاران، 1999).

 

در ادامه واتسون و کلارک[66] (1991) مدل سه بخشی هیجان را مطرح کردند که متشکل از عاطفه مثبت[67]، عاطفه منفی[68] و برانگیختگی فیزیولوژیکی[69] می­باشد. عاطفه مثبت پایین (نداشتن احساس لذت، بی­علاقگی، بی­میلی و …) به عنوان علامت اختصاصی برای اختلال­های افسردگی و عاطفه منفی نیز به صورت علامت غیراختصاصی در اختلال­های اضطرابی و افسردگی در نظر گرفته می­شوند. سومین بخش این نظریه، عامل برانگیختگی فیزیولوژیکی، شاخص اختصاصی اضطراب می­باشد (بخشی­پور رودسری، دژکام، مهریار و بیرشک، 1383).

 

     نظریه ­پرداز سرشتی دیگر کلونینجر (1986) است که مدل او، جنبه­های ژنوتایپی شخصیت را بررسی می­کند. در نظریه وی شخصیت متشکل از دو سازه­ی بنیادی سرشت و منش در نظر گرفته شده است که شامل 4 بعد سرشتی و 3 بعد منشی است. بخش سرشتی عبارتست از: آسیب­پرهیزی[70]، نوجویی[71]، وابستگی به پاداش[72] و پشتکار[73]. ابعاد منشی به تفاوت­های فردی در مفهوم خود و روابط شی­ای اشاره دارد که منعکس­کننده­ی اهداف و ارزش­های فردی می­باشد و شامل سه بعد خود راهبری[74]، مشارکت[75] و خود تعالی بخشی[76] می­باشد (زوهر[77]، 2007؛ فریت، وان و هرینگن [78]، 2000؛ عبداله­زاده جدی، هاشمی نصرت­آباد و  بخشی­پور، 1390).

 

     در سال­های اخیر مدلی تحت عنوان مدل ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی (AFECT) توسط لارا و همکاران (2012 الف) ارائه گردیده است که بسیاری از مفاهیم مطرح شده توسط آیزنک، گری، کاستا و مک­کری، واتسون و کلونینجر را در بر دارد. مدل AFECT تلفیقی از مفاهیم سرشت عاطفی و هیجانی می­باشد که شامل ویژگی­های هیجانی خاص و ویژگی­های عاطفی کلی است. ویژگی­های هیجانی به عنوان سیستمی مرکب از فعال­سازی، بازداری، حساسیت، مقابله و کنترل در نظر گرفته می­شود. تعامل این ابعاد هیجانی مستقل یک الگوی رفتاری و خلقی ثابت را ایجاد می­کند. سرشت عاطفی به 12 نوع دسته­بندی می­شود. افسردگی، اضطراب، بی­تفاوتی (انواع درونی شده)، ادوارخویی، ملالت و بی­ثباتی (انواع بی­ثبات)، وسواسی، هیجان­زدگی، سرحالی (انواع پایدار)، تحریک­پذیری، بازداری زدایی و سرخوشی (انواع بیرونی) (فوسکالدو و همکاران­، 2013).

 

      در واقع، رویکرد سرشت عاطفی چشم­انداز کلی­تری از سرشت را فراهم کرده و چگونگی خلق و رفتار را در طول زمان نشان می­دهد. به عنوان مثال، سرشت عاطفی ادواری­خویی با نوسانات خلقی و واکنش­های عاطفی نامتناسب که فرض می­شوند ناشی از تعاملات صفات هیجانی خاص از جمله حساسیت هیجانی، تمایل و خشم بالا در ترکیب با کنترل و مقابله پایین باشد، مشخص می­گردد. لذا ارزیابی صفات هیجانی، ارزیابی ا دقیق و خاص را فراهم می­کند در حالی که طبقه­بندی انواع عاطفه بصورت مقوله­ای یک چشم­انداز کلی از سرشت و خلق را ارائه می­دهد که برای ارتباطات آسان می­تواند مفید باشد (فوسکالدو و همکاران، 2013).

 

      با توجه به این که مدل AFECT بیانگر صفات سرشتی مبتنی بر هیجانات و عواطف است می­تواند بسیاری از اختلال­های روانپزشکی را از منظر بالینی و مبنا تبیین کند. این مدل مطرح می­کند که در ابعاد عاطفی همچون وسواس، ملالت و هیجان­زدگی میزان کنترل بالاست و به طور مثال در بعد افسردگی کنترل و مقابله پایین، حساسیت و بازداری بالا هستند و  یا در سرخوشی بازداری پایین است اما، اراده و تمایل بالا می­باشند. مدل AFECT قادر به تبیین بسیاری از اختلالات محور یک و دو راهنمای تشخیصی و آماری اختلال­های روانی می­باشد (لارا و همکاران، 2012 الف). از جمله شایع­ترین اختلال­های روانپزشکی در جمعیت عمومی، اختلالات اضطرابی هستند. که این اختلال­ها با عوارض زیادی همراهند و اغلب مزمن شده و نسبت به درمان مقاوم می­باشند (کاپلان و سادوک، 1392).

 

     اختلال­های اضطرابی به عنوان پنجمین طبقه تشخیصی در DSM- 5 مطرح شده­اند و اختلال اضطراب جدایی، لالی انتخابی، فوبی خاص، اختلال اضطراب اجتماعی (فوبی خاص)، اختلال وحشتزدگی، حمله وحشتزدگی (تصریح کننده)، آگورافوبیا، اختلال اضطرابی فراگیر، اختلال اضطرابی ناشی از مواد یا دارو، اختلال اضطرابی ناشی از سایر شرایط پزشکی، سایر اختلال­های اضطرابی مشخص و اختلال اضطرابی نامشخص را در بر می­گیرد (انجمن روانپزشکی آمریکا، 2013). با توجه به سیر مزمن، شیوع بالا و همراهی اختلال اضطراب فراگیر با سایر اختلال­های روانشناختی، این اختلال به عنوان یکی از مهم­ترین اختلال­های ناتوان­­کننده برای بزرگسالان مطرح شده است (رومر و اورسیلو، 2002). اختلال اضطراب اجتماعی یکی از سه اختلال روانی شایع بعد از افسردگی اساسی و اعتیاد به الکل است (حسنوند عموزاده، شاعری و اصغری مقدم، 2013). همچنین با در نظر داشتن این نکته که اختلال وحشتزدگی و آگورافوبیا به تازگی در  DSM-5به عنوان دو اختلال مجزا مطرح گردیده­اند (انجمن روانپزشکی آمریکا، 2013)، در مطالعه­ی حاضر از میان اختلال­های طبقه­ی اضطرابی، به بررسی اختلال­های مذکور و اختلال فوبی خاص بر مبنای ابعاد مدل AFECT پرداخته خواهد شد.   

 

 

 

      به طور کلی، با توجه به این که هدف از ایجاد مدل ترکیبی سرشت هیجانی و عاطفی ارائه تعاریف روشنی از سلامتی و اختلال­های روانی است که بتوان این تعاریف را به آسانی در فعالیت­های بالینی به کار برد (لارا و همکاران، 2012 الف)، بنابراین، می­توان با شناسایی ابعاد هیجانی و عاطفی در اختلال­های اضطرابی و تمایز اختلال­هایی که در یک طبقه قرار دارند، به درمان هر چه مؤثرتر این اختلال­ها پرداخت. با در نظر داشتن این نکته که مدل ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی (AFECT) فاقد پیشینه­ی پژوهشی در جامعه­ی ایرانی است و ارزیابی از این مدل تاکنون صورت نگرفته است لذا، هدف تحقیق حاضر رسیدن به پاسخی برای دو سؤال پژوهشی زیر است:

 

– آیا ابعاد هیجانی و عاطفی مطرح شده در مدل AFECT در جامعه ایرانی از اعتبار و روایی قابل قبولی برخوردار است؟

 

– آیا مدل AFECT در پیش­بینی علائم اختلال­های طبقه اضطرابی در جمعیت غیربالینی از برازش کافی برخودار می­باشد؟

 

 

 

3-1  اهمیت و ضرورت تحقیق

 

شخصیت یک کلیت روان­شناختی است که ویژگی­های خاص انسان­ها را مشخص می­سازد. به عبارت دیگر، نظریه­های شخصیت بیاناتی در مورد ماهیت انسان هستند. نظریه­پردازان شخصیت، دیدگاه­های مختلفی پیرامون ماهیت انسان و تفاوت­های فردی مطرح کرده­اند. در این راستا، دیدگاه­های زیست­شناختی و مبتنی بر هدف در مورد ماهیت انسان، بنیادی اساسی برای تفسیر شخصیت تدارک می­بینند. نه تنها در شخصیت بلکه در روان­شناسی، انسان به عنوان موجودی زیستی تلقی می­شود. از این منظر، گسترش درکی روشن از ویژگی­های اساسی انسان و چگونگی بروز این ویژگی­ها در رفتار انسان، ضروری است (نعمت طاوسی، 1391). رگه­ها و ابعاد­ شخصیتی­ از­­ مهم­ترین عوامل مداخله­گر در اختلال­های روان­شناختی هستند. به منظور تبیین ارتباط بین ویژگی­های شخصیتی و  مستعد بودن­  افراد در برابر اختلال­های روان­شناختی، الگوهای نظری مختلفی مانند نظریه آیزنک و گری به کار گرفته شده است (متیوس و گلیلند، 1999).

 

     در سال­های اخیر مدل AFECT به عنوان یکی از کوشش­هایی که ساختارهای زیربنایی شخصیت را مورد توجه قرار می­دهد، جایگاه ویژه­ای در گستره­ی روانشناسی پیدا کرده است. گسترش روزافزون پژوهش­های بین­رشته­ای در قلمرو علوم زیستی و روانی، ضرورت پرداختن به نظریه­هایی از این نوع را دو چندان می­کند. توجه به مفاهیم این نظریه نه تنها تبیین­های جدیدی را در روانشناسی برجسته می­سازد، بلکه چشم­اندازهای جدیدی را در حیطه­های دیگر از جمله آسیب­شناسی روانی و جسمانی، ترسیم می­کند. در این مدل به جای شرح نشانه­ها و تشخیص اختلال­ها و جدا کردن آن­ها از یکدیگر، امکانی برای درک بیشتر نشانه­ها و اختلال­ها و فراوانی همپوشی و ارتباط آن­ها با یکدیگر فراهم می­شود، بنابراین با استفاده از این مدل می­توان برخی از رگه­های مهم شخصیت، که به آسانی در چهارچوب مدل­های پیشین قرار نمی­گیرند را تبیین می­کرد (لارا و همکاران، 2012 الف).

 

     اضطراب بیماری نیست بلکه نشانه‌ای برای وجود یک اختلال روانپزشکی و روانشناختی است، در واقع، درجه بهینه­ای از اضطراب وجود دارد که سبب عملکرد بهتر می­شود (کاپلان و سادوک، 1392). اختلال­های اضطرابی عبارتند از اختلال­هایی که در ویژگی­هایی از ترس و اضطراب بیش از حد و اختلال­های رفتاری مرتبط مشترک هستند. این اختلال­ها از جمله شایع­ترین اختلال­های روانپزشکی در جمعیت عمومی هستند (کاپلان و سادوک، 1392)، بنابراین نیاز است تا ابعاد آن مورد بررسی قرار گیرد. در این میان، با توجه به این که مدل AFECT­ در برگیرنده ی ابعاد هیجانی و عاطفی است که می­توانند در مورد انواع اختلال های روانی به کار گرفته شوند لذا می­توان از این مدل برای بررسی ابعاد این اختلال­ها استفاده کرد. این در حالی است که پژوهشی در زمینه­ی چگونگی ارتباط ابعاد مطرح شده در این مدل با این اختلال­ها صورت نگرفته است.

 

از این رو در این پژوهش سعی بر آن خواهد بود که مدل AFECT شرح داده شده و برازش آن در جامعه دانشجویان ایرانی مورد بررسی قرار گیرد تا در نهایت این نتیجه حاصل شود که آیا ابعاد بیان شده در مدل AFECT در جامعه­ی ایرانی نیز شناسایی می­شوند و این که نشان داده شود اختلال­های اضطرابی شامل، اختلال فوبی خاص، وحشتزدگی، اضطراب فراگیر، اضطراب اجتماعی و آگورافوبیا با توجه به این مدل کدام ابعاد را در بر گرفته و آیا طبقه­بندی آن­ها به چند اختلال مجزا درست بوده یا با یکدیگر همپوشی دارند؟ در مجموع، با توجه به مطالب ذکر شده در بالا می­توان چنین استنباط نمود که مدل (AFECT) با ارائه­ی دیدگاه یکپارچه­ای از ساختارهای ذهنی و کمک به درک ارتباط بین سیستم­های هیجانی/ شناختی با اختلال­های روانی، می­تواند ابزاری مفید برای مطالعه­ی سرشت، هم در زمینه­های بالینی و هم پژوهشی فراهم کند.  

 

 

 

4 -1  اهداف پژوهش

 

1- 4 -1 هدف کلی: بررسی نقش مدل AFECT در پیش­بینی علائم اختلال­های اضطرابی بر مبنای DSM- 5

 

2-4-1 اهداف اختصاصی

 

– تعیین اعتبار و پایایی[79] مدل ترکیبی سرشت عاطفی و هیجانی در جامعه­ی ایرانی.

 

– تعیین الگوی ارتباطی بین ابعاد مدل AFECT با علائم اختلال فوبی خاص.

 

– تعیین توان ابعاد مدل AFECT در پیش­بینی علائم اختلال فوبی خاص.

 

– تعیین الگوی ارتباطی بین ابعاد مدل AFECT با علائم اختلال وحشتزدگی.

 

– تعیین توان ابعاد مدل AFECT در پیش­بینی علائم اختلال وحشتزدگی.

 

– تعیین الگوی ارتباطی بین ابعاد مدل AFECT با علائم اختلال اضطراب فراگیر.

 

– تعیین توان ابعاد مدل AFECT در پیش­بینی علائم اختلال اضطراب فراگیر.

 

– تعیین الگوی ارتباطی بین ابعاد مدل AFECT با علائم اختلال اضطراب اجتماعی.

 

– تعیین توان ابعاد مدل AFECT در پیش­بینی علائم اختلال اضطراب اجتماعی.

 

– تعیین الگوی ارتباطی بین ابعاد مدل AFECT با علائم اختلال آگورافوبیا.

 

– تعیین توان ابعاد مدل AFECT در پیش­بینی علائم اختلال آگورافوبیا.

 

 

 

5 -1 سؤالات پژوهش

 

با توجه به فقدان پیشینه­ی پژوهشی خارجی و داخلی در این زمینه، نمی­توان در مورد ارتباط مدل  AFECT با اختلال­های طبقه­ی اضطرابی فرضیه­ای مطرح ساخت. لذا در مطالعه­ی حاضر، سؤالات پژوهشی مطرح گردیده است:

 

 

2-3-  شخصی یا نوعی بودن لوث (گمان) 13

 

2-4- لوث و قسامه عناوین و موضوعات مستفاد از‌ روایات.. 17

 

2-4-1- اعضاء بدن. 17

 

2-4-2- عدم مواطات.. 18

 

2-5- اهمیت و نـقش قـانون قسامه 18

 

2-6-  اعتبار و شرط مقدمی بودن لوث بر قسامه 18

 

2-7- مصادیق لوث.. 20

 

2-7-1- شرائط دعوا و مدعی. 21

 

2-7-2- اماره ی ظنیه 21

 

2-7-3- حضور متهم‌ در مکان و هنگام جنایت.. 21

 

2-7-4- عدم وجود شک… 22

 

2-7-5- عدم تعارض‌ و تناقض… 23

 

2-7-6- شرور،  فاسق و فاجر بودن متهم. 25

 

2-8- کیفیت قسامه 26

 

2-8-1- مطالبه ی بینه از‌ متهم. 27

 

2-8-2- قسمهای مدعی(قسامه) 28

 

2-8-3- قسمهای مدعی علیه(قسامه) 29

 

2-9- ارجاع مجدد قسامه به مدعی. 30

 

2-9- 1- نظر اکثریت.. 30

 

2-9- 2- نظر اقلیت.. 30

 

2-9- 3- نظر‌ کمیسیون. 30

 

2-10- رویه ی قضایی و قسامه 31

 

2-10-1-  مـشکل بـودن باب مدعی و منکر حصول ظن مورد از موارد لوث.. 31

 

2-10-2- رد‌ لوث‌ بـه‌ لحـاظ تـعارض در اظهارات و دو شبهه‌ بر‌ مراسم‌ قسامه 32

 

2-10-3- عدم احراز رابطه خویشاوندان نسبی تعدادی از قسم خورندگان با مدعی. 33

 

2-10-4- اجرای‌ مـراسم‌ قسامه بـدون حضور متهم. 34

 

2-10-5- عدم احراز علم قسم خورندگان. 34

 

2-10-6- عدم احراز علم قسم خورندگان به انتساب قتل به قاتل و فـقد قـرینه ظـنیه بر توجه‌ اتهام‌ به متهم. 35

 

2-10-7-عدم احراز اختلاف بـین مـتهم و مقتول و رد لوث‌ به لحاظ وجود قرائن مـعارض قـوی. 36

 

2-10-8- عدم احراز اخـتلاف بـین متهم و مقتول و رد لوث به لحـاظ وجـود قرائن معارض قوی. 37

 

2-11-  قرار توقف دعوی در‌ صورت‌ عدم‌ رد سوگند از سوی اولیاء دم به متهم. 38

 

2-12- لوث از نظر مالکیه 49

 

2-13- لوث از نظر شافعی. 49

 

2-14- لوث در عرف حنابله 50

 

2-15- لوث از نظر حنفیه 51

 

2-16- لوث در نظر شیعه 52

 

فصل سوم( مبانی فقهی و حقوقی لوث به شکل مردد) 54

 

3-1- قاعده ی تدرء الحدود بالشبهات.. 55

 

3-1-1- مدارک و مـستندات قاعده 55

 

3-1-1- 1- ادرؤُ الحدود بالشبهات.. 55

 

3-1-1- 2- دلیل دوم تسالم اصحاب است بر حـجیت ایـن‌ قـاعده. 56

 

3-1-1- 3- بیان این قاعده با ظواهر ادله 57

 

3-1-1- 4- روایات.. 57

 

3-1-2- دلالت قاعده 58

 

3-1-3- ملاک در عروض شبهه 59

 

3-1-4- دامنه ی شمول قاعده 60

 

3-2-  قاعده ی لوث.. 62

 

3-2-1-  مدارک و مستندات قاعده 63

 

3-2-1- 1- روایات.. 63

 

3-2-1- 2- اجماع فقهاء قدیم و جدید،  بلکه تسالم اصحاب بر حجیت‌ قاعده ی«لوث» 64

 

3-2-2- اعتبار لوث در قسامه 64

 

3-2-3- کیفیت قسامه 66

 

3-2-4- کمیت قسامه 67

 

3-2-5- ثبوت قسامه در اعضاء 71

 

3-2-6- قسامه ی کافر 72

 

فصل چهارم (لوث به شکل مردد علیه دو یا چند نفر و رویه قضایی آن) 74

 

4-1- تعدّد شاکی یا متّهم. 75

 

4-2- 1- تحقق لوث و مسائل مربوط به آن. 78

 

4-2-1-2- شرایط تحقق لوث.. 78

 

4-2-1-2- احراز بـدون تردید لوث.. 80

 

 

4-2-1-3- لوث و دلیل. 81

 

4-2-1-4- تعارض در مـحتوای لوث.. 83

 

4-2-1-5- شخصی بودن لوث و نقش دیوان عالی کشور 85

 

4-2-2- بررسی مسئله حضور متهم. 87

 

4-2-2- 1- اثبات حضور متهم و نقش‌ اثبات‌کننده‌ آن. 87

 

4-2-2- 2- مفهوم صحنه جرم‌ و دامنه ی آن نسبت به افراد متعدد 88

 

4-2-3- لوث و علم اجمالی. 89

 

4-2-3- 1- تحقق لوث، علم اجمالی و انحلال آن. 89

 

4-2-3- 2- سببیت لوث در تحقق‌ علم اجمالی. 94

 

4-2-3- 3- لوث و رابطه‌ سـببیت(قابلیت انتساب) 96

 

4-2-4- اجرای قسامه در رویّه قضایی. 99

 

4-2-4-1- پیوند قسامه و حکم دادگاه 99

 

4-2-4-2- قسامه و مسئله ی شرکت در جرم 102

 

4-2-4-2-1- استقلال قـسامه برای هر شریک… 102

 

4-2-4-2-2- تخییر میان شرکا در اجرای‌ قسامه 102

 

4-2-5-  قسم‌خورندگان و شرایط‌ آنها 104

 

4-2-5-1- جزم در قسم و قسم ناشی از علم شخصی. 105

 

4-2-5-2- درک‌وفهم قسم. 105

 

4-2-5-3- احراز خویشاوندی نسبی. 106

 

4-2-5-4- اجرای قـسامه در حضور متهم. 106

 

نتیجه گیری. 109

 

پیشنهادات.. 113

 

منابع و ماخذ : 115

 

 

 

1-1- بیان مساله

 

تحولاتی که پس از پیروزی انقلاب اسلامی در نظام قضائی کشور پدید آمد سبب شد تا برخی از احکام اسلام که سالیان متمادی به بوته‌ی فراموشی سپرده شده بود آشکار شود و قدرت شگرف خود را در اصلاح جامعه نشان دهد. از جمله‌ی آن احکام که پس از پیروزی انقلاب مورد توجه قرار گرفت و به اجرا درآمد لوث و در ادامه آن قسامه می باشد.  

 

لوث در لغت به معنای آلوده کردن، کثیف کردن و لکه‌دار کردن چیزی، آمده است (آذر نوش، آذر تاش؛ فرهنگ معاصر عربی – فارسی، تهران، نشر نی، 1383، چاپ چهارم، ص 628) و چون در متهم شدن به قتل یا جرح نیز نوعی آلودگی به خون مردم نهفته است به آن لوث گویند و در اصطلاح اماره‌ای است که موجب ظنّ به صدق ادعای مدعی، توسط حاکم (قاضی) می‌شود مثل شهادت یک شاهد (موسوی، روح‌الله (امام)؛ تحریر الوسیله، مؤسسه تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی، پائیز 1379 ش، الطبعه الاولی، ص 916) بنابر این لوث همان گمانی است که قاضی به صدق ادعای مدعی ظن پیدا کند آن هم از روی قرائن و شواهدی که از مطالعه اوراق و مدارک موجود و گزارش‌های رسیده و تطبیق آن با مورد حادثه به دست می‌آورد (رازی زاده، محمد علی؛ قسامه در نظام قضایی اسلام، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات حوزه ی علمیه قم، 1374، اوّل، ص 60 و 59).

 

در قتل و جراحات هرگاه دلیلی مبنی براینکه شخص معینی،  مرتکب قتل یا جرح شده وجود نداشته باشد و لوث محقق شود یعنی قاضی به ارتکاب قتل یا جرح از سوی متهم خاصی ظن پیدا کند، مدعی می­تواند «قتل یا جرح» (ماده 139، قانون مجازات اسلامی) را به وسیله ی قسامه اثبات کند گفتنی است با توجه به صراحت ماده 139 قانون مجازات اسلامی، ایراد ضرب بدون جراحت با قسامه قابل اثبات نیست و در جراحات نیز مستنداً به ماده 254 همان قانون قصاص با قسامه ثابت نمی‌شود و فقط موجب پرداخت دیه می‌گردد.

 

هرگاه تعداد کسانی که لوث علیه آنها حاصل شده بیش از یک نفر باشد ونتوان مرتکب یا مرتکبین را از میان آن ها تعیین نمود وتصور این باشد که یکی از چند نفر از آنها مرتکب جنایت شده اند، لوث به شکل مردد محقق است.  اما اقامه قسامه موکول به تعیین مرتکب توسط مجنی علیه یا ولی دم است. تعیین مرتکب مستلزم شناخت هویت شناسنامه ای اونیست. بلکه انتساب جنایت به وی ملاک است.  

 

اگرچه قانون مجازات اسلامی اقامه ی قسامه به شکل مردد را اجازه داده است، ولی نمی توان هیچ یک را مجازات نمود. در این فرض، اگر براساس خواست قاضی همگی بربرائت خود سوگند یاد کنند،  تبرئه می شونداگر جنایت ارتکابی قتل باشد، دیه از بیت المال به اولیاء دم پرداخت می شود ودر صورتی که آسیب به عضو یا منفعت باشد، همه ی متهمان به نسبت مساوی دیه را پرداخت می نمایند.  چنانچه همگی یا برخی از اتیان سوگند امتناع کنند، ضامن پرداخت بطور مساوی هستند، اگر ممتنع یک نفر باشد،  ضامن پرداخت تمام دیه خواهد بود.  

 

طبق ماده333 اگر لوث علیه دو یا چند نفر به شکل مردد ثابت باشد وقسامه به همین گونه علیه آنان اقامه شود، جنایت برعهده یکی از چند نفر، به صورت مردد اثبات می شود وقاضی از آنان می خواهدکه بر برائت خود سوگند بخورند.  اگر همگی از سوگند خوردن خودداری ورزند یا برخی از آنان سوگند یاد کنند وبرخی نکنند، دیه بر ممتنعان ثابت می شود. اگر ممتنعان متعدد باشد، پرداخت دیه به نسبت مساوی میان آنان تقسیم می شود.  اگر همه ی آنان بربرائت خود سوگند یاد کنند، در خصوص قتل، دیه از بین المال پرداخت می شود ودر غیر قتل، دیه به نسبت مساوی میان آنها تقسیم می گردد.  

 

اما اگر لوث علیه چند نفر به شکل مردد محقق باشد، شاکی می تواند از آنان مطالبه اقامه قسامه نماید.  در این فرض، شاکی جانشین قاضی در ماده 333 خواهد بود وبه همان ترتیب عمل خواهد شد.  در صورت امتناع همه یا برخی از آنان از اقامه ی قسامه، ملزم به پرداخت دیه خواهند بود ودر صورتی که ممتنع یک نفر باشد، تمامی دیه برعهده اوست.  در غیر این صورت دیه به نسبت مساوی تقسیم می شود.  ضمن این که در صورت اقامه ی قسامه از سوی همگی  در قتل، دیه بر عهده بیت المال خواهد بود.  

 

و طبق ماده 334 اگر لوث علیه دویا چندنفر به شکل مردد ثابت باشد، چنانچه شاکی از آنان در خواست اقامه کند و هریک از آنان از اقامه ی قسامه امتناع نمایند، پرداخت دیه بر ممتنع ثابت می شود ودر صورت تعدد ممتنعان ، پرداخت دیه به نسبت مساوی میان آنان تقسیم می شود.  اگر همگی اقامه قسامه کنند، در قتل ، دیه از بیت المال پرداخت می گردد.  

 

در صورت اثبات قتل عمدی با قسامه، مرتکب قصاص می شود.  ولی در جنایت عمدی بر اعضاء ومنافع، با اقامه ی قسامه ، جنایت اثبات، ولی حق قصاص  با آن ثابت نمی شود(ماده 456 ق. م. ا).  

 

نصاب قسامه برای اثبات قتل عمدی، سوگند پنجاه مرد از خویشاوندان  وبستگان مدعی است وبا تکرار سوگند، قتل ثابت نمی شود(ماده336)استثناء وارد بر ضرورت مرد بودن سوگند خورندگان، ناظر بر سوگند شاکی است که در صورتی که زن باشد می تواند اداء سوگند نماید.  

 

به نظر می رسد باتوجه به ماده 336 ق. م. ا نیازی به این که به مرد بودن شاکی اشاره کند وجود نداشته است.  در صورتی که شاکی از اقامه ی قسامه خودداری واز متهم مطالبه نمایدومتهم امتناع ننمایدمفاد ماده338 ق. م. ا مجرا خواهد بود.  دونکته در این خصوص قابل ملاحظه است:  نخست این که نصاب مقرر در ماده 336 برای قتل عمدی ونصاب های مقرر در ماده 456 برای جنایت بر اعضاء ومنافع برای اقامه  قسامه از سوی شاکی ، برای متهم نیز یکسان است.  دوم، بر خلاف اقامه ی قسامه برای اثبات قتل عمدی که تکرار در آن پذیرفته نیست، اگر تعداد خویشاوندان وبستگان متهم کمتر از نصاب  باشد، تکرار قسم تا تحقق نصاب(پنجاه قسم) برای برائت مجاز است.  به عنوان مثال اگر در مجموع پنج نفر باشند، هر کدام ده قسم می خورند تا به نصاب پنجاه قسم برسد ودر صورتی که متهم جز خودش، هیچ اداء کننده سوگندی نداشته باشد پنجاه قسم می خورد وتبرئه می شود. باتوجه به اطلاق اصطلاح خویشاوندان وبستگان مدعی  در ماده 336، نسبی یا سببی بودن آن ها وبه همین ترتیب درجه وطبقه ی آن ها موثر نیست.  

 

طبق ماده 335 چنانچه لوث تنها علیه برخی از افراد حاصل شود وشاکی علیه افراد بیشتری ادعای مشارکت در ارتکاب جنایت را نماید، جنایت به مقدار ادعای مدعی، در موردی که لوث حاصل نشده است اثبات می شود مانند آنکه ولی دم مدعی مشارکت سه نفر مرد در قتل عمدی مردی باشد ولوث فقط علیه مشارکت دو نفر از آنان باشد، پس از اقامه ی قسامه علیه آن دونفر، حق قصاص علیه آن دو به مقدار سهمشان ثابت است. اکر ولی دم بخواهد هر دو نفر را قصاص کند، باید به سبب اقرار خود به اشتراک سه مرد، دو سوم دیه را به هریک از قصاص شوندگان بپردازد.  

 

رجوع شاکی از اقرار به شرکت افراد بیشتر پذیرفته شده نیست مگر اینکه از ابتداء شرکت افراد بیشتر را به نحو تردید ذکر کرده باشد وکسانی که در قسامه اتیان سوگند کرده اند نیز شرکت افراد دیگر را در ارتکاب جنایت نفی کرده وبر ارتکاب قتل توسط افراد کمتر سوگند یاد کرده باشند. لوث، چیزی بیشتر از قرائن واماراتی که موجب ظن قاضی شده نیست. از یک سو به دلیل فقدان اقرار، شهادت وعلم قاضی به قسامه متوسل شده ایم واز سوی دیگر ، با ظن مواجهیم ونه یقین. این وضعیت، اعتبار کافی برای اثبات جنایت را ندارد. لذا از نظر قانون اداء سوگند از سوی اشخاص دیگر (شاکی واقوام وبستگان او) نقصان و ضعف لوث را جبران می کند.  بنابراین، اداء کنندگان سوگند که به عنوان مثال در قتل باید پنجاه نفر باشند، به چیزی قسم یاد کنند که حتی شاهد آن نبوده اند.  

 

1-2-  اهمیت و ضرورت انجام تحقیق

 

بحث تعارض میان ادعای شاکی در قتل و مواردی مانند آن، پیش از اجرای قسامه و پس از اجرای آن در تعداد قاتلان و افراد دخیل به صورت انفرادی یا اشتراکی و نیز پیامدهایی که این تعارض در چگونگی قصاص و نحوه ی اخذ دیه از مجرمین دارد، از جمله مواردی است که در قوانین کیفری ایران مغفول مانده است. شاکی مدعی است که تعداد مجرمان کم تر یابیشتر از آن است که لوث در مورد آنان محقق شده است و به تبع آن لوث، قسامه اجرا می گردد. در زمان کنونی که بسیاری از جرمها را می توان از راههای علمی ثابت کرد، صحیح نیست ما به سراغ قسامه برویم و جرم را با سوگندهایی که بیشتر، دروغ و بی اساس هستند اثبات کنیم. بررسی لوث علیه دو یا چند نفر آن هم به شکل مردد دارای نواقص زیادی در قوانین موجود هست که انجام چنین تحقیقاتی در جهت احیای عدالت و شناسایی نقاط ضعف و قوت این قوانین دارای اهمیت می باشد.  

 

1-3-  اهداف و سوالات تحقیق

 

 

1-1-3- هدف اصلی

 

    بررسی لوث علیه دو یا چند نفر به شکل مردد

 

1-2-3- سوالات تحقیق

 

 

 

• آیا کلیه موارد و جوانب لوث در قانون مجازات اسلامی مطرح شده است ؟

 

• آیا هر ظن و گمانی را می توان لوث دانست ؟

 

• معیار وملاک تشخیص لوث چیست ؟

 

1-4- فرضیه‏های تحقیق

 

 

1-1-4- فرضیه اصلی

 

به نظر می رسد کلیه نکات و جوانب مختلف لوث علیه دو یا چند نفر به شکل مردد در قانون مجازات اسلامی مطرح نشده است.  

 

 

2-3-تعاریف و مفهوم حسابرسی.. 18

 

2-3-1-حسابرسی.. 18

 

2-3-2- تعریف حسابرسی.. 19

 

2-3-3- مفهوم حسابرسی.. 20

 

2-3-4- اهمیت حسابرسی.. 20

 

2-4- سابقه حسابرسی در ایران.. 22

 

2-5- مبانی نظری حسابرسی.. 24

 

2-5-1-نظریه قضائی.. 24

 

2-5-2- نظریه مسئولیت اجتماعی.. 25

 

2-5-3 –نظریه مباشرت و نظارت… 25

 

2-5-4-تئوری نمایندگی.. 27

 

2-6-  مبانی نظری کیفیت حسابرسی.. 28

 

2-6-1- تخصص حسابرس در یک صنعت… 31

 

2-7- مبانی نظری کارایی سرمایه گذاری.. 32

 

2-8- متغیرهای پژوهش…. 33

 

2-8-1- تخصص حسابرس در یک  صنعت… 33

 

2-8-1-1- رویکرد سهم بازار……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..34

 

2-8-1-2- رویکرد سهم پرتفوی.. 35

 

2-8-2- کارایی سرمایه گذاری.. 38

 

2-9- مبانی نظری تخصص صنعت حسابرس و کارایی سرمایه گذاری.. 40

 

2-10-پیشینه پژوهش…. 43

 

2-10-1- تحقیقات خارجی.. 43

 

2-10-2-پژوهش های داخلی.. 47

 

فصل سوم : روش شناسی پژوهش……………………………………………………………………………………………………………….50

 

3-1- مقدمه. 51

 

3-2- روش پژوهش…. 52

 

3-3- روش شناسی پژوهش…. 53

 

3-4- فرضیه های پژوهش…. 53

 

3-5- قلمرو زمانی و مکانی پژوهش…. 54

 

3-6-  جامعه و نمونه آماری.. 54

 

3-7- روش گردآوری داده ها 57

 

3-8- متغیر های پژوهش و نحوه سنجش آنها 57

 

3-8-1- تخصص صنعت و نحوه سنجش آن.. 60

 

3-8-2- کارایی سرمایه گذاری و نحوه سنجش آن.. 61

 

3-9- روش تجزیه و تحلیل داده ها 65

 

3-9-1 -روش داده های پانل……………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 66

 

3-9-1-1- روش اثرات ثابت……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….67

 

3-9-1-2-  روش اثرات تصادفی.. 68

 

3-9-1-3 – آزمون چاو یا F مقید. 69

 

3-9-1-4-  آزمون هاسمن.. 70

 

3-9-2-  آزمون معنی دار بودن مدل.. 71

 

3-9-3- آزمون معنی دار بودن متغیرهای پژوهش…. 72

 

3-9-4-  آزمون های مربوط به مفروضات مدل رگرسیون خطی.. 73

 

3-9-4-1 – فرض نرمال بودن متغیرها و باقیمانده ها 73

 

3-9-4-2-  فرض عدم وجود همخطی بین متغیرهای مستقل.. 74

 

3-9-4-3 – فرض مستقل بودن باقیمانده ها 75

 

3-9-4-4- فرض همسانی واریانس باقیمانده ها 76

 

3–9-5-  تصمیم گیری برای رد یا پذیرش فرضیه ها 77

 

3-10- خلاصه فصل.. 78

 

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده های پژوهش…………………………………………………………………………………………..79

 

4-1- مقدمه. 80

 

4-2-جدول توزیع فراوانی.. 81

 

 

4-2-1- توزیع فراوانی اعمال تخصص حسابرس…. 82

 

4-3- یافته های آمار توصیفی.. 82

 

4-3-1-توصیف متغیرها 84

 

4-4- آزمون نرمال بودن داده ها 85

 

4-5-همبستگی بین متغیرهای.. 89

 

4-6-آزمون معنی دار بودن مدل.. 90

 

4-7-نتایج تخمین فرضیه ها 91

 

4-7-1- تخمین ارتباط بین تخصص حسابرس در صنعت خاص و کارایی سرمایه  گذاری برمبنای دارایی غیر جاری برای آزمون فرضیه اول.. 91

 

4-7-2- آزمون چاو یا F مقید. 93

 

4-7-3-آزمون هاسمن.. 94

 

4-7-4- تخمین ارتباط بین تخصص حسابرس در صنعت خاص و کارایی سرمایه گذاری برمبنای سرمایه گذاری بلند مدت برای آزمون فرضیه دوم. 97

 

 

 

4-8- خلاصه آزمون فرضیه ها …98                          

 

4-9- خلاصه فصل.. 99

 

فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات پژوهش…………………………………………………………………………………………..100

 

5-1- مقدمه. 101

 

5-2-جمع بندی.. 102

 

5-3- تحلیل و تفسیر نتایج آزمون فرضیه. 103

 

5-4-پیشنهادات حاصل از پژوهش…. 106

 

5-5- پیشنهاد برای پژوهش های آتی.. 107

 

5-6- محدودیتهای انجام پژوهش…. 108

 

5-7- خلاصه فصل.. 109

 

 منابع و ماخذ. 110

 

 ضمائم.. 116

 

 

 

فهرست جداول

 

عنوان                                                                                                                                                           صفحه                   

 

جدول (3-1) : تعداد شرکت های استفاده شده در این پژوهش…. 55

 

جدول (3-2) : متغیر ها و مدل های استفاده شده در این پژوهش…………………………………………………………………………………………..58

 

جدول (4-1) : توزیع فراوانی تخصص حسابرس…. 82

 

جدول (4-2) : نتایج تجزیه و تحلیل توصیفی داد های پژوهش…. 83

 

جدول (4-3) : نتایج آزمون کولموگوروف – اسمیرنوف… 86

 

جدول (4-4) : همبستگی متغیر های پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………..89

 

جدول (4-5) : نتایج آزمون معنی دار بودن فرضیه اول  و دوم پژوهش…. 91

 

جدول (4-6) : جدول همبستگی و دوربین-واتسن.. 92

 

جدول( 4-7) : نتایج آزمون هاسمن و آزمون چاو 94

 

جدول (4-8) : جدول نتایج آزمون LR جهت شناسایی وجود ناهمسانی در مدل.. 95

 

جدول (4-9) : جدول نتایج  رگرسیون فرضیه اول.. 96

 

جدول (4-01) : جدول نتایج  رگرسیون فرضه دوم. 97

 

جدول (4-11) : جدول خلاصه نتایج آزمون فرضیات……………………………………………………………………………………………………………….98

 

 

 

فهرست نمودارها و شکل ها

 

عنوان                                                                                                                                                           صفحه

 

نمودار (2-1) : ارتباط بین تخصص حسابرس و کارایی سرمایه گذاری…………………………………………………………………………………….42

 

نمودار (4-1) : نمودار هیستوگرام کارایی سرمایه گذاری بر مبنای دارایی غیر جاری………………………………………………………………87

 

نمودار (4-2) : نمودار هیستوگرام کارایی سرمایه گذاری بر مبنای سرمایه گذاری بلند مدت…………………………………………………88

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1- مقدمه

 

سرمایه گذاران بالفعل و بالقوه برای اتخاذ تصمیمات مرتبط با سرمایه گذاری توازن بین ریسک و بازده را مبنای تصمیم گیری خود قرار می دهند. آنها علاقمند به برآورد بازده مورد انتظار آتی سرمایه گذاری خود به کمک اطلاعات گزارش شده توسط شرکتها و سایر شواهد می باشند. هر میزان که کیفیت اطلاعات ارائه شده از سوی شرکتها بالاتر باشد، از میزان ابهام در برآورد بازده مورد انتظار آنها کاسته شده و ریسک اطلاعات کاهش خواهد یافت. به عبارت دیگر ارائه اطلاعات با ریسک اطلاعاتی پایین موجب کاهش بازده مورد انتظار سرمایه گذاران و یا همان هزینه حقوق صاحبان سهام خواهد شد. یکی از عوامل اصلی که موجب ارتقای کیفیت اطلاعات و کاهش ریسک اطلاعاتی گزارش های منتشره از سوی شرکتها می شود، ارائه خدمات حسابرسی با کیفیت بالاتر می باشد. تحقیقات انجام شده چنین مطرح می کنند که “حسابرسی با کیفیت بالاتر” اعتبار اطلاعات تهیه شده را بهبود می بخشد و به استفاده کنندگان به خصوص سرمایه گذاران فرصت می دهد با اعتماد بیشتری وضعیت مالی و نتایج عملکرد شرکت را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند. در حقیقت جامعه در معنای عام آن همواره خواستار دریافت خدمات با کیفیت حسابرسی بوده است. سهل انگاری و قصور حسابرسان در ارایه خدمات حسابرسی با کیفیتی که از آنان به عنوان افراد حرفه ای انتظار میرود، همواره با واکنش تنبیهی از سوی جامعه همراه بوده است. حسابرسان به دادگاه فراخوانده می شوند، به پرداخت خسارتهای سنگین محکوم شده و شأن و جایگاه اجتماعی خود را از دست می دهند و حتی اگر به دادگاه هم فراخوانده نشوند جامعه نوعی مجازات اجتماعی را برای آنان در نظر می گیرد و برای مثال آنان را به داشتن جیبهای بسیار بزرگ ملقب (متهم) می سازد (ولک[1]، 2006 ).            اینگونه است که مسئولیت حسابرسان در برابر کیفیت حسابرسی در هر مقطعی از زمان در چارچوبی از انتظارات عمومی قابل تفسیر است. حسابرسان به صورت کلی و به عنوان یکی از فرضیات رفتاری حسابرسی، پذیرفته اند که باید در برابر کیفیت کار خویش به عنوان یک کارشناس حرفه ای به کسانی که بر کار ایشان اتکا می کنند، پاسخگو باشند (حساس یگانه، 1384 ). صاحبنظران، پژوهشگران حسابرسی و نهادهای رسمی تدوین کننده استانداردهای حسابرسی و آیین های رفتار حرفه ای نیز تلاش زیادی برای تبیین و دسته بندی عواملی که می تواند بر کیفیت حسابرسی اثرگذار باشد، به عمل آورده اند. بسیاری از ایشان دیدگاهی هنجاری را در پیش گرفته و برای توجیه پذیر ساختن حسابرسی و افزایش کیفیت آن بر عواملی چون استقلال، صلاحیت حرفه ای، تردید حرفه ای،برنامه ریزی و سرپرستی مناسب کار حسابرسی و مواردی از این دست تأکید کرده اند. برخی دیگراز صاحب نظران دیدگاهی توصیفی را در پیش گرفته و شهرت حسابرس، عضویت وی در مجامع وتشکل های حرفه ای، اندازه موسسه حسابرسی، تخصص حسابرس در یک صنعت خاص (واتز و زیمرمن[2]، 1985 )، حق الزحمه حسابرسی (کاپ لی[3]،1996) و (پالم رز[4]،1986)، نتایج بررسی هم پیشگان (کالبرت[5] ،1998)را به عنوان عوامل مؤثر بر کیفیت حسابرسی مورد تأکید قرار داده اند.                                                                                                                 

 

 

 

در این بین، یکی از اهداف گزارشگری مالی، ارائۀ اطلاعاتی است که برای سرمایه گذاران، اعتباردهندگان و دیگر کاربران فعلی و بالقوه در تصمیم گیری های مربوط به سرمایه گذاری و اعتباردهی و سایر تصمیم ها، سودمند باشد. سرمایه گذاری در امور مختلف توسط شرکت ها، همواره به عنوان یکی از راه های مهم توسعه شرکت ها و جلوگیری از رکود و عقب ماندگی، مورد توجه بوده است. در این میان، محدودیت در منابع موجب شده است که علاوه بر توسعه سرمایه گذاری، افزایش کارایی سرمایه گذاری، از اهمیت فراوانی برخوردار گردد. به طور کلی، کارایی سرمایه گذاری، به معنای پذیرش پروژه هایی با خالص ارزش فعلی مثبت، و منظور از ناکارایی سرمایه گذاری، انتخاب پروژه هایی با خالص ارزش فعلی منفی (سرمایه گذاری بیش از حد) و یا عدم انتخاب فرصت های سرمایه گذاری (سرمایه گذاری کمتر از حد) است.

 

 

 

1-2- تشریح و بیان مسئله پژوهش

 

نقش حسابرسی در اعتبار‌بخشی به سود شرکتها در پی سقوط انرون[6] از اهمیت درخور توجهی برخوردار شده است. تفاوتهای ناشی از کیفیت حسابرسی به صورت تفاوت در اعتبار ارائه شده به‌وسیله حسابرسان و کیفیت سود صاحبکاران، خود را نشان می‌دهد. از آنجا که کیفیت حسابرسی دارای ابعاد متفاوتی است و  به‌طور ذاتی مشاهده‌ناپذیر است، مشخصه حسابرسی خاصی وجود ندارد که به‌عنوان شاخصی برای اندازه‌گیری آن در نظر گرفته شود. اغلب مطالعات گذشته از حسن شهرت حسابرس به‌عنوان شاخصی برای

 

اندازه‌گیری کیفیت حسابرسی استفاده و رابطه بین حسن شهرت و کیفیت سود را بررسی کرده‌اند(بکر[7] 1998 ٬ ری نولد و فرانسیس[8]،2000 ).

 

      ارزش نهائی فعالیت حسابرسی در کمک به استفاده کننده برای تشخیص کیفیت اطلاعات دریافت شده می باشد ، از این رو استفاده کنندگان اطلاعات می بایست صلاحیت حسابرس را پذیرفته تا به اظهارنظر او اعتماد کنند و در شرایطی که اطمینان استفاده کنندگان جلب نشود هدف های حسابرسی به صورت کامل تحقق نمی یابد . از طرف دیگر بحران های گزارشگری مالی سال های اخیر که  موجب فروپاشی شرکت های بزرگی گردید ، توجه محققان و مجامع حرفه ای را به افزایش قابلیت اعتماد گزارش های حسابرسی و کاهش قصور ، معطوف ساخت. با عنایت به موارد فوق ضروری است در بازار سرمایه ایران نیز کیفیت حسابرسی و متغیرهای موثر آن شناسایی شود .

 

      همچنین یکی از قابل تامل ترین و چالش بر انگیزترین مسائل عصر حاضر٬بحث توسعه ی اقتصادی است؛ به گونه ای که تحقق آن به یکی از اهداف اساسی سیاست گذاری ها و تصمیم گیری های اقتصادی کشورها تبدیل شده است (عظیمی 1375٬).از عوامل موثر بر رشد و توسعه ی پایدار اقتصادی٬ سرمایه گذاری موثر است. بدین منظور٬ یک واحد اقتصادی برای سرمایه گذاری در طرح های مختلف٬ باید حد یا میزان سرمایه گذاری را با توجه به محدودیت منابع٬ مورد توجه قرار دهد (مدرس و حصارزاده ٬ 1387 ). این امر٬ از طریق روش های ارزیابی طرح ها٬ از جمله ارزش فعلی خالص انجام می شود. طبق این روش٬ در یک یا چند طرح وقتی سرمایه گذاری انجام می گیرد که٬ارزش فعلی خالص آن طرح٬ مثبت باشد. از این رو٬ مسأله ی اصلی این پژوهش که تقبل طرح هایی با ارزش فعلی خالص منفی٬ منجربه سرمایه گذاری بیش از حد و صرف نظر کردن از طرح هایی با ارزش فعلی خالص مثبت٬ منجر به سرمایه گذاری کم تر از حد می شود که عدم بهینه بودن سرمایه گذاری را به دنبال خواهد داشت (وردی[9]٬ 2006 )؛زیرا مدیران باید به صورت بهینه و در طرح هایی سرمایه گذاری کنند که برای شرکت ارزش آفرینی کند؛ یعنی طرح هایی با ارزش فعلی خالص مثبت٬ پذیرفته و طرح هایی با ارزش فعلی منفی٬ رد شود. جریان نقد آزاد شرکت ها٬ از جمله دلایل اصلی در به وجود آمدن سرمایه گذاری بیش از حد در سطح شرکت است (یانگ و جیانگ[10] ٬ 2008  ) و موجب به وجود آمدن مسائلی چون کاهش کارایی سرمایه گذاری٬  افزایش تورم و توسعه ی ظاهری اقتصاد کلان می شود و به شدت به منافع سهامداران آسیب می رساند.

 

 

 

1-3- ضرورت انجام پژوهش

 

بدون شک، تخصص صنعت بر ماهیت تجربه و کار حسابرسی و دستیابی به مهارت تأثیر می‌گذارد و ممکن است برای متخصصان انفرادی شرایطی را فراهم کند تا بهتر مسائل و موضوع های پیرامون خاص صنعت را شناسایی کنند و مورد توجه قرار دهند (سولومون و شیلد[11] ٬ 1995 ). با افزایش تخصص صنعت در سطح انفرادی، تخصص صنعت در سطح شرکت افزایش می‌یابد. مزایای  تخصص  حسابرس  در صنعت در سطح شرکت انباشت و افزایش می‌یابد، زیرا تخصص صنعت انتقال دانش به‌دست آمده و فناوری ایجاد شده را از  یک صاحبکار به سایر صاحبکاران مشابه تسهیل می‌کند. بنابراین، انتظار می‌رود حسابرسان متخصص صنعت حسابرسی های با کیفیت بالاتری نسبت به غیرمتخصصان فراهم کنند.

 

مطالعات قبل نشان دهده است که کیفیت حسابرسی و کیفیت سود شرکتهای با حسابرسان متخصص بالاتر است ( ریچالت[12]٬ 2009 ).در حالی که به نظر می رسد استفاده از حسابرسان متخصص صنعت به نفع شرکتهای صاحبکار است٬ با این حال فقط تحقیقات محدودی انجام شده است که به طور مستقیم نشان دهنده مزایای استفاده از حسابرسان متخصص صنعت است. لذا هر چه در جهت بررسی فواید استفاده از حسابرسان متخصص صنعت و تجزیه و تحلیل آن کوشش شود، با توجه به اهمیتی که در بهبود کارایی سرمایه گذاری از طریق کیفیت بالاتر گزارش های مالی حسابرسان متخصص صنعت پیش بینی می شود ، باز هم اندک می باشد.

 

 

 

1-4- پرسش های پژوهش

 

 مطالعات اولیه و بررسی متون نظری موجود و مطالب ارائه شده در قسمت تشریح و بیان مسئله سوالات     متعددی را به ذهن متبادر می کند.در پژوهش حاضر این پرسش مطرح است:

 

 آیا تخصص حسابرس در صنعت خاص٬ کارایی سرمایه گذاری را بهبود می بخشد؟

 

در پرسش اصلی مزبور ما در جهت یافتن رابطه ای میان متغیر های پژوهش خواهیم بود. این امر با فرضیه پردازی مناسب و اجرای آزمون های آماری در دسترس می باشد.

 

 

 

 

 

 

 

1-5- اهداف پژوهش

 

پژوهش حاضر درصدد است تا از طریق جمع‌آوری اطلاعات لازم به بررسی تاثیر محدودیت های مدیریت بر هدایت سود شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بپردازد بر این اساس اهدافی بشرح ذیل مطرح میگردد.

 

1-5-1- اهداف علمی پژوهش

 

با توجه به مطالب اشاره شده هدف علمی پژوهش که مطابق با فرضیه و عنوان پژوهش می باشد به شرح زیر است:

 

هدف اصلی : بررسی ارتباط تخصص حسابرس در صنعت خاص و کارایی سرمایه گذاری

 

اهداف فرعی :

 

 

• بررسی ارتباط تخصص حسابرس در صنعت خاص و کارایی سرمایه گذاری بر مبنای تغییر در دارایی های غیر جاری.

 

• بررسی ارتباط تخصص حسابرس در صنعت خاص و کارایی سرمایه گذاری بر مبنای تغییر در سرمایه گذای های بلندمدت.

 

1-5-2- اهداف کاربردی پژوهش

 

اولین کاربرد هر پژوهش جنبه نظری و توسعه رشته مورد پژوهش می باشد که زمینه لازم را برای توسعه تئوری های آن رشته و حرکت به سمت سیستم های سازگارتر و کاراتر را مهیا می سازد٬ اما نتایج این پژوهش با توجه به هدف کلی آن می تواند برای گروه های زیر مفید واقع شود:

 

 

1. سازمان بورس و اوراق بهادار و سرمایه گذاران: با توجه به اینکه اطلاعات کارایی سرمایه گذاری هم برای مدیران شرکتها و هم برای سرمایه گذاران آنها حائز اهمیت است٬ به نظر می رسد که افزایش در کیفیت حسابرسی از طریق به کار گیری حسابرسان متخصص صنعت می تواند با کاهش مشکلات نمایندگی و افزایش توانایی سهامداران در نظارت بر مدیران٬ به بهبود کارایی سرمایه گذاری ها یاری رساند٬ وموجب بهبود انتخاب پروژه و کاهش هزینه های تامین مالی شود. همچنین این موضوع می تواند برای سرمایه گذاران در جهت انتخاب درست در انجام مبادله سهام٬ مفید واقع شود.

 

1. تحلیلگران مالی: نتایج این پژوهش می تواند برای تحلیلگران در مورد پیش بینی رفتار مدیریت در زمانی که حسابرسان متخصص صنعت انجام حسابرسی شرکت را انجام می دهند٬ مفید واقع شود.

 

1. اعتبار دهندگان: همچنین نتایج این پژوهش می تواند به اعتبار دهندگان در مورد ارائه اعتبار به شرکتها در زمانی که حسابرسان متخصص صنعت حسابرسی شرکت را انجام می دهندو همچنین تقویت افشاء اطلاعات٬ مفید واقع شود.

 

1. موسسات و سازمانهای حسابرسی: همچنین نتایج این پژوهش می تواند بر تخصصی شدن موسسات حسابرسی٬ تجربه٬ کیفیت بالاتر گزارشهای مالی حسابرسی شده و دستیابی به مهارت ٬ مفید واقع شود.

 

 

 

 

 

1-6- تبیین فرضیه های پژوهش       

 

 برای پاسخ به سوال مطرح شده و با توجه به اهداف پژوهش یک فرضیه اصلی و دو فرضیه فرعی به شرح ذیل طراحی شده است:

 

فرضیه اصلی: بین تخصص حسابرس در صنعت خاص وکارایی سرمایه گذاری ارتباط وجود دارد.