1-6. قلمرو زمانی: 7

 

1-7. پیشینه تحقیق: 7

 

1-7-1.کتاب ها 8

 

1-7-2. مقاله ها و پژوهش ها: 10

 

1-7-3. پایان نامه ها: 17

 

1-8. نقد و بررسی منابع نظری و تحقیقی مرتبط با موضوع تحقیق: 22

 

1-8-1. جمع بندی و نتیجه مطالعه کتاب ها: 22

 

1-8-2 جمع بندی و نتیجه مطالعه مقالات: 23

 

1-8-3 جمع بندی و نتیجه مطالعه پایان نامه ها 25

 

1-9. موانع و تنگناهای اجرایی موضوع تحقیق: 26

 

فصل دوم: مبانی و چارچوب نظری تحقیق.. 27

 

2-1. مقدمه. 27

 

بنیان نظری و جامعه شناختی.. 27

 

2-2 مباحث نظری: 27

 

2-2-1 نظریه ها و رویکردهای جامعه شناختی مرتبط به گروه های اجتماعی: 27

 

جمع بندی: 30

 

2-2-2. نظریه ها و رویکردهای مرتبط با آموزش و پرورش: 31

 

2-2-3. نظریه‌ها و رویکردهای مرتبط با تدوین کتاب‌های درسی: 32

 

2-2-4. نظریه ها و رویکردهای مرتبط با مشارکت معلمان در تدوین برنامه های درسی.. 38

 

جمع بندی: 43

 

2-3. چارچوب نظری: 45

 

2-4. پرسشهای تحقیق: 49

 

2-5. فرضیه های تحقیق: 50

 

2-6. الگوی نظری و تحلیلی موضوع تحقیق: 51

 

فصل سوم: مبانی روش شناسی موضوع تحقیق. 52

 

3-1. مقدمه: 52

 

3-2. تحلیل و تبیین روش شناختی موضوع تحقیق: 52

 

3-3. شیوه به کاربری روش های مورد نظر در این تحقیق: 53

 

3-4. تکنیک های جمع آوری داده ها: 53

 

 

پرسش های باز برای مصاحبه. 55

 

3-5. جامعه مورد مطالعه. 56

 

3-6. شیوه نمونه گیری از جامعه مورد مطالعه. 56

 

3-7. شیوه تجزیه و تحلیل داده ها 57

 

3-8. تعریف مفاهیم و متغیر های تحقیق: 58

 

3-9 شاخص ها و معرف ها 60

 

3-10. جداول توزیع فراوانی های جمعیت مورد مطالعه. 63

 

 

 

 

 

بخش دوم: 66

 

دستآوردها، یافته ها و راهکارها 66

 

فصل چهارم: توصیف و تحلیل دستآوردهای مطالعات اسنادی و میدانی.. 67

 

4-1. دستآوردهای مطالعات اسنادی.. 67

 

4-2. دستآورد های مطالعه کتاب ها: 73

 

4-3. دستآوردهای مطالعات میدانی.. 78

 

فصل پنجم: جمع بندی، نتیجه گیری و ارائه راهکار. 97

 

5 -1. یافته های حاصل از مطالعات اسنادی.. 97

 

5-2. یافته های حاصل از مطالعات میدانی.. 102

 

5-3 . جمع بندی.. 112

 

5-4. نتیجه گیری نهایی: 118

 

5-5. راهکارها 120

 

راهکارهای راهبردی: 120

 

راهکارهای کاربردی: 121

 

5-6. خلاصه تحقیق. 123

 

منابع و مآخذ: 126

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

 

 

 عنوان                                                                                                           صفحه

 

جدول الف:…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 60

 

جدول شماره 1: توزیع جنسی جمعیت مورد مطالعه. 63

 

جدول شماره 2: توزیع جمعیت مورد مطالعه از نظرمقطع تحصیلی.. 63

 

جدول شماره 3: توزیع جمعیت مورد مطالعه ازنظر رشته تحصیلی.. 64

 

جدول شماره4:  توزیع جمعیت مورد مطالعه از نظر نوع شغل.. 65

 

. 79

 

. 81

 

. 83

 

. 84

 

جدول شماره 10: عوامل اجتماعی – فرهنگی تأثیرگذار در نقش ساختاری و کارکردی معلمان در تهیه و تدوین کتب درسی آموزش وپرورش ( دستآورد مصاحبه با مدیران ). 85

 

. 87

 

. 88

 

. 89

 

. 90

 

. 91

 

. 93

 

… 94

 

( دستآورد مصاحبه با مولفان ، برنامه ریزان و صاحب نظران ). 94

 

. 95

 

… 96

 

جدول شماره 20: عوامل اجتماعی- فرهنگی تأثیرگذار در نقش ساختاری و کارکردی معلمان در تهیه وتدوین کتب درسی آموزش وپرورش (نتایج نهایی) 102

 

جدول شماره 21: عوامل فرهنگی- سیاسی تأثیرگذارد و نقش ساختاری وکارکردی معلمان در تهیه وتدوین کتب درسی آموزش وپرورش (نتایج نهایی) 104

 

جدول شماره 22:  عوامل اقتصادی تأثیرگذار در نقش ساختاری وکارکردی معلمان درتهیه وتدوین کتب درسی آموزش وپرورش (نتایج نهایی) 105

 

جدول شماره 23: عوامل جغرافیایی وزیست محیطی تأثیرگذار در نقش ساختاری وکارکردی معلمان درتهیه وتدوین کتب درسی آموزش وپرورش  (نتایج نهایی) 106

 

جدول شماره 24: عوامل جمعیتی تأثیرگذار در نقش ساختاری و کارکردی معلمان در تهیه وتدوین کتب درسی آموزش وپرورش (نتایج نهایی) 106

 

جدول شماره  25: عوامل اجتماعی – فرهنگی تأثیرگذارد و نقش ساختاری وکارکردی معلمان در تهیه وتدوین کتب درسی آموزش وپرورش (مجموع کلی نتایج) 108

 

جدول شماره 27: عوامل اقتصادی تأثیرگذار در نقش ساختاری وکارکردی معلمان درتهیه وتدوین کتب درسی آموزش وپرورش (مجموع کلی نتایج) 110

 

جدول شماره 28: عوامل جمعیتی تأثیرگذاردرنقش ساختاری و کارکردی معلمان درتهیه وتدوین کتب درسی آموزش وپرورش (مجموع کلی نتایج) 111

 

جدول شماره 29 :عوامل جغرافیایی و زیست محیطی تأثیرگذار در نقش ساختاری و کارکردی معلمان در تهیه و تدوین کتب درسی آموزش وپرورش (مجموع کلی نتایج) 111

 

جدول شماره 30: مجموع شاخص های ارزیابی شده مربوط به ارزش های اجتماعی اقتصادی فرهنگی، جغرافیایی، جمعیتی، و سیاسی به ترتیب اولویت و تعداد کدهای اختصاص یافته. 116

 

 

 

چکیده

 

بدنبال پیچیده تر شدن زندگی، مسایل و مشکلات زیادی در جامعه، خصوصا درمیان نوجوانان و جوانان، پدیدار گشته است. در راستای  برون رفت منطقی و ریشه ای  از این وضعیت، لازم است موضوعات اساسی و مهمی که اهم مسائل جامعه، از آن نشات می گیرد، بیشتر مورد بررسی و توجه قرارگیرد. در عصر ارتباطات، بواسطه ی تکنولوژی های پیشرفته و وسایل ارتباط جمعی مدرن، بدون تمایل ما، جوانان و نوجوانان هر لحظه از تغییرات سریع و همه جانبه ی جهانی، آگاه می شوند.  تفاوت بسیار زیاد  آنچه از این طریق به آنها منتقل می‌شود، با مطالبی که  در کتاب های درسی می خوانند، به شدت، وضعیت جامعه پذیری و آموزش مهارت‌های زندگی و شغلی آنها را تحت تاثیر قرار داده و در عمل موجب بروز اعمال و رفتاری می شود که با اهداف و برنامه های کلان آموزش و پرورش، خصوصا در راستای توسعه اقتصادی- اجتماعی کشور، بسیار تفاوت دارد. بنابراین  ریشه مشکل و درمان این معضل را باید در آموزش و پرورش، که رکن اصلی آن را معلم و دانش‌آموز، و ابزاری بنام کتاب تشکیل می دهد، جستجو کرد. یافته های این پژوهش که در مورد نقش ساختاری و کارکردی معلمان در تهیه و تدوین کتاب های درسی، صورت گرفته است، جای خالی گروه های اجتماعی ساختارمند در ایران پس از انقلاب اسلامی را نشان می دهد. عدم وجود گروه های ساختارمندی که معلمان با تنوع فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، اقلیمی، نژادی، زبانی و.. در اقصی نقاط کشور بتوانند با عضویت فعال در آنها، به بررسی تغییرات همه جانبه و روزمره دانش آموزان متاثر از عوامل بیرونی و درونی تاثیر گذار، پرداخته و با ارزیابی و نقد و بررسی، راهکار های لازم را به دفتر برنامه ریزی و تالیف کتب درسی  ارائه دهند، بیش از پیش حس می شود. نتایج این تحقیق نشان می دهد که ایجاد گروه های اجتماعی ساختارمند و پویای معلمان، که نقش تعیین کننده و اساسی ساختاری و کارکردی در توسعه اقتصادی – اجتماعی کشور دارند، باید جزو الویت های  اساسی و مهم  کشور باشد، ولی در ایران و در حال حاضرگروه اجتماعی معلمان  از پویایی لازم  برخوردار نیست. وقتی یکی از مهمترین آنها، یعنی گروه  اجتماعی معلمان به شکل ساختارمند، از پویایی لازم برخوردار نباشد، به طریق اولی، گروه های اجتماعی دیگر نیز که نقش آنها در توسعه اقتصادی – اجتماعی ایران ضروری است، از پویایی لازم برخوردار نخواهند بود. نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر آن است که، برای رسیدن به اهداف مندرج در قانون اساسی و سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، در راستای توسعه اقتصادی – اجتماعی کشور، به نقش ساختاری و کارکردی معلمان و  مولفه های ساختاری و کارکردی اثرگذار برمعلمان، در تهیه و تدوین کتابهای درسی آموزش و پرورش، یعنی دعوت به همکاری از معلمان مجرب و کارآمد در برنامه ریزی و تالیف کتاب های درسی و اعمال نظرات آنها، باید توجه اساسی و بیشتری  مبذول گردد. و این مهم، محقق نخواهد شد، مگر گروه های اجتماعی معلمان، چه در درون آموزش و پرورش،و چه در بیرون آن به شکل سازمان های غیر دولتی، متناسب با هر اقلیم و فرهنگ ، نژاد ،زبان و.. به شکل ساختارمند و ضابطه‌مند، با حمایت جدی مدیریت کلان کشور و با عزم و اراده ملی تشکیل، و باجدیت وظایف خطیر خود را دنبال نمایند.

 

  کلیدواژه: گروه اجتماعی، توسعه اقتصادی-اجتماعی، گروه معلمان و کتاب های درسی

 

 

 

 

 

مقدمه

 

در سال های اخیر توجه برخی از اندیشمندان بخصوص جامعه شناسان دلسوز ، برای نیل به توسعه همه جانبه کشور و حل مشکلات کنونی و پیشگیری از مشکلاتی که در آینده بر سر راه توسعه جامعه مان ، قرار گرفته است ، کوشیده اند تا با مطالعه و بررسی زمینه های اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی جامعه ، ضمن شناسایی ساختار کلان جامعه ، ریشه های کژکارکردی ها را مورد تامل ، و مناسبات و روابط میان آنها و تعامل و تاثیرگذاری آنها بر یکدیگر را مورد بررسی  قرار دهند . توجه به ساختار و کارکرد گروه های اجتماعی و نقش آنها در توسعه اقتصادی – اجتماعی ،  نگاهی نو، در این زمینه است . برخی دیگر  از اندیشمندان بدون صحبت از ساختار موجود آموزش و پرورش معتقدند که باید نگاهی تازه  به آن داشته و آن را نوعی سرمایه گذاری می‌دانند که الویت یک و یا دو را بین نیازهای جامعه دارد . همه برنامه ریزی ها در آموزش و پرورش حول محور معلم، دانش آموز و کتاب می چرخد ، درتحقیق حاضر با بهره گیری از روش اسنادی و تحلیل محتوای کیفی و  مصاحبه با دست اندرکاران دفتر برنامه ریزی و تالیف کتاب های درسی ، معلمان و مدیران، کوشش به عمل آمده تا نقش ساختاری و کارکردی معلمان در تهیه و تدوین کتاب های درسی و همچنین ساختار و کارکرد گروه های اجتماعی در ایران از انقلاب اسلامی تاکنون، بررسی شود. بخش شکلی تحقیق در سه فصل، ابتدا به توجیه علمی، و سپس در فصل دوم ضمن پرداختن به مبانی و چارچوب نظری ، رویکرد محقق به عنوان چراغ راه مشخص شده است . در فصل سوم در تبیین مبانی روش شناختی موضوع تحقیق، تکنیک ها و روش های تحقیق به همراه پرسشنامه باز و شیوه جمع آوری داده ها ، شیوه استخراج و تجزیه و تحلیل آنها، ارائه گردیده است. در بخش محتوایی فصل چهارم، داده های جم

 

 

خود کارآمدی و خود مدیریتی                                                                           21

 

توجه متمرکز برخود                                                                                       22

 

چشم انداز یا مدل عصب شناختی بهوشیاری                                                            23

 

کاربردهای بالینی بهوشیاری                                                                               26

 

بخش دوم : سلامت روان

 

تعاریف سلامت روان   و ابعاد آن                                                                       26

 

مفهوم سلامت روان                                                                                        27

 

اهمیت و تعاریف سلامت روان                                                                         28

 

سلامتی و بیماری                                                                                          29

 

دیدگاه‌های مختلف درباره سلامت روان                                                                 31

 

مکتب شناختی                                                                                             33

 

نظریه عمل مستدل                                                                                         34

 

نظریه‌ی انسان بالغ آلپورت                                                                                35

 

نظریه انسان با کنش کامل راجرز                                                                         35

 

نظریه موری                                                                                                36

 

نظریه انسان خواستار تحقق خویشتن مزلو                                                               37

 

نظریه جرج کلی                                                                                           37

 

نظریه انسان فردیت یافته یونگ                                                                          37

 

نظریه فروید                                                                                                          38

 

نظریه‌ی آبراهام مازلو                                                                                                38

 

نظریه اریکسون                                                                                                                                                          40

 

نظریه انسان این مکانی و این زمانی پرلز                                                                40

 

نظریه انسان غیر محدود دایر                                                                             42

 

شخصیت و بیماری                                                                                        43

 

مدل زیستی پزشکی                                                                                       44

 

ارزیابی مدل زیستی پزشکی                                                                              45

 

مدل زیستی روانی اجتماعی سلامت                                                                     46

 

نقش عوامل زیستی                                                                                        47

 

نقش عوامل روانی                                                                                         47

 

نقش عوامل اجتماعی                                                                                      48

 

مدل جدید سلامت                                                                                         48

 

 

بخش سوم: استرس

 

تعاریف                                                                                                     50

 

تاریخچه تحول نظریه های استرس                                                                       52

 

پیشایند های استرس                                                                                       55

 

عوامل محیطی                                                                                              55

 

راهبردهای درمانی استرس                                                                                56

 

درمانهای مبتنی بر مهارتهای مقابله با استرس                                                           59

 

درمانهای مبتنی بر حل مسئله                                                                             60

 

آرمیدگی                                                                                                    60

 

دیدگاههای نظری درباره مفاهیم مقابله                                                                            61

 

نظریه سازگاری رفتاری اجتماعی                                                                         61

 

نظریه روان تحلیلی و رشد شخصی                                                                      62

 

علل ایجاد کنندۀ استرس                                                                                   63

 

اثرات استرس برروی سلامت                                                                                      65

 

تفاوتهای فردی در مقابله با فشار روانی                                                                 69

 

شکلهای سازگاری با هیجانهای استرس                                                                  73

 

سبکهای دفاعی برای مقابله با فشار روانی                                                              76

 

رابطه سلامت روان و سبکهای مقابله با استرس                                                         77

 

بخش چهارم: پیشینه پژوهش                                                                                       77

 

فصل سوم: روش تحقیق

 

روش تحقیق                                                                                               89

 

جامعه اماری                                                                                                89

 

روش نمونه گیری و حجم نمونه                                                                         89

 

فرایند جلسات آموزشی                                                                                   90

 

طرح پژوهش                                                                                               102     ابزار گرد آوری داده ها                                                                          102

 

روش تجزیه وتحلیل داده ها                                                                             104

 

فصل چهارم: تحلیل داده ها

 

شاخص های توصیفی                                                                                     106

 

آزمون فرضیه                                                                                               117

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

 

بحث و نتیجه گیری                                                                                        123

 

محدودیت ها                                                                                              126

 

پیشنهادات                                                                                                 126

 

منابع                                                                                                         128

 

ضمایم                                                                                                      130

 

 

 

چکیده :

 

پژوهش حاضر با عنوان اثر بخشی آموزش مبتنی بر  بهوشیاری در سلامت روان و استرس دانشجویان انجام شده است. در این پژوهش از روش شبه آزمایشی ( پیش آزمون ، پس آزمون با گروه کنترل) استفاده شده است .جامعه آماری این تحقیق، کلیه دانشجویان دانشگاه گرمساربوده اند، که در سال 1393-92 مشغول به تحصیل بوده‌اند. روش نمونه‌گیری در این پژوهش از نوع تصادفی بود.ابزار گرداوری اطلاعات پرسشنامه سلامت روان معنوی پور(1391) و استرس (DASS21 ( بوده است. به منظور نمونه گیری ابتدا تعداد 150 پرسشنامه توزیع گردید و  30 نفراز کسانیکه کمترین نمره را به دست اورده اند بصورت تصادفی در دو گروه 15نفره ازمایش وکنترل جایگزین شدند. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از  از آزمون کوواریانس استفاده شد. تحلیل کواریانس نشان داد که آموزش درمان مبتنی بر بهوشیاری  بر افزایش سلامت روان و کاهش استرس دانشجویان موثر بوده است.  همچنین نتایج کواریانس نشان داد که در خرده مقیاس های سلامت روان(  امید (415/17=(27/1)F )، پذیرش خود (119/28=(27/1)F ) ،تسلط بر محیط(715/14=(27/1)F ) ،خودمختاری(187/8=(27/1)F )، هدف در زندگی (411/9=(27/1)F ) ،مثبت اندیشی(219/25=(27/1)F ) ،ارتباط مثبت(612/21=(27/1)F ) ،اعتماد به نفس (214/9=(27/1)F ))  در سطح معناداری (05/0> P ) نشان می دهد که روش اموزش بهوشیاری  باعث تغییر در گروهها شده است .و با 95 درصد اطمینان می توان گفت که روش اموزش بهوشیاری بر افزایش خرده مقیاسهای سلامت روان ( امید، افزایش پذیرش خود ،تسلط بر محیط ،خودمختاری هدف در زندگی ،مثبت اندیشی ،ارتباط مثبت ،اعتماد به نفس ) دانشجویان موثر بوده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

کلیات تحقیق

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

امروزه پیشرفت صنعت و تکنولوژی در میان جوامع انسانی،قدرت و ثروت را افزایش داده است  ولی امکان زندگی با آرامش و صلح و اطمینان را از انسان سلب کرده و در حقیقت کیفیت فدای کمیت شده و اعتدال و تناسب کنار رفته و مشکلات عصبی روانی و روان تنی ،جانشین آن شده است.عواقب فیزیکی و روان شناختی چنین مشکلاتی ،توانایی برای عملکرد در خانواده ،جامعه و محل کار را مختل کرده و در بسیاری از موارد باعث از هم پاشیدگی خانواده ها،سوء مصرف مواد،خودکشی،بی کاری،فقر، و انزوای اجتماعی می گردد.در حالی که بسیاری از این عواقب بحرانی با توجه مسائل مربوط به بهداشت روان و حمایت به موقع افراد،قابل پیشگیری است(هرمن،2008).

 

بار قابل ملاحظه ی هیجانی،اجتماعی و اقتصادی اختلال افسردگی برای مبتلایان ،خانواده و اجتماع از یک سو و تخمین شیوع سالیانه 9/2 تا 6/12 در صدی این اختلال در جمعیت عمومی ،همراه با در نظر داشتن میزان خطر سراسر زندگی در حدود 17 تا 19 در صد می باشد(کسلر و دیگران،2004 به نقل از کنی و ویلیامز 2012).

 

سازمان بهداشت جهانی،پیش بینی نموده است تا سال 2020،استرس به عنوان دومین ایجاد کننده بار بیماری-سلامتی در کل جهان خواهد بود.بررسیها نشان می دهد که 5 علت از 10  علت مهم بار هیجانی بیماریها به اختلالات روانی مربوطند (موری-لوپز2008).

 

در فرهنگهای اولیه بیماریهای جسمی و روانی را در نتیجه قوای اسرار آمیزی مانند ارواح شیطانی و پلیدی می دانستند.در یونان و روم قدیم,300تا500سال پیش از میلاد مسیح,بقراط نظریه مزاج ها را در رابطه با اینکه چرا مردم بیمار می شوند پیشنهاد کرد. از نظر بقراط تعادل بین مزاج ها سلامت را باعث می شوند.بهداشت روان از پیشینه ای به قدمت انسان متمدن و تاریخچه ای کوتاه به لحاظ علمی برخوردار است با اینکه فلاسفه هزاران سال در خصوص سعادت داد سخن می راندند,صرفا در سال 1908بود که به تدریج کمیته بین المللی سلامت روان تاسیس شد.( برواتی1389).

 

از نظر سازمان بهداشت جهانی سلامت ,حالت خوب بودن کامل از نظر جسمی,روانی,و اجتماعی است.در دایره المعارف بریتانیا سلامت به توان مستمر جسمی,هیجانی,ذهنی,و اجتماعی فرد برای  مقابله با محیطی که در آن به سر میبرد اطلاق می گردد.سلامت از نیازهای اساسی انسان است که در توسعه پایدار نقش حیاتی دارد.(عبدالرزاق جزایری2001).

 

برنامه ملی بهداشت روان جمهوری اسلامی ایران در سال 1365 توسط کمیته ای متشکل از کارشناسان و صاحب نظران بهداشتی و بهداشت روان  کشور و مشاور وقت بهداشت روان منطقه ای سازمان جهانی بهداشت تهیه و تنظیم گردید.(شاه محمدی1387).

 

در مجموع هدف اصلی بهداشت روان پیشگیری از وقوع ناراحتی ها و حفظ سلامتی روانی به منظور ایجاد یک محیط فردی و اجتماعی سالم ,مناسب و همچنین درمان اختلالهای جزیی رفتار که از وقوع بیماری روانی شدید جلوگیری می کند(حجتی1388).

 

حوادث زندگی تاثیر فراوانی روی میزان استعداد ابتلا به بیماری دارند.حوادث تغییر دهنده زندگی حوادثی هستند که در طی یک تا دو سال قبل از بروز بیماری ایجاد شده اند.اکثر کسانی که حادثه استرس زای خفیف تا متوسط را تجربه می کنند،از دفاع های روانی مختصر و موثر استفاده می کنند،و به سرعت استراتژی های رویا رویی موفقی را به کار می گیرند. به طور معمول وقتی حادثه استرس زای اخیر بیش از حد شدید باشد،حتی اگر شخص مکانیسم دفاعی و رویارویی خوبی داشته باشد،احتمال بیماری در آینده نزدیک زیاد است.فشار روانی مقابله و آسیب پذیری با یکدیگر تعادل دارندفدر واقع در برخورد با فشار های روانی ،واکنش های عملی جهت دار به حمله ، عقب نشینی و تعدیل روانی تقسیم میشوند،و به این ترتیب همه آنها را می توان واکنش های طبیعی تلقی کرد,مگر آنکه به صورت افراط و تفریط در آیند(بنازون و همکاران،2006) .

 

در سراسرزندگی افراد با نیازها و خواسته های مزمن و شدید روبرو می شوند که می تواند آنها را چه از لحاظ جسمی  و چه از لحاظ روانی ، به طور منفی و به طرق مختلف تحت فشار قرار دهد،دراینجاست که نقش متغیرهای درونی در پاسخ به رویدادهای زندگی و نتیجه آن را در ااهمیت بهزیستی ذهنی می بینند،(لارسر2010).

 

بررسیهای متعددی نشان میدهد که اختلالات روانی عمدتا در افرادی دیده می شود که به دلیل دارا بودن ضعف شخصیتی،نسبت به جنگ یا دیگر استرسهای موقعیتی آسیب پذیر هستند(گلاس،2006). نقص افراد در رویارویی با موقعیتهای نا گوار نتیجه عدم رشد کامل شخصیت تلقی می شد،و این تلقی با نگرش روانکاوانه علی الخصوص نوروز عصبی مطابقت داشت (بورنه،2009).

 

روشهای کاهش استرس و افزایش سلامت روان مبتنی بر بهوشیاری (بهوشیاری) که به عنوان یک رویکرد شناختی نوین ،برای درمان باثبات تر درد مزمن و کاهش استرس توسط جان کابات زین و همکاران(2007) پیشنهاد شد یک مداخله ی کوتاه مدت(8جلسه)و ساختار یافته است.هدف آموزش برنامه روشهای کاهش استرس و افزایش سلامت روان مبتنی بر بهوشیاری  تغییر محتوی افکار نیست بلکه هدف ،ایجاد یک نگرش یا رابطه ی متفاوت با افکار،احساسات و عواطف می باشد که شامل حفظ توجه کامل و لحظه به لحظه و داشتن نگرش همراه با پذیرش و به دور از قضاوت است(ولز2010)

 

 

 

بیان مسأله

 

یکی از رایج ترین مشکلاتی که همه افراد را در سنین متفاوت مورد حمله قرار می دهد استرس یا فشار روانی است .تقریبا اکثر مردم تصور می کنند که می دانند استرس چیست,ولی نسبتا عده معدودی درک صحیحی آن دارند و از اثرات آن در بدن اگاه بوده و میدانند چگونه می توان آن را کنترل کرد ,و با آن کنار آمد و حتی از آن به نفع خود استفاده کرد.زندگی بدون استرس غیر ممکن است.چون استرس عاملی است که فرد را در مواجهه با مسائلی که از آنها شناختی ندارد یا اتفاقاتی که به وضوح فرد را مورد تهدید قرار میدهد ,آماده می سازد (چینی) .

 

استرس اثرات عمیقی بر سلامت انسان دارد وچگونگی برداشت افراد نسبت به استرس و پاسخی که به آن می دهند مشخص می کند که استرس چه اثراتی را بر روی وضعیت سلامتی آنها خواهد داشت .همواره گفته شده استرس یکی از مخربترین عوامل سلامتی انسانهاست ،اما امروزه مشخص شده که این ادعا تنها در نیمی ازموارد صادق است .زیرا روشی که ما برا ی پاسخ در برابر استرس بر می گزینیم از خود استرس مهمتر است. اثرات استرس ،هم می تواند مثبت باشد و هم منفی از نگاه مثبت،استرس می تواند به عنوان یک عامل محرک ،موجب ارتقاء کیفیت زندگی بشود و از نگاه منفی استرس موجب تخریب وضعیت سلامتی است. استرس این توانایی را به انسان می دهد که بتواند نسبت به خطرها و تهدید ها به خوبی پاسخ دهد.

 

اندکی استرس برای بقای انسان ضروری است وهمچنین عامل محرکی برای افزایش توانایی اوست عامل استرس زا می توان شامل هر گونه حادثه و شرایط جسمی ،روانی و محیطی باشد که موجب آغاز پاسخ استرس گردد .اندکی استرس برای ارتقاء زندگی به مطلوبترین سطح میتواند موجب افزایش کارآیی جسمانی و فکری بشود .(فاسم زاده 1386)

 

انچه موجب فشار روانی واسترس  فرد است ،می تواند در دیگری بی تاثیر باشد .افراد نه تنها در تجارب خود از حوادث زندگی ، بلکه از اسیب پذیری در برابر این حوادث نیز با یکدیگر متفاوتند.استرس ناشی از یک موقعیت ویژه به ارزیابی فرد ازآن موقعیت و نیروی فرد از آن موقعیت و نیروی رویاروئی با آن بستگی دارد اما در هر صورت این امر به کاهش سلامت روانی منتج می شود(نماینده ، 1389). سلامت روان عبارتست از توانایی افراد برای دست یابی به اهدافی که برای خود در نظر گرفته است (پاتی، 2010).

 

مفهوم سلامت جسم وروان جنبه ای از مفهوم سلامت جسمی، روانی و اجتماعی است، که علی رغم تلاشهایی که از سوی پیشگامان حوزه سلامت در جهان به منظور تأمین هر چه بیشتر سلامتی انسانها به عمل آمده است هنوز معیار قاطعی در زمینه تعریف و مصداق کامل سلامتی جسم وروان در افراد وجود ندارد. توجه به سلامت فکر و جسم پس از جنگ بین الملل اول در برخی از دانشکده های اروپا به تدریج متداول شده است تا آنجا که در سال 1944، نوزده کشور در اروپا و آمریکا دارای جمعیت های طرفدار بهداشت جسمی وروانی شدند ( منصوری ،1390).

 

باید گفت سلامت روان عبارتست از داشتن سازگاری کافی و احساس خوب بودن از دیدگاه روان شناختی، متناسب با معیارهای قابل قبول روابط انسانی و جامعه (ساعتچی، 1385). سلامت روان علاوه بر بدن سالم، به محیط و شرایط زندگی سالم نیاز دارد. این که محیط و عوامل مختلف آن چگونه بر ساختار جسمی و روانی فرد تأثیر می گذارد و فرد با چه شیوه ای با کشمکش های محیطی مبارزه می کند، موضوعی است که رویکردهای مختلف روان شناسی هر کدام با توجه به دیدگاه اختصاصی خود پیرامون ماهیت انسان و نیروی انگیزشی او سلامت روان انسان را به شیوه خاصی تبیین کرده اند. به عنوان مثال برخی از این رویکردها، سلامت روان را فرآیندی مستمر دانسته اند و برخی دیگر آن را در قالب هنجارها و پیروی از آداب و سنن اجتماعی جستجو کرده اند و گروهی دیگر به هر دو جنبه توجه نموده اند. به عنوان مثال روانپزشکی و روانشناسی بالینی در آسیب شناسی روانی بر اصل انسان بهنجار تأکید داشته اند و بهنجاری یا سلامت را معادل «فقدان علایم بیماری» می پنداشته اند اما وضعیت جاری روانشناسی جهان حاکی از توجه شایان روان شناسان به مفهوم سلامت در قالبی ورای بهنجاری و فقدان علایم بیماری است (آزاد، 1386). ودراین مسیر اموزشها و مداخلات متعددی هستند که به افزایش این قالب کمک شایانی میکنند. پژوهش های پیشین( مایر و سالووی،2000،سیدنی،2010، توماس و توماس،2009) نشان می دهد افرادی که از مولفه بهوشیاری  به استفاده می کنند کسانی هستند که احساسات خود را بخوبی می شناسند و هدایت می کنند و احساسات دیگران را نیز درک و به طرف اثر بخشی با آن برخورد می کنند در هر حیطه ای از زندگی معمولاًممتاز هستند (خواه در روابط عاطفی و صمیمانه باشد و خواه در فهم قواعدناگفته ای که در خط سازمانی به پیشرفت می انجامد ( مایر و سالووی،2000).حال اگر نظر مایر(2000) را بپذیریم، پس بی تناسب نخواهد بودکه بپذیریم کسانی که مهارتهای بهوشیاری  را دریافت می کنند بیشتر و بیشتر می توانند خود را هدایت کنند و این هدایت بی تاثیر در افزایش سلامت روانی شخص و کاهش استرس وی نخواهد بود لذا با توجه به اهمیت استرس و سلامت روانی فرد در زندگی این ضرورت احساس می شود که بدنبال راههایی برای افزایش سلامت روانی افراد باشیم . می توان گفت یکی از پیشنهاد ها آموزش مهارت هایی است که این مهم را عملی سازد و به مین منظور پژوهشگر در این راستا به پژوهش پرداخته و به دنبال یافتن پاسخ این سوال پژوهش است که آیا آموزش  بهوشیاری  دانشجویان بر افزایش سلامت روان و کاهش  استرس انان موثر است؟

 

Bottom of 

 

 

سبب شناسی. 21

 

سبب شناسی مصرف و وابستگی به مواد 22

 

نظریه های ژنتیک.. 23

 

نظریه های نورو و شیمیایی : 23

 

عوامل فردی. 27

 

قسمت اول پیشینه اعتیاد 30

 

راهبردهای پیشگیری از سو مصرف مواد ازنظر محتوایی،بوتوین وهمکاران. 31

 

تعریف مهارت های زندگی. 33

 

مبانی نظری مهارت های زندگی. 34

 

1) نظریه یادگیری اجتماعی. 35

 

2) نظریه نفوذ اجتماعی. 36

 

3) نظریه حل مسأله شناختی. 36

 

4) نظریه هوش چند بعدی: شامل هوش عاطفی. 37

 

5) نظریه خطر و جهندگی. 37

 

6) نظریه ساخت گرایی روان شناسی. 38

 

اهمیت یادگیری مهارت های زندگی. 38

 

الف) افزایش سلامت روانی و جسمانی. 39

 

اهداف آموزش مهارت های زندگی. 40

 

از جمله مهمترین اهداف برنامه آموزش مهارت های زندگی شامل: 40

 

اجزاء و ابعاد مهارت های زندگی. 41

 

1-مهارت خودآگاهی. 43

 

مؤلفه های اصلی خودآگاهی. 44

 

اهمیت خودآگاهی. 44

 

2-مهارت کنترل خشم. 44

 

شیوه های مدیریت خشم. 45

 

3-مهارت مدیریت استرس.. 45

 

مهارت های مقابله با استرس.. 46

 

4-مهارت  مدیریت زمان. 47

 

5-مهارت مقابله با خلق منفی. 47

 

مهارت های مقابله با افسردگی. 48

 

6-مهارت تصمیم گیری. 48

 

 

7-مهارت حل مسأله. 49

 

8-مهارت همدلی کردن. 50

 

9- مهارت رفتار جرأت مندانه. 50

 

انواع رفتار جرأت مندانه: 51

 

10-مهارت ارتباط بین فردی. 51

 

مهارت های برقراری ارتباط. 52

 

روش های آموزش مهارت های زندگی. 52

 

برنامه پیشگیری آموزش مهارتهای زندگی. 52

 

کشورهای پیشرفته چه کار کرده اند؟ 52

 

وضعیت برنامه آموزش مهارت های زندگی در ایران. 53

 

نگرش مثبت نسبت به اعتیاد 54

 

عوامل موثر بر اعتیاد در محیط های کارگری. 55

 

علل شغلی اعتیاد 56

 

اعتیاد کارکنان. 57

 

پیشینه پژوهش… 57

 

پیشینه داخلی. 57

 

پیشینه خارجی. 63

 

فصل سوم. 67

 

روش پژوهش… 67

 

3-1-روش پژوهش… 68

 

3-2-جامعه آماری. 68

 

3-3-متغیر های پژوهش… 68

 

3-4-نمونه و روش نمونه گیری. 68

 

3-5-ابزار پژوهش… 68

 

3-6-روش اجرای پژوهش… 70

 

در این پژوهش پرسشنامه گرایش به مصرف مواد مخدر در بین 100 نفر از کارگران به صورت تصادفی توزیع شد و تعداد 40 نفر از کسانی که نمره بالایی در این پرسشنامه کسب کردند به صورت تصادفی 20 نفر در گروه کنترل و 20 نفر در گروه آزمایش انتخاب شدند از گروه آزمایش و کنترل پیش آزمون گرفته شد . و با توجه به اینکه گروه آزمایشی تحت تأثیر متغیر مستقل که در این پژوهش آموزشی مهارت های زندگی است ، قرار گرفتند تا تأثیر آن بر کاهش گرایش به مصرف مواد مخدر در کارگران مشخص شود. بعد از اتمام دوره ی آموزشی از گروه آزمایش و کنترل به طور جداگانه پس آزمون گرفته شد . 70

 

3-7-روش تجزیه و تحلیل داده ها 71

 

71

 

3-8-جلسات آموزشی مهارت های زندگی. 71

 

فصل چهارم. 74

 

تجزیه و تحلیل داده‫ها 74

 

الف) یافته های توصیفی. 75

 

جدول 1- وضعیت تحصیلات آزمودنی ها در گروه های کنترل و آزمایش… 75

 

جدول 2- وضعیت سن آزمودنی ها در گروه های کنترل و آزمایش… 76

 

جدول 3- وضعیت گرایش به مواد آزمودنی ها در گروه های کنترل و آزمایش ( پیش آزمون و پس آزمون) 76

 

یافته های استنباطی. 77

 

فرضیه پژوهش… 77

 

جدول 4-  آزمون همگنی واریانسها 77

 

جدول 5- آزمون کوواریانس برای تاثیر آزمون آموزش مهارتهای زندگی در کاهش گرایش به مصرف مواد مخدر 77

 

جدول 6- میانگین های تعدیل شده پس از حذف اثر پیش آزمون. 78

 

فصل پنجم. 79

 

بحث و نتیجه‫گیری. 79

 

محدودیت های پژوهش… 82

 

پیشنهادات پژوهش… 82

 

پیشهادات کاربردی. 83

 

منابع. 85

 

پیوست.. 92

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

هدف ازانجام این پژوهش تعیین اثربخشی آموزش مهارتهای زندگی درکاهش گرایش به مصرف موادمخدر در کارگران شهرستان کرمانشاه بود.بدین منظور با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی، 100پرسشنامه گرایش به موادمخدر بین کارگران توزیع واز میان این افراد 40نفرکه نمره بالاتر از 25  گرفته  انتخاب شدند. سپس به گروه  آزمایشی مهارتهای زندگی طی  8 جلسه 2 ساعته آموزش داده شد. طی این مدت گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. پس ازاتمام آموزش،‫ همان ابزار به عنوان پس آزمون برروی آزمودنی ها اجراگردید.برای تجزیه وتحلیل نتایج ازآزمون تجزیه وتحلیل کوواریانس استفاده شد. نتایج حاکی ازآن بودکه میزان گرایش به مصرف موادگروه آزمایش درمرحله پس آزمون به طورمعناداری پایین ترازگروه کنترل می باشد.

 

واژگان کلیدی:مهارتهای زندگی ،مصرف موادمخدر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل یکم

 

 

مقدمه پژوهش

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

باتوجه به افزایش روز افزون سومصرف مواد درسطح جامعه جهانی ازلحاظ تعداد مصرف کنندگان ،مقدار مصرف مواد وشدت نوع ماده مصرفی درمحیط های کاری ومتعاقب آن صدمات ولطماتی که صاحبان مشاغل ،کارکنان ،خانواده های کارکنان ،افراد خدمات گیرنده از آن حرفه یا صنعت ،مردم ونهایتا جامعه متحمل می شوند اهمیت استفاده ازبرنامه های پیشگیری از مواد درمحیط های کاری بیش ازپیش احساس می شود.(طاهری نخست1383)

 

آدلر وماتیوس(1994)معتقدندانسان برخی ازرویدادهای زندگی که برسلامت وبهزیستی اوتاثیر می گذارندرامی تواند کنترل کندوبرخی رانمی تواند.رویدادهای خارج ازکنترل ایجاب می کند که فردبرای حفظ شایستگی وخود کارآمدی اش ،مهارت های مقابله ای خودراافزایش دهد.ایجادبرنامه هایی به منظور ارتقاءمهارت های اجتماعی وحل مساله ،احتمالا باعث بهبود عملکردفردمی شود.عدم آشنایی باشیوه های مقابله بابحران می تواند سبب از پادرآمدن،خشم وپرخاشگری یا افسردگی آن ها شود ویا می تواند ایشان رابه سوی رفتارهای اجتنابی مثل سیگارکشیدن ،اعتیادوانواع بزه ها سوق دهد.(کاپ،2000)

 

درپژوهش که (مومنی 1389)درکرمانشاه انجام داده است این نتیجه حاصل شده که آموزش مهارتهای زندگی (مدیریت استرس وجرات آموزی ) درتغیرنگرش وپیشگیری ازمصرف وسومصرف مواد دربین دانش آموزان موثرمی باشد.

 

انسان اجتماعی به مهارت های حرفه ای برای زندگی نیازداردوآموزش مهارتهای زندگی یعنی نحوه ءدرست زیستن وگام برداشتن درزندگی .هدف اصلی برنامه آموزش مهارت های زندگی ارتقاءوبهداشت روانی وپیشگیری اولیه از آسیب اجتماعی مانند اعتیاد ،خودکشی ،بزهکاری وانواع مختلف بی بند وباری است.(عصمت پناه ،خاکشور1388)

 

افرادی که درجامعه عدم امنیت شغلی ،اقتصادی،اجتماعی وروانی می نمایند ویابه دلیل فقروناداری می توان برقراری روابط اجتماعی مطلوب ومناسب بااقوام وآشنایان ودیگران ندارند.آنان دیریازود خواسته یاناخواسته ممکن است اسیرموادمخدرشوند.(شیخاوندی1373)

 

هدف از این پژوهش مطالعه راههای پیشگیری از اعتیاد درمحیط کار (ادارات ،سازمانها،مراکز صنعتی ونظامی) است. یکی از مسائل ونگرانی های عمده درمحیط کار مسئله اعتیاد کارکنان است که طبق آمار سهم زیادی درایجاد تلفات وآ

 

 

2-1-هوش هیجانی.. 15

 

2-1-1- تاریخچه هوش هیجانی.. 16

 

2-2- تعاریف هوش هیجانی.. 20

 

2-3- نظریه ها و الگوهای متفاوت هوش هیجانی.. 23

 

(EQ). 29

 

2-5- جایگاه هوش هیجانی در انسان. 31

 

2-6- هوش هیجانی و آموزش و پرورش… 31

 

2-7- اختلالات رفتاری.. 33

 

2-8-تعاریف اختلالات رفتاری از دیدگاه های گوناگون. 33

 

2-9- دسته بندی و بررسی چگونگی اختلالات رفتاری.. 36

 

2-10- دسته بندی اختلالات رفتاری.. 36

 

2-10-1-گروه بندی براساس مزاج.. 36

 

2-10-2- گروه بندی بر اساس رفتارهای اولیه و ثانویه. 38

 

2-10-3- گروه بندی بر اساس سن.. 38

 

2-10-4- گروه بندی بر اساس سبب شناسی.. 39

 

2-10-5- گروه بندی از دیدگاه روانپزشکان. 39

 

2-10-6-گروه بندی از دیدگاه متخصصان آموزش و پرورش… 41

 

2-11- عملکرد تحصیلی.. 42

 

2-12- پیشینه پژوهش… 43

 

2-12-1- پیشینه پژوهش های خارجی.. 43

 

2-12-2- پیشینه پژوهش های داخلی.. 51

 

فصل سوم: روش پژوهش

 

3-2- روش پژوهش… 55

 

3-3-جامعه، نمونه، روش نمونه گیری.. 56

 

3-4- نمونه گیری.. 56

 

3-5- ابزارهای پژوهش… 57

 

3-6-عملکرد تحصیلی.. 63

 

3-7- روش اجرای پژوهش… 64

 

3-9- روش تجزیه و تحلیل داده ها 65

 

فصل چهارم:یافته های پژوهش

 

4-1- برخی ویژگی های جمعیت شناختی اعضاء نمونه. 67

 

 

4-2-یافته های توصیفی.. 72

 

4-3- بررسی مفروضه های تحلیل کو واریانس… 76

 

فصل پنجم:بحث و نتیجه گیری

 

5-2- محدودیت های پژوهش… 99

 

5-3-پیشنهاد های پژوهش… 100

 

5-3-4- پیشنهاد های کاربردی.. 101

 

منابع. 102

 

منابع فارسی.. 102

 

منابع انگلیسی.. 107

 

ضمائم. 115

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

عنوان                                                                                                                                                صفحه

 

 

 

جدول 3-1 طرح آزمایشی گسترش یافته پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه ……………………………………………………………55

 

جدول 3-2 ضرایب پایایی سیاهه رفتاری کودک، به روش آلفای کرونباخ و تصنیف در پژوهش حاضر………………………….. 59

 

جدول 3-3 روایی سیاهه رفتاری کودک و  خرده مقیاس های آن با استفاده از روایی ملاکی در پژوهش حاضر…………………60

 

جدول 3-4 ضرایب پایایی سیاهه بهره هیجانی کودکان و نوجوانان، به روش‌های آلفای کرونباخ و تنصیف در پژوهش حاضر………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..61

 

جدول 3-5 مراحل آموزش مهارت های هوش هیجانی……….. …………………………………………………………………………………..63

 

جدول 4-1 فراوانی و درصد شغل پدرهای گروه های شرکت کننده در پژوهش…………………………………………………………. 69

 

جدول 4-2 فراوانی و درصد شغل مادرهای گروه های شرکت کننده در پژوهش حاضر………………………………………………. 69

 

جدول4-3 فراوانی و درصد تحصیلات پدرهای گروه های شرکت کننده در پژوهش حاضر…………………………………………. 70

 

جدول 4-4 فراوانی و درصد تحصیلات مادرهای گروه های شرکت کننده در پژوهش حاضر…………………………………………71

 

جدول 4-5 فراوانی و درصد قومیت گروه های شرکت کننده در پژوهش حاضر…………………………………………………………. 72

 

جدول 4-7 میانگین و انحراف معیار خرده مقیاس­های اختلالات رفتاری در گروه­ آزمایش و گروه­های گواه…………………… 74

 

جدول 4-8 میانگین و انحراف معیار خرده مقیاس­های هوش هیجانی در گروه آزمایش و گروه­های گواه……………………….. 75

 

جدول 4-9 ضرایب همبستگی بین پیش آزمون های متغیرهای پژوهش حاضر……………………………………………………………. 77

 

جدول4-10 آزمون لوین جهت همگنی واریانس ها بین متغیرهای وابسته در گرو های آزمایش و گواه………………………….. 78

 

جدول 4-11خلاصه نتایج کوواریانس چند متغیری (مانکوا)روی پس آزمونهای اختلالات رفتاری ، هوش

 

هیجانی و عملکرد تحصیلی گروه آزمایش و گروه های گواه ، با کنترل پیش آزمون ها…………………………………………………. 79

 

جدول 4-12 خلاصه نتایج کوواریانس یک راهه در متن مانکوا روی پس آزمون­های اختلالات رفتاری ، هوش هیجانی و عملکرد تحصیلی گروه آزمایش و گروه های گواه ، با کنترل پیش آزمون ها……………………………………………………………….. 80

 

جدول 4-13 نتایج آزمون پیگیری بنفرونی برای مقایسه میانگین های گروهآزمایش و گروه های گواه در متغیرهای اختلالات رفتاری ، هوش هیجانی و عملکرد تحصیلی………………………………………………………… ………………………………………………. 81

 

جدول 4-14 خلاصه نتایج کوواریانس چند متغیری روی پس آزمون های مولفه های اختلالات رفتاری گروه آزمایش و گروه های گواه با کنترل پیش آزمون ها………………………………………………………… ……………………………………………………………… 83

 

جدول 4-15 نتایج تحلیل کوواریانس یک راهه، در متن مانکوا  بر روی پس آزمون های مولفه های اختلالات رفتاری در گروه آزمایش و گروه های گواه با کنترل پیش آزمون ها……….. ……………………………………………………………………………….. 84

 

جدول 4-16 نتایج آزمون پیگیری بنفرونی برای مقایسه میانگین های گروه آزمایش و گروه های گواه در مولفه های اختلالات رفتاری…… ………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………….. 85

 

جدول 4-17 خلاصه نتایج کوواریانس چند متغیری روی پس آزمون های مولفه های هوش هیجانی گروه آزمایش و گرو های گواه ،با کنترل پیش آزمون ها………………………………………………………… …………………………………………………………….. 87

 

جدول 4-18 نتایج تحلیل کواریانس یک راهه در متن مانکوا بر روی پس آزمون های مولفه های هوش هیجانی در گروه آزمایش و گروه های گواه با کنترل پیش آزمون ها………………………………………………………… ……………………………………….. 88

 

جدول 4-19 نتایج آزمون پیگیری بنفرونی برای مقایسه میانگین هی گروه آزمایش و گروه های گواه در مولفه های هوش هیجانی………………………………………………………… ………………………………………………………… ………………………………………. 89

 

 

 

 

چکیده

 

هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر آموزش هوش هیجانی بر اختلالات رفتاری ، هوش هیجانی و عملکرد تحصیلی دانش آموزان پسر دوره ابتدایی شهر نوراباد بود . جامعه آماری این پژوهش را کل دانش آموزان پسر سال پنجم  و ششم ابتدایی شهر نوراباد  که در سال تحصیلی 1393-1394 مشغول به تحصیل بودند تشکیل می دهد. نمونه پژوهش به صورت تصادفی مرحله ای انتخاب شد. تعداد 60 نفر دانش آموزی که بر اساس مصاحبه بالینی و سیاهه رفتاری کودک (CBCL) دارای اختلالات رفتاری تشخیص داده شده بودند، به شیوه تصادفی ، در دو گروه آزمایش و گروه گواه اول قرار گرفتند . از بین دانش آموزانی هم که بدون اختلالات رفتاری تشخیص داده شده بودند 30 نفر به شیوه تصادفی انتخاب و در گروه گواه دوم گمارده شدند. از هر سه گروه پیش آزمون گرفته شد . گروه آزمایش 12 جلسه آموزش مهارت های هوش هیجانی را دریافت کردند ، اما دو گروه گواه آموزشی دریافت نکردند. پس از پایان جلسات آموزشی ، از هر سه گروه پس آزمون به عمل آمد. داده های حاصل از این پژوهش با استفاده از روش تحلیل کوواریانس چند متغیری (MANCOVA) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج بیانگر آن بود که آموزش هوش هیجانی ، در کاهش اختلالات رفتاری و افزایش هوش هیجانی و عملکرد تحصیلی موثر واقع شده است.

 

واژگان کلیدی: هوش هیجانی ، اختلالات رفتاری، عملکرد تحصیلی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل یکم

 

 

مقدمه پژوهش

 

 

 

 

 

1-1- مقدمه

 

انسان موجودی است رشد یابنده،هیجانی، آموزش پذیر و در عین حال آسیب پذیر که تنها از طریق تربیت صحیح و پرورش در محیط مناسب به شخصیت سالم دست می یابد. بنابراین، جا دارد تا حد امکان تلاش بی وقفه خود را نثار تعلیم و تربیت کودکان و کاهش مشکلات و موانع موجود در این راه کنیم؛ از آنجا که کودکان و نوجوانان آینده سازان جامعه هستند و سلامت روانی و پیشرفت تحصیلی این قشر از اجتماع بسیار ارزشمند است .از سوی دیگر، یافتن راهی که تناقض ها و تردید های موجود در این زمینه  را کاهش دهد،به متولیان آموزش و تربیت کودک در اتخاذ تصمیم های صحیح تر یاری می کند. و با توجه به اینکه مشکلات رفتاری دوران کودکی،علاوه بر اینکه بر یادگیری،شادکامی  و روابط اجتماعی دوران کودکی  موثرندو محیط خانواده را نیز تحت تاثیر قرار می دهند،اثرات مخربی بردوران بزرگسالی دارد،که بر اساس  پژوهش های صورت گرفته با اختلالات روانی و رفتاری آن دوران در ارتباط است بنابر این لازم است که به برسی مسائل موجود در این برهه سنی پرداخته شود(افروز1394).همچنین با عنایت به اینکهاصلی ترین وظیفه تعلیم و تربیت، رساندن تمامی کودکان، اعم از عادی و استثنایی، به رشد و کمال مطلوب آنان است. در این رهگذر کودکان دارای مشکلات عاطفی و رفتاری، مستلزم دریافت بیشترین حمایت و توجه هستند که باید با به کارگیری علم روان شناسی و ارائه مراقبت های ویژه  مسیر رشد آنان را هموار و هموارتر ساخت. برای رسیدن به این مهم، متخصصان امر نیازمند شناخت صحیح و دقیق فرآیند رشد و تحول روانی این کودکان هستند و این شناخت نیز بر پایه تخصص علمی و دانش و تجربه کافی میسر خواهد شد. در همین ارتباط، می توان گفت کودکی دارای مشکلات رفتاری است که رفتار و عملکردش نسبت به همسالان دارای نقصان باشد. این رفتارها ضمن نامناسب بودن با سطح سنی و هوش کودک، مزمن و مداوم بوده و گسترش آن از رفتارهای فزون کنشی و پرخاشگری تا رفتارهای گوشه گیری متفاوت است.اما این اختلالات رفتاری ناشی از چه عواملی می باشد،بر اساس تحقیقات انجام شده در این زمینه هم در داخل و هم در خارج از کشور به نقش برجسته هیجانات در بروز این اختلالات اشاره میشود(مکتبی1389) بنابراین جا دار در کنار شناخت مشکلات کودکان عوامل بنیادی و بروز دهنده این مسائل برسی شود که هیجانات و به طور خاص تر هوش هیجانی به عنوان عامل موثر مورد برسی قرار گرفته است.و بر اساس تعریفی از اختلالات رفتاری(سیف و نراقی1379) به رفتاری اختلال رفتاری می گویند که در دامنه سنی و اجتماعی فرد ناهنجار بوده و در افراد بهنجار این رفتار وجود نداشته باشدو این ویژگی ها بیشتر در افرادی که از هوش هیجانی پایین  بر خوردارندو تسلط اندک بر هیجانات خود دارند  مشاهده می شود.ویژگی های وجود دارد که نشان دهنده اختلال رفتاری در یک کودک یانوجوان می باشد، چنین کودکی در ایجاد و حفظ روابط اجتماعی مناسب و پاسخگویی صحیح به شرایط زندگی روزمره ناتوان است؛ به نحوی که شرکت او در کلاس درس، فرآیند یاددهی-یادگیری را مختل ساخته و به از هم گسیختگی و آشفتگی ذهنی سایر همسالان می انجامد و گاه معلم را با فشارهای  روانی شدید رو به رو می سازد (بشاورد، 1382).از طرف دیگر ،رفتار های این کودکان اثرات منفی بر فرایند آموزش و پرورش آنها میگذارند،به نحوی که پیشرفت ناچیز در آموزش و پرورش برآیند مستقیم ،عینی و فوری رفتارهای این کودکان خواهد شد(نخست روان 1390).

 

اهمیت و ضرورت پژوهش

 

بسیار مشکل است که در مورد آنچه کودکان در سطوح متفاوتی با آن درگیر هستند، بی تفاوت ماند. بعضی از آنها با چالش هایی رو به رو می شوند که نه تنها موفقیت تحصیلی آنها را به مخاطره میاندازد، بلکه در مورادی بقای اولیه آنها را نیز به خطر می اندازد. یک نگاه به اخبار جهان، فهرست بلندی از موقعیت های سخت را آشکار می‌‌سازد، برای نمونه، سوء استفاده از کودکان، نرخ بالای طلاق، بارداری در سنین پایین، اعتیاد به مواد مخدر و بیماریهای مربوط به ظاهر افراد (چاقی، لاغری بیش از حد)، خشونت، خودکشی و زورگیری. جامعه نیازمند رسیدگی به این مسئله است که دست اندرکاران تعلیم و تربیت چه مسئولیتی در قبال بهتر کردن زندگی کودکان دارند. آیا می توانیم کودکان را به دانش و مهارت مورد نیاز برای موفق شدن در زندگی مجهز کنیم (مافینی و بهمن، 2008، ترجمه رستگارپور، 1388).

 

اختلالات رفتاری در کودکان به هر علتی که به وجود آمده باشد، عده زیادی از اقشار و نهادهای جامعه را با مشکل رو به رو می کند، چرا که نوع رفتارهایی که در کودکان دارای این اختلالات ظهور پیدا می کند در وهله اول خانواده و در یک سطح وسیع تر مربیان و متولیان امور آموزشی و سایر افرادی که با چنین کودکانی دارای ارتباط تنگاتنگ هستند را تحت تاثیر قرار می دهد و این تاثیرات در حدی است که در نهایت بازنده اصلی این تاثیر و تاثرات، کودکان هستند. به این معنی‌که، نوع رفتار این کودکان باعث می شود که دیگران از آنها گریزان باشند و در نتیجه کیفیت و  کمیت تعاملات اجتماعی آنها کاهش می یابد. از طرف دیگر، رفتارهای این کودکان اثرات منفی بر فرآیند آموزش و پرورش آنها می گذارند، به نحوی که پیشرفت ناچیز در آموزش و پرورش، برآیند عینی و فوری رفتارهای این کودکان خواهد بود. سیاروچی، دین و اندرسون (2002) عقیده دارند هر چه احتمال رفتارهایی که سلامت فردی، اجتماعی، هیجانی و تحصیلی فرد را به مخاطره اندازند، بیشتر باشد، تاثیر منفی بیشتری بر اجتماع خواهد داشت و احتمال سازگاری فرد کاهش می یابد.

 

در سالهای اخیر تحقیقات مختلفی به بررسی رابطه هوش هیجانی با اختلالات رفتاری و عملکرد تحصیلی پرداخته اند و گاهی نیز هوش هیجانی را به عنوان پیش بینی کننده اختلالات رفتاری مورد توجه قرار داده اند. اثر مداخله ای هوش هیجانی در درمان اختلالات مختلف رفتاری کمتر بررسی شده است. شناخت عوامل و همبسته های موثر در حل مشکلات و نابهنجاری های رفتاری کودکان و اقدام در زمینه برنامه ریزی به منظور اصلاح و بهبود این عوامل از جمله روش های بسیار موثر در پیشگیری از اختلالات روانی در بزرگسالی خواهد بود؛ که می تواند به اجتماعی سالم منجر شود از سویی، بار اقتصادی هنگفتی را از دوش جامعه بردارد. هوش هیجانی، از این جنبه، می تواند به عنوان یک عامل پیشگیرانه درنظر گرفته شود، که سازمان های مربوطه، مانند بهزیستی و آموزش و پرورش، می توانند از آن بهره فراوان ببرند. در این راستا، هامبورگ (1992) اظهار می‌دارد که دوران تحصیلی و به ویژه دوران مدرسه زمان مناسبی برای آموزش هوش هیجانی به دانش آموزان است. از دیگر سو، در صورت وجود تاثیر مثبت هوش هیجانی بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان، می توان با آموزش هوش هیجانی به آنها با صرف کمترین هزینه و زمان به بهبود عملکرد تحصیلی آنان کمک کرد که این مهم خود زمینه ساز موفقیت های شغلی فرد در دوران بزرگسالی خواهد بود. در این صورت، آموزش و پرورش می تواند با اضافه کردن حوزه ای جدید برنامه درسی آموزش هوش هیجانی را در کنار برنامه درسی شناختی خود بگنجاند. در این بین، سالم سازی محیط خانواده که به واسطه کاهش اختلالات رفتاری ایجاد می شود نیز از اهمیت به سزایی برخوردار است. یافته های گاتمن (1997) نشان داد والدینی که در آماده سازی هیجانی به کودکان خود کمک کرده اند به رشد سلامتی و تندرستی و موفقیت آنها در دوره نوجوانی افزوده اند، به طوری که این کودکان توانسته اند در اوضاع و شرایط مختلف در برابر خشم، ترس، عصبانیت و استرس ها خود را تسکین داده  و از نظر هیجانی خود را کنترل کنند.

 

طبق تحقیقات موجود (کوشان و بهنام وشانی، 1380) وجود کودکان با اختلالات رفتاری در محیط خانواده اثرات سوء بر کل خانواده دارد. بنابراین، در صورت تاثیر آموزش هوش هیجانی در کاهش این اختلالات با ایجاد محیطی برای رشد مناسب کود

 

 

1-7-8 راهبرد شناختی  اتخاذ دیدگاه(دیدگاه گیری ) ………………………………………………………………….  19

 

1-7-9 راهبرد شناختی  فاجعه انگاری  ………………………………………………………………………………………….  19

 

1-7- 10 راهبرد شناختی  سرزنش دیگران …………………………………………………………………………………..   19

 

1-7-11  راهبردهای مقابله ای مسئله مدار  …………………………………………………………………………………..  20

 

1-7- 12 راهبردهای مقابله ای هیجان مدار …………………………………………………………………………………   20

 

 

 

فصل دوم : پیشینه پژوهش

 

 

 

2-1  مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………… …………… 21

 

2-2  فلج مغزی ………………………………………………………………………………………………………………………………..  21

 

2-3  سبب‌شناسی فلج مغزی ………………………………………………………………………………………………………….  22

 

2-4  تقسیم‌بندی فلج مغزی …………………………………………………………………………………………………………..  23

 

2-4- 1   الف. تقسیم‌بندی فلج مغزی براساس تعداد اندام‌های درگیر …………………………………………..  23

 

2-4-2  ب. تقسیم‌بندی براساس اختلال حرکتی …………………………………………………………………………..  24

 

2-5  اثرات فلج مغزی بر کودک ………………………………………………………………………………………………………  25

 

2-5-1  الف. رشد حرکتی در کودک فلج مغزی  ……………………………………………………………………………  25

 

2-5-2  ب. رشد هوشی  …………………………………………………………………………………………………………………..  26

 

2-6  عوارض جنبی فلج مغزی ………………………………………………………………………………………………………….  26

 

2-6-1  نقص بینایی  …………………………………………………………………………………………………………………………  26

 

2-6-2  نقایص شنوایی  …………………………………………………………………………………………………………………….  27

 

2-7  رفتار درمانی عقلانی هیجانی ……………………………………………………………………………………………………  29

 

2-8  تاریخچه ………………………………………….. …….. ………………………………………………………………………………  30

 

2-9  مفاهیم عمده  ……………………………….. …….. ………………………………………………………………………………..  31

 

2-9-1  ماهیت دوگانه انسان  ……………….. …….. ………………………………………………………………………………..  32

 

2-9-2  کل گرایی  …………………………………… …….. ……………………………………………………………………………..  32

 

2-9-3  الگوی ABC  ……………………………………. …….. ……………………………………………………………………….  33

 

2-9-4  باورهای غیر منطقی  ………………………… …….. ………………………………………………………………………..  35

 

2- 10   نظریه شخصیت  ………………………………….. …….. ……………………………………………………………………..  37

 

 

2- 10 -1   جنبه های  زیست شناختی  ………….. …….. …………………………………………………………………….  37

 

2- 10 -2  جنبه های اجتماعی  ………………………… …….. ……………………………………………………………………  38

 

2 – 10 -3  جنبه های روان شناختی  ……………. …….. ……………………………………………………………………….  38

 

2- 11   توصیف فرایند مشاوره  ……………………… …….. ………………………………………………………………………..  39

 

2-12  فنون شناختی  ……………………………………… …….. ………………………………………………………………………  40

 

2-13  فنون رفتاری   ………………………………………. …….. ………………………………………………………………………  42

 

2-14  فنون هیجانی(عاطفی)  …………………………… …….. ……………………………………………………………………  43

 

2-15  رابطۀ مشاور – مراجع  ……………………………… …….. …………………………………………………………………  44

 

2-16  رویکرد درمانی REBT در گروه  …………….. …….. ………………………………………………………………..  44

 

2-17  هیجان  …………………………………………………….. …….. ………………………………………………………………… . 49

 

2-17-1 تنظیم هیجان…………………………………… …….. ………………………………………………………………………   50

 

2-17-2  راهبردهای شناختی تنظیم هیجان ………… …….. ……………………………………………………………..  51

 

2-17-3  راهبردهای شناختی تنظیم هیجان و اختلالات هیجانی در پرتو پژوهشها …. ……… ……….  55

 

2-18  راهبردهای مقابله ای  …………………………………………………………………… …….. …………………………….  59

 

2-18-1  مقابله های مسأله مدار …………………………………………………. …….. ………………………………………… 60

 

2-18-2  مقابله های هیجان مدار ………………………………………… …….. ………………………………………………..  60

 

 

 

فصل سوم : فرایند روش شناختی

 

 

 

3-1  مقدمه  ……………………………………………………………. …….. ……………………………………………………………..  64

 

3-2  روش تحقیق  …………………………………………………………………… …….. ……………………………………………  64

 

3-3   جامعه آماری  …………………………………………………………………………………….. …….. ………………….. ……. 64

 

3 -4  روش نمونه گیری و حجم نمونه  ……………………………………………. ……… ………………………………….  65

 

3  -5  ملاک­های ورود …………………………………………………….. …….. …………………………………………………….  65

 

3-6  ملاک­های خروج  ……………………………………………………………………… ……… …………………………………   65

 

3 -7  ابزارهای  جمع آوری اطلاعات  …………………………………. …….. ………………………………………………   66

 

3 -7-1  پرسشنامه جمعیت شناختی …………………………………… …….. ………………………………………………  66

 

3 -7-2  پرسشنامه تنظیم شناختی– هیجانی (   ( CERQ………………… …….. ……….……………………  66

 

3-7-3  پرسشنامه راهبردهای مقابله‌ای موس و بلینگز …………………………………………… …….. ………….  68

 

3-8  شیوه ی اجرای پژوهش ………………………………………………… …….. ……………………………………………..  68

 

3-9  روش تجزیه و تحلیل اطلاعات  ………………………………………………………. …….. ………………………….. . 70

 

 

 

 

 

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل یافته ها

 

 

 

4-1مقدمه ……………………………………………. …….. …………………………………………………………………………. 71

 

4-2  توصیف آماری داده ها  ……………………………………. …….. ……………………………………………………. 72

 

4-3 استنباط آماری (آزمون فرضیه و سوالات)  ……………. …….. ……………………………………………….. 75

 

 

 

 

 

فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری

 

 

 

5-1  مقدمه  …………………………………………………………… …….. …………………………………………………………… 99

 

5-2  بحث  در مورد یافته ها  ……………………………….. …….. …………………………………………………………… 100

 

5-3  محدودیت های پژوهش …………………………. …….. …………………………………………………………………. 107

 

5-4  پیشنهادات پژوهش  …………………………….. …….. …………………………………………………………………… 108

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

 

 

عنوان                                                                                                                                   صفحه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 4-1 :توصیف آماری سن افراد مورد مطالعه به تفکیک گروه آزمایش و کنترل …………………………………….. 72

 

جدول 4-2 :توزیع فراوانی تحصیلات افراد مورد مطالعه ……………………………………………………………………………… 72

 

جدول 4-3: توصیف آماری نمرات پیش آزمون متغیر های تنظیم شناختی هیجان  گروه آزمایش و کنترل …….. 73

 

جدول 4-4 : توصیف آماری نمرات پس آزمون متغیر های تنظیم شناختی هیجان  گروه آزمایش و کنترل ……… 74

 

جدول 4-5: توصیف آماری نمرات پیش آزمون – پس آزمون راهبردهای مقابله ای  گروه آزمایش و کنترل …….. 75

 

جدول 4-6: نتایج آزمون کالموگروف – اسمیر نوف جهت بررسی نرمال بودن توزیع متغیرهای تحقیق به تفکیک 

 

گروه  ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 76

 

جدول4-7: نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس ………………  77

 

جدول4-8 : نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات راهبرد شناختی خود سرزنش گری  پس از تعدیل  پیش

 

آزمون  ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………  78

 

جدول4-9: نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس ……………….  79

 

جدول4-10  : نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات راهبرد شناختی پذیرش پس از تعدیل پیش آزمون …… 80

 

جدول4-11: نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس……………….. 81 

 

جدول4-12: نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات راهبرد شناختی نشخوار فکری پس از تعدیل

 

پیش آزمون.. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 82                                               

 

جدول4-13: نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس ……………… 83 

 

جدول4-14: نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات راهبرد شناختی توجه مجدد مثبت پس از تعدیل

 

پیش آزمون ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 84

 

جدول4-15 : نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس …………….  85

 

جدول4-16 : نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات راهبرد شناختی تمرکز مجدد بر برنامه ریزی پس از

 

تعدیل پیش آزمون …………………………………………………………………………………………………………………………………. . 86

 

جدول4-17 : نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس ………….. 87

 

جدول4-18 : نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات راهبرد شناختی ارزیابی مجدد مثبت پس از

 

 تعدیل پیش آزمون ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 88

 

جدول4-19 : نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس ………….. 89

 

جدول4-20 : نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات راهبرد شناختی اتخاذ دیدگاه(دیدگاه گیری)پس

 

از تعدیل پیش آزمون …………………………………………………………………………………………………………………………….. 90

 

جدول4-21 : نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس ………….. 91

 

جدول4-22 : نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات راهبرد شناختی فاجعه انگاری پس از تعدیل

 

پیش آزمون  …………………………………………………………………………………………………………………………………………. 92

 

جدول4-23 : نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس …………. 93

 

جدول4-24 : نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات راهبرد شناختی سرزنش دیگران پس از تعدیل

 

پیش آزمون  ………………………………………………………………………………………………………………………………………… 94

 

جدول4-25 : نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس ……….. 95

 

جدول4-26 : نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات راهبرد شناختی راهبرد مقابله ای مسئله مدار

 

پس از تعدیل پیش آزمون ……………………………………………………………………………………………………………………… 96

 

جدول4-27 : نتایج تحلیل یکسان بودن شیب خط رگرسیونی به عنوان پیش فرض تحلیل کواریانس …………. 97

 

جدول4-28 : نتایج تحلیل کواریانس پس آزمون نمرات  راهبرد مقابله ای هیجان مدارپس از تعدیل

 

 پیش آزمون …………………………………………………………………………………………………………………………………………. 98

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1مقدمه

 

در نگاهی به گذشته و جوامع مختلف، ملاحظه می شود که چگونگی برخورد و نگرش انسانها نسبت به مسأله کودکان استثنایی به ویژه کودکانی که دچار محدودیت­های ذهنی و جسمی هستند، به اطلاعات افراد از مسائل و مشکلات این کودکان و خانواده های آن­ها بستگی دارد. اما به طور کلی از نقطه نظر تاریخی، بشر از سه مرحله­ی فکری متفاوت نسبت به این کودکان گذشته است. در مرحله ی اول این کودکان یا به طرق مختلف از بین برده می­شدند یا از اجتماع طرد می­گشتند، در مرحله ی دوم به این گروه با دید ترحم و حمایت می نگریستند و در مرحله ی سوم یعنی در سالهای اخیر، پذیرفتن این کودکان در جامعه و در کنار دیگر کودکان و استفاده از توانائیهای آنان تا آنجا که امکان پذیر باشد ؛مطرح گردیده است.

 

نگرش جامعه در سالهای اخیر،به طور چشمگیری در اهمیت مراقبت از معلولین و حقوق اساسی برای آنان تغییر کرده است (روبین و کوین کوران ،1983).پیشرفت در تکنولوژی، مراقبتهای پزشکی و خدماتی در این امر موثر بوده است. نظر به اهمیت مطلب، خانواده این کودکان به پشتیبانی و حمایت بیشتری نیاز دارند. خانواده بنیادی برای رشد کودک و محیطی است که الگوهای جسمی ،عاطفی و شخصیتی فرد در آن پی ریزی می شود. پدر و مادر بودن یک شغل چالش برانگیز است. جریان تربیت کودک برای والدین لذت آور است. در حالیکه این جریان می تواند با مشکلاتی همراه باشد؛ حتی والدینی که دارای کودکان طبیعی هستند؛ شکیبایی و توانایی زیادی برای پرورش کودک نیاز دارند. در مورد خانواده ی کودکان معلول، موقعیت پیچیده و مشکل تر است. پدر و مادر بودن یک کودک واجد ناتوانی های خاص ،یکی ار استرس آورترین وقایع زندگی است که می تواند رخ دهد (رز، 1987؛ تامیسون،1983). برخی از خانواده ها بی­اختیار این وضعیت را به عنوان تهدیدی می بینند و برخی دیگر ممکن است آن را به عنوان استرس اضافه شده که نیاز به چالش و قوی بودن در این فرایند است (مک کوبین،1983).

 

فرزندانی که از نظر جسمی یا ذهنی ناتوان هستند، فشارهای روانی خاصی را بر والدین و بویژه مادران و کل خانواده تحمیل می کنند که به دنبال آن مشکلات و مسائلی را به وجود می آورند. مهم ترین مسائل و مشکلات چنین والدینی عبارت اند از مشکل پذیرش ناتوانی فرزند، خستگی ناشی از پرستاری ومراقبت، مسائل مربوط به اوقات فراغت، مشکلات مالی خانواده ، مسائل پزشکی ،آموزشی و توانبخشی (چن وتانگ 1997، ویتر، 2003)همه موارد ذکر شده فوق ناراحتی ها و فشار روانی مضاعف و مستمری را بر خانواده ی این کودکان و بویژه مادران آنها وارد می آورد؛ فشار روانی وارد بر این مادران به دلیل استمرار،علاوه بر سلامت جسمی و روحی خود آنها، سلامت و آسایش همسران، فرزندان سالم و نیزفرزند ناتوانشان و در سطحی وسیع تر سلامت و بهداشت روانی کل جامعه را متأثر خواهد ساخت. و این امری است که توجه جدی متخصصان و مسئولان مربوط را می طلبد.در این راستا، تحقیقاتی در زمینه ی مسائل و مشکلات این خانواده ها و کمک در پذیرش واقعیت و همچنین حمایت از این خانواده ها  در جهت متعادل نگه داشتن خانواده ،ضروری بنظر می رسد.

 

1-2 بیان مسئله

 

فلج مغزی عارضه ای است که شامل ناتوانی هایی در حرکت و وضعیت بدن است و در نتیجه ی آسیبهای مغزی پیش از تولد،در حین تولد یا دوره ی نوزادی به وجود می آید.در کودکان مبتلا به فلج مغزی عضلات و عصب هایی که به مغز مرتبطند،طبیعی هستند ولی فرایند ارتباطی بین مغز و عضلات دچار اشکال است.رویدادهایی مانند خون ریزی مغزی،کمبود یا فقدان اکسیژن به هنگام تولد،سکته در دوران جنینی،ناسازگاری خونی جنین و مادر و ضربه های مغزی و خیلی از اتفاقاتی که دردوران جنینی پیش می آید می توانند باعث آسیبهای عصب شناختی شوند که این به نوبه خود به برخی از انواع فلج مغزی منجر می گردد، فلج  مغزی رابطه تنگاتنگی با عقب ماندگی ذهنی دارد

 

ضرورت و اهمیت پژوهش

 

 

 

در عصر حاضر مشکل بیماری ها و معلولیت ها از جمله فلج مغزی،یکی از حادترین مسائل افراد جوامع بشری است.  امروزه با افزایش روزافزون جمعیت دنیا ، علیرغم تلاشهای اصولی و عمومی در کاهش میزان تولد کودکانی که واجد محدودیتهای خاصند، کماکان با تعداد بیشماری از این کودکان مواجه هستیم.کودکانی که از زمان تولد و در خلال مراحل رشد و تحول تا بزرگسالی و بالاخره تا زمانیکه زنده هستند ،نیازهای تکاملی و مراقبتی منحصر به فردی دارند ومشکلات عدیده ای برای خانواده و جامعه در این زمینه وجود دارد.خانواده های بسیاری به دلیل داشتن چنین فرزندانی بارعاطفی سنگینی را بر دوش می کشند. هزینه های زیاد پزشکی ، آموزشی ، تربیتی ، تشدید اختلافات زناشویی، ترس از بچه دار شدن مجدد، احساس گناه و انزوا طلبی از جمله مسائلی است که والدین با آنها روبرو هستند. افراد این خانواده ها برای حل مشکلات خود و کاهش بار فشارهای عاطفی نیاز به کمک و مشاوره دارند. شواهد نشان می دهند که والدین دارای کودکان با ناتوانی رشدی اغلب به گونه ای زیان آور، سطح بالایی از فشار روانی را تجربه می کنند (هندریکس، دمور، آد و ساولبرگ، 2000؛اسمیت، اولیور و اینوسنتی، 2001) نقش والدین به خصوص مادران در درمان و تعلیم وتربیت کودکان عقب مانده ذهنی بسیار حائز اهمیت است (هالاهان و کافمن، ترجمه ماهر،1385).

 

والدین، به ویژه مادران نه تنها نسبت به فرزند دارای محدودیتهای خاص، واکنش عاطفی نشان می دهند ، بلکه نسبت به نگرش یا واکنش افراد جامعه به افراد دارای ناتواناییهای خاص نیز واکنش عاطفی نشان می دهند. این فشارها اغلب والدین را به کناره گیری از تماس های عادی اجتماعی شان وادار می سازد.والدین، به ویژه مادران بی اختیار گوشه گیر می شوند و به دلیل افزایش این طرد اجتماعی و گوشه گیری ، تمایل به تمرکز دائمی و بیش از حد بر فعالیت های کودک پیدا می کنند. این افزایش توجه و تمرکز به ناتوانایی های کودک، موجب بروز اختلالات و ناراحتی روانی بیشتر والدین می گردد (افروز،1385).فشار روانی وارد بر مادران کودکان مبتلا به فلج مغزی ،به دلیل استمرار،علاوه بر سلامت جسمی و روحی خود آنها، سلامت و آسایش همسران، فرزندان سالم و نیزفرزند ناتوانشان و در سطحی وسیع تر سلامت و بهداشت روانی کل جامعه را متأثر خواهد ساخت. و این امری است که توجه جدی متخصصان و مسئولان مربوط را می طلبد. لذا همایندی فشار روانی حاصل از داشتن کودک معلول با اختلالات روانشناختی همچون افسردگی و اضطراب و نقش عوامل روانشناختی در کنترل این موارد بر اهمیت این پژوهش می افزاید.

 

با توجه به اینکه والدین خصوصا مادران بیش از پدران این کودکان به علت اثرات ناشی از حضور کودک فلج مغزی ، از مشکلات متعدد روانی، جسمانی ،اجتماعی و… رنج می برند (فیسمن و ولف،1997).مشاوره ی گروهی با مادران کودکان مبتلا به فلج مغزی می تواند سطح آگاهی و پذیرش آنها را نسبت به مشکل فرزندشان افزایش دهد، می تواند احساسات و واکنشهایی را که اغلب والدین از خود بروز می دهند، برای آنان روشن سازد  و از تنش موجود بین خانواده بکاهد، تعامل بهینه بین والد و فرزند را افزایش داده و تأثیربه سزایی بر سلامت خانواده داشته باشد و با توجه به نیاز سنجی هایی که در این قشر از جامعه صورت گرفته است، آموزش و مشاوره ی خانواده به این والدین، به شیوه ای مدون در ا