دیدگاه سیمور مارتین لیپست.. 41

 

دیدگاه آرنشتاین: نردبان مشارکتی.. 45

 

3-7-2 نظریه های فرهنگی مشارکت.. 48

 

دیدگاه هابرماس :  نظریه شهروندی گفت گویی.. 49

 

دیدگاه امس رپاپورت: نظریه ساخت فرهنگی.. 52

 

دیدگاه مک آیور :  معنای ذهنی در وضعیت اجتماعی.. 53

 

8-2 احساس تعلق اجتماعی.. 60

 

دیدگاه امیل دورکیم : وفاق اجتماعی.. 61

 

مفهوم وفاق اجتماعی.. 63

 

کیفیت وفاق اجتماعی و رابطه آن با مشارکت.. 64

 

دیدگاه گئورک زیمل :  اجتماع دیالکتیک… 66

 

دیدگاه تالکوت پارسونز : نظام جامعه ای.. 69

 

دیدگاه فستینگر : بهم پیوستگی.. 74

 

دیدگاه ملوین سیمن : بی قدرتی.. 77

 

9-2 مشارکت، پدیده ای چند بعدی.. 79

 

10-2 مشارکت و بعد شهری آن. 82

 

11-2 اندیشه های شهر و مشارکت.. 83

 

12-2 مشارکت و اداره امور جامعه. 87

 

13-2 طبقه بندی الگوهای مشارکت.. 91

 

14-2 مشارکت و توسعه/توسعه و مشارکت.. 95

 

15-2 مشارکت، توسعه و موانع آن.. 101

 

16-2 پیشینه پژوهش… 105

 

پژوهشهای انجام شده در داخل کشور 106

 

مطالعات انجام گرفته در خارج از کشور 112

 

17-2 چهارچوب نظری : بازی با نظریه ها 117

 

… 124

 

1-3 مقدمه. 125

 

2-3 روش… 125

 

3-3 جامعه آماری.. 126

 

4-3 حجم نمونه و روش نمونه گیری.. 126

 

5-3 تکنیک جمع آوری داده ها 128

 

 

6-3 شیوه تحلیل داده ها 129

 

7-3 اعتبار. 131

 

8-3 اعتماد. 132

 

9-3 سنجش و عملیاتی کردن متغیرهای پژوهش… 132

 

10-3 تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای پژوهش… 134

 

146

 

… 192

 

1-5 نتیجه گیری.. 193

 

2-5 پیشنهاد. 201

 

3-5 محدودیتها 203

 

منابع : 204

 

    پیوستها 212

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

جدول1-3 ابعاد و شاخص های احساس تعلق اجتماعی.. 135

 

جدول2-3 ابعاد و شاخص های احساس تعلق اجتماعی.. 136

 

جدول3-3 ابعاد و شاخص های احساس تعلق اجتماعی.. 136

 

جدول4-3 ابعاد و شاخص های احساس تعلق اجتماعی.. 136

 

جدول5-3 ابعاد و شاخص های مشارکت اجتماعی.. 138

 

جدول6-3 ابعاد و شاخص های مشارکت اجتماعی.. 138

 

جدول7-3 ابعاد و شاخص های مشارکت فرهنگی.. 140

 

جدول8-3 ابعاد و شاخص های مشارکت فرهنگی.. 140

 

جدول9-3 ابعاد و شاخص های مشارکت فرهنگی.. 140

 

جدول10-3 ابعاد و شاخص های مشارکت فرهنگی.. 140

 

جدول11-3 ابعاد و شاخص های مشارکت سیاسی.. 142

 

جدول12-3 ابعاد و شاخص های مشارکت سیاسی.. 142

 

 

 

جدول 1-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب جنسیت.. 147

 

جدول 2-4:توزیع پاسخگویان بر حسب تحصیلات.. 148

 

جدول 3-4توزیع پاسخگویان بر حسب گروه سنی.. 149

 

جدول 4-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب شغل.. 150

 

جدول 5-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب وضعیت درآمد. 151

 

جدول 6-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب وضعیت مسکن.. 152

 

جدول 7-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب مدت سکونت.. 153

 

جدول 8-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب وضعیت تاهل.. 154

 

 جدول 9-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده از مطبوعات.. 155

 

جدول 10-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده از تلویزیون. 156

 

 جدول 11-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده ازرادیو. 157

 

جدول 12-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده ازاینترنت.. 158

 

جدول 13-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان مشارکت اجتماعی.. 159

 

جدول 14-4:آماره های توصیفی بر حسب میزان مشارکت اجتماعی.. 159

 

جدول 15-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان مشارکت فرهنگی.. 160

 

جدول16-4 آماره های توصیفی بر حسب میزان مشارکت فرهنگی.. 160

 

جدول 17-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان مشارکت سیاسی.. 161

 

جدول 18-4:آماره های توصیفی بر حسب میزان مشارکت سیاسی.. 161

 

جدول 19-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان احساس تعلق اجتماعی.. 162

 

جدول 20-4:آماره های توصیفی بر حسب میزان احساس تعلق اجتماعی.. 162

 

جدول 21-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان احساس تعلق اجتماعی ومشارکت اجتماعی.. 163

 

جدول 22-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان احساس تعلق اجتماعی ومشارکت سیاسی.. 163

 

جدول 23-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان احساس تعلق اجتماعی و مشارکت فرهنگی.. 164

 

جدول 24-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان سن و احساس تعلق اجتماعی.. 164

 

جدول 25-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان سن و مشارکت اجتماعی.. 165

 

جدول 26-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان سن و مشارکت سیاسی.. 165

 

جدول 27-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان سن و مشارکت فرهنگی.. 165

 

جدول 28-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان درآمد و احساس تعلق اجتماعی.. 166

 

جدول 29-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان درآمد و مشارکت اجتماعی.. 167

 

جدول 30-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان درآمد و مشارکت سیاسی.. 167

 

جدول 31-4:نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان درآمد و مشارکت فرهنگی.. 168

 

جدول 32-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت اجتماعی.. 168

 

جدول 33-4:نتایج آزمون t-testبرای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان مشارکت اجتماعی.. 169

 

جدول 34-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت فرهنگی.. 169

 

جدول35-4:نتایج آزمون t-testبرای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان مشارکت فرهنگی.. 170

 

جدول 36-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت سیاسی.. 170

 

میزان مشارکت سیاسی.. 171

 

جدول38-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان احساس تعلق اجتماعی.. 171

 

میزان احساس تعلق اجتماعی.. 172

 

جدول40-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت اجتماعی.. 173

 

جدول 41-4:نتایج آزمون t-testبرای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان مشارکت اجتماعی.. 173

 

جدول42-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت فرهنگی.. 174

 

میزان مشارکت فرهنگی.. 174

 

جدول 44-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت سیاسی.. 175

 

میزان مشارکت سیاسی.. 175

 

جدول 46-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان احساس تعلق اجتماعی.. 176

 

میزان احساس تعلق اجتماعی.. 176

 

جدول48-4:آماره های توصیفی پیرامون میزان تحصیلات با احساس تعلق اجتماعی.. 177

 

جدول 49-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون میزان تحصیلات با احساس تعلق اجتماعی.. 177

 

جدول 50-4:آماره های توصیفی پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت اجتماعی.. 178

 

جدول 51-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت اجتماعی.. 178

 

جدول52-4:آماره های توصیفی پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت فرهنگی.. 179

 

جدول53-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت فرهنگی.. 179

 

جدول54-4:آماره های توصیفی پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت سیاسی.. 180

 

جدول 55-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون میزان تحصیلات با مشارکت سیاسی.. 180

 

جدول 56-4:آماره های توصیفی پیرامون شغل افراد با احساس تعلق اجتماعی.. 181

 

جدول57-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون نوع شغل با احساس تعلق اجتماعی.. 181

 

جدول 58-4:آماره های توصیفی پیرامون نوع شغل با مشارکت اجتماعی.. 182

 

جدول59-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون نوع شغل با مشارکت اجتماعی.. 182

 

جدول 60-4:آماره های توصیفی پیرامون نوع شغل با مشارکت فرهنگی.. 183

 

جدول 61-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون نوع شغل با مشارکت فرهنگی.. 183

 

جدول 62-4:آماره های توصیفی پیرامون نوع شغل با مشارکت سیاسی.. 184

 

جدول 63-4:آزمون تحلیل واریانس پیرامون نوع شغل با مشارکت سیاسی.. 184

 

جدول64-4نتایج آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت اجتماعی.. 185

 

جدول65-4:ضریب آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت اجتماعی.. 185

 

جدول66-4نتایج آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت فرهنگی.. 186

 

جدول67-4:ضریب آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت فرهنگی.. 186

 

جدول68-4نتایج آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت سیاسی.. 187

 

جدول69-4:ضریب آزمون رگرسیون درباره میزان متغیر احساس تعلق اجتماعی ومشارکت سیاسی.. 187

 

جدول70-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان احساس تعلق اجتماعی.. 188

 

جدول71-4:نتایج آزمون t-testبرای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان احساس تعلق اجتماعی.. 188

 

جدول 72-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت اجتماعی.. 189

 

میزان مشارکت اجتماعی.. 189

 

جدول74-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت فرهنگی.. 190

 

جدول 75-4:نتایج آزمون t-testبرای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان مشارکت فرهنگی.. 190

 

جدول 76-4:آماره های توصیفی دوگروه در مقیاس میزان مشارکت سیاسی.. 191

 

میزان مشارکت سیاسی.. 191

 

 

 

فهرست نمودارها

 

نمودار 1-4: توزیع درصد نمونه بر حسب جنسیت.. 147

 

نمودار 2-4:توزیع درصد نمونه بر حسب تحصیلات.. 148

 

نمودار3-4:توزیع درصد نمونه بر حسب گروه سنی.. 149

 

نمودار4-4:توزیع درصد نمونه بر حسب شغل.. 150

 

نمودار5-4:توزیع درصد نمونه بر حسب وضعیت درآمد. 151

 

نمودار 6-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب وضعیت وضعیت مسکن.. 152

 

نمودار 7-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب مدت سکونت.. 153

 

نمودار 8-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب وضعیت تاهل.. 154

 

نمودار9-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده از مطبوعات.. 155

 

نمودار 10-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده از تلویزیون. 156

 

نمودار 11-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده ازرادیو  157

 

نمودار 12-4:توزیع فراوانی ودرصد نمونه بر حسب میزان استفاده ازاینترنت 158

 

 

 

فهرست شکل ها

 

شکل 1-2. 30

 

 شکل 2-2. 32

 

 شکل 3-2. 37

 

 شکل 4-2. 58

 

 شکل 5-2. 59

 

 شکل 6-2. 71

 

شکل 7-2. 90

 

 شکل 8-2. 120

 

 شکل 9-2. 122

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه

 

انسان موجودی اجتماعی است و همواره به صورت جمعی زندگی کرده است و نیازهای خود را به وسیله دیگران و به مدد آنها رفع کرده است. اما در این خصوص دو سؤال در ذهن ایجاد می­شود : 1) آیا انسان به دلیل اینکه به صورت طبیعی به همزیستی با دیگران گرایش دارد، به حیات اجتماعی وارد شده؟ یا 2) چون اجتماع مهد بالیدن انسان بوده، این تمایل اجتماعی در او به وجود آمده است؟

 

در پاسخ به موارد بالا به طور کلی می­توان گفت که چه انسان به صورت غریزی به این وضعیت رسیده باشد و چه عامل بیرونی بر او مؤثر افتاده باشد، آموختن اجتماعی زیستن، همکاری و مشارکت در امور جامعه به او لازم و ضروری است. زیرا گستره و میزان مشارکت افراد یک جامعه در تحقق زندگی بهتر و جامعه­ای توسعه یافته­تر اثر قابل توجهی دارد و باعث همبستگی و وحدت در جامعه خواهد شد. بنابراین می­توان ادعا کرد یکی از زمینه­های اصلی توسعه و برنامه­ریزی در دنیای جدید، توجه به مشارکت فعال و اثربخش و همه­جانبه و فرایندهای تقویت­کننده آن می­باشد.

 

در زمینه اخلاق اجتماعی مشارکت و تقویت آن در سطح جامعه، آنچه نظر بسیاری از جامعه­شناسان و همینطور روان­شناسان اجتماعی را به خود معطوف داشته، بوجود آوردن «احساس تعلق اجتماعی» و فعال نمودن آن در افراد می­باشد. تعلق اجتماعی وضعیتی است که هر فرد بر اثر آن سعی می­کند منافع شخصی خویش را بر مبنای منافع و اهداف اجتماعی دنبال کند و بر این اساس توان و نیرو خود را در جهت اثبات تعهد و مسئولیت نسبت به امور مختلف جامعه به کار می­گیرد و بنابراین در متن جامعه و مصالح مربوط به آن فعالانه زندگی می­کند. در این رابطه دورکیم عنوان می­کند که منظور از احساس تعلق اجتماعی آن است که یک فرد از نظر روانی و اجتماعی خود را با جامعه هماهنگ می­داند و به طور فعال در امور آن مشارکت نموده و نسبت به دیگران و در کل جامعه تعهد زیادی احساس می­کند. بنا به اعتقاد دورکیم، وقتی حس تعلق به جامعه در افراد وجود داشته باشد، یک حس همانندی و قرابت به وجود خواهد آمد و پیوندهای عاطفی و دلمشغولیها و منافع مشترک افراد را به هم پیوند می­دهد که نتیجه آن افزایش و تشدید تماسهای آنان و گسترش ارتباطات در سطح جامعه است. افراد یک جامعه با قبول مسئولیت اجتماعی خویش و مشارکت در امور جامعه از نقش حاشیه­ای بودن خود جلوگیری می­نمایند و در مسائل مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و … تأثیرگذار می­شوند و این مهم­ترین ابزار برای یک مدیریت خوب بویژه در کشورهای جهان سوم که در مسیر توسعه و پیشرفت قرار گرفته­اند، می­باشد.

 

پس بسترسازی برای ایجاد و گسترش مشارکت مسئولانه و آگاهانه افراد و یا به عبارتی شهروندان در امور متفاوت اجتماعی و سیاسی و فرهنگی یکی از اولویت­های مهم و ضروری محسوب می­شود و چنانچه بخواهیم مؤثر واقع گردد مستلزم تغییراتی در اندیشه و عمل است که باید از درون جامعه بجوشد و در قالبهای مقبول و پایدار جامعه و دولت تبلور یابد.

 

 

 

2-1 بیان مسئله

 

یکی از مؤلفه­های راهبردی در توسعه و پایداری هر جامعه که ریشه در بطن زندگی اجتماعی دارد، «مشارکت» می­باشد. مبتنی بر یک فرایند است، فرایندی که طی آن توانمندسازی انسانها، افزایش بهره­وری،کاهش مشکلات و پیشرفت جامعه عملی می­شود.

 

با ورود به قرن بیست ­و یکم و با گسترش جوامع و بویژه رشد شهرنشینی، فرایند مشارکت و الگوهای آن تغییر یافته­اند، که به دنبال آن لزوم بازبینی در این مفهوم و ارائه الگوهای متناسب با نیازهای امروزی کاملاً محسوس می­باشد. یکی از مواردی که حتماً باید مورد اصلاح قرار گیرد نوع مدیریت و اجرای آن در جامعه است. به این ترتیب مدیریت متمرکز که مبنای تمام تصمیم­گیریها و برنامه­ریزیها از بالا به پایین می­باشد، در دنیای کنونی پاسخگو نمی­باشد و از عهده رفع نیازهای جامعه و گروههای مختلف برنمی­آید، پس نیازمند تغییر نظام مدیریتی از متمرکز به غیر متمرکز (برنامه­ریزی از پایین به بالا) می­باشیم. از جمله فاکتورهای این نوع مدیریت وجود مشارکت در سطح جامعه و در بین مردم است. به عبارتی محور آن حول مردمی کردن امور می­چرخد، به شکلی که مردم در فعالیتهای خرد و کلان وارد شوند و تواناییهای بالقوه خود را به منصه ظهور برسانند که طی آن اطمینان و همبستگی در سطح جامعه برقرار می­شود.

 

اما پدیده مشارکت بطور اخص در کشورهای جهان سوم که در مسیر توسعه و نوسازی گام برمی­دارند، مورد توجه و بررسی است. در کشور ما که مطابق معیارهای جهانی کشوری در حال توسعه نامیده می­شود، همواره این سئوال مطرح بوده است که چگونه می­توان این روند را تسریع بخشید؟ چرا که در جریان توسعه اگر بتوان مردم را در امور مربوط به محیط اجتماعی­شان درگیر کرد، آنگاه می­توان از پیامدهای مثبت آن در جهت تسریع و تسهیل امر توسعه بهره برد. از اینرو باید باید  به دنبال عوامل تقویت­کننده آن بود. به عنوان مثال تقویت احساس تعلق اجتماعی در میان شهروندان به عنوان «فرایندی که فرد نسبت به مکان، محیط، شیء یا امری احساس تعهد، مسئولیت و هم­هویتی پیدا می­کند.»(وحیدا و نیازی،21:1383) بستری مناسب را جهت افزایش مشارکت و کاهش مشکلات اجتماعی مهیا می­کند. در کشورهای در حال توسعه منجمله ایران، به دلیل قرار گرفتن در دوران گذار، بسترها و عوامل ایجاد احساس تعلق اجتماعی دچار تغییر می­شود. بنا به نظر دورکیم، در دوران گذار هنجارهای موجود در جامعه در معرض تغییر و تحول قرار خواهند گرفت که در نتیجه آن احتمال کم­رنگ شدن تعلقات اجتماعی افراد به جامعه و به تبع آن تغییر الگوهای همکاری در امور مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و… قوت خواهد یافت. به همین دلیل درک درست چگونگی و میزان احساس تعلق اجتماعی و تأثیر آن بر عملکرد افراد در اجتماع به عنوان یک مسئله قابلیت بررسی و مطالعه را دارد.

 

به دنبال قابلیت مطرح شده، این مطالعه به بررسی اثر متغیر احساس تعلق اجتماعی شهروندان و رابطه آن با میزان مشارکت آنها در زمینه­های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، که جای خالی بررسی آن در مطالعات مربوط به مشارکت مشهود است، می­پردازد و به واسطه ارتباط با متغیر مستقل اثر متغیرهای زمینه­ای افراد را بر میزان مشارکت آنها در ابعاد مختلف مورد ارزیابی قرار می­دهد. جامعه مورد مطالعه این پژوهش شهر تهران است، در این خصوص باید گفت که چون شهر تهران جزو کلان­شهرهای جهان محسوب می­شود و از گروهها و اقشار متفاوت اجتماعی، فرهنگی و طبقاتی تشکیل شده و در یک کشور در حال توسعه قرار دارد، بررسی وضعیت مشارکت شهروندان در این شهر و کاوش علل و عوامل مؤثر بر آن می­تواند نتایج کاربردی فراوانی را در برنامه­ریزیها داشته باشد. بنابراین بهتر آن دیده شده است که دو گروه یا قشر که از نظر اجتماعی، فرهنگی و طبقاتی متفاوت باشند مورد بررسی و مقایسه قرار گیرند. بدین جهت شهروندان دو منطقه 3 و 12 از مناطق 22 گانه شهر تهران را به عنوان نمونه آماری مد نظر داریم.

 

منطقه 3 یکی از مناطق شمال شهر تهران می­باشد که ساکنین به نسبت قدیمی آن افرادی هستند که از نظر مالی، اجتماعی و طبقاتی جزء اقشار متمول جامعه محسوب می­شوند و به عبارت عامیانه «بالا شهر» محسوب می­شود. اما منطقه 12 یکی از مناطق مرکزی رو به جنوب شهر تهران است که بنا به نظر شهرداری یکی از مناطقی است که جمعیت مهاجر از سایر نقاط کشور به نسبت بیشتر در این منطقه ساکن می­شوند و بنا براین از نظر اجتماعی، فرهنگی، طبقاتی  بسیار متفاوت از منطقه 3 می­باشد و همین تفاوتهای میان ساکنین، عمده­ترین دلیل انتخاب این دو منطقه به عنوان نمونه آماری است.

 

3-1 اهمیت و ضرورت مسئله

 

مفهوم «مشارکت» همگام با تغییرات در جامعه دچار تحول شده و با تکامل جامعه این مفهوم نیز متکامل شده است. می­توان گفت در جوامع امروزی به سبب مقتضیات زندگی جدید این پدیده اهمیت خاصی یافته، یعنی گستردگی جوامع و افزایش جمعیت، تنوع اقشار و تنوع مسایل اجتماعی و … موجب پررنگ شدن نقش مشارکت شده است، چرا که مشارکت مردم در فرایندهای تصمیم­گیری از یکسو و اعتقاد و التزام مدیران به بهره­گیری از نظرات آنها در اتخاذ و اجرای تصمیمات از سوی دیگر زمینه­ساز پیشگیری از مشکلات بالقوه و درمان مشکلات بالفعل خواهد بود.

 

بنا به نظر گیدنز ما ناچاریم زندگی خود را به شیوه­ای فعال­تر از آنچه در نسلهای پیشین درست بود بسازیم و باید برای پیامدهای آنچه انجام می­دهیم و عادتهای شیوه زندگی که برگزیده­ایم فعالانه مسئولیت بپذیریم، یعنی باید تعادلی جدید بین مسئولیتهای فردی و جمعی بیابیم.(گیدنز،43:1378) اما محقق شدن این امر همیشه میسر نیست، در صورتیکه مسئولیت­پذیری و مشارکت یکی از مهم­ترین ابعاد اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در هر جامعه وخصوصاً جامعه رو به رشد ما است و البته بسیاری از مشکلات ساختاری و عملکردی برنامه­ریزیها ناشی از نارساییهایی است که در این حوزه وجود دارد. آنچه در این میان بر مسائل موجود می­افزاید این است که نه مفهوم مشارکت و ابعاد آن به خوبی تعریف شده و نه عوامل تقویت­کننده و یا در طیف دیگر تضعیف­کننده آن موضوع مورد بررسی جدی قرار گرفته است.(محسنی و جاراللهی،11:1382) به این ترتیب بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت شهروندان در ابعاد مختلف جهت پیشبرد اهداف لازم و ضروری است.

 

مسلماً مردم می­خواهند در جامعه به حساب آمده و در رفع مشکلات کمک کنند و در واقع به عنوان شهروند بتوانند نظرات خود را مطرح کرده و آنها را پیگیری کنند و به تبع سازمانهای برنامه­ریز هم سخت نیازمند شراکت مردم در تصمیم­گیریها و اجرای آنها هستند تا به موفقیت دست یابند، اما عموماً مشاهده می­شود که مردم در یک حالت بی­تفاوتی قرار دارند و هی

 

 

4-3) پی یر بوردیو (2002- 1930)                                                                          51

 

5-3) جمع‌بندی و علل انتخاب نظریه‌ی بوردیو                                                         73

 

4- مروری بررویکردهای تحلیل گفتمان                                                                       74

 

1-4) تحلیل گفتمان انتقادی                                                                                    74

 

2-4) تئون ون دایک                                                                                              75

 

3-4)  نورمن فرکلاف                                                                                            76

 

4-4) میشل فوکو                                                                                                  79

 

فصل سوم: روش تحقیق

 

1- جامعه ی آماری                                                                                                    83

 

2- روش جمع‌آوری داده‌ها                                                                                          83

 

3- روش تحقیق استفاده شده (تحلیل گفتمان)                                                                83

 

1-3) کلیات روش گفتمان                                                                                      83

 

2-3) روند شکل گیری گفتمان                                                                               84

 

3-3) تعاریف تحلیل گفتمان                                                                                    87

 

4-3) پیش فرض‌های تحلیل گفتمان                                                                         89

 

5-3) اهداف تحلیل گفتمان                                                                                    89

 

6-3) کاربرد و قابلیت‌های  تحلیل گفتمان                                                                90

 

7-3) رویکرد لاکلا و موفه                                                                                     91

 

8- 3) نقد تحلیل گفتمان                                                                                           103

 

9-3) دلایل استفاده ازتحلیل گفتمان دراین پایان نامه                                                               104

 

10-3) گفتمان کلی مقام معظم رهبری (اصول گرایی اسلامی)                                                  106

 

11-3) تطبیق مفاهیم روش شناسی لاکلا و موفه با نظرات مقام معظم رهبری                 113

 

 

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

 

1- مقدمه                                                                                                                    122

 

2- فلسفه ی زندگی                                                                                                     122

 

3- معنای زندگی                                                                                                        123

 

4- نقش دین درزندگی                                                                                                 124

 

5- سبک زندگی دینی (حیات طیبه‌ی اسلامی)                                                              126

 

1-5) ضرورت واهمیت                                                                                           126

 

2-5) تعریف سبک زندگی                                                                                     130

 

 

3-5) شاخص‌ها یا دال‌های گفتمان سبک زندگی دینی (اسلامی)                                  131

 

1-3-5) دال مرکزی منش اسلامی                                                                           135

 

2-3-5) دال فرعی معنویت                                                                                     150

 

3-3-5) دال فرعی حفظ مناسک و شعایراسلامی                                                       147

 

4-3-5) دال فرعی الگوداشتن درزندگی                                                                               150

 

5-3-5) دال فرعی عقلانیت                                                                                     156

 

6-3-5) دال فرعی رفتارهای فردی                                                                           159

 

1-6-3-5) مدیریت بدن                                                                                159

 

2-6-3-5) لباس پوشیدن                                                                               161

 

3-6-3-5) ورزش کردن                                                                               162

 

7-3-5) دال فرعی مد و نوگرایی                                                                             169

 

8-3-5) دال فرعی خانواده (زن و تربیت کودک)                                                      172

 

1-8-3-5) خانواده                                                                                      173

 

2-8-3-5) زن                                                                                             177

 

3-8-3-5) تربیت کودک                                                                             190

 

9-3-5) دال فرعی علم گرایی و نوآوری علمی                                                           192

 

10-3-5) دال فرعی هنر                                                                                          194

 

11-3-5) دال فرعی مصرف                                                                                   200

 

 

 

فصل پنجم: نتیجه گیری                                                                                              216

 

1- جمع بندی و نتیجه گیری                                                                                         217

 

2- راه کارها و پیش نهادات پژوهشی و کاربردی                                                                       225

 

3- محدودیت های پژوهش                                                                                          226

 

4- جدول سبک زندگی اسلامی                                                                                    227

 

منابع فارسی                                                                                                                   230

 

منابع انگلیسی                                                                                                                 234

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

این پژوهش تلاش دارد، ضمن مروری برنظرات سبک زندگی و شاخص‌های آن ازمنظر جامعه‌شناسان، سبک زندگی دینی و اسلامی را دراندیشه‌ی مقام معظم رهبری به طوراکتشافی شناسایی نموده و شاخص‌های آن را معرفی نماید؛ البته  پس ازتعریف سبک زندگی اسلامی و مشخص نمودن شاخص‌های آن ازمنظر رهبرانقلاب اسلامی، سعی داشته وجوه تشابه و تمایز هریک ازگفتمان‌های سبک زندگی میان جامعه‌شناسان و مقام معظم رهبری را بیان نماید.

 

دراین پژوهش ازروش تحلیل گفتمان استفاده شده و جامعه‌ی آماری آن نیز کلیه‌ی آثار مکتوب و شفاهی 23 ساله‌ی رهبرانقلاب اسلامی ازسال 1368 تا اوایل سال 1391 می‌باشد؛ به طوری که با استفاده ازروش تحلیل گفتمان، گفتمان سبک زندگی دینی و اسلامی ازمنظر ایشان را معرفی نموده و بالطبع، چگونگی مفصل‌بندی دال‌های مرکزی، برتر و فرعی این گفتمان را ترسیم کرده است.

 

ازیافته‌های این پژوهش می‌توان به معرفی گفتمان سبک زندگی اسلامی ازمنظر رهبرانقلاب اسلامی و مشخص نمودن دال‌های گفتمان سبک زندگی دینی و اسلامی ازمنظر ایشان و البته مفصل بندی این دال‌ها اشاره کردکه عبارتنداز: دال مرکزی: منش اسلامی؛ دال‌های برتر: معنویت، الگوداشتن، عقلانیت و حفظ مناسک و دال‌های فرعی: رفتارهای فردی، رفتارخانوادگی، مُدونوگرایی، علم گرایی، هنر و مصرف که هریک ازاین دال‌ها به طور مبسوطی تشریح شده است؛ البته با توجه به اهمیت مصرف درسبک زندگی، به سبک زندگی اشرافی ازمنظر مقام معظم رهبری نیز پرداخته شده که این نوع سبک زندگی برپایه‌ی مصرف گرایی مسرفانه بنا نهاده شده است.

 

 

 

 

 

 

 

کلید واژه: سبک زندگی، سبک زندگی دینی و اسلامی، گفتمان، شاخص‌های سبک زندگی، مصرف.

 

 

 

مقدمه:

 

بی‌شک بالاترین و والاترین عنصری که در موجودیت هر جامعه دخالت اساسی دارد، فرهنگ آن جامعه است؛ بدین ترتیب، فرهنگ هر جامعه هویت و موجودیت آن جامعه را تشکیل می‌دهد و با انحراف فرهنگ، هر چند جامعه در بعدهای اقتصادی، سیاسی، صنعتی و نظامی قدرت‌مند و قوی باشد، ولی پوچ و پوک و میان‌تهی است (امام خمینی، 1365: ج 15 ص 243) بنابراین، فرهنگ در حقیقت همه چیز یک جامعه است، هیچ بنیاد اجتماعى و اقتصادى بدون اتکاء به یک فرهنگ شکل نمى‌گیرد.

 

اساساً جایگاه فرهنگ درکشور ایران دارای فرازو نشیب‌هایی بوده است؛ به طوری‌که  مواجهه‌ی جامعه ایرانی با فرهنگ و نگرش غربی و مدرن، طبعاً درفرهنگ، آداب و رسوم و شیوه‌های زندگی جامعه‌ی ایرانی تأثیراتی داشته که نهایتاً به تغییروتحول درسبک زندگی ایرانی و اسلامی منجر شده است؛ بدین ترتیب، چه بسا بتوان گفت که برهمین اساس، یک زندگی شبه مدرن را که بارقه‌هایی ازسنت نیز درآن وجود دارد، برای جامعه ایرانی رقم زده است.

 

البته این مواجهه دردوران صفویه آغاز گردیده و اگرچه شروع آن درحوزه‌ی جغرافیا و مکانی بوده است؛ ولیکن به تدریج با شروع جنگ‌های ایران و روس و حضور کشوهای استعماری انگلیس چگونگی تأثیرات فرهنگ غرب و مدرنیته درکشور ایران اشکال جدیدی به خود گرفت؛ به گونه‌ای که درزمان پهلوی با فعالیت‌های روشنفکرانی که درکشورهای غربی فارغ التحصیل شده بودند، تشدید یافت.

 

البته درکشورایران ازدیرباز همواره مسئله‌ی تماس، برخورد، پذیرش، طرد، مقابله و یا همزیستی میان فرهنگی سنتی-اسلامی ایرانی و ورود فرهنگ غربی مطرح بوده است که بالطبع بعد ازپیروزی انقلاب اسلامی ایران و رویکرد دینی حکومت اسلامی ایران فعالیت‌های و تهاجمات فرهنگی دشمنان را تشدید کرده و تهاجم فرهنگی دشمنان انقلاب اسلامی ایران همواره درجریان بوده و هست که مقام معظم رهبری مکرراً مسئولین نظام و دست اندرکاران فرهنگی جامعه را نسبت به مقابله با این رویکرد دشمنان توصیه نموده است و یکی ازدغدغه‌های فکری ایشان نیز معرفی سبک زندگی اسلامی است که لازمه‌ی شکل‌گیری آن را تقلید نکردن از غرب دانسته‌اند و این امرخطیر را یکی ازوظایف مهم و خاصه‌ی حوزه‌های علمیه دانسته و البته مساعدت‌های نخبگان علمی را نیز دراین کار مؤثر می‌دانند، که درراستای ترویج این سبک زندگی براساس آموزه‌های دینی و اسلامی، مؤلفه‌های این زندگی را درقالب شعارهای سال مطرح نموده و درطول سال نیز درسخن‌رانی‌ها و خطبه‌های نمازهای جمعه و فطر به آن می‌پرداختند؛ تا بدین سبب، مردم و مسئولین نظام، با اهتمام به هریک ازشعارها درزندگی خود، شیوه و سبک زندگی خود را اصلاح نمایند؛ به طوری که وقتی شعارهای سال را مرور می‌کنیم، به طور مشخص، تمرکزاین شعارها را درچگونگی مصرف می‌توان درک نمود، زیرا ایشان چهار سال متوالی یعنی ازسال 1374 تا 1377 را صرفاً به خودداری مردم و مسئولین ازاسراف و ریخت و پاش درمصرف توصیه نموده و تأکید برصرفه‌جویی و قناعت داشته‌اند، بدین ترتیب، درصدد اصلاح مصرف و سبک زندگی مردم برآمده و درسال 1388 مشخصاً راهبرد اصلاح الگوی مصرف را بیان می‌کنند.

 

بنابراین، معرفی سبک زندگی دینی و اسلامی یکی ازدغدغه‌های رهبرانقلاب اسلامی است  که ما را برآن داشته است، دراین پژوهش ضمن بررسی سبک زندگی ازمنظر جامعه شناسان، شاخص‌های آن را برشمرده و با بهره‌گیری ازاین شاخص‌ها، سبک زندگی دینی و اسلامی را درآثار مکتوب و شفاهی مقام معظم رهبری شناسایی نموده و گفتمان سبک زندگی اسلامی را درمنظر ایشان معرفی نماییم.

 

ازاین رو، دراین پژوهش با استفاده ازروش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه که ازقابلیت‌های خوبی برای بررسی این موضوع برخوردار است، نگارنده کلیه‌ی آثار مکتوب وشفاهی 23 ساله‌ی رهبرانقلاب اسلامی را ازسال 1368 تا سال 1391 (به عنوان جامعه‌ی آماری) به صورت چشمی مطالعه نموده و گفتمان سبک زندگی دینی و اسلامی را ازمنظر مقام معظم رهبری مورد مداقه قرارداده است که ازیافته‌های این پژوهش می‌توان به شناسایی این گفتمان، دال‌های اصلی، برتر و فرعی آن اشاره نمود که بعد ازآن نیز، چگونگی مفصل بندی این دال‌ها نیز ترسیم شده است که شامل یک دال مرکزی و چهاردال برتر و شش دال فرعی می‌باشد؛ البته بعد ازمعرفی کردن گفتمان سبک زندگی اسلامی ازمنظر مقام معظم رهبری، این گفتمان را با گفتمان سبک زندگی ازمنظر جامعه شناسان مقایسه نموده و وجوه تمایز آن بیان شده است که مهم‌ترین تفاوت آن درمفهوم مصرف می‌باشد که درگفتمان جامعه شناسان مصرف اولاً: نوعاً مادی بوده و ثانیاً: مهم‌ترین عامل ایجاد و تفاوت سبک زندگی انسان‌ها به شمار می‌رود؛ ولیکن مصرف درگفتمان رهبرانقلاب اسلامی، اولاً مادی نبوده و ثانیاًٌ: تنها عامل نیست، بلکه صرفاً یکی ازعوامل ایجاد سبک زندگی اسلامی می‌باشد؛ البته این دوگفتمان دارای وجوه تمایزبیش‌تری می‌باشند که درفصل پنجم این پژوهش به پاره‌ای ازآن پرداخته شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل نخست

 

کلیات تحقیق

 

طرح مسئله، اهداف، ضرورت و اهمیت، سؤالات تحقیق…
طرح مسئله:

 

درتحلیل‌های جامعه شناسی امروز، فعالیت‌های مصرفی، منشاء مدرن ساختار هویتی به‌شمار می‌روند  که این نکته محصول تغییر آهنگ زندگی و فراغت بشر امروزاست.

 

مفهوم بسیط و گویای سبک زندگی، ابزار توان مندی جهت تحلیل الگوهای مصرف و تعیین مرزهای تشابه و تمایز درمیان گروه های مختلف اجتماعی است و امروزه ادبیات جامعه شناسانه به طور فزاینده‌ای براهمیت چگونگی و نوع مصرف، درشکل بخشیدن به موقعیت و روابط اجتماعی تأکید می‌ورزند (خادمیان، 1388: 9) بدین لحاظ، سبک زندگی جایگاه رفیعی می یابد؛ به گونه‌ای که ازیک منظر به عنوان الگویی ازکنش اجتماعی و تمییزدهنده افراد (ذکائی، 1386: 23) و بیانگر طبقه اجتماعی مدنظر است و ازمنظردیگر، به عنوان راه و روش زندگی و معرف ایستارها و ارزش‌های یک فرد یا یک گروه می‌باشد (آزاد ارمکی، 1386: 1) بنابراین، سبک زندگی را می‌توان به مجموعه‌ای از رفتارها تعبیر کرد که فرد آن‌ها را به کار می‌گیرد تا نه فقط نیازهای جاری او را برآورد، بلکه روا یت خاصی را که وی برای هویت شخصی خود برگزیده است در برابر دیگران مجسم سازد (گیدنز، 1378: 120).

 

در دهه اخیر، سازه های اجتماعی که در بستر هویت معنا پیدا می‌کنند مثل طبقه (نظام تولید ) از بین رفته است (اباذری، 5:1381 ) و جهت گیری جامعه شناسی معاصر به سمت پذیرش اهمیت رو به افز ایش حوزه مصرف و  فعالیت‌های سبک زندگی در شکل دادن به هویت شخصی و جمعی است (رحمت آبادی، 1385: 238) بدین ترتیب، سبک زندگی در حوزه جامعه شناسی فرهنگ مطرح می شود؛ بنابراین، سبک زندگی جوامع مختلف متناسب با فرهنگ غالب آن شناخته می‌شود و بالطبع درجامعه ایران _به ویژه بعد ازوقوع انقلاب اسلامی_ که برپایه فرهنگ دین مدارانه استواراست، سبک زندگی مردم، صبغه دینی داشته و درواقع بیانگر هویت دینی آنان می‌باشد.

 

اگرچه، دین مداربودن جامعه ایرانی، تأثیرات مثبت وقوع انقلاب اسلامی و تشکیل حکومت اسلامی ایران، درشیوه و سبک زندگی مردم ایران تغییرات بنیادینی گذاشته است؛ ولیکن نباید تأثیرات و نقش ابزاروتکنولوژی دهه‌های اخیر ازجمله اینترنت، ماهواره را درتغییرات سبک زندگی نادیده گرفت؛ امروزه نقش فرآیندهای فرهنگی فراملی و جهانی شدن فرآیندهای تولید و مصرف کالاهای فرهنگی درسبک زندگی مردم تأثیرات زیادی گذاشته است؛ به ویژه این‌که این‌ها به عنوان دستاویزی جهت تهاجم  فرهنگی کشورهای غربی برعلیه برخی کشورهای دنیا بوده است؛  تا آن جا که حتی دولت‌ها نیز درجهان معاصر به آن توجه وی‍ژه‌ای کرده‌اند؛ «به گونه‌ای که هژمونی فرهنگی را مطرح ساخته و با کنترل و هدایت فرهنگ، به مقاصد خود دست‌ یازیده‌اند» (هانتینگتون، 1388: 13) که مقام معظم رهبری سال‌ها پیش خطر آن را تحت عنوان تهاجم فرهنگی به مسئولین و مردم گوشزد کرده بودند.

 

به هرحال، با توجه به تجربه‌ی جدید دینی بودن انقلاب اسلامی، بالطبع هم خوانی و مطابقت سبک زندگی مردم با سبک زندگی دینی ازدغدغه های مسئولین عالی رتبه و مشخصاً مقام معظم رهبری است؛ بدین سبب، ایشان به عنوان رهبری انقلاب اسلامی، درصدد معرفی و بازیابی سبک زندگی دینی مردم می باشد و علاوه بررهنمودهای خاص به کلیه‌ی مسئولین، درآغازین ساعات هرسال، درراستای معرفی مؤلفه های سبک زندگی دینی، شاخصه‌هایی را _تحت عنوان شعارهای سال_  به منظور شناخت مسئولین، مردم و به ویژه نسل جوان، درجهت نهادینه نمودن درکلیه شئونات زندگی‌شان معرفی می‌نمایند.

 

بدین ترتیب، اساسی‌ترین سؤال این تحقیق، شناسایی مؤلفه‌ها و ویژگی‌های سبک زندگی دینی دراندیشه مقام معظم ره

 

 

 

15

 

 

 

فصل دوم: ادبیات نظری فرهنگ سیاسی

 

 

16

 

 

 

پیش درآمد

 

 

16

 

 

 

تئوری­های فرهنگ سیاسی

 

 

21

 

 

 

تئوری­های فرهنگ سیاسی ( غیر بومی)

 

 

22

 

 

 

آلموند و وربا

 

 

22

 

 

 

والتر روزنبام

 

 

27

 

 

 

داگلاس و تامپسون

 

 

29

 

 

 

دانیل لازار

 

 

32

 

 

 

آلموند و پاول

 

 

33

 

 

 

مارک تسلر

 

 

34

 

 

 

تئوری­های فرهنگ سیاسی نخبگان

 

 

39

 

 

 

لوسین پای

 

 

39

 

 

 

والتر روزنبام

 

 

41

 

 

 

تئوری­های فرهنگ سیاسی ایران

 

 

41

 

 

 

چلبی

 

 

42

 

 

 

 

سریع­ القلم

 

 

42

 

 

 

بشیریه

 

 

44

 

 

 

سمیح فارسون و مهرداد مشایخی

 

 

45

 

 

 

دستگاه مفهومی پژوهش

 

 

47

 

 

 

فرضیه­های پژوهش

 

 

50

 

 

 

فصل سوم: چارچوب روش­شناختی

 

 

52

 

 

 

عملیاتی کردن مفاهیم

 

 

52

 

 

 

فرهنگ سیاسی

 

 

52

 

 

 

معرف­های تجربی فرهنگ سیاسی

 

 

60

 

 

 

نخبگان سیاسی

 

 

64

 

 

 

معرف تجربی نخبگان سیاسی

 

 

64

 

 

 

روش پژوهش

 

 

65

 

 

 

واحد تحلیل و واحد مشاهده

 

 

67

 

 

 

جمعیت آماری و حجم نمونه

 

 

68

 

 

 

روش نمونه­گیری

 

 

69

 

 

 

کد گذاری و استخراج داده­ها

 

 

69

 

 

 

اعتبار

 

 

69

 

 

 

 پایایی

 

 

70

 

 

 

فصل چهارم: تحلیل تجربی داده­ها

 

 

71

 

 

 

تحلیل توصیفی

 

 

71

 

 

 

اعتماد سیاسی

 

 

75

 

 

 

احساس پاسخ­گویی مسئولین دولتی

 

 

80

 

 

 

احساس قدرت سیاسی

 

 

82

 

 

 

احساس امنیت سیاسی

 

 

83

 

 

 

حمایت از آزادی بیان

 

 

85

 

 

 

تساهل و مدارا

 

 

86

 

 

 

احترام به حقوق شهروندی

 

 

88

 

 

 

جمع­بندی

 

 

89

 

 

 

فصل پنجم: نتیجه­گیری

 

 

91

 

 

 

پیش درآمد

 

 

89

 

 

 

نتایج توصیفی

 

 

89

 

 

 

دلالت­های نظری

 

 

93

 

 

 

دلالت­های عملی

 

 

98

 

 

 

محدودیت­های پژوهش

 

 

99

 

 

 

سخنی با پژوهشگران

 

 

99

 

 

 

سخن آخر

 

 

100

 

 

 

پی­نوشت

 

 

101

 

 

 

منابع و مأخذ

 

 

109

 

 

 

فهرست جداول

 

 

صفحه

 

 

 

جدول شماره 1-1 داوری پژوهش­های انجام شده در زمینه فرهنگ سیاسی نخبگان سیاسی

 

 

13

 

 

 

جدول شماره 2-1- انواع فرهنگ سیاسی و مؤلفه­های آن از نظر آلموند و وربا

 

 

26

 

 

 

جدول شماره 2-2 خرده فرهنگ­های سیاسی آرمانی در نظریه تامپسون

 

 

32

 

 

 

جدول شماره 2-3 گونه شناسی فرهنگ سیاسی تسلر بر اساس ابعاد رفتاری و هنجاری

 

 

38

 

 

 

جدول شماره 2-4 ابعاد مطالعه فرهنگ سیاسی

 

 

50

 

 

 

جدول شماره 3-1- بررسی مؤلفه­های فرهنگ سیاسی دموکراتیک و اقتدارگرا در پژوهش­های پیشین

 

 

57

 

 

 

جدول شماره 3-2- مؤلفه­های فرهنگ سیاسی ایران در پژوهش­های پیشین

 

 

58

 

 

 

جدول شماره 3-3 ارزش­های فازی

 

 

66

 

 

 

جدول شماره 3-4 درجه بندی فازی مفاهیم

 

 

67

 

 

 

جدول شماره 3-5 ضریب آلفای کرونباخ .

 

 

70

 

 

 

جدول شماره 4-1 توزیع فراوانی پاسخ­گویان بر حسب جنسیت

 

 

72

 

 

 

جدول شماره 4-2 توزیع فراوانی پاسخ­گویان بر حسب سن .

 

 

72

 

 

 

جدول شماره 4-3 توزیع فراوانی پاسخ­گویان بر حسب سواد

 

 

73

 

 

 

جدول شماره 4-4 توزیع فراوانی مطلق پاسخ­گویان بر حسب وضعیت تأهل

 

 

74

 

 

 

جدول شماره 4-5 توزیع فراوانی درآمد خانوار پاسخ­گویان در هر ماه ( بر حسب هزار تومان)

 

 

74

 

 

 

جدول شماره 4-6 توزیع فراوانی هزینه خانوار پاسخ­گویان در هر ماه ( بر حسب هزار تومان)

 

 

75

 

 

 

جدول 4-7 توزیع درصدی درجه عضویت پاسخ­گویان در زیر مجموعه اعتماد بین شخصی

 

 

77

 

 

 

جدول شماره 4- 8 توزیع درصدی درجه عضویت پاسخ­گویان در زیر مجموعه اعتماد نهادی

 

 

79

 

 

 

جدول شماره 4- 9 توزیع درصدی درجه عضویت پاسخ­گویان در زیر مجموعه اعتماد سیاسی نخبگان سیاسی

 

 

80

 

 

 

جدول شماره 4-10توزیع درصدی درجه عضویت پاسخ­گویان در زیر مجموعه احساس پاسخ­گویی مسئولین دولتی

 

 

81

 

 

 

جدول شماره 4-11 توزیع درصدی درجه عضویت پاسخ­گویان در زیر مجموعه احساس قدرت سیاسی

 

 

83

 

 

 

جدول شماره 4-12 توزیع درصدی درجه عضویت پاسخ­گویان در زیر مجموعه احساس امنیت سیاسی

 

 

84

 

 

 

جدول شماره 4- 13 توزیع درصدی درجه عضویت پاسخ­گویان در زیر مجموعه حمایت از آزادی بیان

 

 

86

 

 

 

جدول شماره 4- 14 توزیع درصدی درجه عضویت پاسخ­گویان در زیر مجموعه تساهل و مدار

 

 

87

 

 

 

جدول شماره 4- 15 توزیع درجه عضویت پاسخ­گویان در زیر مجموعه احترام به حقوق شهروندی

 

 

89

 

 

 

جدول شماره 4-16 مقایسه توزیع درصدی درجه عضویت پاسخ­گویان در مجموعه  فرهنگ سیاسی

 

 

90

 

 

 

جد

 

هابرماس                                                                                                32     

 

هانتینگتون                                                                                               35     

 

آلموند و وربا                                                                                           41

 

 

 

چارچوب نظری                                                                                        46     

 

قضایای نظری                                                                                          50     

 

مدل نظری                                                                                              51

 

سئوالات نهایی تحقیق                                                                                 52     

 

تعریف مفاهیم                                                                                          52

 

فصل سوم: روش شناسی                                                                            55

 

روش تحقیق                                                                                           57         

 

داده های تحقیق                                                                                        57

 

روش گردآوری اطلاعات                                                                            58

 

تجزیه و تحلیل داده ها                                                                                58   

 

فصل چهارم: یافته های تحقیق                                                                      59

 

الف) ساختارهای اجتماعی و توسعه نیافتگی سازمان های اجتماع محور                         60

 

1- الف) عدم گسترش طبقه متوسط                                                                 60

 

طبقه متوسط در عصر پهلوی                                                                          62

 

طبقه متوسط در جمهوری اسلامی                                                                    64     

 

2- الف) توده ای بودن جامعه                                                                       65

 

3- الف) روند ناقص شهروندی                                                                     69

 

امکان و ایجاب شهروندی پس از مشروطیت                                                       70

 

قانون اساسی و شهروندی در جمهوری اسلامی                                                    72

 

قوانین موضوعه مجلس شورای اسلامی و شهروندی                                               73

 

امکان و ایجاب شهروندی پس از انقلاب 1357                                                    74

 

4- الف) عدم نهادمندی                                                                              76

 

بی ثباتی ناشی از تعارض ارزش های سنتی و جدید                                               76

 

ناپیوستگی و نوپایی نهادهای مدنی                                                                   77

 

 

 

نقش مردم در نهادمندی                                                                               79

 

ب) ساختارهای فرهنگی و توسعه نیافتگی سازمان های اجتماع محور                           81

 

 

 

1- ب) فرهنگ آمریت- تابعیت                                                                     82

 

2- ب) فرهنگ ترس از قدرت و دولت                                                            85

 

3- ب) فرهنگ تقلید و خرد ناورزی                                                                86

 

4- ب) فرهنگ ذهنیت توطئه گر                                                                    87

 

ج) ساختارهای سیاسی و توسعه نیافتگی سازمان های اجتماع محور                             90

 

1- ج) صنف گرایی                                                                                   90

 

حاکمیت و تمرکز قدرت                                                                              90

 

حکومت تک حزبی پهلوی                                                                           90

 

حکومت ایدئولوژیک جمهوری اسلامی                                                              91 

 

ویژگی های دولت ایدئولوژیک ایران تا سال 1376                                                94

 

دولت اصلاحات پس از سال 1376                                                                 94

 

واکنش های ضد اصلاحی                                                                            95

 

2- ج) نبود افکار عمومی آزاد                                                                        95

 

3- ج) عدم تعادل اقتدار- مسئولیت                                                                 100

 

اقتدار کاریزمایی                                                                                       102

 

اقتدار سنتی                                                                                            103

 

گرایش به سیاست و اقتدار قانونی ومردمی                                                         104

 

د) یافته های تحقیق                                                                                   105

 

فصل پنجم: نتیجه گیری                                                                              118

 

نتیجه گیری                                                                                            119

 

پیشنهادات                                                                                             132

 

منابع                                                                                                    133

 

 

 

چکیده انگلیسی                                                                                       138

 

فهرست جداول

 

جدول (1): کلیات تحقیق                                                                              9

 

جدول (2): خلاصه نظریات                                                                          49     

 

جدول (3): موانع ساختاری عدم تقویت زمینه های شهروندی در رژیم پهلوی                  71

 

 

 

چکیده:

 

سازمان های جامعه محور (CBOs)، مفهومی است که نه می توان تعریف خاص و دقیقی برای آن قائل شد و نه تاریخچه پیدایش مشخصی دارد، با این حال رشد بی سابقه اینگونه سازمان ها، به ویژه دردهه های اخیر، باعث شده که ساختار آن از مفهومی تقریباً ناشناخته؛ به گونه ای شگفت انگیز تغییر یافته و به بازیگری قدرتمند در عرصه ملی و بین المللی تبدیل شود، اما فقدان منابع مکتوب و در دسترس در زمینه سازمان های جامعه محور در کشور عزیزمان، همواره از موانع مهم بر سر راه این نهادها به شمار آید، به این دلایل تحلیل جامعه شناختی موانع استقرار نهادهای جامعه محور در سالهای بعد از انقلاب (1384-1357)  هدف این پژوهش بود. در همین راستا سوالاتی مطرح شدند، مبنی بر اینکه آیا موانع استقرار نهادهای جامعه محور ریشه در ساختار اجتماعی دارد؟ آیا ساختارهای فرهنگی از موانع ایجاد و استقرار نهادهای جامعه محور بوده اند؟ آیا رژیم حاکم و ساختار سیاسی را می توان از موانع استقرار نهادهای جامعه محور به شمار آیند؟ در این پژوهش سعی شده است به سوالات مذکور پاسخی بر پایه تحلیلی جامعه شناختی ارائه شود. چارچوب نظری از تلفیق نظریات؛ فرانسیس فوکویاما، هانا آرانت و ویلیام کورنهاوزر، یورگن هابرماس، ساموئل هانتینگتون، آلموند و وربا و چارلز تیلور تهیه شد و بر اساس آن چارچوب و مدل نظری تحقیق بدست آمدند. روش جمع آوری اطلاعات در این پژوهش به شیوه تحقیقات کیفی و با مطالعات اسنادی و کتابخانه ای می باشد و داده هایی در باره طبقه متوسط، جامعه توده ای، میزان رشد شهروندی، نهادمندی سازمانی، فرهنگ سیاسی، نوع و میزان اقتدار گرایی در کشور و ادغام گرایی نهادها، جمع آوری شدند و با روش تاریخی مورد تحلیل قرار گرفتند و مشخص گردید که هر سه ساختار یعنی، ساختارهای اجتماعی، ساختارهای فرهنگی و ساختارهای سیاسی با توجه به مولفه های ذکر شده برای هر کدام، به عنوان مانع بر سر راه استقرار نهادهای جامعه محور قرار دارند.

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه :

 

سازمان های جامعه محور (CBOs) مفهومی است که تعریف خاص، دقیق و جامعی برای آن وجود دارد و نه تاریخچه پیدایش معینی دارد. با این حال رشد بی سابقه اینگونه سازمان ها، به ویژه در دهه های اخیر باعث شده است که ساختار آن از مفهومی تقریبا ناشناخته با حیطه وظایف  ثابت و محدود به گونه ای، شگفت انگیز تغییر یافته و به بازیگری قدرتمند در عرصه ملی و بین المللی تبدیل شود. بسیاری معتقدند نفرت و دلزدگی از جنگ های جهانی سبب شد تا ملت ها، همپا با نوسازی خویش، به تدریج به ضرورت مشارکت در امور مربوط به کشور و حکومت خود پی برده و با سازماندهی خویش،  در چارچوب هایی همانند سازمان های جامعه محور(CBOs)، نوع همکاری و تعامل با دولت را نهادینه سازند. بعدها این ساختار تکامل یافت و به اهرمی تبدیل شد که می توانست با بهره گیری از مهمترین عامل قدرت خویش   -یعنی کسب قدرت و مشروعیت ازمردم- به اعمال فشار بر دولت برای تغییر در وضعیتی نامطلوب، توجه به اموری خاص و یا انجام فعالیتی ویژه بپردازد.

 

فقدان منابع مکتوب و در دسترس در زمینه سازمان های جامعه محور (CBOs) در کشور عزیزمان، همواره

 

از موانع مهم موجود بر سر راه این نهادها به شمار می آید. رشد و گسترش سریع و وسیع این سازمان ها به ویژه در میان جوانان، نوید بخش حرکتی سازنده در عرصه مشارکت جویی است، با این حال محدود کردن حیطه فعالیت به عرصه های داخلی نقیصه ای است که متاسفانه طیف وسیعی از سازمان های داخلی را در بر گرفته است. سالهای سال است که در کشورمان نهادهای خودجوش و غیروابسته به ترتیبات دولتی،     پا گرفته و ادامه حیات داده و گاهی نهادهای مقتدری هم به وجود آورده اند که دوام چند صد ساله ای نیز داشته اند. ویژگی این تشکل ها و جمعیت ها در سرزمین ما این است که همگی آنها، هم ریشه در سنت دارند، هم آداب شریعت، و پاسخی بوده اند به نیازهایی که تحولات تاریخی فراهم می کرده اند. در حقیقت نهادهای خیریه مردمی و همچنین هیئت های مذهبی و عزاداری، از جمله نمودهای بارز این تشکل ها هستند که هر چند بسیاری از آنان همخوانی کاملی با معیارهای مدرن و کلاسیک غیردولتی ندارند،         اما بسیاری از ویژگیهای خاص آن همچون غیر دولتی بودن و داوطلبانه بودن را به شکلی طبیعی دارا هستند

 

(مجتهدزاده، 1379: 29-28).

 

بیان مسئله:

 

یکی از راه‌های دستیابی به توسعه، کارآمدی سازی سیستم و انجام بهتر امور و اثر بخشی در فعالیت ها در ایران تقویت نهادهای جامعه محور است. تقویت و ایجاد شرایط لازم برای ادامه حیات صحیح و موثر نهادهای جامعه محور در جامعه می‌تواند به توسعه اساسی و پایدار در سیستم ها رقم بزند. در جامعه امروز ایران این نهادها می‌توانند مشارکت سیاسی را بالا برده و رقابت سیاسی و تحرک اجتماعی سالم به وجود آورند، البته شروط تحقق این کارکردها، قانون مند بودن دولت است. آنها در صورتی می‌توانند تأثیرگذار باشند که اولاً درست تشکیل شوند و ثانیاً کارکردهای واقعی‌شان را به نمایش بگذارند، از سوی دیگر، فعالیت مستمر و طولانی مدت داشته باشند، بتواند به وظایف مصرح و مورد نظری که از آنها انتظار می رود بپردازند، با موانع کمی برای فعالیت مواجه شوند و هزینه های کمی را برای فعالیتهایشان پرداخت نمایند .

 

با نگاهی به تاریخ نهادهای جامعه محور در ایران به نظر می رسد که کمتر نهادهای وجود  داشته  که بتوانند قوام نهادی داشته باشند و بتوانند در ساختار سیاسی و اجتماعی ایران تدوام یابد.البته مشکل اصلی در زمینه نهادهای جامعه محور مدرن است، بعضی از نهادهای جامعه محور سنتی قوام و دوام  و استمرار کافی را داشته اند و در ساختار ایران حضور  و عمل نموده اند. به نظر می رسد مشکل اساسی در سیستم ایران این است که آمادگی پذیرا بودن به نهادهای مدرن اجتماع محور نیست و در زمینه بومی آنها مشکل کمتری دارد. این موضوع علت متعددی دارد که می توان برخی از این علل را شامل بیگانه هراسی جدی و به دیده تردید نگریستن به هر عنصر و نهاد خارجی و تقابل اعتقادی که از آنها متصور هستند، و غیره  اشاره نمود. چرا نهادهای جامعه محور سنتی مانند مساجد، تکایا، هیئت های مذهبی و غیره از استمرار کافی برخوردار هستند و علل ماندگاری و دوام آنها چیست؟ چرا نهادهای جامعه محور سنتی از دوام بیشتری در قیاس با نهادهای مدرن جامعه محور برخوردار هستند؟

 

از این روی اینکه چه موانعی برای استقرارCBO های مدرن وجود دارد محور اساسی این پایان نامه را تشکیل می دهد.

 

در مورد عدم استقرار نهادهای مدنی مدرن  دلایلی زیادی قابل طرح است که بعضا جامعه شناختی هستند مانند پایین بودن سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی نسبت به این نهادها، فرهنگ سیاسی غیر مشارکتی و بعضا این دلایل سیاسی هستند که می توان به ساختار رژیم های سیاسی، ساختار قوانین و غیر اشاره نمود (ازغندی، 1379: 72 ).

 

برای بستر سازی استقرار این نهادها نیز استراتژی های زیادی مطرح است. برخی معتقدند، تغییر ساختار دولت، از حالت سنتی و استبدادی و مبدل شدن آن به دولتی دموکراتیک و قانون‌مند زمینه را برای ایجاد این نهادها را  فراهم می‌آورد. برای عبور از جامعه سنتی به جامعه باز و دارای نهادهای جامعه محور تغییر منش مردم و نیروهای اجتماعی هم لازم است، آنها باید به جای انتظار به ظهور ناجی و قهرمان به خود اتکایی برسند و عوض ترس و خودسانسوری باید مننقدانه و شجاعانه آراء خود را طرح، خزافه پرستی و باور به سنت های غلط را کنار بگذارند و راه خرد و دانش را پیش گیرند و به جای اعتقاد به قضا و قدر و تسلیم  برابرآن به این درک برسند که انسان، خودش سرنوشتش را می‌سازد(شارپ و هلوی، 1386: 21).

 

اما مشکل اساسی سر راه این موضوع این است که عموما نهادهای قدرت مانع جدی در مقابل فرآیند استقرار و نهادینگی CBO ها هستند. عموما ذات قدرت سیاسی انحصار طلب است و به ویژه گفتمان‌های سیاسی اقتدار طلبانه، موانعی بر سر راه  ایجاد و استقرار آنها هستند. بنابراین استقرار و نهادمندی سازمانهای جامعه محور نه تنها به تحولات در حوزه ساختارهای اجتماعی و اقتصادی، بلکه به تغییر در ساختارهای قدرت و ذات قدرت نیز بستگی دارد، بنابراین در بحث از موانع استقرار جامعه مدنی نهادهای جامعه محور در ایران باید از شرایط سه گانه یعنی موانع اجتماعی، موانع فرهنگی و موانع سیاسی صحبت نمود

 

(بشیریه، 1378 : 63).

 

از نظربرخی دیگر، استقرار نهادهای جامعه مدنی نیازمند پیش زمینه‌های اجتماعی ـ اقتصادی، روانشناختی ـ آموزش و ارتباطی است. معمولاً دشمنان جامعه مدنی روی زمینه‌های نارس اقتصادی اجتماعی و تاریخی تأکید می کنند، اما مه

 

 

نظریه های فمینیستی اگزیستانسیالیسم…………………………………………………………………… 17

 

نظریه های فمینیستی راد…………………………………………………………………………………….. 17

 

 

 

فمینیسم سوسیالیستی………………………………………………………………………………………. 17

 

نظریه های روان شناختی ………………………………………………………………………………….. 18

 

پژوهش های انجام شده   …………………………………………………………………………………. 19

 

پزوهش های انجام شده در ایران  ………………………………………………………………………. 19

 

نقد و بررسی پژوهش های انجام شده در ایران  …………………………………………………….  24

 

پژوهش های انجام شده درخارج از ایران …………………………………………………………….  25

 

نقد و بررسی پژوهش های انجام شده در خارج از ایران  ………………………………………….  26

 

فصل سوم :روش شناسی پژوهشی

 

روش اجرای تحقیق   ………………………………………………………………………………………..  29

 

عناصر اصلی در روش پدیدار شناسی   …………………………………………………………………. 30

 

دلایل استفاده از روش کیفی در این پژوهش   ……………………………………………………….. 31

 

مصاحبه با مشارکت کنندگان  …………………………………………………………………………….  31

 

مصاحبه ی ساخته شده  …………………………………………………………………………………….  32

 

مصاحبه ی نیمه ساخته  ……………………………………………………………………………………..  32

 

مصاحبه ی ازقبل ساخته نشده  ……………………………………………………………………………  32

 

پرسش های تحقیق  …………………………………………………………………………………………  33

 

افراد مشارکت کننده   ………………………………………………………………………………………. 39

 

میدان مطالعه  ……………………………………………………………………………………………… 42

 

نمونه گیری  ………………………………………………………………………………………………  42

 

روش گردآوری داده ها  ……………………………………………………………………………..  46

 

روش تجزیه و تحلیل داده ها  …………………………………………………………………………  46

 

قابلیت اعتماد   …………………………………………………………………………………………….   47

 

فصل چهارم :یافته هها

 

اسباب بازی های جنسیتی شده  ……………………………………………………………………….  50

 

نگرش های کلیشه ای جنسیتی در زمینه ی آزادی فرزندان  …………………………………..  53

 

نگرش کلیشه ای جنسیتی در والدین در مالکیت ناموسی فرزندان  ………………………….. 61

 

نقش های کلیشه ای جنسیتی شده ی فرزندان در تقسیم کار خانواده ………………………… 67

 

نگرش جنسیتی والدین در رابطه با شکل گیری شخصیت کودک  …………………………… 72

 

 

جنسیت بریر فرزندان خانواده ……………………………………………………………………………. 86

 

نگرش کلیشه ای جنسیتی والدین نسبت به سن ازدواج و انتخاب همسر ………………………. 91

 

فصل پنجم : نتیجه گیری

 

نتیجه گیری    ………………………………………………………………………………………………….. 98

 

محدودیت ها …………………………………………………………………………………………………. 101

 

پیشنهادات     ………………………………………………………………………………………………… . 101

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

کلیات

 

مقدمه

 

وقتی کودکی متولد می شود ، یکی از نخستین سوالات این است که آیا دختر است یا پسر ؟ به نوزادان دختر لباس صورتی رنگ می پوشانند  و اتاق اورا بارنگ های ملایم و روشن تزیین می کنند و به نوزادان پسر البسه ی آبی رنگ می پوشانند و اتاق های آنان  معمولا رنگ های بسیار تند و روشن دارد . از اولین روز حیات ، نوزاد انسان در دنیایی که بار جنسیتی زیادی دارد زتدگی را آغاز می کند . (گولومبوک ، فی وش ، 1377 :31)

 

جنسیت در طول زمان های مختلف به شیوه های متفاوت ادراک ، تفسیر و ارزش گذاری می شود و گذر جوامع از وضعیت سنتی به مدرن به بازتعریف هویت انسانی و اجتماعی زنان و مردان منتهی شده است .

 

در جوامع سنتی خانواده گسترده نقش بسیار مهمی در تربیت و جامعه پذیری جنسیتی فرزندان و کودکان بر عهده داشته است . امروزه با ورود به دنیای مدرن و تبدیل خانواده از گسترده به
هسته ای  خانواده نقش خود را به عنوان جایگاه اصلی جامعه پذیری جنسیتی فرزندان حفظ کرده است .

 

آنچه اهمیت دارد که در بیشتر فرهنگ ها خانواده  تحت تاثیرفرهنگ  پدرسالاری نتوانسته عاری از تبعیض جنسیتی باشد که این به نوبه ی خود در تقویت جامعه ی پدر سالار و نابرابر نقش داشته است .به عنوان مثال جلوگیری از تحصیل دختران  باعث می شود از شناخت حقوق انسانی خود و حضور در اجتماع  باز بمانند.

 

یکی از اهداف فمینیست ها  اثبات این مسئله بوده است که تفاوت های بین دوجنس (زن و مرد ذاتی نیست ، فمینیست های لیبرال تفاوت بین دو جنس را نتیجه ی نحوه ی جامعه پذیری و شرطی سازی نقش های جنسیتی می دانند و معتقدند که با پسرها و دخترها تقریبا از لحظه ی تولد با شیوه های متفاوتی رفتار می شود که احتمالا زنان را  از پرورش تمامی استعدادهایشان به عنوان انسان باز می دارد . (ابوت و والاس ، 1380 ، 228)

 

زمانی که شخصی به عنوان زن یا مرد مقوله بندی می شود ، از جنسیت برای سازماندهی و تفسیر اطلاعات اضافی درباره ی آن شخص و شکل دادن به انتظارات رفتاری او ، استفاده می شود ، این مسئله هنگام تولد و یا حتی زودتر از آن آغاز می شود . پزشکان و والدین اغلب سعی می کنند  مقوله ی یک جنس را به کودک نسبت دهند و اندام ها ی جنسی را متناسب آن بسازند. (سفیری ، ایمانیان ، 1388:88)

 

به گفته ی فمینیست ها در خانواده دو ساختار درهم تنیده برای انقیا د زنان دست اندرکار است :

 

1) جایگاه زن در مقام همسر و مادر ؛

 

2) روندهای تربیتی خانواده که منش های زنانه و مردانه را در فرزندان نهادینه می کند و آنان همین منش ها را به فرزندان خود منتقل می کنند و به این تربیت سلطه ی مرد و فرودستی زن را تداوم می بخشند . (ابوت و والاس ،1390 : 114)

 

بنابر دیدگاه فردگرایی ، جامعه پذیری والدینی ، منبع اولیه اکثر تفاوت های جنسیتی در ویژگی ها و خلق و خوی شخصیتی می باشد . برای جلب حمایت از این دیدگاه ، پژوهشگران مطالعاتی را  به منظور بررسی زمینه هایی که والدین به طور متفاوتی  با فرزندان دختر و پسر خود رفتار می کنند طراحی کردند . در صورت اثبات رفتار متفاوت والدین با فرزندان دختر و پسر خردسالشان ، مشکل تر از آن است که بنظر رسد . (سفیری ، ایمانیان ، 1388 : 89)

 

به نظر می رسد که والدین ( به ویژه پدر ها ) به طرز متفاوتی با کودکان دختر وپسر خود تعامل دارند ؛ اما این تفاوت ها در رفتار والدین ، منحصر به محدوده های خاصی مثل انتخاب اسباب بازی و شیوه ی تنبیه می باشد . کودکان فعالانه درگیر فرایند جامعه پذیری می شوند و کاربرد کلیشه های جنسیتی را در مورد خود و دیگران یاد می گیرند . (سفیری و ایمانیان ، 1388 : 118)

 

فرض بر آن است که کلیشه های جنسیتی منعکس کننده باورهای تعیین شده ی فرهنگی درباره جنسیت است  . ممکن است تصور شود که به موازات تغییر نظرگاه های اجتماعی درباره ی زن و مرد ، کلیشه ها نیز تغییر خواهد کرد نتایج شگفت انگیز است ، تحقیقات گویای آن است که کلیشه های جنسیتی ، با توجه به انقلاب های فرهنگی که از آغاز دهه ی 1960 و آغاز دومین نهضت زنان رخ داده است به آن سرعتی که ما فکر می کرده ایم تغییر پیدا نکرده است . ( گولومبوک ، فی وش ، 1377 :43)

 

با توجه به تغییرات فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی موجود ، هر نسلی در مقایسه با نسل پیشین  ، به تساوی حقوق جنس ها بیشتر متعهد می شود و درصدد ایجاد محیط و فرصت برابر برای بروز تمامی استعدادهای انسانی زنان و مردان در حوزه های متفاوت اجتماعی بر می آید.

 

این تحقیق به شناخت تعصبات جنسیتی  در خانواده و میزان تحول نگرش های والدین با توجه به میزان تحصیلات ، رده سنی  ، مذهب …..می پردازد .