2- 5- نظریه منابع…………………………………………………………………………………………………25

 

2-5-1- توانمندشدن………………………………………………………………………………………26

 

2-6- دسته بندی نظریه‌های رایج در حوزه قدرت……………………………………………………..29

 

2-7- مروری بر دیدگاه‌ها در زمینه قدرت………………………………………………………………..30

 

2-7-1- نظریه رابرت دال……………………………………………………………………………….33

 

2-7-2- نظریه ماکس وبر………………………………………………………………………………..33

 

2-7-3- نظریه برتراندراسل……………………………………………………………………………..34

 

2-7-4- نظریه فرانک پارکین……………………………………………………………………………34

 

2-7-5- نظریه آنتونی گیدنز…………………………………………………………………………….35

 

2-7-6- نظریه آر. دبلیو.کانل……………………………………………………………………………35

 

2-7-7- نظریه گالبرایت………………………………………………………………………………….37

 

2-7-8- نظریه سی‌رایت‌میلز و هانس‌هاینریش‌گرث…………………………………………….37

 

2-7-9- نظریه استیون لوکس…………………………………………………………………………..37

 

2-7-10- نظریه پارسنز……………………………………………………………………………………39

 

2-7-11- نظریه میشل فوکو…………………………………………………………………………….42

 

2-7-12- نظریه بوردیو…………………………………………………………………………………..44

 

2-8- پول به مثابه یک منبع قدرت…………………………………………………………………………..48

 

2-9- لیبرالیسم نو و کار زنان………………………………………………………………………………….50

 

2-10- نظریه نئوکلاسیک……………………………………………………………………………………….52

 

2-11- نظریه سرمایه انسانی……………………………………………………………………………………53

 

2-12-نظریه روابط جنسیتی……………………………………………………………………………………54

 

2-13-دستمزد زنان……………………………………………………………………………………………….55

 

2-14-زنان در بخش غیررسمی………………………………………………………………………………59

 

2-15- چهارچوب نظری……………………………………………………………………………………….62

 

2-15-1- پیش اندیشی‌های نظری…………………………………………………………………….65

 

2-15-2-تعریف مفاهیم و عملیات……………………………………………………………………65

 

2-15-2-1- قدرت در معنای عام………………………………………………………………..66

 

2-15-2-2-تفاوت قدرت با حیثیت…………………………………………………………….66

 

2-15-2-3-تفاوت قدرت و نفوذ………………………………………………………………..67

 

2-15-2-4-تفاوت قدرت با سلطه……………………………………………………………….67

 

2-15-2-5-تفاوت قدرت با زور و اقتدار……………………………………………………..68

 

 

فصل سوم – روش‌شناسی

 

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………..75

 

3-1- روش‌شناسی ترکیبی……………………………………………………………………………………..75

 

3-2- بخش کیفی………………………………………………………………………………………………….78

 

3-2-1-نقاط قوت و ضعف روش کیفی……………………………………………………………79

 

3-2-1-1-نقاط قوت پژوهش کیفی……………………………………………………………..79

 

3-2-1-2-مشکلات و چالش‌های پژوهش کیفی……………………………………………80

 

3-2-2-ابزارگردآوری اطلاعات در بخش کیفی…………………………………………………..80

 

3-2-3- نمونه‌گیری در بخش کیفی…………………………………………………………………..82

 

3-3 – بخش کمی…………………………………………………………………………………………………83

 

3-3-1- پیمایش…………………………………………………………………………………………….83

 

3-3-2-ابزارگردآوری اطلاعات در بخش کمی…………………………………………………..84

 

3-3-3-جامعه آماری………………………………………………………………………………………84

 

3-3-3-حجم نمونه………………………………………………………………………………………..85

 

3-3-4-اعتبار و پایایی ابزار اندازه گیری……………………………………………………………87

 

فصل چهارم- یافته‌های پژوهش

 

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………..90

 

4-1-آشنایی با جامعه نمونه………………………………………………………………………………………91

 

4-2- مفاهیم کلیدی…………………………………………………………………………………………………99

 

4-2- 1-اجرای نقش‌های (خانگی- اجتماعی)……………………………………………………92

 

4-2- 2- احساس مسئولیت…………………………………………………………………………….93

 

4-2- 3-احساس استقلال……………………………………………………………………………….97

 

4-2-3-1- سطح دارایی و امکاناتی که زن در اختیار خانواده قرار می‌دهد………..97

 

4-2- 4- برداشت زنان از احساس قدرت………………………………………………………..102

 

4-2- 5-زنان و پول……………………………………………………………………………………..107

 

4-2- 6- تمایل زنان برای کار بیرون از خانه……………………………………………………109

 

4-2-6-1- فشار کار خانگی……………………………………………………………………..109

 

4-2- 7-پیامد اشتغال زنان در بخش غیررسمی………………………………………………..113

 

فصل پنجم – نتیجه‌گیری

 

5-1- جمع بندی و نتیجه‌گیری……………………………………………………………………………..118

 

5-2- پیشنهادهایی برای پژوهش‌های آتی……………………………………………………………….127

 

5-3- مشکلات و محدودیت‌های پژوهش………………………………………………………………127

 

منابع…………………………………………………………………………………………………………………..129

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

جدول4-١: تنوع نظرات زنان درمورد احساس مسئولیت

 

جدول4-2: توزیع فراوانی برحسب احساس مسئولیت

 

جدول4-3: جدول دو بعدی رابطه بین احساس مسئولیت زنان و تأهل

 

جدول4-4: تنوع نظرات زنان درمورد احساس استقلال

 

جدول4-5: توزیع فراوانی برحسب احساس استقلال

 

جدول4-6: جدول دوبعدی رابطه بین احساس استقلال و امکاناتی که زن در اختیار خانواده قرار می‌دهد

 

جدول4-7: جدول دوبعدی رابطه بین میزان سطح دارایی زنان و احساس استقلال

 

جدول4-8: جدول دوبعدی رابطه بین میزان سطح دارایی زنان و امکاناتی که زن در اختیار خانواده می‌گذارد

 

جدول4-9: تنوع نظرات زنان در مورد  احساس قدرت

 

جدول4-10: توزیع فراوانی زنان برحسب احساس قدرت

 

جدول4-11: توزیع فراوانی زنان برحسب سطح دارایی

 

جدول4-12: جدول دو بعدی رابطه بین احساس قدرت زن و سطح دارایی

 

جدول4-13: توزیع فراوانی زنان برحسب امکاناتی که زن در اختیار خانواده می‌گذارد

 

جدول4-14: جدول دوبعدی رابطه بین احساس قدرت و امکاناتی که زن در اختیار خانواده می‌گذارد   جدول۴-15: تنوع نظرات زنان در مورد نحوه خرج کردن پول

 

جدول4-16: دلایل و پیامدهای زنان برای خروج از خانه

 

جدول4-17: توزیع فراوانی تمایل زن برای خروج از خانه

 

جدول4-18: توزیع فراوانی زنان برحسب میزان فشار کار خانگی

 

جدول4-19: مشکلات اشتغال زنان در بخش غیررسمی

 

جدول4-20: توزیع فراوانی زنان برحسب کار در  بخش غیررسمی

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

تحقیق حاضر برای بررسی اشتغال زنان در بخش غیررسمی از کار و دستمزد در استان سمنان انجام شده‌است. با توجه به اینکه برخی از زنان با داشتن توانایی‌های شغلی بهتر و انگیزه کاری بیش‌تر، در قبال کار انجام شده در این بخش دستمزد پایین‌تری دریافت می‌کنند و نیز با وجود دیدگاه رایج در جامعه که گویی با حضور زنان، فرصت‌های شغلی مردان اشغال می‌شود، این پرسش مطرح می‌شود که چرا زنان به اینگونه شغل‌ها مشغول می‌شوند؟ به رغم این که اینگونه شغل‌ها ساعات طولانی از زمان را به خود اختصاص می‌دهد و دستمزد چندانی نیز به همراه ندارد، چرا با وجود این زنان همچنان به کار خود ادامه می‌دهند؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها، از ترکیب نظریه‌های گوناگون از جمله فمینیسم، بوردیو، نئوکلاسیک، نابرابری جنسیتی و نئولیبرالیسم جهانی بهره گیری و استفاده شد.

 

روش مورد استفاده در این تحقیق، روش ترکیبی بوده که ترکیبی از روش کمی و کیفی است. در بخش کیفی ابزار گردآوری اطلاعات، مصاحبه بود و در بخش کمی نیز با تکمیل پرسشنامه توسط شش تیپ از زنان (زن شاغل، زیردیپلم و متأهل، زن شاغل، زیردیپلم و مجرد، زن شاغل، دیپلم – فوق‌دیپلم و متأهل، زن شاغل، دیپلم – فوق‌دیپلم و مجرد، زن شاغل، لیسانس و بالاتر و متأهل، زن شاغل، لیسانس و بالاتر مجرد) داده‌ها گردآوری شد.

 

یافته‌های تحقیق حاکی از آن ‌است که اشتغال زنان در بخش غیررسمی، انتخاب خود آنان نیست، اما به دلیل نیاز به استقلال مالی و احساس مسئولیتی که زنان نسبت به خانواده‌های خود دارند و همچنین قدرتی که از طریق شغل در خانواده به دست می‌آورند، به کار خود ادامه می‌دهند.

 

 

 

کلید واژه: اشتغال، زنان، بخش غیررسمی، کار، دستمزد

 

 

 

  

 

فصل اول                            

 

کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

1-1- بیان مسئله

 

زنان در حدود نیمی از جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند و می‌توانند در فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی سهیم شده و با کسب آموزش در زمینه‌های مختلف در رشد و توسعه کشورها نقش موثری ایفا کنند.

 

اشتغال زنان از جمله پدیده‌های اجتماعی است که همگام با افزایش میزان تحصیلات آنان به واقعیت انکارناپذیر جامعه امروزی تبدیل شده‌است. تا زمانی که اجتماع و خانواده سنتی به دور از صنعت و زندگی پرهیاهوی ماشینی به زندگی خود ادامه می‌داد مسئله اشتغال زنان به شکل کنونی مطرح نبود؛‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‏‏ًٌٌَُ‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‏ بلکه اشتغال زنان در این جوامع بیش‌تر به امورکشاورزی و دامپروری معطوف بود. در آن زمان خانواده نه تنها کارکرد تولیدمثل و تعلیم و تربیت فرزندان را بر عهده داشت بلکه دارای کارکرد اقتصادی نیز بود. این باورکه مردها تأمین کننده اصلی و منحصر به فرد معشیت اقتصادی خانواده خود بودند در جهان گسترده بود؛ هر چند که در این میان زنان هم نقش خود را به عنوان کارگران خانگی درکارهای کشاورزی و امور اقتصادی خانواده ایفا می‌کردند؛ اما نکته مهم آن بود که در این میان دستمزدی وجود نداشت. به تدریج و با ظهور انقلاب صنعتی و افزایش جمعیت شهرها، رشد روزافزون سازمان‌ها و نهادهای اجتماعی و ایجاد مراکز خدماتی و نیز افزایش سطح تحصیلات، دامنه اشتغال زنان به خارج از منزل گسترش پیدا کرد؛ بدین معنا که با وقوع انقلاب صنعتی در اروپای غربی و تبدیل کارگاه‌های خانگی به کارخانه‌ها و تبدیل نیروی انسانی به نیروی ماشین، تحولات اساسی در شکل و مفهوم کار به وجود آمد و فعالیت اقتصادی زن در مقابل دریافت مزد از خانه به کارخانه کشیده شد (روشندل، ١٣٨٩: ٢).

 

روند حضور زنان بعد از انقلاب صنعتی نه تنها سیر نزولی نیافت، بلکه همواره بر تعداد متقاضیان آن نیز افزوده شد. افزایش تعداد فارغ التحصیلان دانشگاهی و افزایش مهارت‌ها و تخصص‌های زنان در شتاب یافتن این روند نقش ارزنده‌ای داشت. امروزه میزان مشارکت زنان یکی از معیارهای توسعه یافتگی محسوب می‌شود. طی چند دهه اخیر در بسیاری از کشورها حضور زنان در بازار کار از لحاظ کمی رشد چشمگیری داشته است، اما از لحاظ کیفی تغییری در توزیع شغل‌ها بین زنان و مردان یا برابری دستمزدها مشاهده نمی‌شود (ایروانی، ١٣٨٩: ۵).

 

بیش‌تر افرادی که در دنیای امروز می‌زیند، در دوره‌ای از زندگی خود به نحوی در کار درگیر بوده یا همچنان درگیر هستند. افراد ممکن است در کارگاهی کوچک یا اداره‌ای مشغول به کار باشند؛ اما به نظر می‌رسد در پایان یک روز کاری با احساسی متفاوت محل کار خود را ترک ‌کنند. ممکن است آنان برای به دست آوردن دستمزد برای گذران زندگی و تأمین نیازهای دیگرخود مشغول به کار باشند، هر چند در مواردی هم خروج فرد از محل کار به معنی پایان کار نیست و ممکن است فرد به کارهای دیگری مشغول باشد؛ از جمله می‌توان از زنانی یاد کرد که پس از ورود به خانه به انجام کارهای خانگی می‌پردازند. به نظر می‌رسد فعالیت‌هایی را که مردم به مثابه کار تلقی می‌کنند، و نیز انتظاراتی که از کار دارند با بستر اجتماعی و اقتصادی‌ای که در آن می‌زیند مرتبط است (علیرضانژاد، ١390: 28 ـ 27).

 

بازار کار پیوستگی جدایی ناپذیر با عملکرد بازارهای کالا و خدمات و پولی و مالی دارد و تحت تأثیر تحولات عرضه‌ی نیروی کار و میزان رشد فرصت‌های شغلی است. عوامل درهم تنیده‌ای چون ضعف مدیریت کلان در تدوین و اجرای برنامه‌های اقتصادی، وجود نهادهای موازی و قدرت و نفوذ گروه‌های فشار در دستگاه‌های تصمیم سازی و اجرایی کشور به افزایش ریسک سرمایه‌گذاری، عدم اطمینان نسبت به کارآیی سیستم اقتصادی، بهره‌گیری غیربهینه از منابع موجود و کاهش آهنگ رشد تولید و اشتغال منجر می‌شود. در چنین شرایطی رشد سریع شمار بیکاران، گسترش شغل‌های غیررسمی و مزدهای زیر خط فقر به چالش‌های عمده‌ی اقتصادی ـ اجتماعی مبدل می‌شود (کریمی، ١٣٩٠: ٢).

 

در ایران، زنان در مقایسه با مردان از نرخ بیکاری بالاتری رنج می‌برند. اگر چه با بالارفتن سطح تحصیلات زنان، حضور آنان در بازار کار نیز افزایش یافته، ولی بازار کار ایران از نظر جنسیتی به شدت تفکیک شده‌است و بسیاری از کارهای تخصصی همچنان در زمره شغل‌های مردانه به حساب می‌آیند؛ از اینرو زنان مجبورند از میان فرصت‌های شغلی محدود دست به انتخاب بزنند. در سال1365(اواخر سال‌های جنگ) زمانی که اقتصاد کشور در بدترین وضعیت رکودی بود، نرخ بیکاری مردان و زنان به ترتیب 9/12 و 48/25درصد بود، درحالی که در بهار سال 1389، این نرخ‌ به 2/13 و32درصد رسید. بالارفتن نرخ مشارکت زنان در زمان کسادی نسبی اقتصاد کشور، مشکل بیکاری زنان را دامن زده و آن‌ها را مجبور به پذیرش شغل‌هایی موقت با درآمد پایین کرده است(همان، ۵).

 

ویژگی‌های اصلی اشتغال غیررسمی، بی ثباتی و عدم امنیت شغلی از یک سو و دستمزد کمتر از حداقل قانونی و عدم برخورداری از هر نوع پوشش بیمه‌ای است. وزارت کار و سازمان تامین اجتماعی نظارت دقیقی بر نحوه‌ی اجرای قانون کار ندارد. بسیاری از سیاستمداران و کارشناسان با تأکید بر اینکه کاهش هزینه‌ی نیروی کار، فرصت‌های شغلی را افزایش می‌دهد، پایمال شدن قوانین حامی نیروی کار را نادیده می‌گیرند. مشکلات فزاینده‌ی اقتصادی، به ویژه کمبود نقدینگی نیز در عمل گرایش کارفرمایان برای عدم اجرای قانون کار را تقویت کرده و پرداخت مزدهای کمتر از حداقل قانونی حتی در واحدهای رسمی مستقر در شهرک‌های صنعتی بسیار گسترده است؛ در نتیجه سهم شغل‌ها غیررسمی در بازار کار ایران به سرعت رو به افزایش است. با توجه به محدودیت شدید فرصت‌های شغلی، بسیاری از فارغ التحصیلان دانشگاهی هم چاره‌ای جز پذیرش دستمزدهای پایین و شرایط کاری نامناسب ندارند (همان، ۵).

 

بر اساس نتایج طرح نمونه‌گیری درآمد و هزینه‌ی خانوار منتشر شده از سوی مرکزآمار ایران (1388)، طی سال‌های 87-1384 نسبت شاغلانی که دستمزدی کمتر از حداقل قانونی دریافت می‌کنند، از 18.7درصد کل شاغلان به 24.4درصد افزایش یافته است. از سوی دیگر شمار بیمه پردازان و کارگران بیمه شده کشور در سال87 نسبت به سال 85 حداقل 100هزار نفرکاهش یافته است (کریمی، ١٣٩٠: ۵).

 

سهم زنان در اشتغال غیررسمی بیش از مردان است. در سال1384، 8/25درصد زنان شاغل دستمزدهایی کمتر از حداقل قانونی دریافت کرده‌اند؛ این نرخ در سال 1387 به 5/29درصد رسید. سهم کارگران مرد نیز در اشتغال غیررسمی از6/17درصد به 5/23درصد افزایش پیداکرده است. این آمار به وضوح نشان می‌دهد که نرخ بالای بیکاری، شمار فزاینده‌ای از 

 

 

 

21

 

 

 

3-1 – اهداف تحقیق

 

 

22

 

 

 

فصل دوم: مبانی نظری

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

 

25

 

 

 

1-2- مروری بر تحقیقات پیشین

 

 

26

 

 

 

1-1-2-تحقیقات داخلی

 

 

27

 

 

 

2-1-2-تحقیقات خارجی

 

 

37

 

 

 

3-1-2-نقد وبررسی تحقیقات پیشین

 

 

42

 

 

 

2-2-مبانی نظری

 

 

47

 

 

 

1-2-2- دیدگاه ها و نظریات جامعه‏شناسى دین

 

 

49

 

 

 

1-1-2-2- آگوست کنت

 

 

49

 

 

 

2-1-2-2-امیل دور کیم

 

 

51

 

 

 

3-1-2-2- کارل مارکس

 

 

53

 

 

 

4-1-2-2- ماکس وبر

 

 

54

 

 

 

5-1-2-2 – پیتربرگر

 

 

56

 

 

 

6-1-2-2–یواخیم واخ

 

 

58

 

 

 

7-1-2-2- نظریه کارکردی

 

 

60

 

 

 

8-1-2-2- رویکرد نئوکارکرد گرایی

 

 

63

 

 

 

9-1-2-2- الگوی دینداری لنسکی

 

 

64

 

 

 

10-1-2-2- الگوی دینداری گلاک واستارک

 

 

66

 

 

 

11-1-2-2- رویکرد اندیشمندان مسلمان به دین

 

 

69

 

 

 

12-1-2-2–کارکرد دین از منظر قرآن

 

 

71

 

 

 

2-2-2- نظریات آسیب شناسی

 

 

73

 

 

 

1-2-2-2- پارادایم اثبات گرا

 

 

74

 

 

 

الف) نظریه فشار

 

 

74

 

 

 

ب) نظریه یادگیری اجتماعی

 

 

78

 

 

 

ج)نظریات کنترل اجتماعی

 

 

80

 

 

 

2-2-2-2–پارادایم بر ساخت گرا

 

 

83

 

 

 

الف) نظریه انگ زنی

 

 

83

 

 

 

ب) نظریه پدیدار شناختی

 

 

85

 

 

 

ج)نظریه تضاد

 

 

87

 

 

 

3-2-2-2– قرآن وانحرافات در جامعه

 

 

89

 

 

 

4-2-2-2- الگوی سنجش بزهکاری

 

 

91

 

 

 

3-2 چارچوب نظری تحقیق

 

 

93

 

 

 

4-2-مدل نظری تحقیق

 

 

96

 

 

 

5-2فرضیات تحقیق

 

 

96

 

 

 

فصل سوم :روش شناسی

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

 

99

 

 

 

1-3- تعاریف مفاهیم  

 

 

100

 

 

 

الف)دینداری  

 

 

100

 

 

 

ب) بزهکاری  

 

 

106

 

 

 

2-3-اعتبار وپایایی 

 

 

108

 

 

 

3-3- روش تحقیق وتکنیک جمع آوری داده ها  

 

 

109

 

 

 

4- 3- جمعیت آمارى  

 

 

110

 

 

 

4-4 – حجم نمونه و شیوه نمونه‏گیرى  

 

 

110

 

 

 

5-4- روش‏ها و تکنیک‏هاى تحلیل اطلاعات  

 

 

111

 

 

 

فصل چهارم: یافته‏هاى تحقیق

 

 

مقدمه

 

 

 

 

 

 

 

1-4 – توصیف داده‏ها  

 

 

115

 

 

 

الف) ویژگی های فردی پاسخگویان  

 

 

115

 

 

 

ب) دینداری  

 

 

122

 

 

 

ج) بزهکارى  

 

 

151

 

 

 

3-4 – آزمون فرضیات  

 

 

181

 

 

 

4-4- همبستگى شاخص ها  

 

 

187

 

 

 

5-4 تحلیل رگرسیون چند متغیری

 

 

189

 

 

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه‏گیرى

 

 

 

 

 

 

1-5-تفسیر نظرى نتایج                                                                                                      

 

 

194

 

 

 

2-5-پیشنهادات

 

 

209

 

 

 

منابع و مآخذ                                                                                                                      

 

 

211

 

 

 

ضمائم

 

 

221

 

 

 

 

فهرست جداول

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول  4-1 -1- توزیع پاسخگویان بر حسب جنس	116
جدول  4-1 -2- توزیع پاسخگویان بر حسب نوع مدرسه	116
جدول 4-1 -3- توزیع پاسخگویان بر حسب میزان تحصیلات والدین	117
جدول 4 -1 -4- توزیع پاسخگویان بر حسب وضعیت اشتغال پدر	118
جدول 4 -1 -5- توزیع پاسخگویان بر حسب وضعیت اشتغال مادر	119
جدول 4-1 -6- توزیع پاسخگویان بر حسب رشته تحصیلی	119
جدول 4 -1 -7- توزیع پاسخگویان بر حسب سن	120
جدول 4 -1 -8- توزیع پاسخگویان بر حسب میزان درآمد والدین	121
جدول 4 -2 -1- نظر پاسخگویان درباره اعتقاد به قرآن	123
جدول 4 -2 -2- نظر پاسخگویان درباره رسیدگى به اعمال و رفتار در روز قیامت	124
جدول 4 -2 -3-نظر پاسخگویان درباره پرستش خداونددرزندگی	125
جدول 4-2-4 نظر پاسخگویان درباره وجود دنیایی پر از عدل و داد با ظهور حضرت مهدی(عج)	126
جدول 4-2 –5-نظر پاسخگویان درباره اعتقاد به وجود فرشتگان	127
جدول4-2-6- توزیع درصدفراوانی پاسخگویان بر حسب بعداعتقادی	128
جدول4 -2 -7- نظر پاسخگویان درباره احساس معنویت عمیق در هنگام زیارت	129
جدول 4 -2 -8- نظر پاسخگویان درباره عذاب وجدان پس از ارتکاب گناه	130
جدول4 -2 -9-نظر پاسخگویان درباره ترس ازخداوند	131
جدول 4 -2 -10-نظر پاسخگویان درباره احساس توبه براى جبران گناهان	132
جدول 4-2 -11-نظر پاسخگویان درباره تقرب در هنگام عبادت	133
جدول4-2-12- توزیع درصدفراوانی پاسخگویان بر حسب بعدتجربی دین	134
جدول 4 -2 -13-نظر پاسخگویان درباره خرید وفروش مشروبات الکلی در جامعه	135
جدول 4 -2 -14- نظر پاسخگویان درباره انجام هرکاری براساس میل پاسخگویان	136
جدول 4 -2 -15-نظر پاسخگویان درباره ارضاء نیازهای نوجوانان	137
جدول 4 -2 -16-نظر پاسخگویان درباره زندگی موفق بدون توجه به دستورات خدا	138
جدول 4-2 -17- نظر پاسخگویان درباره زندگی در جامعه ای که ارزشهای اسلامی درآن حاکم است	139
جدول 4 -2 -18- نظر پاسخگویان درباره امر به معروف ونهی ازمنکر	140
جدول4-2-19-توزیع درصدفراوانی پاسخگویان بر حسب بعدپیامدی دین	141
جدول 4 -2 -20- نظر پاسخگویان درباره  تلاوت قرآن	142
جدول 4 -2 -21-نظر پاسخگویان درباره خواندن نماز	143
جدول 4 -2 -22-نظر پاسخگویان درباره گرفتن روزه در ماه رمضان	144
جدول 4-2 -23- نظر پاسخگویان درباره ادای نماز جماعت در مسجد	145
جدول 4-2 -24- نظر پاسخگویان درباره شرکت در مراسم اعیاد مذهبی وعزاداری ها	146
جدول 4-2 -25- نظر پاسخگویان درباره شرکت در مراسم شب های احیا	147
جدول4-2-26-توزیع درصدفراوانی پاسخگویان بر حسب بعدمناسکی دین	148
جدول4-2-27- توزیع پاسخگویان بر حسب مقیاس های دینداری	149
جدول4-2-28- توزیع پاسخگویان بر حسب مقیاس دینداری کل	150
جدول 4 -2 -29- توزیع پاسخگویان بر حسب تقلب در امتحان	152
جدول 4-2 -30- توزیع پاسخگویان بر حسب قرض گرفتن وپس ندادن پول یاهر چیز دیگر	153
جدول 4 -2 -31- توزیع پاسخگویان بر حسب برداشتن چیزى از خانه بدون اجازه	153
جدول4-2-32-توزیع درصدفراوانی پاسخگویان بر حسب سرقت وتقلب	155
جدول 4-2 -33-توزیع پاسخگویان بر حسب مصرف سیگار و مواد قوى‏تر در کنار دوستان	156
جدول 4-2 -34-توزیع پاسخگویان بر حسب شرکت در مجالسى که مواد مخدر و الکلى باشد	157
جدول 4-2 -35- توزیع پاسخگویان بر حسب استفاده از مواد روان گردان یا نشاط آور	158
جدول4-2-36-توزیع درصدفراوانی پاسخگویان بر حسب کجروی اخلاقی	159
جدول 4-2 -37- توزیع پاسخگویان بر حسب حضور در پارتی های مختلط	160
جدول 4 -2 -38- توزیع پاسخگویان بر حسب تماشای فیلم غیر مجاز	161
جدول 4 -2 -39- توزیع پاسخگویان بر حسب ایجاد مزاحمت تلفنی برای دیگران	162
جدول 4 -2 -40- توزیع پاسخگویان بر حسب رد وبدل کردن عکس وکلیپ های غیر اخلاقی	163
جدول 4-2 -41- توزیع پاسخگویان بر حسب مزاحمت برای جنس مخالف	164
جدول 4-2 -42- توزیع پاسخگویان بر حسب ترساندن مردم در اماکن عمومی	165
جدول 4-2-43-توزیع درصدفراوانی پاسخگویان بر حسب کجروی فرهنگی	166
جدول 4-2 -44 توزیع پاسخگویان بر حسب دعوا همراه با زد وخورد	167
جدول 4-2 -45- توزیع پاسخگویان بر حسب  ایستادن در مقابل معلم ومسئولان مدرسه	168
جدول 4 -2 -46- توزیع پاسخگویان بر حسب درگیری در مدرسه با دانش آموزان	169
جدول 4-2 -47- توزیع پاسخگویان بر حسب آسیب رساندن به وسایل نقلیه دیگران	170
جدول 4 -2 -48- توزیع پاسخگویان بر حسب نوشتن یا نقاشی برروی صندلی های کلاس	171
جدول 4-2 -49- توزیع پاسخگویان برحسب‏ شکستن شیشه ودرب وپنجره	172
جدول4-2-50-توزیع درصدفراوانی پاسخگویان بر حسب تخریب وپرخاشگری	173
جدول 4-2-51 توزیع پاسخگویان برحسب دوستی با جنس مخالف	174
جدول 4-2-52- توزیع پاسخگویان برحسب استفاده از آرایش و پوشش نامناسب برخلاف عرف و جامعه	175
جدول 4 -2 -53- توزیع پاسخگویان بر حسب اخطار بخاطر پوشش وظاهر نامناسب	176
جدول 4-2-54-توزیع درصدفراوانی پاسخگویان بر حسب کجروی جنسی	177
جدول 4 -2 -55- توزیع پاسخگویان بر حسب مقیاس های بزهکاری	179
جدول 4 -2 -56- توزیع پاسخگویان بر حسب مقیاس بزهکاری کل	180
برای تعیین رابطه بین جنس و بزهکاریT-TEST جدول 4-3-1- آزمون	181
برای تعیین رابطه بین نوع مدرسه و بزهکاریT-TEST جدول 4-3-2- آزمون	182
جدول4-3-3-ضریب همبستگی پیرسون بین میزان درآمد والدین با بزهکاری	183
جدول4-3-4-ضریب همبستگی پیرسون بین تحصیلات  والدین با بزهکاری	184
جدول 4-3 -5- بررسی رابطه بین میزان دینداری پاسخگویان با میزان بزهکاری آنان	186
جدول 4 -4 -1-ضریب همبستگى گاماى ابعاد دینداری  بر حسب ابعاد انواع بزهکارى	188
جدول 4 -5 -1- تحلیل رگرسیون چند متغیرى براى توضیح و پیش‏بینى میزان  بزهکارى	192

 

 

 

 

 

مقدمه

 

در طی سالیان متمادی که ازعمر بشر وجامعه انسانی می گذرد،دین تنها گزینه ای است که تقریباًتمام انسانها در اختیار داشته اند. دین در عرصه اجتماع  سالهای متمادی حضوری چشم گیر داشته ومذهب از ساختارهای اساسی جهت درک زندگی اجتماعی در جهان معاصراست. از این رو دین یک جامعه از منزلت بر جسته‏اى در ارزیابى و شناسایى پایه‏هاى حیات اجتماعى برخوردار است.

 

ارزش‏هاى دینى داراى ابعاد مختلفى است. برخى دانشمندان علوم اجتماعى دیندارى یا وابستگى به معنویت را داراى حداقل دو بعد اساسى «اعتقادات دینى و معنوى» و «حفظ و پای بندى به ارزش‏هاى دینى و معنوى موجود در جامعه» دانسته‏اند. که از طریق پاسخ به سؤالات عقیدتى و سؤالاتى که میزان پایبندى افراد جامعه را به دین نشان مى‏دهد، مکشوف خواهد شد.

 

دور کیم به عنوان جامعه شناس معتقد بود که دین در درون افراد، احساس الزامى اخلاق نسبت به مصالح و هنجارهاى اجتماعى را پدید مى‏آورد.

 

در صورتی که نقش دین در جامعه کمرنگ شود وباورهای دینی در جامعه تضعیف شوند، جامعه با مشکلات اجتماعى اساسى و بنیادى مواجه خواهد شد.

 

در این صورت افراد جامعه، هر روز از ارزش‏ها و هنجارهاى اخلاقى و اجتماعى دور گشته و دچار سر گردانى و آشفتگى روحى و روانى مى‏شوند و ممکن است از ارزش‏ها و هنجارهاى منحرف تبعیت کند.

 

تحقیق حاضر نیز به بررسی تأثیردینداری ومیزان بزهکاری نوجوانان مى‏پردازد که تمامى مجموعه و موضوعات در پنج فصل جاى داده شده است.

 

1 – فصل اول که به بحث کلیات تحقیق اعم از بیان مسئله، اهداف تحقیق و اهمیت موضوع و ضرورت تحقیق مى‏پردازد.

 

2 – در فصل دوم که مبانی نظری می باشددر ابتدا به بیان اجمالى تحقیقاتى که در گذشته انجام شده و مرتبط با موضوع تحقیق حاضر مى‏باشد مى‏پردازد. سپس با توجه به محدودیت هاى زمانى و محتوایى موجود دیدگاه هاى مختلف نظریه پردازان در خصوص جامعه‏شناسى دین و نظریات آسیب‏شناسى که به نوعى مرتبط با موضوع تحقیق بوده‏اند. مورد بررسى قرار گرفته است. با تلفیق این دیدگاه ها و نظریات چار چوب نظرى تحقیق تبیین گردیده است. در نهایت فرضیه های تحقیق با توجه به چارچوب نظری استخراج ومدل نظری ترسیم شده است.

 

3 – فصل سوم به تعریف مفاهیم و متغیرهاى تحقیق به صورت نظرى و عملیاتى پرداخته است و همچنین با توجه به سطح سنجش متغیرها، ذکر شده است که از چه روش ها و تکنیک‏هایى براى جمع آورى و تحلیل اطلاعات استفاده شده است.

 

4- فصل چهارم به توصیف داده‏ها و تحلیل آمارى اطلاعات مرتبط با تحقیق پرداخته است و سعى شده فرضیات تحقیق مورد سنجش و ارزیابى قرار بگیرند.

 

5 – فصل پنجم به بحث و نتیجه‏گیرى یافته‏هاى پژوهش مى‏پردازد.

 

 

 

 

 

فصل اول:

 

کلیات

 

 

 

 

 

مقدمه

 

گسترش آسیب های اجتماعی و جرایم از جمله مسایل اجتماعی عمده است ،که امروزه گریبانگیر بسیاری از جوامع کنونی خصوصاً جهان سوم که در حال گذر از سنت به مدرنیته هستند می باشد.

 

لذادر این فصل ابتدا به بیان مساله پرداخته شده است تا مشخص شود که موضوع تحقیق حاضر یک مساله اجتماعی است که بی توجهی به آن باعث ضرر و پرداخت هزینه های اجتماعی و اقتصادی گزافی بر جامعه می شود، و در ادامه به بیان اهمیت تحقیق و اهداف آن پرداخته شده است.

 

 

 

1-1 – بیان مسئله

 

زندگی اجتماعی انسان به وسیله قواعد یا هنجارهای اجتماعی تنظیم می شود. به عبارتی آنچه که همکاری و وابستگی متقابل بشری یا نظم اجتماعی را امکان پذیرمی سازد; نظامی از الگوهای رفتاری است که همه افراد متعلق به یک فرهنگ درآن سهیم اند. یعنی جامعه تا زمانی می تواند به عنوان یک واحد پویا به حیات خودادامه دهد که همنوایی با الگوهای مشخص صورت پذیرد. جامعه ای که بخواهدسازمان اجتماعی اش را حفظ کند باید اعضایش را اجتماعی کند. هرگاه فرآینداجتماعی شدن به درستی صورت نگیرد و فراگردهای نظارت اجتماعی نیز قادر به ایفای نقش خویش بطور مؤثر نباشد ، جامعه با اشکالی از هنجارشکنی وقانون شکنی مواجه خواهد شد.

 

بزهکاری نوجوانان به عنوان یک رفتار غیر معمول از اشکال انحرافات اجتماعی است و به خاطر نقش مؤثر نوجوانان در آینده ی جامعه، از اهمیت بالایی برخوردار است. به همین دلیل یکی از مسائل پیچیده ی عصر حاضر که توجه بسیاری محققان و صاحب نظران را به خود معطوف داشته است، موضوع مجرمین در سنین پایین و نوجوانان بزهکار است.

 

بزهکاری نوجوانان با تاثیرات منفی احساسی، فیزیکی و اقتصادی ای که در سراسر جامعه دارد یکی از مهم ترین مسایل اجتماعی جامعه ما است. بزهکاری در بین نوجوانان بیش از هر گروه سنی دیگر خطرآفرین به نظر می رسد چرا که نوجوانان در سن بلوغ و جامعه پذیری هستند و امکان اصلاح برایشان وجود دارد. اهمیت این وضعیت به اندازه ای است که این سنین را سنین بحرانی می دانند (حسینی نثار، 1383: 2) زیرا در این دوره نوجوانان به دنبال یافتن هویت خویش، در مسیر شکل دادن به شخصیتی متکی به خود گام بر می دارند.

 

یکی از عواملی که در بزهکاری و افزایش کجروی اجتماعی تاثیر به سزایی دارد بی توجهی به مسایل دینی و معنوی و عدم ایمان به خداوند است. بسیاری از آسیب شناسان اجتماعی و جرم شناسان براین عقیده هستند که مذهب به عنوان اصلی ترین عامل خود کنترلی افراد را از کج رفتاری و ناهنجاری و رفتارهای پرخطر دور نگه می دارند.

 

نقش باورهای مذهبی در هدایت افراد و جامعه به سوی مسیر صحیح زندگی نکته ای است که بسیاری از متخصصان و جامعه شناسان غربی نیز بر این عقیده دست یافته اند و آنرا غیر قابل انکار می دانند، به گونه ای که زوال اخلاقیات در غرب افزایش میزان جرم و جنایت در این کشورها و شیوع انواع فسادهای اخلاقی را نتیجه رویگرداندن شهروندانشان از دین باوری می دانند (ابوالمعالی، 1389: 45).در واقع هنگامی که انسان دور از چشم دیگران است، نه قانون، نه افکار عمومی ونه هیچ مسئله‌ی اجتماعی دیگر، کارهای او را کنترل نمی‌کند، بلکه در این حالت، کنترل کار در پرتو ایمان به قدرتی صورت می‌گیرد که در همه‌ی مکان‌ها وزمان‌ها شاهد کارهای انسان است و به رفتار پسندیده و نیک پاداش می‌دهد وبدی و گناه را مجازات می‌کند؛ بنابراین پرورش درست مذهبی که بر مبنای علمی استوار باشد و داشتن ایمان کامل، بزرگ‌ترین عامل بازدارنده از کجروی و بزهکاری است (مالرب، 1379: 138).

 

دین و مذهب یکی از قدیمی ترین پدیده های اجتماعی و از نیرومندترین و پایدارترین نهادهای زندگی اجتماعی انسان در طول تاریخ بوده است. توجه و باور به جهانی فراتر از جهان مادی و تلاش برای برقراری ارتباط با آن جهان، یکی از ارکان اساسی دینداری انسانها به شمار می رود.

 

ازاین رو، یکی از رویکردهای مهم مطرح در جامعه شناسی تبیین کارکردی دین است. این رویکرد در کنار دیگر رویکردهای فردی و اجتماعی مورد توجه قرار می گیرد (همیلتون، 1381: 45).

 

هدن معتقد است که دینداری عامل اساسی اجتماعی شدن وانسجام فکری، عملی و جهت گیری در رفع مشکلات، پدیده ها و مسائل اجتماعی است (آزاد ارمکی،1377: 160).

 

از دید دورکیم هیچ جامعه شناخته شده ای در طول تاریخ بدون دین نبوده است و در طول ادوار مختلف تاریخ و در جوامع متفاوت، ادیان به اشکال مختلف وجود داشته اند. به نظر وی دین و آموزه های دینی انسان را به سمت اخلاق و دوری از پلیدی ها و زشتی ها دعوت می کند. دین باعث ایجاد امنیت اخلاقی شده و این امنیت موجب کنترل درونی و بروز رفتارهای ارزشی و مطابق با هنجارها می شود (دورکیم، 1383: 329).

 

در این میان، دین در جامعه ایران نیز از جایگاهی خاص برخوردار بوده و هست. درطول تاریخ، ایران همیشه جامعه ای دینی بوده و دین در آن همه گیر بوده است، به گونه ای که غالب اوقات دین فرانهادی بوده که سایراجزا جامعه را تحت الشعاع خود قرار می داده است (کرم اللهی،9:1388).

 

باتوجه به تحقیقات انجام شده در زمینه دین می بینیم در سال های پس از جنگ و دهه اخیر از گرایشات و تمایلات دینی و مذهبی مردم در مقایسه با اوایل انقلاب کاسته شده است که عوامل مختلفی چون فقر، فشار مالی، تغییر نظام ارزش های جامعه از طریق پرورش نیازهای مادی و دنیوی باتبلیغات گسترده و گسترش روزافزون برنامه های جذاب برنامه های تلویزیونی، آموزش ناصحیح محتوای مذهبی، ضعف دارندگان نقش هدایت یا روحانیت و روش های ارائه دین از سوی این نهاد باعث تضعیف دین گردیده است (رفیع پور، 1380).

 

آنچه که مهم است توجه به این نکته است که، امروزه نهادهای جدیدی همچون مدارس، رسانه ها، دانشگاه ها و … در کنار نهادهای قدیمی همچون خانواده هر یک ارزش خاصی را اشاعه می دهند و این امر سبب نامتجانسی جامعه شده و افراد جدیدی همچون نوجوانان که وارد این جامعه می شوند در معرض تغییر قرار دارند. امروزه نوجوانان ایرانی از یک طرف تحت تاثیر فرهنگ دینی جامعه خود هستند، فرهنگی که مورد احترام خانواده ها و اجتماعات جامعه آنها است و از طرفی دیگر متا

 

 

مشارکت سیاسی                                                                                              33

 

انواع مشارکت                                                                                                 5

 

سرمایه اجتماعی                                                                                               7

 

چهارچوب نظری                                                                                              2

 

رابرت پاتنام                                                                                                    2

 

قضایای مفهومی                                                                                             49

 

قضایای عملیاتی                                                                                              50

 

جیمز کلمن                                                                                                    51

 

قضایای مفهومی                                                                                              56

 

قضایای عملیاتی                                                                                              56

 

الکسی دوتوکویل                                                                                             58

 

قضایای مفهومی                                                                                              62

 

قضایای عملیاتی                                                                                             63

 

فرضیات تحقیق                                                                                               65

 

جمع بندی فصل                                                                                              66

 

فصل سوم: روش شناسی تحقیق                                                                            

 

روش تحقیق                                                                                                  70

 

تعاریف متغیرها                                                                                               71

 

ابزار گردآوری اطلاعات                                                                                     79

 

جامعه آماری                                                                                                  79

 

حجم نمونه                                                                                                    80

 

تعیین حجم نمونه                                                                                            80

 

شیوه نمونه گیری                                                                                             81

 

تکنیک های تجزیه و تحلیل                                                                                81

 

روایی و پایایی تحقیق                                                                                       81

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها                                                                      

 

توصیف داده ها                                                                                               85

 

تحلیل داده ها                                                                                                 95

 

 

 

فصل پنجم: نتیجه گیری                                                                                      

 

نتیجه گیری                                                                                                  101

 

 

پیشنهادات                                                                                                   108

 

محدودیت های پژوهش                                                                                   109

 

منابع

 

منابع و مأخذ                                                                                                111

 

ضمایم                                                                                                       115

 

فهرست جداول،نمودارو مدل

 

جداول

 

جدول شماره1 -1: کلیات تحقیق                                                                    23

 

جدول شماره2 -1:نظریه ها،مفاهیم،فرضیات                                                        67

 

جدول شماره3-1: نتایج تحلیل روایی                                                               82

 

جدول شماره 4-1:جنس پاسخگویان                                                                85

 

جدول شماره 4-2:سن پاسخگویان                                                                  86

 

جدول شماره4-3:تحصیلات پاشخگویان                                                            88

 

جدول شماره4-4:عضویت پاسخگویان در نهادهای سیاسی و مدنی                              89

 

جدول شماره4-5:میزان سرمایه اجتماعی(اعتماد اجتماعی) پاسخگویان به نهادهای سیاسی و مدنی       90

 

جدول شماره4-6:نظر پاسخگویان دربارۀ افقی یا عمودی بودن ساختار نهادهای سیاسی       91

 

جدول شماره 4-7:نظر پاسخگویان دربارۀ هزینه بر بودن مشارکت در نهادهای سیاسی(ساخت سیاسی)92

 

جدول شماره 4-8:نظر پاسخگویان دربارۀ احزاب و نهادهای جامعه مدنی                      93

 

جدول شماره4-9:نظر پاسخگویان دربارۀ تأمین منزلت های برابر جهت مشارکت در نهادها  94

 

جدول شماره4-10:بررسی رابطه مشارکت نهادی با میزان اعتماد اجتماعی پاسخگویان                  95

 

جدول شماره4-11:نتایج آزمون                                                                      96

 

جدول شماره4-12: بررسی رابطه مشارکت نهادی با افقی یا عمودی بودن ساختار نهادهای سیاسی   96

 

جدول شماره 4-13: نتایج آزمون                                                                    97

 

جدول شماره 4-14: بررسی رابطه مشارکت نهادی با ساخت سیاسی                                     97

 

جدول شماره 4-15: نتایج آزمون                                                                    98

 

جدول شماره4-16: بررسی رابطه اعتماد اجتماعی با ناکارآمدی احزاب و نهادهای جامعه مدنی98

 

جدول شماره 4-17: نتایج آزمون                                                                    99

 

جدول شماره4-18: بررسی رابطه مشارکت نهادی با نظر پاسخگویان دربارۀ تأمین منزلت های برابر جهت مشارکت درنهادها                                                                     99

 

جدول شماره 4-19: نتایج آزمون                                                                    99

 

نمودار

 

نمودار 4-1: جنس پاسخگویان                                                                       85

 

نمودار 4-2: سن پاسخگویان                                                                         87

 

نمودار 4-3: تحصیلات پاسخگویان                                                                 88

 

نمودار 4-4: عضویت پاسخگویان در نهادهای سیاسی و مدنی                                   89

 

نمودار 4-5: میزان سرمایه اجتماعی(اعتماد اجتماعی)پاسخگویان به نهادهای سیاسی و مدنی  90

 

نمودار 4-6: نظر پاسخگویان دربارۀ افقی یا عمودی بودن مشارکت در نهادهای سیاسی و مدنی91

 

نمودار 4-7: نظر پاسخگویان دربارۀ هزینه بر بودن مشارکت در نهادهای سیاسی(ساخت سیاسی )        92

 

نمودار 4-8: نظر پاسخگویان دربارۀ ناکارآمدی احزاب و نهادهای جامعه مدنی                 93

 

نمودار 4-9 : نظر پاسخگویان دربارۀ تأمین منزلت های برابر جهت مشارکت در نهادها       94

 

 

 

مدل

 

مدل نظری شماره 3-1: رابرت پاتنام                                                                50

 

مدل نظری شماره 3-2: جیمز کلمن                                                                 57

 

مدل نظری شماره 3-3: الکسی دوتوکویل                                                           63

 

مدل شماره 3-4: مدل تلفیقی پاتنام،کلمن، دوتوکویل                                              64

 

 

 

چکیده:

 

مشارکت سیاسی نه به دلایل اهمیت و کاربرد آن بلکه به خاطر تمایل جوامع به مشارکت در امور سیاسی و مشارکت در نحوه اداره حکومت ها از موضوعات اساسی مطالعات اجتماعی و سیاسی است.اندیشمندان معتقدند هر چه مردم بیشتر در امور اداره حکومت مشارکت داشته باشند قدرت و اقتدار دولت نیز افزایش می یابد و به تبع آن مشروعیت و مقبولیت مردمی نظام افزایش می یابد. با این رویکرد ، این پایان نامه متمرکز به بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و مشارکت سیاسی (نهادهای مدرن)می باشد .سوالاتی که این پایان نامه به دنبال پاسخ به آن می باشد عبارتند از :

 

1)آیا بین اعتماد اجتماعی و مشارکت نهادی در احزاب سیاسی(مشارکت در احزاب)رابطه ای وجود دارد؟

 

2)ریشه بی اعتمادی به مشارکتهای نهادی را می­توان در­خود ساختارهای این نهادهای سیاسی (احزاب) ردیابی نمود؟

 

3)بی اعتمادی به مشارکت نهادی را می توان در ساخت سیاسی ریشه یابی کرد؟

 

4) چگونه سرمایه اجتماعی می تواند در کارآمدی و یا ناکارآمدی احزاب سیاسی به عنوان شکل نهادینه شده مشارکت موثر باشد؟

 

5)چرا به چه دلایلی مردم به مشارکت نهادی در قالب سازمان های مدنی و نهادهای اجتماعی اعتماد نمی کنند؟

 

با توجه به سوالات مذکور چارچوب نظری تحقیق بر مبنای نظریه سرمایه اجتماعی (دیدگاه های پاتنام ، کلمن و دوتوکویل)تدوین و مدل سازی گردید .به منظور جمع آوری داده ها گویه های تدوین شده و متعاقبا  نگرش دانشجویان دانشگاه پیام نور شهر کرد مورد سنجش قرار گرفت و نهایتا یافته های پایان نامه از طریق روشهای آماری مورد تحلیل قرار گرفتند.یافته های این پایان نامه نشان می دهند که بین اعتماد به نهادهاو  تأمین منزلت های برابر جهت مشارکت در این نهادها ارتباط معناداری دیده نشد،بین افقی و عمودی بودن ، ساخت سیاسی وناکارآمد بودن نهادهای سی

 

 

 

2-2- اصطلاح جامعه پذیری. 15

 

 

2-2-1 مفهوم اجتماعی شدن یا جامعه پذیری. 16

 

 

2-2-2 تعریف اجتماعی شدن. 16

 

 

2-2-3 انواع اجتماعی شدن. 18

 

 

2-2-4 مراحل اجتماعی شدن. 18

 

 

2-3- هدف های جامعه پذیری. 25

 

 

2-4-نظریات جامعه پذیری. 27

 

 

2-5- پیشینه ی تحقیق. 41

 

 

2-5-1-مطالعات انجام شده در جهان. 41

 

 

2-5-2-مطالعات انجام شده در ایران. 42

 

 

2-5-3-مطالعات انجام شده در هرمزگان. 44

 

 

2-5-3-1 چارچوب نظری تحقیق. 44

 

 

2-5-3-2 زمینه های شکل گیری. 45

 

 

2-5-4 نظریه کنش متقابل نمادین. 46

 

 

2-5-4-1 ریشه های فکری مکتب کنش متقابل نمادین. 48

 

 

2-5-4-2 اصول مکتب کنش متقابل نمادین. 48

 

 

2-5-4-3 صاحبنظران مکتب کنش متقابل نمادین. 50

 

 

2-5-4-4 مراحل اجتماعی با توجه به متغیر زمان. 53

 

 

2-5-4-5  فرد و جامعه و ارزش.. 63

 

 

2-6 جامعه پذیری و ارزش.. 71

 

 

2-6-1 قضاوت ارزشی. 72

 

 

2-6-2  کنش متقابل و ارزش.. 74

 

 

فصل سوم – مواد و روش ها / روش اجرای تحقیق

 

 

3-1- روش تحقیق. 77

 

 

3-2- جامعه ی آماری. 77

 

 

3-3- جامعه ی نمونه و روش محاسبه ی آن. 77

 

 

3-4- ابزار گردآوری اطلاعات.. 77

 

 

3-5- روایی و پایایی ابزار گردآوری اطلاعات.. 77

 

 

3-5-1 پایایی تحقیق. 78

 

 

 

3-6- روش گردآوری اطلاعات.. 79

 

 

3-7- روش تجزیه و تحلیل داده ها 79

 

 

3-8- محدودیت های تحقیق. 79

 

 

فصل چهارم – تجزیه و تحلیل و بیان نتایج حاصل از تحقیق

 

 

4-1-  توصیف شاخص های دموگرافیک(بررسی ویژگی های عمومی) 82

 

 

4-1-1-  وضعیت جنسی آزمودنی ها 82

 

 

۴-1-2-  وضعیت چندمین فرزند بودن آزمودنی ها 83

 

 

4-1-3-  وضعیت میزان تحصیلات مادر آزمودنی ها 84

 

 

4-1-4-   وضعیت تحصیلات پدران آزمودنی ها 85

 

 

4-1-5-  وضعیت  متغیرشاغل بودن مادران آزمودنی ها 86

 

 

4-1-6-  وضعیت  متغیرشاغل بودن پدران آزمودنی ها 87

 

 

4-1-7-  وضعیت فراوانی سهم هر مهدکودک در انتخاب کل آزمودنی ها 88

 

 

4-2- بررسی نرمالیته بودن متغیر ها 89

 

 

۴-3-  بررسی فرضیه های تحقیق. 90

 

 

4-3-1-  فرضیه اول تحقیق. 90

 

 

4-3-2-  فرضیه دوم تحقیق. 91

 

 

4-3-3-  فرضیه سوم تحقیق. 92

 

 

4-3-4-  فرضیه چهارم تحقیق. 93

 

 

4-3-5-  فرضیه پنجم تحقیق. 94

 

 

4-4- بررسی فرضیات فرعی. 94

 

 

4-4-1- فرضیه فرعی اول. 94

 

 

4-5  خلاصه فصل. 96

 

 

فصل پنجم – بحث و تفسیر و نتیجه گیری و جمع بندی

 

 

5-1- تفسیر داده ها 98

 

 

5-2- ارائه ی پیشنهادات.. 99

 

 

منابع

 

 

منابع فارسی 101

 

 

پرسشنامه 106

 

 

چکیده انگلیسی 109

 

 

فهرست جدول ها

 

 

عنوان                                                                                                                                                         صفحه

 

 

جدول 3-1 جدول پایایی متغیر جامعه پذیری. 79

 

 

جدول4-1- توزیع فراوانی وضعیت جنسی آزمودنی ها 82

 

 

جدول ۴-2- توزیع فراوانی وضعیت چندمین فرزند بودن آزمودنی ها 83

 

 

جدول 4-3- توزیع فراوانی وضعیت میزان تحصیلات مادران آزمودنی ها 84

 

 

جدول 4-4-توزیع فراوانی وضعیت تحصیلات پدران  آزمودنی ها 85

 

 

جدول 4-5- توزیع فراوانی متغیر  شاغل بودن مادران آزمودنی ها 86

 

 

جدول  4-6- وضعیت اشتغال پدران آزمودنی ها 87

 

 

جدول 4-7-  وضعیت فراوانی سهم هر مهدکودک در انتخاب کل آزمودنی ها 88

 

 

جدول 4-8- آماره های تست نرمالیته شاپیرو-ویلک مربوط به متغیر جامعه پذیری کودکان در مهدکودک های شهرستان بندرعباس   90

 

 

جدول4-9- آزمون تی تک نمونه ای برای تعیین اثر مهدکودک بر فرآیند جامعه پذیری کودکان. 91

 

 

جدول4-10-آزمون تی تک نمونه ای برای تعیین اثر مهدکودک بر تسریع فرآیند جامعه پذیری کودکان. 92

 

 

جدول4-11- .آزمون تی تک نمونه ای برای استفاده مهدکودک ها از روش های علمی جامعه شناختی. 92

 

 

جدول4-12- آزمون تی تک نمونه ای برای استفاده مهدکودک ها از روش های روانشناختی و تربیتی. 93

 

 

جدول4-13-آزمون تی تک نمونه ای برای مواجه بودن مهدکودک ها با مشکلات در جامعه پذیری کودکان. 94

 

 

جدول  4-14-تفاوت بین فراوانی ها در تحصیلات مادر در فرستادن کودک به مهدکودک… 95

 

 

جدول  4-15- تفاوت بین فراوانی ها در شاغل بودن مادر در فرستادن کودک به مهدکودک… 96

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نمودارها

 

 

عنوان                                                                                                                                                         صفحه

 

 

نمودار4-1- درصد فراوانی وضعیت جنس آزمودنی ها 82

 

 

نمودار۴-2-درصد فراوانی وضعیت چندمین فرزند بودن آزمودنی ها 83

 

 

نمودار 4-3- توزیع فراوانی وضعیت میزان تحصیلات مادران آزمودنی ها 84

 

 

نمودار4-4- توزیع فراوانی وضعیت تحصیلات پدران آزمودنی ها 85

 

 

نمودار  4-5- وضعیت اشتغال مادران آزمودنی ها 86

 

 

نمودار  4-6-وضعیت اشتغال پدران آزمودنی ها 87

 

 

نمودار 4-7-  وضعیت فراوانی سهم هر مهدکودک در انتخاب کل آزمودنی ها 89

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده:

 

 

جامعه پذیری، جریانی است که از طریق آن فرد با هنجار های جامعه آشنا می شود و آن ها را می آموزد و به مرحله اجرا در می آورد تا بتواند متناسب با هنجارهای گروه و جامعه ای که در آن به سر می برد، زندگی کند.این فرایند مستمر و مادام العمر از بدو تولد انسان شکل می گیرد  و نهاد های مختلف از جمله خانواده، بستگان، همسایگان، گروه همسالان، مهد مودک، مدارس و …در آن نقش دارند.ما در این تحقیق به بررسی تاثیر مهد کودک ها بر جامعه پذیری کودکان 3 تا 4 ساله در شهر بندر عباس پرداخته ایم.روش تحقیق میدانی و ابزار سنجش پرسشنامه محقق ساخته که پایایی ان با استفاده از آلفای کرونباخ 80/0 بدست آمده می باشد.در پایان با استفاده از آمار توصیفی و آزمون T و خی دو به این نتیجه رسیدیم که مهد کودک های شهر بندر عباس بر جامعه پذیری کودکان تاثیر داشته و روند آن را تسریع می بخشد، هم چنین مهد کودک های شهر بندر عباس از روش های جامعه شناختی، تربیتی و روان شناسی بهره می برند و مهد کودک های شهر بندر عباس در فرایند جامعه پذیری،کودکان با مشکلات و معضلاتی روبرو هستند که به بررسی آن ها می پردازیم.

 

 

کلید واژه ها: جامعه پذیری، جامعه پذیری کودکان، اجتماعی شدن، مهد کودک ها، تاثیر مهد کودک ها بر جامعه پذیری.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

 

 کلیات تحقیق

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1- بیان مسئله:

 

 

دوران اولیه کودکی، زمان بسیار مهمی برای یادگیری های اجتماعی است.این دوران سر آغاز یادگیری های بسیاری است که در مسیر پرورش مهارت های اجتماعی  قرار می گیرد.در واقع در مورد اجتماعی شدن کودکان عقاید مختلفی وجود دارد.اکثر صاحب نظران بر این باورند که کودکان از طریق الگو گیری و تقلید رفتارهای گوناگون اجتماعی می شوند.یا به عبارتی دیگر الگو های موعظه ای و اخلاقی تاثیر کمتری در رفتار کودکان دارد و رشد شخصیتی بیشتر از طریق مشاهده ی رفتار ها و عملکرد ها صورت می گیرد.جامعه پذیری، جریانی است که از طریق آن فرد با هنجار های جامعه آشنا می شود و آن ها را می آموزد و به مرحله اجرا در می آورد تا بتواند متناسب با هنجار های گروه و جامعه ای که در آن به  سر می برد زندگی کند.(وثوقی، 1390) در واقع جامعه پذیری نوعی انتقال ارزشها، گرایشها و آداب و رسوم فرهنگی و اجتماعی از نسلی به نسل دیگری باشد.یا به عبارتی دیگر”اجتماعی شدن فراگردی است که به واسطه آن، هر فرد، دانش و گاه افراد در جریان هنجار پذیری، با هنجار های متضادی روبرو می شوند.در نتیجه فرد دچار سردر گمی شده و نمی داند کدام هنجار را باید بپذیرد، این تعارضات که گاها بین تربیت فرد در خانواده و تربیت با قوانین و ساختارهای جامعه به وجود می آید، فرد را دچار تعارض کرده و دوگانگی هایی در رفتار و ارزش ها و هم چنین عدم سازگاری فرد با محیط و گروه همسالان را ایجاد می کند.حال برای دچار نشدن به این گونه تعارضات در جامعه، چه روندی را باید در نظر گرفت؟برای دچار نشدن به این مشکلات و دوگانگی های تربیتی- اجتماعی، هر جامعه ای بنا به دیدگاه و  چشم انداز ها و اهداف آموزشی خود، برنامه هایی را تدوین می کند و از طریق نهاد های گوناگون به مرحله اجرا در می آورد.این نهاد ها از خانواده که کوچکترین و در عین حال خصوصی ترین اجتماع است شروع شده و به نهاد های دیگر از جمله شیرخوارگاه ها، مهد کودک ها، پیش دبستانی ها، مدارس، دانشگاه ها و…منتقل می شود که در آن ها فرد به صورت سازمان یافته ای با هنجار ها و ارزش های جامعه آشنا می شود و آن ها را می پذیرد.البته شایان ذکر است که این موسسات و آموزشگاه ها به تنهایی عهده دار این امر نیستند و فرد در هر مکان و در هر تعاملی چیز هایی را می آموزد که روند جامعه پذیری او را تسریع می کند.سال های پیش از دبستان، یکی از مهم ترین و حساس ترین سال های زندگی کودک است که نیازمند توجه و آموزش و تربیت خاص است، زیرا دیگر محیط خانه و آموزش والدین برای تربیت و اجتماعی شدن کودک کافی نیست و کودک برای رسیدن به رشد اجتماعی و پرورش  ذهن و خلاقیت نیاز به محیط و اجتماع جدیدی دارد تا در کنار همسالان و با راهنمایی و بیان متخصصان این امر، به توانمندی لازم برسد.در گذشته کودکان با ورود به مدرسه و آغاز دوره ی ابتدایی در جریان جامعه پذیری قرار می

 

 

گرفتند و دبستان اولین مکان برای برخورد ها و تعاملات با دیگر افراد جامعه (به غیر از خانواده و اقوام) بود، در واقع کودک در این هنگام از محیط آرام و کوچک خانواده، پا فراتر نهاده و وارد جامعه ای بزرگتر می شد.اما امروزه کودکان قبل از رفتن به مدرسه و شروع آموزش رسمی، با شرکت در محیط های مختلف آموزشی، در جریان جامعه پذیری قرار می گیرند.از آنجایی که در این سنین کودکان بسیار تقلید پذیر بوده و الگویابی می کنند، رفتار ها و آداب اجتماعی- تربیتی از چشم آنها پنهان نمی ماند و درصدد الگوپذیری بر می آیند.اگر این عادات و رفتار ها، ناپسند باشد و با هنجار های جامعه مطابقت نداشته باشد و جزئی از شخصیت فرد گردد، در آینده باعث بروز مشکلاتی در جامعه خواهد شد و افزایش هزینه های اضافه بر دوش دولت را به وجود خواهد آورد.خرده فرهنگ ها، زاغه نشینی، حومه ی شهر، معمولا جایگاه افرادی با سطح درآمد ناچیز است که امکان استفاده از امکانات آموزشی و تربیتی مناسب برای کودکان خود را ندارند و یا نمی توانند در فرهنگ شهر نشینی، هضم شوند و با هنجار های آن کنار بیاید.یکی از اهداف ایجاد مهد کودک ها، آموزش کودکان جهت تربیت و اجتماعی شدن می باشد.با توجه به اهمیت آموزش در دوران قبل از مدرسه، ما بر آنیم تا طی این تحقیق به بررسی تاثیر مهد کودک ها در جامعه پذیری کودکان بپردازیم و بدانیم آیا این تاثیر با استفاده از روش های علمی جامعه شناختی، تربیتی و روان شناختی است؟ آیا مربیان آموزش دیده ای برای این کار در نظر گرفته می شوند؟ آیا سازمان بهزیستی توانسته است در آموزش و تربیت کودکان از طریق مهد کودک ها تاثیر گذار باشد؟ آیا مهد کودک ها با مسائل و مشکلاتی روبرو هستند که مانع تسریع فرایند جامعه پذیری کودکان شود؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-2- ضرورت انجام تحقیق:

 

 

در جریان صنعتی شدن جوامع و با حضور پر رنگ زنان در جامعه و اشتغال در کارخانجات و موسسات، نیاز به مکانی جهت نگهداری از کودکان احساس می شد، که افرادی در ازای دریافت دستمزد از کودکانی که مادران آن ها شاغل بودند، نگهداری می کردند.

 

 

البته مساله مربوط به نگهداری از کودکان، به گذشته های دور تر برمی گردد، چنانچه از بررسی دقیق لوح های دیوانی تخت جمشید نتیجه می گیرند که، مادران از مرخصی و حقوق زایمان و حق اولاد استفاده می کردند و

 

 

کودکان خردسال از پوشش خدماتی- حمایتی اجتماعی بهره می گرفتند.(پورعبد ا…، 1378) اما امروزه نگهداری از کودکان نسبت به گذشته، تفاوت های چشمگیری کرده است دیگر صرفا نگهداری از کودک در یک مکان و برای زمان مشخص که مادر نیست، مطرح نمی باشد بلکه آموزش و تربیت از معیار های مهم وتاثیر گذار است.زیرا مادران که ساعاتی از روز را در کنار فرزندان خود نمی باشند، انتظار دارند که فردی که به عنوان جایگزین خود انتخاب می کنند، به جای مادر مسائل اخلاقی و تربیتی را به فرزندان بیاموزد تا اوقاتش به بطالت نگذرد و آموزش های لازم و مهارت های کافی به او آموزش داده شود.

 

 

با تو

 

 

 

2ـ3ـ جمع‌بندی و تدوین چارچوب مفهومی پژوهش………………………………………………. 28

 

 

 

فصل سوم: روش‌شناسی پژوهش

 

3ـ1ـ روش پژوهش ………………………………………………………………………………. 31

 

3ـ2ـ مشارکت کنندگان ……………………………………………………………………………. 32

 

3ـ3ـ روش‌های نمونه‌گیری ……………………………………………………………………….. 33

 

3ـ4ـ روش و ابزار گردآوری داده‌ها ……………………………………………………………… 34

 

3ـ5ـ ملاحظه‌های اخلاقی …………………………………………………………………………. 35

 

3ـ6ـ روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ……………………………………………………………… 35

 

3ـ7ـ اعتبار (روایی) و قابلیت اعتماد (پایایی)…………………………………………………….. 36

 

 

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته‌ها

 

4ـ1ـ یافته‌های تحلیلی …………………………………………………………………………….. 38

 

 

 

فصل پنجم: نتایج پژوهش

 

5ـ1ـ بحث و نتیجه‌گیری ………………………………………………………………………….. 45

 

ادامه فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                 صفحه

 

5ـ2ـ پیشنهادهای پژوهش ………………………………………………………………………… 52

 

5ـ3ـ پیشنهادهایی به پژوهشگران بعدی ………………………………………………………….. 53

 

5ـ4ـ محدودیت‌های پژوهش ………………………………………………………………………. 54

 

 

 

پیوست

 

منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………….. 56

 

پرسشنامه………………………………………………………………………………………….. 60

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

عنوان                                                                                                                 صفحه

 

جدول شماره (4ـ1): ارزش‌های حرفه‌ای کارکنان ……………………………………………….. 40

 

جدول شماره (4ـ2): میانگین نمرات ابعاد ارزش‌های حرفه‌ای ………………………………….. 41

 

جدول شماره (4ـ3): تفکیک نمونه برحسب بعد شخصی ارزش‌های حرفه‌ای …………………… 42

 

جدول شماره (4ـ4): تفکیک نمونه برحسب بعد حرفه‌ای ارزش‌های حرفه‌ای …………………… 42

 

جدول شماره (4ـ5): تفکیک نمونه برحسب بعد اجتماعی ارزش‌های حرفه‌ای ………………….. 43

 

جدول شماره (4ـ6): تفکیک نمونه برحسب بعد سازمانی ارزش‌های حرفه‌ای ………………….. 43

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

ارزش‌های حرفه‌ای اساس عملکرد کارکنان می‌باشند که تعاملات کارکنان با شهروندان، همکاران، سایر افراد حرفه‌ای و عموم مردم را هدایت می‌نمایند و چارچوبی برای تعهد به رفاه شهروندان و راهنمایی برای رفتار اخلاقی در جهت تدارک خدمات بشردوستانه فراهم می‌آورند. وجود تعارض‌های ارزشی روبه افزایش در بین کارکنان سازمان‌ها، رعایت نشدن برخی ارزش‌های حرفه‌ای و پیامدهای آن همچون نارضایتی ارباب‌رجوع، نگرانی‌های زیادی را در بخش‌های دولتی و غیردولتی بوجود آورده است. لذا مطالعه حاضر با هدف تعیین مؤلفه‌های اساسی ارزش‌های حرفه‌ای از دیدگاه کارکنان شرکت گاز شهر خلخال صورت گرفت. این مطالعه یک پژوهش کیفی از نوع گراندد تئوری است که با مشارکت 25 نفر از کارکنان صورت گرفته است. روش جمع‌آوری داده‌ها، مصاحبه عمیق نیمه‌ساختار یافته بوده و برای تجزیه و تحلیل و تفسیر داده‌ها، از روش اشتراوس و کوربین استفاده شده است. تحلیل مصاحبه‌ها و دیدگاه شرکت‌کنندگان نشان داد که مؤلفه‌های اساسی ارزش‌های حرفه‌ای کارکنان دربرگیرنده 4 درون‌مایه اصلی؛ بُعد شخصی، حرفه‌ای، اجتماعی و سازمانی است. از نتایج دیگر این پژوهش این است که ارزش‌های مربوط به بُعد حرفه‌ای، اجتماعی، شخصی و سازمانی به‌ترتیب با میانگین نمرات، 62/2، 61/2، 46/2 و 32/2 از با اهمیت‌ترین و کم‌اهمیت‌ترین ارزش‌های حرفه‌ای آنان بودند. گرچه میانگین نمرات کل مؤلفه‌های ارزش‌های حرفه‌ای در محدوده به نسبت مهم و مهم قرار داشت، اما نیاز به برنامه‌ریزی و آموزش بیشتر به‌منظور بهبود و گسترش اخلاق و ارزش‌های حرفه‌ای در بین کارکنان سازمان‌ها ضروری است.

 

واژه‌های کلیدی: ارزش، ارزش‌های حرفه‌ای، کدهای اخلاقی، روش کیفی، نظریه زمینه‌ای

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

مقدمات و کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1ـ1ـ مقدمه

 

موفقیت و یا عدم موفقیت سازمان‌ها در راستای کاربست اهدافشان در گرو انسان‌هایی است که در واقع گردانندگان اصلی آن‌ها می‌باشند. بدون توسعه منابع انسانی، سازمان بی‌معناست، پس بررسی و مطالعه رفتار افراد در سازمان‌ها می‌تواند نقش بسیار بااهمیتی در رشد و بالندگی آن‌ها ایفا نماید. برخلاف وجود تفاوت‌های زیاد در فرهنگ سازمانی، چند ویژگی مشترک را در سازمان‌ها می‌توان مشاهده کرد و آن این‌که همه تعریف‌ها، به ‌وجود مجموعه‌ای از ارزش‌های حرفه‌ای که با فرد در داخل سازمان حفظ می‌شوند اشاره می‌کنند (ولیخانی و دیگران، 1392: 150).

 

ارزش‌های حرفه‌ای استانداردهایی برای عمل هستند که از سوی گروه حرفه‌ای و کارشناس‌ها مورد پذیرش بوده و چارچوبی را برای ارزشیابی ارزش‌ها و عقاید تأثیرگذار بر رفتار فراهم می‌آورند. این ارزش‌ها اساس عملکرد کارکنان می‌باشند که تعاملات کارکنان با شهروندان، همکاران، سایر افراد حرفه‌ای و عموم مردم را هدایت می‌نمایند و چارچوبی برای تعهد به رفاه شهروندان و راهنمایی برای رفتار اخلاقی در جهت تدارک خدمات بشردوستانه فراهم می‌آورند. در حال حاضر تعارض‌های ارزشی رو به افزایش بوده و در عرصه شغل در سازمان‌ها توجه به مؤلفه‌های بنیادین ارزش‌های حرفه‌ای را ضروری نموده است (حسینی و دیگران، 1391: 70). در حال حاضر متأسفانه در جامعه‌ی ما، بنابر نظر اکثر کارشناسان اقتصادی و مسئولین، فرهنگ و اخلاق کار در محیط کار بسیار ضعیف است و کمتر به ارزش‌های حرفه‌ای توجه می‌شود. درحالی‌که در غرب سکولار، در دانش‌های مربوط به مدیریت و سازمان، شاخه‌ای با عنوان اخلاق حرفه‌ای وجود دارد، ولی در جامعه‌ی دینی ما در مدیریت، به ارزش‌های حرفه‌ای توجه کافی نشده است. امروزه در بسیاری از کشورها در جهان صنعتی به این بلوغ رسیده‌اند که بی‌اعتنایی به مسائل اخلاقی و فرار از مسؤولیت‌ها و تعهدات اجتماعی، بنگاه را از بین می‌برد. به همین دلیل، بسیاری از شرکت‌های موفق برای تدوین راهبردهای اخلاقی احساس نیاز کرده، و به این باور رسیده‌اند که باید در سازمان یک فرهنگ بر پایه اخلاق رسوخ کند. از این‌رو، کوشیده‌اند به پژوهش‌هایی درباره ارزش‌ها و اخلاق حرفه‌ای جایگاه ویژه‌ای بدهند.

 

اما چگونه می‌توان ارزش‌های حرفه‌ای را در سازمان‌ها جاری و ساری نمود. یکی از این ابزارها برای کاربست ارزش‌های حرفه‌ای، تدوین، آموزش، اعمالِ نظارت بر پیروی از کدهای اخلاقی است.

 

کدهای اخلاقی بیشتر بیان رسمی ارزش‌ها درباره مسایل معین می‌باشند. کدها خط‌کش درستی رفتارهای حرفه‌ای در موقعیت‌های گوناگون را بیان می‌کنند و براساس آن‌ها تعیین می‌شود که آیا از اخلاق حرفه‌ای، تخطی صورت گرفته یا خیر و اگر صورت گرفته چه مجازاتی باید اعمال شود. این امر ویژگی مهم کدهای اخلاقی است که تنها به بیان اصول و کلیات اخلاقی بسنده نکرده و در هر حرفه‌ای با دقت رفتارهای درست و نادرست را تعیین می‌کنند، به‌طوری‌که در تشخیص رفتار غیراخلاقی ابهام چندانی باقی نمی‌ماند (لشگربلوکی، 1387: 2). از نظر باتس و ریچ «کدهای اخلاقی راهنماهای نظام‌مندی هستند که سؤالات مربوط به رفتار اخلاقی هنجار را پاسخ داده و چندین عملکرد از جمله هویت حرفه‌ای (عملکرد خارجی)، راهنمای عملکرد اعمال مراقبتی (عملکرد درونی) و نیز نحوه ایجاد انگیزه در کارکنان را ترسیم می‌نمایند». کدهای اخلاق حرفه‌ای، می‌توانند به‌عنوان یک راهنمای اخلاقی در انجام مسؤولیت‌های حرفه‌ای بر پایه کیفیت مورد استفاده قرار گرفته و به ارائه‌کنندگان خدمات در ایفای وظایف حرفه‌ای خود کمک نمایند. امروزه در سراسر دنیا نگرانی فزاینده‌ای در جامعه درباره نحوه ارائه خدمات به روش اخلاقی بوجود آمده که لازم است جهت رفع این نگرانی‌ها کدهای اخلاق حرفه‌ای مشتمل بر اصول اخلاقی شامل تعهدات و وظایف اخلاقی، پیامدهای عمل، ارزش‌ها، باورها، ویژگی‌های اخلاقی و ویژگی‌های فرهنگی و منطقه‌ای باشند. از‌ آن‌جایی که کدهای اخلاقی زمینه مناسبی را جهت ارتقای کیفیت ارائه خدمات فراهم می‌آورند، ارائه خدمات با استاندارد مطلوب نه فقط از به‌وسیله توسعه دانش و فناوری افراد شاغل در یک حرفه بلکه از به‌وسیله تدوین یک‌سری استانداردهای اخلاقی و ارزشی، امکان‌پذیر است که نظرهای افراد در آن حرفه نیز در طراحی کد اخلاقی لحاظ شده باشد (فرج خدا و دیگران، 1391: 43).

 

پژوهشگران، پژوهش در طبقه‌بندی ارزش‌های حرفه‌ای را به سه حیطه عمده تقسیم کرده‌اند:      1ـ تعریف مؤلفه‌های بنیادین قلمروهای ارزش‌های حرفه‌ای و فرضیه آزمایی در ارتباط با ساختار آن‌ها؛ 2ـ ارتباط بین ارزش‌های حرفه‌ای و سایر متغیرهای شخصی، اجتماعی یا سازمانی و 3ـ اثر فرهنگ بر ارزش‌های حرفه‌ای (دلخموش، 1389: 249). این پژوهش در زمینه ارزش‌های حرفه‌ای روی‌آورد ساختاری را اتخاذ کرده است. روی‌آورد ساختاری درپی آن است که مؤلفه‌های اساسی سازه مشخص را شناسایی کند، چارچوب تعریفی از قلمرو آن‌ها ارائه دهد و به‌گونه تجربی، تعریف را آزمون کند (همان: 148).

 

 

 

1ـ2ـ طرح مسأله

 

یکی از مهمترین موضوع‌هایی که زمینه‌ساز بروز مشکلات متعدد برای سازمان‌ها و مشتریان آن‌ها در سطح جهان شده است، مشکلات ناشی از فساد و کارهای خلاف اخلاق و مشخص نبودن معیارهای ارزش‌های حرفه‌ای در عرصه شغل در سازمان‌ها می‌باشد.

 

در کشورهایی همانند ژاپن، آمریکا، آلمان، انگلستان و دیگر کشورهای صنعتی درجات بالایی از ارزش‌های حرفه‌ای حاکم است. در ایران، بنابر نظر اکثر کارشناسان اقتصادی و مسئولین، فرهنگ و اخلاق کار بسیار ضعیف است و بایستی فقدان فرهنگ و اخلاق کار مناسب در جامعه به‌عنوان یک نقص و معضل اقتصادی و اجتماعی تلقی شود و مورد مطالعه قرار گیرد (توسلی و نجار نهاوندی، 1387: 40). وجود تعارض‌های ارزشی روبه افزایش در بین کارکنان سازمان‌ها، رعایت نشدن برخی ارزش‌های حرفه‌ای و پیامدهای آن همچون نارضایتی ارباب‌رجوع، نگرانی‌های زیادی را در بخش‌های دولتی و غیر دولتی بوجود آورده است. سقوط معیارهای رفتاری و روشن نبودن ارزش‌های حرفه‌ای در بخش دولتی، پژوهشگران را واد