فصل اول: کلیات پژوهش

 

 

 

1-1 مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………

 

 

2

 

 

 

1-2 بیان مسأله…………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

4

 

 

 

1-3 اهمیت و ضرورت انجام پژوهش…………………………………………………………………………………..

 

 

7

 

 

 

1-4 اهداف پژوهش……………………………………………………………………………………………………………

 

 

9

 

 

 

1-5 فرضیه‌های پژوهش………………………………………………………………………………………………………

 

 

10

 

 

 

1-6 تعریف مفاهیم و اصطلاحات ……………………………………………………………………………………….

 

 

11

 

 

 

1-6-1 تعاریف نظری ………………………………………………………………………………………………………..

 

 

11

 

 

 

1-6-2 تعاریف عملیاتی …………………………………………………………………………………………………….

 

 

12

 

 

 

                                                                      فصل دوم: ادبیات پژوهش

 

 

 

2-1 مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

16

 

 

 

2-2 مبانی نظری ……………………………………………………………………………………………………………….

 

 

16

 

 

 

2-2-1 قصه (تعاریف و مفاهیم) ………………………………………………………………………………………….

 

 

16

 

 

 

2-2-2 ویژگی‌های قصه ……………………………………………………………………………………………………

 

 

16

 

 

 

2-2-3 اجزای نقلی قصه‌گویی ……………………………………………………………………………………………

 

 

17

 

 

 

2-2-4 فواید استفاده از قصه‌گویی در آموزش………………………………………………………………………..

 

 

19

 

 

 

2-2-5 پیشینه و جایگاه کاربرد قصه …………………………………………………………………………………….

 

 

21

 

 

 

2-2-6 تاریخچه قصه‌گویی در ایران ……………………………………………………………………………………

 

 

22

 

 

 

2-2-7 شیوه‌های قصه‌گویی ………………………………………………………………………………………………..

 

 

22

 

 

 

2-2-8 مدل های قصه‌گویی ……………………………………………………………………………………………….

 

 

23

 

 

 

2-2-9 قصه‌گویی به شیوه جک زایپس ………………………………………………………………………………..

 

 

24

 

 

 

2-2-10 تعریف مهارت‌های اجتماعی …………………………………………………………………………………

 

 

25

 

 

 

2-2-11 اجتماعی شدن کودکان ………………………………………………………………………………………….

 

 

27

 

 

 

2-2-12 تعریف عزت نفس ………………………………………………………………………………………………..

 

 

28

 

 

 

2-2-13 ابعاد عزت نفس ……………………………………………………………………………………………………

 

 

28

 

 

 

2-3 پیشینه‌ی تحقیقات انجام شده در داخل و خارج کشور …………………………………………………….

 

 

31

 

 

 

2-3-1 مطالعات انجام شده در داخل ایران ……………………………………………………………………………

 

 

31

 

 

 

2-3-2 مطالعات انجام شده در خارج از ایران ……………………………………………………………………….

 

 

33

 

 

 

          فصل سوم: روش‌شناسی پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3-1 مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

39

 

 

 

3-2 روش پژوهش……………………………………………………………………………………………………………..

 

 

39

 

 

 

3-3 جامعه آماری، حجم نمونه و روش نمونه‌گیری ……………………………………………………………….

 

 

40

 

 

 

3-4 متغیرهای پژوهش ……………………………………………………………………………………………………….

 

 

40

 

 

 

3-5 ابزار گردآوری داده‌ها ………………………………………………………………………………………………….

 

 

43

 

 

 

3-6 روایی و پایایی ابزار …………………………………………………………………………………………………….

 

 

44

 

 

 

3-7 مراحل اجرا ……………………………………………………………………………………………………………….

 

 

46

 

 

 

3-8 روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‌ها …………………………………………………………………………..

 

 

48

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته‌ها

 

 

 

 

 

 

 

 

4-1 مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

50

 

 

 

4-2 داده‌های توصیفی ………………………………………………………………………………………………………..

 

 

50

 

 

 

4-3 آمار توصیفی ………………………………………………………………………………………………………………

 

 

51

 

 

 

4-4 آمار استنباطی ……………………………………………………………………………………………………………..

 

 

55

 

 

 

 

 

 

فصل پنجم: تفسیر یافته‌ها

 

 

 

 

 

 

 

 

5-1 مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

75

 

 

 

5-2 خلاصه پژوهش ………………………………………………………………………………………………………….

 

 

75

 

 

 

5-3 بحث و تفسیر یافته‌ها ………………………………………………………………………………………………….

 

 

76

 

 

 

5-4 پیشنهادهای کاربردی …………………………………………………………………………………………………..

 

 

80

 

 

 

5-5 پیشنهادهایی پژوهشی ………………………………………………………………………………………………….

 

 

81

 

 

 

5-6 محدودیت‌های پژوهش ………………………………………………………………………………………………

 

 

82

 

 

 

5-6-1 محدودیت‌های در اختیار پژوهشگر …………………………………………………………………………..

 

 

82

 

 

 

5-6-2 محدودیت‌های خارج از اختیار پژوهشگر …………………………………………………………………..

 

 

82

 

 

 

منابع

 

 

 

 

 

 

منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………………….

 

 

85

 

 

 

منابع انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

88

 

 

 

پیوست‌ها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پرسشنامه مهارت‌های اجتماعی ماتسون و همکاران ……………………………………………………………….

 

 

92

 

 

 

پرسشنامه عزت نفس روزنبرگ ……………………………………………………………………………………………

 

 

97

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

 

 

 

 

جدول شماره (1-2): خلاصه نتایج پژوهش‌های انجام شده در داخل و خارج کشور …………………..

 

 

35

 

 

 

جدول شماره (1-3): طرح شبه آزمایشی با پیش آزمون، پس آزمون و گروه کنترل ……………………..

 

 

39

 

 

 

جدول شماره (2-3) پایایی ابزار اندازه‌گیری ………………………………………………………………………….

 

 

45

 

 

 

جدول شماره (1-4): فراوانی و درصد فراوانی افراد مورد مطالعه بر اساس متغیر گروه …………………

 

 

50

 

 

 

جدول شماره (2-4): توصیف وضعیت نمرات متغیرهای مورد مطالعه در دو گروه ……………………..

 

 

52

 

 

 

جدول شماره (3-4): مقایسه پیش آزمون دو گروه در متغیرهای پیشرفت درسی و عزت نفس ……..

 

 

54

 

 

 

جدول شماره (4-4): نتایج تحلیل کوواریانس پس آزمون پیشرفت درسی …………………………………

 

 

56

 

 

 

جدول شماره (5-4): میانگین‌های قبل و بعد از تعدیل پس آزمون پیشرفت درسی …………………….

 

 

56

 

 

 

جدول شماره (6-4): نتایج تحلیل کوواریانس پس آزمون مهارت‌های اجتماعی ………………………..

 

 

58

 

 

 

جدول شماره (7-4): میانگین‌های قبل و بعد از تعدیل پس آزمون مهارت‌های اجتماعی ………….

 

 

58

 

 

 

جدول شماره (8-4): نتایج تحلیل کوواریانس پس آزمون گرایش به مهارت‌های اجتماعی مناسب .

 

 

60

 

 

 

جدول شماره (9-4): میانگین‌های قبل و بعد از تعدیل گرایش به مهارت‌های اجتماعی مناسب ….

 

 

60

 

 

 

جدول شماره (10-4): نتایج تحلیل کوواریانس گرایش به دوری از رفتارهای غیر اجتماعی …………

 

 

62

 

 

 

جدول شماره (11-4): میانگین قبل و بعد از تعدیل گرایش به دوری از رفتارهای غیر اجتماعی …..

 

 

62

 

 

 

جدول شماره (12-4): نتایج تحلیل کوواریانس گرایش به دوری از پرخاشگری …………………………

 

 

64

 

 

 

جدول شماره (13-4): میانگین قبل و بعد از تعدیل گرایش به دوری از پرخاشگری …………………..

 

 

64

 

 

 

جدول شماره (14-4): نتایج تحلیل کوواریانس گرایش به دوری از برتری طلبی ………………………..

 

 

66

 

 

 

جدول شماره (15-4): میانگین قبل و بعد از تعدیل گرایش به دوری از برتری طلبی ………………….

 

 

66

 

 

 

جدول شماره (16-4): نتایج تحلیل کوواریانس گرایش به رابطه با همسالان ………………………………

 

 

68

 

 

 

جدول شماره (17-4): میانگین قبل و بعد از تعدیل گرایش به رابطه با همسالان ……………………….

 

 

68

 

 

 

جدول شماره (18-4): نتایج تحلیل کوواریانس پس آزمون عزت نفس ……………………………………..

 

 

70

 

 

 

جدول شماره (19-4): میانگین قبل و بعد از تعدیل پس آزمون عزت نفس ……………………………….

 

 

70

 

 

 

جدول شماره (20-4): خلاصه و جمع بندی نتایج …………………………………………………………………

 

 

72

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نمودارها:

 

 

 

 

 

نمودار شماره (1-4): ویژگی‌های جمعیت شناختی افراد مورد مطالعه ………………………………………….

 

 

51

 

 

 

نمودار شماره (2-4): میانگین نمرات پیشرفت درسی …………………………………………………………………

 

 

57

 

 

 

نمودار شماره (3-4): میانگین نمرات مهارت‌های اجتماعی ………………………………………………………..

 

 

59

 

 

 

نمودار شماره (4-4): میانگین نمرات گرایش به مهارت‌های اجتماعی مناسب ………………………………

 

 

61

 

 

 

نمودار شماره (5-4): میانگین نمرات گرایش به دوری از رفتارهای غیر اجتماعی …………………………..

 

 

63

 

 

 

نمودار شماره (6-4): میانگین نمرات گرایش به دوری از پرخاشگری و رفتارهای تکانشی ……………..

 

 

64

 

 

 

نمودار شماره (7-4): میانگین نمرات گرایش به دوری از برتری طلبی و اطمینان زیاد به خود داشتن ..

 

 

67

 

 

 

نمودار شماره (8-4): میانگین نمرات گرایش به رابطه با همسالان ………………………………………………..

 

 

69

 

 

 

نمودار شماره (9-4): میانگین نمرات عزت نفس ……………………………………………………………………….

 

 

71

 

 

 

 

 

 

فهرست اشکال

 

 

 

 

 

شکل 1-1: مدل مفهومی اهداف پژوهش ………………………………………………………………………………….

 

 

9

 

 

 

شکل 1-2 مسیرهای داستان‌گویی ……………………………………………………………………………………………

 

 

24

 

 

 

شکل 1-3: مدل مفهومی متغیرهای مورد مطالعه ………………………………………………………………………..

 

 

42

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

این پژوهش با هدف بررسی نقش آموزش مبتنی بر قصه‌گویی به شیوه جک زایپس بر میزان پیشرفت درسی، سطح مهارت‌های اجتماعی و عزت نفس دانش‌آموزان پایه سوم ابتدایی صورت گرفت. مطالعه‌ی حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه و روش اجرا در گروه پژوهش‌های شبه آزمایشی با پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل است. جامعه‌ی آماری این پژوهش کلیه دانش‌آموزان پسر پایه سوم ابتدایی ناحیه 2 شهر کرمانشاه در سال تحصیلی 93-92 و نمونه‌ی آماری تعداد 53 نفر در دو گروه (آزمایش 28 نفر و کنترل 25 نفر) است که به شیوه‌ی نمونه‌های در دسترس انتخاب و به شکل تصادفی در هر یک از گروه‌های آزمودنی قرار گرفته‌اند. ابزار اندازه‌گیری متغیرها در سه بخش و شامل آزمون محقق ساخته پیشرفت درسی، مقیاس مهارت‌های اجتماعی ماتسون و همکاران (1983) و پرسشنامه عزت نفس روزنبرگ (1965) است. تعیین روایی ابزار مورد استفاده با استفاده از نظر متخصصان و پایایی آن‌ها (آزمون پیشرفت درسی با استفاده از روش آزمون مجدد و محاسبه‌ی ضریب همبستگی برابر 85/0، پرسشنامه مهارت‌های اجتماعی اجرا بر روی 100 نفر و محاسبه‌ی ضریب آلفای کرونباخ 75/0 و پرسشنامه‌ی عزت نفس 82/0) صورت گرفت. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس نشان داد که آموزش مبتنی بر قصه‌گویی به شیوه‌ی جک زایپس بر پیشرفت درسی فراگیران در درس اجتماعی (033/0=Sig ، 84/4=F)، مهارت‌های اجتماعی (006/0=Sig ، 076/8=F)، گرایش به دوری از رفتارهای غیر اجتماعی (000/0=Sig ، 23/14=F) و گرایش به دوری از پرخاشگری و رفتارهای تکانشی (000/0=Sig ، 98/30=F) مؤثر بوده است. بر اساس ضرایب اتای ارائه شده، بیشترین تأثیر معنادار کاربرد روش آزمایشی بر گرایش به دوری از پرخاشگری و رفتارهای تکانشی (383/0) و کمترین تأثیر آن بر پیشرفت درسی (088/0) بوده است. چهار مؤلفه‌ی دیگر شامل گرایش به مهارت‌های اجتماعی مناسب (752/0=Sig ، 101/0=F)، گرایش به دوری از برتری طلبی و اطمینان زیاد به خود داشتن (786/0=Sig ، 074/0=F)، گرایش به رابطه با همسالان (133/0=Sig ، 33/2=F) و عزت نفس فراگیران (177/0=Sig ، 88/1=F) تحت تأثیر معنادار نوع روش آموزشی قرار نگرفته است.

 

واژه‌های کلیدی: قصه‌گویی، جک زایپس، مهارت‌های اجتماعی، پیشرفت درسی، عزت نفس.

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه:

 

توانمندسازی همه‌ی دانش‌آموزان برای یادگیری و زندگی در قرن بیست و یکم، به یک هدف برای کلیه‌ی دست اندرکاران فرآیند آموزشی در طی سالیان متمادی تبدیل شده است (سواین و پیرسون، 2002، ص 326). در میان موضوعات متعدد و مهم آموزشی از دیدگاه متخصصان، بحث آموزش‌های اجتماعی و فراگردهای اجتماعی شدن، همواره در میان آموزش‌ها از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده است. چرا که انسان موجودی اجتماعی است که ادامه زندگی به صورت انفرادی برای او تقریباً غیرممکن است. به همین دلیل، رشد اجتماعی مهم‌ترین جنبه رشد وجودی هر شخص را تشکیل می‌دهد. معیار اندازه‌گیری رشد اجتماعی هر کس میزان سازگاری او با دیگران است. مدارس ابتدایی از جمله‌ی محیط‌هایی است که می‌تواند در تقویت رفتارهای اجتماعی کودکان تأثیر زیادی داشته باشد (همایی و همکاران، 1388، ص 134). لذا در بسیاری از مدارس تلاش می‌شود تا از شیوه‌های و روش‌های گوناگون به منظور اجتماعی کردن دانش‌آموزان و افزایش ظرفیت جامعه‌پذیری آنان، استفاده گردد.

 

یکی از شیوه‌های مؤثر در آموزش و پرورش کودکان، روش‌های غیر مستقیمی چون هنر می‌باشد. در میان روش‌های هنری اهمیت و جذابیت قصه‌گویی برای کودکان در متون مختلف و از منظر صاحب نظران گوشزد شده است (نیک منش و کاظمی، 1387، ص 6). چرا که قصه‌ها برای تمام گروه‌های سنی، گیرایی خاصی دارند. قصه‌ها برانگیزنده هستند و می‌توانند مجموعه‌ای از مفاهیم پیچیده علمی را به مخاطب منتقل کنند. بدون اینکه سن یادگیرنده، موضوع آموزشی یا سطح یادگیری، کاربرد آن‌ها را محدود سازد (والی، 1386، ص 155). قصه‌گویی هنر به تصویر کشیدن رویدادهای واقعی یا ساختگی در کلمات، تصاویر و صداهاست.

 

قصه‌گویی یکی از عمده‌ترین و رایج‌ترین راه‌های انتقال تجربه و سرگرمی و از جمله‌ی روش‌های جذاب برای آموزش دانش‌آموزان است. امروزه ادامه‌ی حیات شیوه‌های آموزشی با استفاده از قصه‌گویی با پیشرفت تکنولوژی و رشد جوامع، متضمن به کارگیری شیوه‌های نوینی از این نوع آموزش است (زایپس، 1386، ص 7). لذا شیوه‌های متعددی برای استفاده از قصه در آموزش ایجاد گردیده است؛ که آموزش مبتنی بر قصه‌گویی به شیوه‌ی جک زایپس از جمله‌ی این شیوه‌هاست.

 

جک زایپس استاد آلمانی الاصل دانشگاه مینه سوتای آمریکاست که بر اساس تجربیات چندین ساله‌ی خود در انجام کار قصه‌گویی در مدارس، شیوه‌های و روش‌های جذابی برای ارائه‌ی قصه به کودکان، ابداع و تکمیل نموده است. وی شیوه‌ها و ر