روش مبتنی بر فرایند درونی
در این روش اثر بخشی یعنی میزان سلامت و کارآیی سازمان. یک سازمان کار آمد فرایند درون سازمانی یکپارچه، بی دغدغه و هماهنگ دارد، به گونه ای که کارکنان و اعضای آن احساس خوشی و رضایت میکنند. دوایر سازمانی دست به دست هم میدهند تا بهره وری را به بالاترین حد برسانند. در اجرای این روش به محیط خارجی توجهی نمیشود رکن اصلی این روش بر پایه کاری گذاشته شده است که سازمان با منابع موجود خود میکند و این اقدام به صورت سلامت درون سازمانی و کارآیی متجلی میگردد.
شاخصها: بهترین نمونههای این روش الگوهایی است، که در رابطه با روشهای مبتنی بر روابط انسانی درسازمان ارائه شد. نویسندگانی چون (کریس آرجریس)، (وارن جی بنیس)، (رنیس لیکرت) و (ریچارد بکارد) روی مبحث منابع انسانی در سازمان مقدار زیادی کار کرده و بر رابطه بین منابع انسانی و اثر بخشی سازمان بسیار تاکید کرده اند.
علائم یک سازمان کار آ از این دیدگاه به شرح زیر است:
- وجود یک فرهنگ بسیار قوی وغنی و جوی مساعد در سازمان
- روحیه همکاری، وفاداری به گروه و کار گروهی
- اعتماد، اطمینان، تفاهم و رابطه متقابل بین کارکنان و مدیریت سازمان
- تصیمیم گیری در کنار منبع اطلاعاتی، صرف نظر از اینکه منابع اطلاعاتی در کجای نمودار سازمان قرار دارند
- وجود ارتباطات قوی در سطوح افقی و عمودی سازمان، همدردی و همدلی با اعضای سازمان در امور
- دادن پاداش به مدیران متناسب با عملکرد، رشد و توسعه ی زیر دستان و نیز ایجاد یک گروه کاری کار آمد
- رابطه ی متقابل (تعامل) بین اعضای سازمان و اجزای آن وحل مسائل و تضادهایی که در اجرای طرحها بین مجریان و اعضا به و جود میآید (البته به نفع سازمان). محاسبه کارآیی اقتصادی دومین شاخصی است که در فرایند اثر بخش داخلی مورد استفاده قرار میگیرد
“ویلیام ایوان” روشی را ارائه میکند که برای محاسبه کارآیی از مقادیر کمیاستفاده میشود شناسایی هزینههای دادهها، فرایند تبدیل و ستادهها نخستین گامیاست که در اجرای این روشها باید برداشت. پس از آن برای محاسبه یا ارزیابی جنبههای مختلف عملکرد سازمان، این متغیرها را در هم میآمیزند یا ادغام میکنند. میزان ستادهها به دادهها مهمترین شاخصی است که کارآیی را نشان میدهد.
کاربرد: روش مبتنی بر فرایند درونی سازمان از آن جهت اهمیت دارد که برای سنجش و اندازه گیری اثر بخشی سازمان از منابع موجود به صورت کارا استفاده میشود و فعالیتهای درون سازمان به صورتی موزون و هماهنگ صورت میگیرد این روش هم بدون عیب نیست و کاستیهایی دارد. در اجرای این روش نمیتوان رابطه ی کل تولید و سازمان را با محیط خارج ارزیابی کرد. همچنین معمولا قضاوت درباره سلامت داخلی سازمان و کارکرد خوب آن به صورت ذهنی صورت میگیرد، زیرا بسیاری از اقلام مصرفی و فرایند درون سازمانی را نمیتوان به صورت کمیدرآورد. روش مبتنی بر فرایند درونی نکات مثبتی هم دارد ولی مدیران باید همواره متوجه باشند که کارآیی سازمان دیدگاه محدودی از اثر بخشی است.
۲-۲۹-۴ روش مبتنی بر تامین رضایت گروههای ذی نفع
گروه ذی نفع یکی از گروههای داخل یا خارج سازمان است که در عملکرد سازمان نقش و سهم مهمیدارد. بستانکاران، عرضه کنندگان مواد اولیه، کارکنان و صاحبان شرکت از جمله افراد و گروههای ذی نفع هستند. در روش مبتنی بر تامین رضایت گروههای ذی نفع (که همچنین آن را روش مبتنی بر ابواب جمعی هم مینامند) تعیین میزان رضایت این گروهها به عنوان شاخص عملکرد سازمان به حساب میآید. هر یک از گروههای ذی نفع برای محاسبه ی اثر بخشی دارای شاخص ویژه ای میباشند زیرا منافع آنها ویژه است.
شاخصها: روش مبتنی بر تامین رضایت گروهای ذی نفع با توجه به نوع کار سازمان تعریف میشود به عنوان مثال برای یک موسسه صنعتی، صاحبان شرکت (بازده مالی) کارکنان (رضایت، حقوق، سرپرستی، مدیریت)، مشتریان (کیفیت کالا و خدمات)، بستانکاران (میزان اعتبار)، جامعه (نقش شرکت در بهبود امور جامعه)، دولت (رعایت قوانین و مقررات)، عرضه کنندگان مواد اولیه (معامله رضایتبخش). اگر هر هفت شاخص مورد توجه قرار گیرد (و نه یک شاخص) اثر بخشی سازمان به صورتی دقیق تر محاسبه میشود.
کاربرد: با توجه به این موضوع که اثر بخشی سازمان یک مساله پیچیده و چند بعدی است و یک پدیده ی چند بعدی را نمیتوان با شاخص منحصر به فرد ارزیابی کرد ما از این رو روش مبتنی بر شاخصهای اساسی شهرت نسبتا زیادی پیدا کرد، خصوصا اینکه تحقیقات ثابت کرده است که اگر در سنجش اثر بخشی سازمان چند گروه مورد ارزیابی قرار گیرد (به این علت که تغییرات محیطی یکسره در جریان است و سازمان خود را باید با آنان وفق دهد) نتیجه ی دقیق تری حاصل میشود. از طرف دیگر طبق تحقیقات سازمان واقعا به حیثیت، اعتبار و شهرت خود اهمیت میدهد و میکوشد تا در عملکرد خود خواستههای همه ی گروههای ذینفع را تامین کند پس اگر از نظر چند گروه ضعیف باشد معنایش این است که سازمان از نظر اثر بخشی به اهداف مورد نظر نرسیده است.
مزیت اصلی این روش این است که دراجرای روش مزبور با دیدگاه بسیار وسیعتری به اثر بخشی سازمانی توجه میشود و عوامل محیطی و درون سازمانی مورد ارزیابی قرار میگیرند. در این روش همچنین استنباط جامعه از مسئولیتهای اجتماعی سازمان (یعنی چیزی که به صورت رسمیدر روشهای سنتی مورد توجه نبود) نیز مورد ملاحظه قرار میگیرد. در اجرای این روش همه ی شاخصها به صورت همزمان مورد توجه قرار میگیرند و بر این نکته تاکید میشود که هیچ شاخصی منحصر به فردی نمیتواند اثر بخشی سازمان را تعیین کند.
