2-4-1- تاریخچه مسئولیت اجتماعی……………………………………………………………………………………………….. 16
2-4-2- رویکرد مسئولیت اجتماعی………………………………………………………………………………………………….. 17

 

2-4-3- مبانی فلسفی دیدگاه‌های مسئولیت اجتماعی…………………………………………………………………… 17

 

2-5- دلایل موافقین و مخالفین مسئولیت اجتماعی سازمان……………………………………………………………….. 18
2-5-1- موافقین مسئولیت اجتماعی……………………………………………………………………………………………………… 18
2-5-2- دلایل مخالفین مسئولیت اجتماعی………………………………………………………………………………………….. 19

 

2-6- ابعاد مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها……………………………………………………………………………………………….. 20

 

2-7- ابعاد سه‌گانه مسئولیت اجتماعی در سطح کلان…………………………………………………………………………. 23
2-7-1- مسئولیت اقتصادی……………………………………………………………………………………………………………….. 23
2-7-2- مسئولیت اجتماعی………………………………………………………………………………………………………………. 23
2-7-3- مسئولیت زیست محیطی…………………………………………………………………………………………………….. 24

 

2-8- چارچوب‌های ارائه شده در مسئولیت اجتماعی…………………………………………………………………………… 24
2-8-1- مدل سه سطحی وود……………………………………………………………………………………………………………. 24
2-8-2 مدل مسئولیت اجتماعی دیویس………………………………………………………………………………………….. 25
2-8-3- مدل کارول……………………………………………………………………………………………………………………………. 26
2-8-4- مدل ذی‌نفعان……………………………………………………………………………………………………………………….. 27
2-8-5- مدل 5 بعدی تعهدی کلیدی مک‌کنزی……………………………………………………………………………… 27

 

2-9- اصول ده‌گانه مسئولیت اجتماعی………………………………………………………………………………………………….. 29

 

2-10- از تعهد تا مسئولیت اجتماعی…………………………………………………………………………………………………….. 30

 

2-11- استراتژی‌های انجام مسئولیت اجتماعی…………………………………………………………………………………….. 32
2-11-1- استراتژی واکنش……………………………………………………………………………………………………………….. 32
2-11-2- استراتژی تطبیقی………………………………………………………………………………………………………………. 32
2-11-3- استراتژی اثرگذار……………………………………………………………………………………………………………….. 32

 

2-12- پیامدها و منافع مسئولیت‌پذیری اجتماعی………………………………………………………………………………… 33

 

مبانی نظری عملکرد مالی…………………………………………………………………………………………………………………………. 35

 

2-13- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 35

 

2-14-عملکرد شرکت‌های تجاری……………………………………………………………………………………………………………. 35

 

2-15- شاخص‌های عملکرد سازمانی………………………………………………………………………………………………………. 37
2-15-1- شاخص‌های عینی……………………………………………………………………………………………………………… 37
2-15-2- شاخص‌های ذهنی……………………………………………………………………………………………………………… 38

 

2-16- تعریف عملکرد مالی……………………………………………………………………………………………………………………… 38

 

2-17- مفاهیم شاخص های کلیدی عملکرد مالی………………………………………………………………………………… 40

 

2-18- الگوهای تبیین عملکرد مالی………………………………………………………………………………………………………. 42
2-18-1- الگوی قیمت‌گذاری دارایی‌های سرمایه‌ای……………………………………………………………………….. 43
2-18-2- الگوی تابع سود………………………………………………………………………………………………………………….. 43
2-18-3- تجزیه و تحلیل صورت‌های مالی………………………………………………………………………………………. 43
2-18-4- سیستم دوپونت………………………………………………………………………………………………………………….. 44
2-18-5- کارت امتیازدهی متوازن……………………………………………………………………………………………………. 45

 

2-19- جمع بندی……………………………………………………………………………………………………………………………………. 45

 

 

2-20- تحقیقات انجام شده در زمینه عملکرد مالی………………………………………………………………………………. 45
2-20-1- پیشینه تحقیقات داخلی……………………………………………………………………………………………………. 45
2-20-2- پیشینه تحقیقات خارجی………………………………………………………………………………………………….. 50

 

2-21- تحقیقات در زمینه رابطه مسئولیت اجتماعی با مؤلفه‌های مرتبط با حوزه‌های عملکردی و مالی         51
2-21-1- تحقیقات فارسی…………………………………………………………………………………………………………………. 51
2-21-2- تحقیقات خارجی……………………………………………………………………………………………………………….. 53

 

فصل سوم: روش تحقیق

 

3-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 55

 

3-2- روش اجرای تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………… 55

 

3-3- مراحل انجام تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………….. 56

 

3-4- روشهای جمع‌آوری اطلاعات………………………………………………………………………………………………………….. 57
3-4-1- مطالعات کتابخانه‌ای……………………………………………………………………………………………………………… 57
3-4-2- تحقیقات میدانی…………………………………………………………………………………………………………………… 58

 

3-5- روایی (اعتبار) و پایایی پرسشنامه………………………………………………………………………………………………….. 59

 

3-6- مقیاس (ابزار) اندازه‌گیری……………………………………………………………………………………………………………….. 60

 

3-7- جامعه و نمونه آماری……………………………………………………………………………………………………………………… 61

 

3-8- روش‌های تجزیه و تحلیل اطلاعات……………………………………………………………………………………………….. 61
3-8-1- آمار توصیفی…………………………………………………………………………………………………………………………. 61
3-8-2- آمار استنباطی………………………………………………………………………………………………………………………. 62

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل اطلاعات

 

4-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 63

 

4-2- آمار توصیفی……………………………………………………………………………………………………………………………………. 64
4-2-1- جنسیت…………………………………………………………………………………………………………………………………. 64
4-2-2- سطح تحصیلات……………………………………………………………………………………………………………………. 65
4-2-3- میزان سابقه خدمت……………………………………………………………………………………………………………… 66
4-2-4-سمت………………………………………………………………………………………………………………………………………. 67

 

4-2-5- وضعیت تأهل………………………………………………………………………………………………………………………… 68
4-2-6- امتیازات متغیرها…………………………………………………………………………………………………………………… 69
4-2-7- امتیازات ابعاد مسئولیت‌پذیری اجتماعی……………………………………………………………………………. 70
4-2-8- امتیازات ابعاد عملکرد مالی…………………………………………………………………………………………………. 70

 

4-3- آمار استنباطی…………………………………………………………………………………………………………………………………. 71
4-3-1- تجزیه و تحلیل فرضیه‌ها……………………………………………………………………………………………………… 71

 

4-3-1-1- تجزیه و تحلیل فرضیه شماره یک…………………………………………………………………………….. 71
4-3-1-2- تجزیه و تحلیل فرضیه شماره دوم………………………………………………………………………………. 77
4-3-1-3- تجزیه و تحلیل فرضیه شماره سوم……………………………………………………………………………… 82
4-3-1-4- تجزیه و تحلیل فرضیه‌ اصلی……………………………………………………………………………………….. 87

 

4-3-2- آزمون فریدمن……………………………………………………………………………………………………………………………. 92

 

فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادات

 

5-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 93

 

5-2- نتیجه‌گیری از فرضیات…………………………………………………………………………………………………………………… 94

 

5-3- پیشنهادات……………………………………………………………………………………………………………………………………….. 96

 

5-4- محدویت‌های تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………. 98
5-4-1- محدودیت های قابل کنترل برای محقق…………………………………………………………………………….. 98
5-4-2- محدودیت های خارج از کنترل برای محقق………………………………………………………………………. 98

 

 

 

منابع و مأخذ

 

فهرست منابع فارسی  ……………………………………………………………………………………………………………………………… 99

 

فهرست منابع غیر فارسی  ………………………………………………………………………………………………………………………. 104

 

ضمائم ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 106

 

پرسش‌نامه………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 107

 

چکیده‌ انگلیسی…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 109

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جدول‌ها

 

 

 

 

 

عنوان                                                                                            صفحه

 

 

 

جدول (1-1): نحوه سنجش متغیر مستقل…………………………………………………………………………………………….. 9

 

جدول (2-1): دلایل موافقین و مخالفین مسئولیت اجتماعی سازمان………………………………………………….. 20

 

جدول (2-2): اختلاف مسئولیت و پاسخگویی اجتماعی………………………………………………………………………. 31

 

جدول (2-3): فهرست نسبت های مالی………………………………………………………………………………………………….. 44

 

جدول (3-1): مؤلفه، ابعاد و تعداد و شماره سؤالات پرسشنامه توزیع شده………………………………………… 58

 

جدول (3-2): مقیاس اندازه گیری…………………………………………………………………………………………………………… 61

 

جدول (4-1): جدول فراوانی مربوط به جنسیت پاسخ دهندگان…………………………………………………………. 64

 

جدول (4-2): جدول فراوانی مربوط به سطح تحصیلات پاسخ دهندگان…………………………………………….. 65

 

جدول (4-3): جدول فراوانی مربوط به سنوات خدمت پاسخ دهندگان………………………………………………. 66

 

جدول (4-4): جدول فراوانی مربوط به سمت پاسخ دهندگان……………………………………………………………… 67

 

جدول (4-5): جدول فراوانی مربوط به وضعیت تأهل پاسخ دهندگان………………………………………………… 68

 

جدول (4-6): امتیاز متغیرها……………………………………………………………………………………………………………………. 69

 

جدول (4-7): امتیاز ابعاد مسئولیت پذیری اجتماعی……………………………………………………………………………. 70

 

جدول (4-8): امتیازات ابعاد مالی……………………………………………………………………………………………………………. 70

 

جدول (4-9): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری قانونی بر بازده حقوق صاحبان سهام.. 72

 

جدول (4-10): ضریب همبستگی و ضریب تعیین رگرسیون………………………………………………………………. 72

 

جدول (4-11): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 73

 

جدول (4-12): تحلیل رگرسیون……………………………………………………………………………………………………………… 73

 

جدول (4-13): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری قانونی بر نسبت بدهی……………………. 74

 

جدول (4-14): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 74

 

جدول (4-15): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری قانونی بر سود خالص……………………… 75

 

جدول (4-16): ضریب همبستگی و ضریب تعیین رگرسیون………………………………………………………………. 75

 

جدول (4-17): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 76

 

جدول (4-18): تحلیل رگرسیون……………………………………………………………………………………………………………… 76

 

جدول (4-19): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری اقتصادی بر بازده حقوق صاحبان سهام         77

 

جدول (4-20): ضریب همبستگی و ضریب تعیین رگرسیون………………………………………………………………. 77

 

جدول (4-21): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 78

 

جدول (4-22): تحلیل رگرسیون……………………………………………………………………………………………………………… 78

 

جدول (4-23): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری اقتصادی بر نسبت بدهی……………….. 79

 

جدول (4-24): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 79

 

جدول (4-25): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری اقتصادی بر سود خالص…………………. 80

 

جدول (4-26): ضریب همبستگی و ضریب تعیین رگرسیون………………………………………………………………. 80

 

جدول (4-27): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 81

 

جدول (4-28): تحلیل رگرسیون……………………………………………………………………………………………………………… 81

 

جدول (4-29): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری اخلاقی بر بازده حقوق صاحبان سهام 82

 

جدول (4-30): ضریب همبستگی و ضریب تعیین رگرسیون………………………………………………………………. 82

 

جدول (4-31): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 83

 

جدول (4-32): تحلیل رگرسیون……………………………………………………………………………………………………………… 83

 

جدول (4-33): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری اخلاقی بر نسبت بدهی…………………. 84

 

جدول (4-34): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 84

 

جدول (4-35): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری اخلاقی بر سود خالص……………………. 85

 

جدول (4-36): ضریب همبستگی و ضریب تعیین رگرسیون………………………………………………………………. 85

 

جدول (4-37): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 86

 

جدول (4-38): تحلیل رگرسیون……………………………………………………………………………………………………………… 86

 

جدول (4-39): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری اجتماعی بر بازده حقوق صاحبان سهام        87

 

جدول (4-40): ضریب همبستگی و ضریب تعیین رگرسیون …………………………………………………………….. 87

 

جدول (4-41): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 88

 

جدول (4-42): تحلیل رگرسیون ……………………………………………………………………………………………………………. 88

 

جدول (4-43): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری اجتماعی بر نسبت بدهی………………. 89

 

جدول (4-44): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 89

 

جدول (4-45): جدول ضریب همبستگی بین مسئولیت پذیری اجتماعی بر سود خالص………………… 90

 

جدول (4-46): ضریب همبستگی و ضریب تعیین رگرسیون………………………………………………………………. 90

 

جدول (4-47): تحلیل واریانس رگرسیون (AMOVA)…………………………………………………………………….. 91

 

جدول (4-48): تحلیل رگرسیون ……………………………………………………………………………………………………………. 91

 

جدول (4-49): اولویت بندی ابعاد…………………………………………………………………………………………………………… 92

 

 

 

فهرست نمودارها

 

 

 

 

 

عنوان                                                                                                         صفحه

 

 

 

نمودار شماره (2-1): ابعاد مسئولیت……………………………………………………………………………………………………….. 22

 

نمودار شماره (2-2): ابعاد سه گانه مسئولیت اجتماعی در سطح کلان………………………………………………. 23

 

نمودار (2-3): ابعادCSR…………………………………………………………………………………………………………………………. 29

 

نمودار (2-4): سطوح درگیری اجتماعی…………………………………………………………………………………………………. 30

 

نمودار (2-5): مدل اثرات کلی رعایت مسئولیت اجتماعی شرکتی……………………………………………………… 33

 

نمودار (2-6): ارزش ایجاد شده از طریق CSR……………………………………………………………………………………. 34

 

نمودار (3-1):مراحل انجام تحقیق……………………………………………………………………………………………………………. 57

 

نمودار (4-1): نمودار فراوانی مربوط به جنسیت پاسخ دهندگان…………………………………………………………. 64

 

نمودار (4-2): نمودار فراوانی مربوط به سطح تحصیلات پاسخ دهندگان…………………………………………….. 65

 

نمودار (4-3): نمودار فراوانی مربوط به سنوات خدمت پاسخ دهندگان………………………………………………. 66

 

نمودار (4-4): نمودار فراوانی مربوط به سمت پاسخ دهندگان……………………………………………………………… 67

 

نمودار (4-5): نمودار فراوانی مربوط به وضعیت تأهل پاسخ دهندگان………………………………………………… 68

 

 

 

 

 

چکیده

 

“بررسی تاثیر مسئولیت‌پذیری اجتماعی بر عملکرد مالی و اقتصادی شرکت های دارویی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران”

 

 

 

به وسیله‌ی:

 

لیاقت چربگو

 

 

 

مسئولیت اجتماعی یک کسب و کار رویکردی متعالی به کسب و کار است که تاثیر اجتماعی یک سازمان بر جامعه، چه داخلی و چه خارجی را با هدف همسویی منافع اقتصادی با محیط زیست و رشد و توسعه پایدار کسب و کار مدنظر قرار می دهد. همچنین لازمه موفقیت سازمان، عملکرد مناسب آن است. شاخص‌هایی مانند: سودآوری، بقا، رشد میزان دستیابی به اهداف و قابلیت‌های رقابتی را می‌توان به عنوان نتیجه عملکرد مناسب تلقی کرد.

 

هدف اصلی از نگارش پژوهش حاضر، بررسی تاثیر مسئولیت‌پذیری اجتماعی بر عملکرد مالی و اقتصادی شرکت‌های دارویی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. این پژوهش از نوع توصیفی- پیمایشی از شاخه میدانی است. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه و صورت‌های مالی شرکت‌های دارویی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بود که روایی پرسشنامه با استفاده از روش نظرات متخصصان و پایایی آن با استفاده از روش آلفای کرونباخ 87/0 تائید شده است. در این پژوهش در بخش تحلیل و آزمون‌های آماری جهت بررسی ویژگی‌های جمعیت شناختی جامعه آماری از آمار توصیفی و جهت آزمون فرضیات از آزمون رگرسیون و فریدمن استفاده شد.

 

این پژوهش بر پایه سه فرضیه فرعی و یک فرضیه اصلی بنا شده که نتایج حاصل از آزمون فرضیات بدین شرح است که مسئولیت‌پذیری اجتماعی و ابعاد سه‌گانه قانونی، اقتصادی و اخلاقی بر شاخص‌های دوگانه؛ بازده حقوق صاحبان سهام و سود خالص تأثیر معناداری داشته و بر شاخص نسبت بدهی تأثیر معناداری ندارد. همچنین نتایج حاصل از آزمون فریدمن بدین شرح می باشد که بعد بازده حقوق صاحبان سهام در اولویت اول، بدهی سهام در اولویت دوم و در نهایت  سود خالص در اولویت آخر( سوم) قرار دارد.

 

 

 

کلیدواژه‌ها: مسئولیت‌پذیری اجتماعی؛ عملکرد مالی و اقتصادی؛ شرکت های دارویی، بورس.

 

پیشگفتار

 

تمام پیشرفت جوامع زائیده‌ی تلاش و کوشش محققین و پژوهشگرانی بوده که طی سالهای متمادی جهت کسب معرفت و دانش بشری همت گماشته‌اند. دانش و معرفت بشر روز به روز با رشد بیشتری در حال گسترش بوده که این خصلت افزایشی و گسترش یابنده ناشی از استفاده از تجارب و دانش گذشتگان و افزودن بر آن بوده است. به تبع این پیشرفت، علوم اجتماعی و انسانی نیز رشد نموده و دانش حسابداری و حسابرسی نیز از این قاعده مستثنی نبوده است.

 

درحسابداری  نیز شاهد رشد چشمگیری در این بخش بود‌ه‌ایم که نمونه بارز و تکامل یافته آن حسابداری مسئولیت‌های اجتماعی می‌‌باشد. در واقع می‌توان گفت حسابداری مسئولیت‌های اجتماعی در پی پیشرفت روز افزون اقتصاد در کشورهای مختلف شکل گرفته تا با ارزیابی، اندازه‌گیری و گزارشگری اثرات اجتماعی (هزینه‌ها و منافع اجتماعی) ناشی از فعالیت‌های واحد تجاری مدیریت را در کنترل واستفاده بهینه از منابع محدود یاری نموده وزمینه مسئولیت‌پذیری وگزارشگری واحد تجاری را نسبت به جامعه و محیط پیرامون خود فراهم نماید.

 

اگرچه از انجام حسابداری مسئولیتهای اجتماعی در کشورهای پیشرفته سالهای متمادی می‌گذرد لیکن این شکل ازحسابداری در کشور ما در ابتدای راه است. لذا مدیران مالی و متخصصین حسابداری و حسابرسی بایستی ضمن شناسایی و رفع موانع اجرای حسابداری مسئولیتهای اجتماعی، از تجارب دیگر کشورها در انجام این نوع از حسابداری استفاده نمایند. بدیهی است عدم اهتمام متخصصین و مدیران مالی در شناسایی و رفع موانع اجرای حسابداری مسئولیتهای اجتماعی  و همچنین عدم بهره‌‌گیری از تجارب کشورهای پیشرو در این بخش ممکن است سالها این حرفه از حسابداری را در ایران به فراموشی بسپارد.

 

پژوهش حاضر که تحت بررسی تاثیر مسئولیت‌پذیری اجتماعی بر عملکرد مالی و اقتصادی شرکت‌های دارویی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار در ایران است، با عنایت به باور عمومی که حسابداری مسئولیت‌های اجتماعی را برای موسسات دولتی و غیر انتفاعی ضروری می‌د‌انند و تحقیقاتی که توسط پژوهشگران در این زمینه صورت گرفته، امید است پژوهش مزبور نیز بتواند زمینه ساز اجرای حسابداری مسئولیتهای اجتماعی در ایران گردد.

 

 

 

 

 

فصل اول

 

1- کلیات تحقیق

 

 

 

1-1- مقدمه:

 

امروزه سازمان‌ها در زمینه‌های گوناگون تحت فشار شدید برای جلب اعتماد عمومی و حفظ رقابت در بازار جهانی قرار دارند. رسوایی‌های اخیر تجاری موجب خدشه‌دار شدن وجهه عمومی سازمان‌های خصوصی و افزایش توقع پاسخگویی به عموم، شفافیت و درستکاری شده است (واداک و همکاران، 2002).

 

به نظر می‌رسد سازمان‌های خصوصی با رقابتی برای دستیابی به این اصول در کنار سودبخشی مالی و حفظ ابتکار عمل روبرو هستند. در چند سال گذشته پاسخگویی به خواسته‌های سهامداران و نیز سعی در ارتقای ارزش‌های اجتماعی تناقض پیچیده‌ای است که سازمان‌های تجاری متعهد در زمینه‌های مختلف با آن درگیرند (جمالی، 2007). ایجاد مصالحه و ایجاد تعادل میان خواسته‌های سهامداران و جامعه موضوعی است که در چهارچوب کاری مسئولیت اجتماعی شرکت تعریف می‌شود و به رابطه میان تجارت و جامعه کمک می‌کند (اشنایدر و همکاران، 2003). هرچند تعریف دقیقی از مسئولیت اجتماعی شرکت وجود ندارد، عموماً به طریقه‌ای از تجارت و نیز خلق ارزش‌های اجتماعی اطلاق می‌شود که بر طبق و حتی فراتر از الزامات قانونی، اخلاقی و خواسته‌های عمومی و اقدامات قانونی در پاسخگویی به ارزش‌های گروه‌های ذینفع است (لوتکرنهورست، 2004 ؛ واداک و همکاران، 2002).

 

مسئولیت اجتماعی شرکت اغلب به طبقات اقتصادی، اجتماعی و محیطی تقسیم می‌شود، مشابه تقسیم بندی که از مفهوم عمومی توسعه پایدار ارائه شده است. مسئولیت اجتماعی شرکت با توجه به تعریف مرکز جهانی توسعه پایدار کسب و کار، به عنوان تعهد کسب و کار در توجه به توسعه اقتصادی پایدار، کارکردن با کارمندان، خانواده، جامعه محلی و به طور کلی جامعه در جهت بهبود کیفیت زندگی تعریف شده است (کاما و همکاران، 2004). مسئولیت اجتماعی شرکت، عموما به طریقه‌ای از تجارت و نیز خلق ارزش های اجتماعی اطلاق می‌شود که بر طبق و حتی فراتر از الزامات قانونی، اخلاقی و خواسته‌های عمومی و اقدامات قانونی در پاسخگویی به ارزش‌های گروه‌های ذینفع است (لوتکرنهورست، 2004 ؛ واداک و همکاران، 2002).

 

با توجه به موارد گفته شده، در این فصل به بررسی کلیات تحقیق پرداخته شده است. ابتدا مساله اصلی تحقیق بیان گردید و سپس اهمیت و ضرورت تحقیق مورد بررسی قرار گرفت و در ادامه به اهداف اساسی تحقیق، فرضیات تحقیق پرداخته شده و در انتها نیز واژه‌ها و اصطلاحات تخصصی تعریف شد.

 

 

 

1-2- بیان مسئله:

 

قدیمی‌ترین توجهات مدرن به مسئولیت اجتماعی شرکت در سال 1953، زمانی که بوون یک تعریف اولیه از مسئولیت اجتماعی شرکت فراهم کرد می باشد: ” تعهدات کسب و کار و افراد تجاری برای پیگیری آن دسته از سیاست‌ها، تصمیم‌گیری‌ها و فعالیت‌هایی که از نظر اهداف و ارزشهای جامعه مطلوب هستند”( چای و گری، 2008).

 

اصطلاح مسئولیت اجتماعی شرکت به وسیله سه لغتی که شاملش می‌شود تعریف شده است: شرکت، اجتماع، مسئولیت. بنابراین مسئولیت اجتماعی شرکت می‌تواند به عنوان فعالیت یک کسب و کار یا شرکت‌های مسئولیت‌پذیری دیده شود که از جامعه در جایی که آنها فعالیت می‌کنند، مراقبت می‌نمایند (زهو و تان، 2008).

 

مسئولیت اجتماعی یک کسب و کار رویکردی متعالی به کسب و کار است که تاثیر اجتماعی یک سازمان بر جامعه، چه داخلی و چه خارجی را با هدف همسویی منافع اقتصادی با محیط زیست و رشد و توسعه پایدار کسب و کار مدنظر قرار می‌دهد (امیدوار،1386).

 

اما آنگونه که به مفهوم و انگیزه فعالیت‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت در کشورهای غربی توجه شده است در کشورهای در حال توسعه توجه نشده است. برخلاف وجود تحقیقات مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت در این کشورها به نظر می‌رسد انگیزه‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت در زمینه‌های تجاری در این کشورها چه در عرضه و چه در تقاضا اندک و متفاوت است، به طوری که بر اساس تحقیقات انجام شده انگیزه های اعتقادی و مذهبی نقش عمده‌ای را در توجه کسب و کارها به رویکرد بشردوستانه مسئولیت اجتماعی شرکت در این کشورها داشته است. کمبود آگاهی در این زمینه، محدودیت ظرفیت های اجرایی و پیدایش سازمان‌هایی که توجه صرف آنها به روش سنتی بازرگانی و کسب سود است از دلایل این عدم توجه می‌باشد.

 

نتایج حاکی از آن است که چه قدر برای این کسب و کارها درک مسئولیت اجتماعی سخت است و آنها هنوز یک راه طولانی برای رفتن به سوی یادگیری اینکه، چگونه بهترین عملکرد را برای ذینفعان شکل دهند در پیش دارند. از طرفی نتایج نشان دهنده جذابیت رابطه کسب و کارها با عملکرد مسئولانه از دیدگاه بشردوستانه برای مدیران به منظور بهبود بخشیدن به نتایج اقتصادی و رقابت پذیری است (سالارزهی و استانستی، 1388).

 

از سوی دیگر عملکرد مالی اقتصادی برای شرکت های دارویی حاضر در بورس اوراق بهادار تهران با توجه به دنیای رقابتی موجود در این صنعت، مساله‌ای حیاتی است و در واقع شرکتی که عملکرد مالی بالایی نداشته باشد دیر یا زود از صحنه رقابت حذف خواهد شد. در عین حال تامین مسئولیت‌های اجتماعی برای شرکت‌های دارویی، هزینه در بر دارد، همین مساله باعث می‌شود تا شرکت‌ها به هنگام تصمیم‌گیری برای مشارکت و حضور فعال در برنامه‌های مسئولیت اجتماعی دچار تردید شوند که آیا تامین مسئولیت اجتماعی خطری برای عملکرد مالی آن‌ها نخواهد داشت؟

 

از اینرو پژوهش حاضر بدنبال پاسخگویی به این مسأله اساسی است که: “مسئولیت‌پذیری اجتماعی چه تاثیر بر عملکرد مالی اقتصادی شرکت‌های دارویی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران دارد؟”

 

 

 

1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق:

 

امروزه در شرایط جهانی شدن و شبکه‌های گسترده اطلاعاتی از سازمانها، انتظار می‌رود در برابر مسائل محیط زیست، رعایت منافع جامعه، حقوق اقلیتها و … حساسیت داشته، واکنش نشان دهند. به علاوه این شبکه گسترده، تمام فعالیتهای سازمانها را زیرنظر دارد و به راحتی می‌تواند از راه انجمنها و مجامع مختلف، چهره سازمانها را در انظار عمومی خراب کند، بنابراین سازمانها ناچار به انجام اقدامات وسیع و گسترده برای جلب افکار عمومی هستند که وجه غالب آنها نشان دادن وجهه اخلاقی کارهای سازمان است. گفتنی است که هر چه سازمانها بزرگتر باشند، باید حساسیت آنها هم نسبت به این مسائل بیشتر باشد (نبس، 2005). رفتار غیراخلاقی، رفتار محیط کسب و کار را بر ضد خود تحریک کرده، موجب شکست سازمان می‌شود (بوککی و همکاران، 2001).

 

همچنین لازمه موفقیت سازمان، عملکرد مناسب آن است. شاخص هایی مانند: سودآوری، بقا، رشد میزان دستیابی به اهداف و قابلیت‌های رقابتی را می‌توان به عنوان نتیجه عملکرد مناسب تلقی کرد. برخی از صاحبنظران مانند هیگنز و وینکز موفقیت سازمانی را با عملکرد سازمانی معادل فرض کرده اند. آنها براین باورند که به طور کلی عملکرد مالی سازمان نتیجه‌ای است که به عنوان برایند رفتار سازمان، اتفاق می‌افتد (هیگینز و وینز، 1993).

 

علاوه بر این نظام جمهوری اسلامی ایران با اجراء اصل 44 قانون اساسی و تحقق اهداف چشم انداز در عرصه خصوصی سازی، نیاز به مقدمات و مبانی خاصی دارد. تا این زمینه‌ها فراهم نشوند، دستیابی به اهداف مطلوب و تحثث آنها و نیز کاهش هزینه‌ها و خسارات ناشی از آن امکان پذیر نخواهد بود، چرا که تجارب خصوصی سازی و ایجاد فضای بازار رقابتی برای بنگاه های اقتصادی در سایر کشورها نشان می دهد که تحقق اینگونه اهداف منوط به مبتنی بر شکل گیری مجموعه ای از پیش فرض‌ها و الگوهای هنجاری، فرهنگی، اجتماعی است و در غیر این صورت، سیاست خصوصی‌سازی در اجراء با مشکلات متعددی مواجه می‌شود و نتایج غیر منتظره و آسیب زایی را به دنبال می‌‌ آورد. از جمله این الزامات و مقدمات که در دنیای امروز مورد تاکید قرار گرفته، توجه به مسئولیت‌ها و تعهدات بنگاه‌ها و شرکت‌های فعال در عرصه صنعت، تجارت، اقتصاد، خدمات و … است به این معنی که رسالت در ضمن پی گیری اهداف انتفاعی و سود آورانه خود، علی القاعده با آن اهداف ایجاد شده اند و باید در خدمت اهداف و آرمان‌های عمومی جامعه و نظام اجتماعی باشند همچنین، علاوه بر رعایت حقوق اشخاص و نهادهای ذی‌ربط، خدمات گسترده‌ای به افراد جامعه ارائه نمایند. به عبارتی آحاد جامعه را در سود و منافع خود شریک کنند و در خدمت تمام ارکان نظام اجتماعی باشند. شرکت آب معدنی دماوند با همکاری یونیسف 4500 کودک در مناطق محروم را آموزش می دهد. شرکت نفتی شل در اهواز مدرسه فوتبال احداث می کند، شرکت فولاد مبارکه با بیش از 50 طرح عمرانی را در سطح منطقه فعالیت خود به انجام رسانده، شرکت سایپا طرح کمک به بیماران سرطانی را به مرحله اجرا در آورد. شرکت استات، اویل هزینه آموزش تعدادی را به منظور آموزش نجات غریق دریایی پرداخت کرد. شرکت ملی نفت ایران چندین طرح عمرانی را در مناطق محروم اجرا کرد و بیش از 204 میلیارد ریال از سال 1383 تاکنون در این طرح‌ها هزینه کرده است. موارد ذکر شده بخش اندکی از سرمایه گذاری های اجتماعی و مشارکت اجتماعی و مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در اجتماع می‌باشد.

 

لذا با توجه به نقش و اهمیت مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در جامعه، شاید پرداختن به این موضوع از مهمترین اولویت های پژوهشی باشد که در پژوهش حاضر قصد پرداختن به آن را دارد که تا چه حد مسئولیت اجتماعی بر عملکرد مالی و اقتصادی تاثیر دارد و این مسئله را در شرکت‌های دارویی که در سازمان بورس اوراق بهادار پذیرفته شده‌اند را به صورت موشکافانه مورد بررسی قرار می‌دهد.