2-8-1پیشینه داخلی ……………………………………………………………………………………………………………….29

 

2-8-2پیشینه خارجی. …………………………………………………………………………………………………………… 38

 

2-9 جمع بندی مبانی نظری و پیشینه تحقیق ……………………………………………………………………………. 41

 

2-10 چهارچوپ نظری و مفهومی …………………………………………………………………………………………. 44

 

فصل سوم (روش شناسی تحقیق) …………………………………………………………………………………………… 45

 

روش شناسی تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………….46

 

3-1 روش پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………..46

 

3-2 جامعه متنی …………………………………………………………………………………………………………………….46

 

3-3 نمونه متنی ……………………………………………………………………………………………………………………. 46

 

3-4 ابزار تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………… 47

 

3-5 مراحل انجام تحقیق ……………………………………………………………………………………………………….. 47

 

فصل چهار ( تجزیه و تحلیل یافته ها) …………………………………………………………………………………….. 49

 

4-1 مبانی فلسفه برنامه  آموزش جهانی چیست ؟ ……………………………………………………………………. 50

 

4-1-1 الف ) هستی شناسی ……………………………………………………………………………………………………50

 

4-1-2 ب) انسان شناسی ………………………………………………………………………………………………………..56

 

4-1-3ج ) معرفت شناسی ………………………………………………………………………………………………………61

 

4-2 سوال دوم :اهداف آموزش جهانی چیست؟ ……………………………………………………………………….. 68

 

4-2-1اهداف کلی ………………………………………………………………………………………………………………… 69

 

4-2-2 اهداف عینی ………………………………………………………………………………………………………………71

 

4-3 سوال سوم: مولفه های آموزش جهانی  چیست؟ ………………………………………………………………….72

 

4-4سوال چهارم:  مبانی فلسفی  سند تحول بنیادین تا چه میزان با مبانی فلسفی آموزش جهانی همخوانی دارد ………………………………………………………………………………………………………………………76

 

4-4-1هستی شناسی در سند تحول بنیادین ……………………………………………………………………………….76

 

4-4-2 انسان شناسی  در سند تحول بنیادین ……………………………………………………………………………. 80

 

4-4-3 معرفت شناسی در سند تحول بنیادین …………………………………………………………………………….86

 

4-5 سوال اهداف ………………………………………………………………………………………………………………..101

 

فصل پنجم نتایج پژوهش ………………………………………………………………………………………………………128

 

5-1 خلاصه پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………129

 

5-2 پیشنهاد ………………………………………………………………………………………………………………………..135

 

5-3 محدودیت پژوهش ………………………………………………………………………………………………………..136

 

5-4منابع ……………………………………………………………………………………………………………………………..137

 

 

5-4-1 منابع داخلی …………………………………………………………………………………………………………….137.

 

5-4- 2منابع خارجی ……………………………………………………………………………………………………………140

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جدول ها ………………………………………………………………………………………………………………………

 

جدول 4-1 بررسی میزان توجه به مبانی آموزش جهانی در سند تحول بنیادین از نظر هستی     شناسی ………………………………………………………………………………………………………………………..96

 

جدول 4-2 بررسی میزان توجه به مبانی آموزش جهانی در سند تحول بنیادین از نظر انسان ….. 101

 

جدول 4-3 بررسی میزان توجه به مبانی آموزش جهانی در سند تحول بنیادین از نظر معرفت …107

 

جدول 4-4 بررسی میزان توجه به اهداف آموزش جهانی در سند تحول بنیادین ……………..115

 

جدول 4-5 میزان توجه به مولفه آموزش محیطی در سند تحول بنیادین ………………………………………………….. 120

 

جدول 4-6 میزان توجه به مولفه آموزش محیطی در سند تحول بنیادین ……………………………………………………122

 

جدول 4-7 میزان توجه به مولفه آموزش چندفرهنگی در سند تحول بنیادین ……………………………………………. 123

 

جدول 4-8 میزان توجه به مولفه آموزش صلح  در سند تحول بنیادین ……………………………………………………. 124

 

جدول 4-9 میزان توجه به مولفه آموزش سلامت در سند تحول بنیادین …………………………………………………. 125

 

جدول 4-10 میزان توجه به مولفه آموزش شهروندی در سند تحول بنیادین ……………………………………………. 126

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه

 

دوران نوین در جهان آن چنان با شتاب به سمت تغییر و تحول در عرصه های گوناگون درحرکت است که زندگی انسان ها و مناسبات بین آن ها را عمیقا تحت تاثیر قرار داده است. یکی از بنیادی ترین اقدامات دولت های جهان درهم گامی با پیشرفت و توسعه جهانی ، تغییر نگرش به آموزش کشور در سطوح متفاوت و تربیت نسلی جدید و نو اندیش برای جامعه است. و با توجه به تحولات عظیمی که در سه دهه ی اخیر در ایران و جهان روی داده است. از جمله وقوع انقلاب اسلامی و تبعات آن در ایران ، پایان جنگ سرد و پی آمدهای آن در جهان، و نیز پاره ای از مسائل اخیر در سطح جهان مانند بحران محیط زیست – تروریسم ، علم و فن آوری ،جهانی شدن- گسترش ارتباطات و مانند اینها که بر فکر و ذهن انسان ها و بویژه بر آموزش و پرورش بسیار موثر است و باعث شده است که امروزه تربیت نیروی انسانی توانمند با توجه به شرایط جهانی و ،هنجارها و ارزشهای حاکم بر هر جامعه  و مختصات  خاص فرهنگی و اجتماعی هر کشوری ،از زیر ساخت های مهم توسعه و پیشرفت محسوب می شود.

 

انسان امروز ،صرفا موجودی منحصر در خانواده و جامعه و کشور خود نیست بلکه بخش جدایی ناپذیر از جهان بشری و مناسبات جهانی است. ما چه بخواهیم و چه نخواهیم هر فردی متاثر از مناسبات جهانی است و بصورت موجودی جهانی درآمده است نقیب زاده با اشاره به چالش اساسی آموزش و پرورش در این مورد اعتقاد دارد نظامهایی که می خواهند فرزندان خود را مطابق الگوهای ویژه فرهنگ خود تربیت کنند و آنها را بر طبق هنجارهای سنتی و ایدئولوژیک پرورش دهند، در واقع ، واگرایی دانش آموز را افزایش داده و خود را در برابر عصیان آنها قرار می دهند و نتیجه می گیرد هرچه بر خاص گرایی و تعلیمات ویژه تاکید شود آسیب پذیری جامعه در برابر چالشهای جهانی بیشتر خواهد شد. (نقیب زاده ؛ 1383 ص :139).

 

 

 

1-2 بیان مسأله:

 

        بررسی تحولات جهانی در نیم قرن اخیر نشان می دهد که تغییراتی بسیار عمیق در باورها و ارزشها و سبک زندگی مردم جهان به وقوع پیوسته است و گسترش جهانی این تغییرات همواره دامنه و شدت بیشتری می یابد. این تغییرات که ناشی از تحولات سیاسی و اقتصادی جهان و پیشرفت های فناوری اطلاعات در عصر حاضر است. متقابلا تاثیری عظیم بر جوانب گوناگون زندگی اجتماعی و فرهنگی به جای گذاشته و افراد را از مرزهای محلی و ملی به انسانهای جهانی تبدیل کرده است(رفیعی و گل محمدی 1381)

 

در عصر کنونی با گسترش جهانی شدن ،فرهنگ ها به همدیگر نزدیک شده بطوریکه باعث به هم پیوستگی و در هم تنیدگی و آمیختگی مسائل جهانی شده است. مسائلی مانند بیماریهای واگیردار جنسی ، کمبود امنیت ، کمبود بهداشت ، تخریب محیط زیست مسائل مشترکی هستند که خواه ناخواه گریبان گیر همه انسان ها می باشد. و بدین جهت و برای مقابله با این بحرانها و گرفتاری های انسانها در عصر حاضر باید اقدامات خاص و ویژه ای را اندیشید و به دنبال دیدگاه جدید و جهان نگری باشیم و داشتن دیدگاه جهان نگر منجربه پیدایش نگاه تازه ای نسبت به آموزش یعنی آموزش جهانی می شود. و می توان برنامه آموزش جهانی را این چنین تعریف کرد که به عنوان یک برنامه اصلاحی که هدفش همگام کردن امر آموزش با تحولات و واقعیت های موجود در صحنه جهانی می باشد.

 

از نظر کیامنش (1383)  آموزش جهانی بر این مسئله تاکید دارد که آموزش باید دانش آموزان را به شیوه ای آماده نماید که بتوانند با حداقل مشکل ، با نیازهای جدید و پرشتاب و پر تغییری که در آن زندگی می کنند ،کنار بیایند.

 

اصطلاح آموزش جهانی( آموزش همه جانبه) معادل فارسی کلمه Global education  است و در زبان عربی تحت عنوان«التربیه الشمولیه» شناخته می شود.در این رابطه سلبی ۲(2000 )از طراحان اصلی برنامه آموزش جهانی معتقد است : آموزش جهانی یک پارادایم کلی نگر است که در آن جوامع ،سرزمین ها و مردم پیوسته هستند.همه پدیده های طبیعی ،فرهنگی ،اجتماعی ارتباط متقابل دارند،گذشته حال و آینده ماهیت بهم پیوسته دارند و عوامل شناختی ،عاطفی ،فیزیکی و ابعاد روحی وجود انسان ماهیتی مکمل دارند. آموزش جهانی مباحث توسعه ،برابری ،صلح ،عدالت اجتماعی و محیطی و توانایی حفظ محیطی را در بر دارد و گستره آن شخصی ،محلی و ملی و سیاره ای است و هماهنگ با چشم اندازها و رویکرد آن تجربه ای ،تعاملی ،کودک محور،دمکراتیک ،مشارکتی و تغییر محور است. آموزش جهانی که مورد بحث می باشد روایتی از تربیت جهانگرا است و با مباحثی مانند مباحث ذیل در ارتباط می باشد:آموزش شهروندی – آموزش حقوق بشر –آموزش توسعه –آموزش چند فرهنگی –آموزش صلح و آموزش جهانی شدن (حکیم زاده1385 )

 

و به تبع تغییرات جهانی، نظام آموزش کشور ما هم متاثر از این تغییرات می باشد و نظام آموزش کشور ما نیز برای هماهنگی با این دگرگونی ها و مواجهه با چالش های برآمده از آنها نیازمند نوآوری، تغییر و تحول است. نظام آموزش در تکاپوی برای ایفای نقش موثر و اجرای ماموریت های کلیدی خود، باید الگوهای جدید را جایگزین الگوهایی کند که تجربه و بروندادهای نظام آموزش کنونی نشان داده است که کارایی لازم را ندارند.بهبود نظام آموزش مستلزم تحول می باشد(شهرزاد بخشایش ؛1391 )

 

از آنجائیکه آموزش و پرورش به علت تاثیر مستقیم و خاصی که بر آینده یک کشور دارد از اهمیت بیشتری برخوردار است و همچنین آموزش و پرورش نیزبه عنوان یک نهاد دارای منشاء هایی است که باعث ایجاد، استمرار و تحول آن می باشند. در این بین سند تحول آموزش و پرورش به عنوان پایه بازنگری و اصلاح نظام آموزش از جایگاه خاصی برخوردار است.

 

این منشور که به عنوان زیرساخت تحول بنیادین به تایید شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده است مبنای تمام سیاست گذاری ها ، برنامه ریزی ها درنظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است که دارای هفت فصل :شامل کلیات، بیانیه ارزشها، بیانیه ماموریت، چشم انداز ، اهداف کلان و راهبردهای عملیاتی و راهکارها؛است(سند تحول آموزش و پرورش ؛ 1390)

 

با توجه به شرایط جهانی و تغییرات پیوسته و مداوم حاکم بر جامعه می توان گفت که آموزش جهانی با توجه به ساختار و شرایط جهان به عنوان یک برنامه آموزشی اصلاحی جهان مطرح شده است و یک نوع نوآوری آموزشی محسوب می شود که دارای کارکرد و اثربخشی زیادی می باشد. نوآوری در آموزش و پرورش و نوسازی آن در جهان کنونی امری اجتناب ناپذیر است . لکن برای آنکه کارساز باشد نخستین گام در این کار ،شناخت وضع موجود و کمبودها وکاستی های آن در مقایسه با وضع مطلوب یعنی وضعی است که نیل به هدفهای جدید را ممکن می سازد. گام دوم فراهم کردن شرایطی است که در آن الگوهای نو می توانند صورت عملی به خود بگیرند. در اینجا بدیهی است که به محض مشاهده کمبودهای وضع موجود نمی توان از الگوهایی که در فرهنگ و اوضاع اجتماع دیگری ساخته و پرداخته شده اندتقلید کرد و گام آخر،آگاه کردن گروههای درگیر در کاربا ضرورت نوآوری مد نظر است (کاردان ؛ 1381 :ص19).

 

با عنایت به اینکه این برنامه از سال 1380 با همکاری یونیسف و وزارت آموزش و پرورش در چهار استان کشور به صورت آزمایشی  اجرا شده است این پژوهش به دنبال تحلیل و بررسی مبانی فلسفی آموزش جهانی می باشد , واز سوی دیگر درصدد بررسی این موضوع است  که در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران به چه میزان به آموزش جهانی توجه شده  است ؟ و همچنین در تلاش است که به چه اندازه مولفه های آموزش جهانی و اهداف آن در سند تحول بنیادین بکار رفته است؟.

 

 

 

 

 

 

 

1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق :         1-3-1 اهمیت نظری:       -1      بسط و گسترش دامنه نظری علوم از لحاظ اندیشه های فلسفی مطرح  در باب آموزش و پرورش   2- آشنایی با مبانی فلسفی آموزش جهانی باعث فهم دقیق تر و کامل تر این اندیشه فلسفی و تاثیر آن بر روی آموزش و پرورش می گردد.   1-3-2 اهمیت کاربردی :   1-    کمک به دست اندرکاران نظام تعلیم و تربیت جهت بهره گیری از اندیشه های فلسفی مطرح در جهان با توجه به شرایط و پیچیدی گیهای جامعه امروزی در تدوین منابع درسی  .   2-    . زمینه سازی برای استفاده بیشتر معلمان از اندیشه های فلسفی   3-    شناسایی این مبانی فلسفی موجب درک بهتر چگونگی تاثیر یا عدم تاثیر آموزش جهانی برسند تحول می شود.   4-   کمک به رفع ایرادات سند تحول در راستای مقابله با چالش ها و کسب حداکثر بهره برداری از فرصت های شرایط بوجود آمده در کشور .            1-4 اهداف  تحقیق :       1-4-1 هدف کلی:             هدف کلی این پژوهش:  تحلیل و تبیین مبانی فلسفی آموزش جهانی و میزان توجه به آن در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران       –

 

 

1-7-2-1- عملکرد ازدواج.. 10

 

1-7-2-2- سلامت خانواده اصلی.. 10

 

1-7-2-3- حمایت اجتماعی.. 10

 

1-7-2-4- حل مشکل خانواده. 11

 

(پیشینه پژوهش)

 

2-1- مقدمه…………… 13

 

2-2- پیشینه نظری… 13

 

2-2-1-1- تعاریف ازدواج.. 13

 

2-2-1-2- مراحل انتخاب همسر. 14

 

2-2-1-3- ویژگی­های روابط زوجین.. 14

 

2-2-1-4- انواع ازدواج.. 15

 

2-2- 1-5- سلامت ازدواج.. 16

 

2-2-1-6- عوامل مختل­کننده روابط زوجین.. 17

 

2-2-1-7- وظایف زوجین.. 17

 

2-2-2- سلامت خانواده اصلی… 19

 

2-2-2-1- تأثیر خانواده اصلی بر روابط زوجین… 19

 

2-2-2-1-1- دیدگاه­های روان­تحلیلی.. 19

 

2-2-2-1-1-1- نظریه دلبستگی.. 20

 

2-2-2-1-1-2- ایماگودرمانی.. 21

 

2-2-2-1-1-3- روابط موضوعی.. 21

 

2-2-2-1-2- دیدگاه­های سیستمی.. 22

 

2-2-2-1-2-1- نظریه میلان. 22

 

2-2-2-1-2-2- نظریه بوئن.. 22

 

2-2-2-2- سلامت خانواده اصلی… 23

 

2-2-2-2-1- ابعاد هشت­گانه سلامت خانواده از نظر بارنهیل.. 23

 

2-2-2-2-2- کنش­های خانواده از نظر فلک…. 24

 

2-2-2-2-3- طرح سه محوری تسنگ و مک درموت… 25

 

2-2-2-2-4- الگوی کارکرد خانواده مک مستر. 25

 

2-2-2-2-5- الگوی منحنی اولسون. 27

 

 

2-2-2- 2-6- سلامت خانواده از دیدگاه تجربه­گرایان. 27

 

2-2-2-2-7- مدل بیورز. 29

 

2-2-2-2-8- مدل بوئن.. 31

 

2-2-2-3-ابعاد سلامت خانواده اصلی.. 33

 

2-2-2-3-1- صمیمیت… 33

 

2-2-2-3-2- استقلال و خودمختاری.. 35

 

2-2-3- حمایت اجتماعی.. 35

 

2-2-3-1- تعاریف مختلف از حمایت اجتماعی.. 36

 

2-2-3-2- انواع حمایت اجتماعی.. 37

 

2-2-3-3- کارکردهای حمایت اجتماعی.. 38

 

2-2-4- حل مشکل خانواده. 39

 

2-2-4-1- مهارت­های حل مشکل.. 40

 

2-2-4-2- بررسی رویکردهای مختلف به حل مشکل.. 41

 

2-2-4-2-1- دیدگاه رفتاری.. 41

 

2-2-4-2-2- دیدگاه فلدمن.. 42

 

2-2-4-2-3- دیدگاه راه­حل­محور. 42

 

2-2-4-2-4- دیدگاه روایت درمانی.. 43

 

2 -2-4-2-5- رویکرد مشکل­مدار مک مستر. 43

 

2-2-4-2-6- مدل کایرین، ماگویری و هرلبوت… 43

 

2-2-4-2-7- مدل فوکِس…. 44

 

2-3- پیشینه پژوهش…. 46

 

2-3-1- پژوهش­های انجام شده مرتبط با موضوع در ایران. 46

 

2-3-1-1- عملکرد ازدواج.. 46

 

2-3-1- 2- خانواده اصلی.. 46

 

2-3-1-3- حمایت اجتماعی.. 49

 

2-3-1-4- حل مشکل خانواده. 52

 

2-3-2- پژوهش­های انجام شده مرتبط با موضوع در خارج.. 54

 

2-3-2-1- خانواده اصلی.. 54

 

2-3-2-2- حمایت اجتماعی.. 55

 

2-3-2-3- حل مشکل.. 57

 

فصل سوم (روش­شناسی پژوهش)

 

3-1- روش­ پژوهش…. 60

 

3-2- جامعه پژوهش، نمونه و روش نمونه گیری.. 60

 

3-3- روش گردآوری داده­ها 60

 

3-4- داده­های مورد نیاز متناسب با سوال­ها و فرضیه­های تحقیق.. 61

 

3-5- نحوه توصیف و تحلیل اطلاعات… 61

 

3-6- مشخصات ابزار جمع­آوری اطلاعات… 61

 

3-6-1- مقیاس عملکرد ازدواج.. 61

 

3-6-2- مقیاس سلامت خانواده اصلی.. 62

 

3-6-3- مقیاس حمایت اجتماعی.. 63

 

3-6-4- مقیاس حل مشکل خانواده. 64

 

(یافته­های پژوهش)

 

4-1- مقدمه. 67

 

4-2- یافته­های توصیفی.. 67

 

4-2-1 توصیف ویژگی­های دموگرافیک زوجین.. 67

 

4-2-1-1- توزیع جنسیت… 67

 

4-2-1-2- توزیع سن.. 67

 

4-2-1-3- توزیع میزان تحصیلات… 68

 

4-2-2- یافته­های توصیفی متغیرهای پژوهش…. 69

 

4-2-2-1- مقیاس عملکرد ازدواج… 69

 

4-2-2-2- مقیاس سلامت خانواده اصلی.. 69

 

2-4-2-3- مقیاس حمایت اجتماعی 70

 

4-2-2-4- مقیاس حل مشکل خانواده. 70

 

4-3- یافته­های استنباطی.. 71

 

4-3-1- فرضیه­های اصلی.. 71

 

4-3-1-1- فرضیه اول. 71

 

4-3-1-2- فرضیه دوم. 71

 

4-3-1-3- فرضیه سوم. 73

 

4-3-1-4- فرضیه چهارم. 73

 

4-3-1-5- فرضیه پنجم.. 74

 

4-3-1-6- فرضیه ششم.. 74

 

4-3-1-7- فرضیه هفتم.. 75

 

4-3-1-8- فرضیه هشتم.. 75

 

4-3-2- فرضیه­های فرعی.. 76

 

4-3-2-1- فرضیه اول. 76

 

4-3-2-2- فرضیه دوم. 78

 

4- 3-2- 3- فرضیه سوم . 79

 

4-3-2-4- فرضیه چهارم 79

 

4-3-2-5- فرضیه پنجم.. 80

 

)

 

5-1- مقدمه. 86

 

5-2- بحث و نتیجه­گیری.. 83

 

5- 2- 1- فرضیه­های اصلی.. 83

 

5-2-2- فرضیه­های فرعی.. 87

 

5-2- 3- نتیجه­گیری.. 88

 

5-3- محدودیت­های پژوهش…. 89

 

5-4- پیشنهادات… 90

 

منابع و مآخذ  92

 

پیوست­ها…………………. 105

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اوّل

 

طرح پژوهش

 

 

 

1-1- مقدمه

 

خانواده بعنوان یک نهاد کوچک اجتماعی، یک سیستم طبیعی و یا یک منظومه است که با ازدواج شروع می­شود و ابعاد دیگر خانواده مانند زیرمنظومه زناشویی، زیرمنظومه فرزندان و زیرمنظومه والدین را دربرمی­گیرد. ارتباط با والدین اولین­ ارتباطی است که فرزند با دنیای بیرون برقرار می­کند. لذا والدین نقطه شروع آشنایی کودک با محیط اطراف هستند و می­توانند ذهن کودک را شکل دهند. این شکل­دهی می­تواند بصورت آشنایی با محیط فیزیکی، قوانین، یا چگونگی مواجهه با خطرات بیرونی و موازین اجتماعی باشد. علاوه بر این ساختار ارتباطی پیچیده و اثرگذار والدین و کودک، خود زیرمنظومه زناشویی ابعاد مختلفی دارد. یک زوج که با یکدیگر زندگی مشترک را شروع می­کنند براساس ساختار طبیعی نیازهایی را از یکدیگر مرتفع می­سازند. طی رابطه زناشویی، موازینی بین یک زوج برقرار می­شود. موازین بین یک زوج می­تواند دامنه­های مختلف ارتباطی، نحوه برخورد با تعارض­ها و ارتباط با فرزند را شامل شود که می­تواند ریشه در گذشته فرد داشته باشد که از خانواده الهام گرفته شده است (مینوچین و فیشمن، 1996). در کشور ما کانون خانواده و ازدواج به دلیل مسائل خاص فرهنگی و ارزشی، اهمیت بیشتری در مقایسه با کشورهای غربی دارد، لذا تلاش برای استحکام و تداوم خانواده و ارضای نیازهای عاطفی و روانی اعضاء، بویژه همسران در چارچوب خانواده از اهمیت بیشتری برخوردار است. علاوه براین، به دلیل اهمیت و نقش خانواده در فرهنگ ایران، وجود مشکلات، تعارض ها و نهایتاً از هم پاشیدگی خانواده می تواند آثار زیانباری بر زوجین، فرزندان و جامعه در مقایسه با ­داشته باشد (نظری و نوابی­نژاد، 1385). عوامل مختلفی هستند که می­توانند زندگی زوجین را تحت تأثیر قرار دهند. تاریخچه زندگی فرد و نحوه تعامل والدین و خانواده­اش در دوران قبل از ازدواج می­تواند از جمله عواملی باشد که بر زندگی زوجین و رفتار آن­ها با یکدیگر تأثیر بگذارد. همچنین حمایت اطرافیان از جمله حمایت دوستان و خانواده و کسب مهارت­های مختلف مانند حل مشکل نیز از موارد دیگری هستند که در زندگی زوجین می­توانند اثر داشته باشند. لذا در این پژوهش به بررسی رابطه ساده و چندگانه سلامت خانواده اصلی، حمایت اجتماعی و حل مشکل خانواده با عملکرد ازدواج پرداخته شده است.

 

1-2- بیان مسئله

 

زوج­ها با آرمان زندگی مشترک و برخورداری از حمایت و آرامش به سوی تشکیل خانواده گام برمی­دارند خانواده با هویتی به مثابه یک موجود زنده تحول می­یابد. نولر و فینی (2002) اعتقاد دارند زوج­ها بعنوان واحدی نگریسته می­شوند که هریک از طرفین با الگوهای رفتاری از پیش تعیین­شده، زمینه را برای واکنش فرد مقابل فراهم می­سازد که وی نیز فضای روانی و نوع رفتار آماده خود را دارد. در این فضا که شناخت و عواطف و رفتار هریک از زوج­ها در آن نقش بسزایی ایفا می­کنند، اگر یکی از زوج­ها با تعاملات مثبت یا منفی، فضا را آماده یا آلوده سازد، زوج دیگر نیز در این فضا درگیر می­شود و گویا دریچه­ای با عواطف مشترک به دوسو گشوده می­شود. لارسون و هولمن (1994) سه دسته عوامل خاص را در رضایت زناشویی موثر می­دانند. نخست عوامل بافتی مانند بافت کنونی و عوامل فرهنگی و اجتماعی، دوم خصایص و رفتارهای فردی زوجین و سوم فرایند تعاملی زوجین. آنان نتیجه می­گیرند که موارد مرتبط با این عوامل، پیش­بینی­کننده مناسبی از رضایت زناشویی هستند. همچنین نظریات متعددی هستند که تاثیر والدین و خانواده اصلی بر شکل­گیری شخصیت و نوع برخورد فرد با مسائل در آینده بخصوص زندگی مشترک را بیان می­کنند. از جمله این نظریات می­توان به نظریه روان­کاوی فروید اشاره کرد که بیان می­دارد رفتار والدین تا حد زیادی شکل­دهنده شخصیت کودک است (بارکر، 1981). نظریه بعدی که می­توان به آن اشاره کرد نظریه یادگیری اجتماعی بندورا است؛ که طبق آن کودک چگونه رفتارکردن را از والدین یاد می­گیرد و چنانچه والدین با یکدیگر تعارض داشته باشند کودک فرصت یادگیری درست­ رفتار­کردن را از دست می­دهد (حسینیان، یزدی و جاسبی، 1386). همچنین کسب حمایت اجتماعی از دوستان و خانواده نیز از جمله عواملی هستند که در میزان رضایت زوجین نقش دارند. افراد وقتی که می­دانند از طرف خانواده، دوستان و نزدیکان حمایت می­شوند، احساس خشنودی بیشتری دارند و در مقابله با مشکلات با منطق و عملکرد بهتری عمل می­کنند. بدیهی است که همه انسان­ها در هنگام گرفتاری­ها به حمایت اطرافیان و دوستان خود نیاز دارند تا احساس امنیت کنند. در واقع هرچه حمایت اجتماعی دیگران بیشتر باشد، امیدواری­شان نیز بیشتر می­شود. پژوهش­ها نیز نشان داده­اند افرادی که از منابع حمایت اجتماعی بیشتری برخوردارند، سلامت روانی بهتری داشته و بهتر با تغییرات سازگار می­شوند (کوهن و ویلز، 1985). پژوهش نبوی و شهریاری (1391) نشان داد که حمایت اجتماعی با تحت تاثیر قراردادن ابهام نقش خانوادگی، تعارض در خانواده را کاهش می­دهد؛ بنابراین حمایت دوستان و خانواده می­تواند به زوجین کمک ­کند تا بتوانند مشکلاتشان را با فشار روانی کمتری حل نمایند.

 

حل مشکل بطور کارآمد متغیر دیگری است که می­تواند به عملکرد سالم زندگی زناشویی منجر شود. احمدی (1386) نشان داد که حل مشکل خانواده با رضایت زناشویی همبستگی دارد. چمپیون و پاور (2000)، نیز به این نتیجه رسیدند که حل مشکل خانواده تعامل بین زوجین را تسهیل می­کند. از طرفی کراپلی (2005) بیان می­دارد زوجینی که تعاملات منفی بیشتری بین آن­ها رد و بدل می­شود، فرصتی برای استفاده از این مهارت­ها نمی­یابند به نظر می­رسد ارتباط بین استفاده از مهارت­ها و تعامل مثبت زناشویی یک ارتباط دوسویه است یعنی مهارت­ها می­توانند تعامل مثبت را ایجاد کنند و هم تعامل منفی موجب ناتوانی زوجین در استفاده از مهارت­ها می­شود؛ بنابراین لازم است تا مشخص شود حل مشکل خانواده بعنوان یک مهارت تا چه حد می­تواند عملکرد سالم ازدواج را پیش­بینی کند. باتوجه به ارتباطی که متغیرهای ذکر شده می­توانند با عملکرد ازدواج داشته باشند و پژوهش­های محدود در این زمنیه این پژوهش در صدد است تا به پیش­بینی عملکرد ازدواج بر اساس سلامت خانواده اصلی، حمایت اجتماعی و حل مشکل خانواده بپردازد.

 

 

 

1-3- ضرورت انجام تحقیق

 

درمورد اهمیت خانواده همین بس که اولین تاثیرات محیطی که فرد دریافت می­کند از محیط خانواده است و حتی تاثیرپذیری فرد از سایر محیط­ها می­تواند توسط خانواده تعدیل شود. از این رو خانواده پایه­گذار بخش مهمی از سرنوشت انسان است و در تعیین سبک و خط مشی زندگی، اخلاق، سلامت و عملکرد فرد در آینده نقش بزرگی بر عهده دارد. سلامت خانواده، تعادل شخصیتی والدین و آشنایی آن­ها با اصولی که می­تواند محیط خانواده را سالم­تر سازد، برای کودکان بسیار حائز اهمیت است. خانواده در عین حال که کوچک­ترین واحد اجتماعی است. مبنا و پایه هر اجتماع بزرگ است. افراد سالم، موفق و فعال جامعه از داخل خانواد­ه­های سالم بیرون آمده­اند. همانطور که اغلب افراد ناسالم، پرورش­یافته خانواده­های ناسالم بوده­اند. انسان­ها با ورود به اجتماع، ویژگی­های سالم یا ناسالمی را که در خانواده دریافت کرده­اند وارد اجتماع می­کنند، از این لحاظ سلامت یک جامعه به سلامت خانواده­های آن وابسته است (نظری، 1386).

 

علیرغم اهمیت زیاد خانواده، امروزه نتایج آمارها حکایت از گسستن خانواده در عصر حاضر دارد. طبق آمار سازمان ثبت احوال ایران در سال (1392)، 155369 طلاق در کل کشور ثبت شده است. بعبارتی در مقابل هر 5 ازدواج یک مورد طلاق گزارش شده است. در سال 92 نسبت به سال 91 حدود 5000 مورد طلاق بیشتری ثبت شده است. همچنین در سال 91 در مقابل هر 5/5 ازدواج یک طلاق ثبت شده است (www.sabteahval.ir). طی تحقیقات صورت­گرفته به نظر می­رسد یکی از عوامل اثرگذار بر زندگی بعدی فرد، یعنی زندگی مشترک، خانواده اصلی باشد. نتایج پژوهش­های حسینیان، یزدی و جاسبی (1386) و خمسه و حسینیان (1389) نیز نشان می­دهند که بین رضایت و صمیمیت زناشویی با خانواده اصلی و تجربه خشونت در دوران کودکی همبستگی معنی­داری وجود دارد. یافته­های جاکت و سورا (2001) از پژوهشی با شرکت 232 زوج نیز نشان داد، زنانی که در خانواده­های گسسته (مطلقه) بزرگ شده بودند، در مقایسه با زنانی از خانواده­های باثبات، در روابط جاری خود با همسرانشان بیشتر از بدبینی و تعارض و کمتر از اعتماد و رضایت گزارش دادند. این نتایج نشان می­دهد، افرادی که در خانواده­های مشکل­دار پرورش می یابند احتمالاً مستعد تکرار تجارب و مشاهدات گذشته در زندگی زناشویی خود هستند. از طرف دیگر انسان موجودی اجتماعی است که بسیاری از نیازهایش را از طریق ارتباط با دیگران برآورده می­سازد. ادراکی که فرد از حمایت دیگران دریافت می­کند می­تواند به او در کاهش تنش­های حاصل از موقعیت­های مختلف کمک کند. یافته­های لی، یه چانگ، پارک و هونگ چانگ، (2004) نشان می­دهند که حمایت اجتماعی نیرومندترین نیروی مقابله­ای برای رویارویی موفقیت­آمیز و آسان در زمان درگیری با شرایط تنش­زا شناخته شده و تحمل مشکلات را برای بیماران تسهیل می­کند. دوشه و همکاران، (2006) نیز به این نتیجه رسیدند که مشکلات روانی در زنان پس از یائسگی با حمایت اجتماعی آنان ارتباط دارد؛ بنابراین حمایت اجتماعی به افراد برای مقابله با موقعیت­های مختلف کمک می­کند همچنین زندگی زناشویی فرد را با کاهش تنش­ها تحت تأثیر قرار دهد.

 

توانایی در حل مشکلات نیز یکی از مهارت­هایی است که می­تواند در زندگی زناشویی تأثیرگذار باشد. همانطور که پژوهش جاکوبسن (1996) عنوان می­کند زمانی­که همسران دچار مشکلات ارتباطی و حل مسئله شوند، کار با همدیگر را مشکل می­یابند و پذیرش تفاوت­های همدیگر برای آنها دشوار می­شود.

 

بنابراین بدلیل اهمیت خانواده و از طرفی بصدا در آمدن زنگ خطر درباره گسستگی خانواده ضرورت وجود داشت تا ابعاد بیشتری از عوامل مؤثر بر مسائل زناشویی و ازدواج بررسی شوند.

 

 

 

1-4- اهداف پژوهش

 

1-4-1- اهداف اصلی

 

 

• بررسی رابطه بین سلامت خانواده اصلی و عملکرد ازدواج.

 

• بررسی رابطه بین حمایت اجتماعی دوستان، خانواده و عملکرد ازدواج.

 

• بررسی رابطه بین حل مشکل خانواده و عملکرد ازدواج.

 

• بررسی ارتباط چندگانه بین سلامت خانواده اصلی، حمایت اجتماعی خانواده، حمایت اجتماعی دوستان و حل مشکل خانواده با عملکرد ازدواج.

 

• بررسی تفاوت بین حوزویان و دانشجویان در سطح سلامت خانواده اصلی.

 

• بررسی تفاوت بین حوزیان و دانشجویان در میزان حمایت دوستان و خانواده.

 

• بررسی تفاوت بین حوزویان و دانشجویان در میزان حل مشکل خانواده.

 

• بررسی تفاوت بین حوزویان و دانشجویان در میزان عملکرد ازدواج.

 

 

 

1-4-2- اهداف فرعی

 

 

• بررسی رابطه بین سلامت خانواده اصلی، حمایت اجتماعی خانواده و دوستان و حل مشکل خانواده با مؤلفه­های عملکرد ازدواج شامل ارتباط، ابرازگری عاطفی، حل مسئله، نقش، انعطاف­پذیری، فرزندپروری، اقتصاد، خانواده و دوستان، ارزش­ها، مراقبت جسمانی و روانی و عملکرد کلی.

 

• برر

 

 

1-5 فرضیه­های پژوهش

 

1-5-1 فرضیه اصلی……………………………………………………………………………………………………………10

 

1  -5-2 فرضیه‌های فرعی………………………………………………………………………………………………….10

 

1-6 تعاریف متغیرها

 

1-6-1 تعاریف مفهومی……………………………………………………………………………………………………….11

 

1-6-2 تعاریف عملیاتی………………………………………………………………………………………………………..11

 

فصل دوم: پیشینه پژوهش

 

2-1 تعارض زناشویی……………………………………………………………………………………………………………..13

 

2-1-1 علل تعارضات زناشویی……………………………………………………………………………………………..14

 

2-1-2 منابع تعارض………………………………………………………………………………………………………….15

 

2-1-3 چگونگی اداره تعارض زناشویی……………………………………………………………………………….16

 

2-2 هوش معنوی

 

2-2-1 تعاریف هوش معنوی……………………………………………………………………………………………..19

 

2-2-2پیشینه هوش معنوی………………………………………………………………………………………………..20

 

2-2-3 اهمیت هوش معنوی………………………………………………………………………………………………20

 

2-2-4 نظریه‌های مربوط به هوش معنوی…………………………………………………………………………….22

 

2-2-4-1 دیدگاه ویلیم وست…………………………………………………………………………………………..23

 

2-2-4-2 دیدگاه گروم…………………………………………………………………………………………………….23

 

2-2-4-3 دیدگاه ویگلزورث…………………………………………………………………………………………….23

 

2-2-5 مدل­های هوش معنوی از دیدگاه‌های مختلف…………………………………………………………….24

 

2-2-5-1 مدل زهر و مارشال………………………………………………………………………………………25

 

2-2-5-2 مدل نوبل……………………………………………………………………………………………………25

 

2-2-6 اجزای هوش معنوی………………………………………………………………………………………….25

 

2-2-7 مؤلفه‌های هوش معنوی………………………………………………………………………………………….26

 

2-3 تاب‌آوری

 

2-3-1 تعاریف………………………………………………………………………………………………………………27

 

2-3-2 اهمیت تاب‌آوری…………………………………………………………………………………………………28

 

2-3-3 عوامل تأثیرگذار در تاب‌آوری………………………………………………………………………………..29

 

2-3-4 ویژگی‌های افراد تاب­آور……………………………………………………………………………………….29

 

2-4 هوش عاطفی

 

2-4-1 تعاریف هوش عاطفی…………………………………………………………………………………………..30

 

 

2-4-2 مدل هوش عاطفی سالووی و مایر………………………………………………………………………….31

 

2-4-3 اهمیت هوش عاطفی…………………………………………………………………………………………….33

 

2-4-4 اهمیت هوش عاطفی در مقایسه با هوش عمومی……………………………………………………..34

 

2-4-5 طبقه‌بندی گلمن از هوش عاطفی……………………………………………………………………………36

 

2-4-6 مؤلفه‌های هوش عاطفی………………………………………………………………………………………..36

 

2-4-7 مهارت‌های اصلی هوش عاطفی…………………………………………………………………………….37

 

2-5 پیشینه پژوهش

 

2-5-1 پژوهش‌های صورت گرفته در داخل کشور……………………………………………………………38

 

2-5-2 پژوهش‌های صورت گرفته در خارج از کشور………………………………………………………..49

 

فصل سوم: روش پژوهش

 

3-1 روش  پژوهش…………………………………………………………………………………………………………54

 

3-2 جامعه آماری، نمونه و روش نمونه‏گیری………………………………………………………………………54

 

3-3 ابزار پژوهش

 

3-3-1 پرسشنامه تعارض زناشویی………………………………………………………………………………….54

 

3-3-2 مقیاس هوش معنوی……………………………………………………………………………………………55

 

3-3-3 مقیاس تاب‌آوری کانر ـ دیوید سون……………………………………………………………………..55

 

3-3-4 مقیاس هوش عاطفی شرینگ………………………………………………………………………………..56

 

3-4 روش اجرا و جمع‌آوری داده‌ها……………………………………………………………………………………57

 

3-5 روش تجزیه‌ و تحلیل داده‏ها……………………………………………………………………………………….57

 

فصل چهارم: یافته­های پژوهش

 

4-1 داده­های توصیفی………………………………………………………………………………………………………59

 

4-2 داده­های استنباطی…………………………………………………………………………………………………….64

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه­گیری

 

5-1 محدودیت‌های پژوهش……………………………………………………………………………………….75

 

5-2 پیشنهاد‌های پژوهشی…………………………………………………………………………………………..75

 

5-3 پیشنهاد‌های کاربردی…………………………………………………………………………………………..75

 

منابع

 

منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………….77

 

منابع لاتین…………………………………………………………………………………………………………………85

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

جدول 4-1 آماره‌های توصیفی سن مردان و زنان

 

جدول 4-2 درصد فراوانی تعداد اعضای خانواده زوجین

 

جدول 4-3 آماره‌های توصیفی درآمد خانوار

 

جدول 4-4 درصد فراوانی نوع شغل زوجین

 

جدول 4-5 درصد فراوانی سطح تحصیلات زوجین

 

جدول شماره 4-6 آماره‌های ضریب همبستگی بین هوش معنوی با تعارض زناشویی در مردان

 

جدول شماره 4-7 آماره‌های ضریب همبستگی بین هوش معنوی با تعارض زناشویی در زنان

 

جدول شماره4-8 آماره‌های ضریب همبستگی بین تاب‌آوری با تعارض زناشویی در مردان

 

جدول شماره 4-9 آماره‌های ضریب همبستگی بین تاب‌آوری با تعارض زناشویی در زنان

 

جدول شماره 4-10 آماره‌های ضریب همبستگی بین هوش عاطفی با تعارض زناشویی در مردان

 

جدول شماره 4-11 آماره‌های ضریب همبستگی بین هوش عاطفی با تعارض زناشویی در زنان

 

پیوست­ها

 

پرسشنامه

 

چکیده به زبان انگلیسی

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطه هوش معنوی، تاب‌آوری و هوش عاطفی با تعارض زناشویی در زوجین تحت پوشش بهزیستی شهرستان ایلام انجام‌گرفته است. بدین منظور75 زوج از زوجین مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره شهرستان ایلام به شیوه نمونه‌گیری در دسترس انتخاب‌شده‌اند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه تعارض زناشویی ثنایی، مقیاس هوش معنوی عبداله­زاده و همکاران، تاب‌آوری کانر و دیوید سون و هوش عاطفی شرینگ استفاده‌ شده است. نتایج نشان داد که بین هوش معنوی  با تعارض زناشویی در مردان و زنان رابطه معکوس و معنا‌داری وجود دارد. بین تاب­آوری با تعارض زناشویی در مردان و زنان رابطه معکوس و معنا‌داری وجود دارد. بین هوش عاطفی با  تعارض زناشویی در مردان و زنان رابطه معکوس و معنا‌داری وجود دارد.

 

واژه­های کلیدی

 

هوش معنوی، تاب‌آوری، هوش عاطفی، تعارض زناشویی، زوجین

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

 

 

کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 1-1مقدمه

 

انسان آفریده‌ی خدا و مخلوقی در بین خلایق است که بر بسیاری از آن‌ها برتری دارد او را نمی‌توان با هیچ‌یک از پدیده‌های زمینی یا آسمانی مقایسه کرد که او وجودی گرامی و مورد احترام خداست (اسراء/ 70).

 

خانواده یکی از مهم‌ترین نهادهای اجتماعی است، که بر پایه ازدواج قرارگرفته است. در بین نهادهای مختلف جامعه، کانون مقدس خانواده بهترین مکان برای تربیت جسم و روح است.کودکان با پرورش یافتن در خانه‌ای که رنگ و بوی صمیمیت دارد از رشد مطلوب برخوردار و نهایتاً عضو سالمی از جامعه خواهند بود. خانواده نه تنها محیطی  است که فرد را از لحاظ اجتماعی حمایت و پشتیبانی می‌کند بلکه کانون اخلاق و مهد عواطف و علایق انسان‌هاست. کانون نوع‌دوستی و یگانگی زن و مرد هست و بهترین فرصت را برای اتفاق و اتحاد بر اساس صمیمیت هر چه بیشتر و دوام هر چه افزون‌تر اخلاقی، جسمانی، روانی و اخلاقی به وجود می‌آورد (ابراهیمی بختور، 1364).

 

دستیابی به جامعه سالم، آشکارا درگرو سلامت خانواده و تحقق خانواده سالم، مشروط بر برخورداری افراد آن از سلامت روانی و داشتن رابطه‌های مطلوب با یکدیگر است. از این رو سالم‌سازی اعضای خانواده و رابطه‌هایشان، بی‌گمان، اثرهای مثبتی را در جامعه به دنبال خواهد داشت (برنشتاین و برنشتاین،1384).

 

ازدواج، مقدس‌ترین و پیچیده‌ترین رابطه میان دو انسان از جنس مخالف است که ابعاد وسیع، عمیق و هدف‌های متعددی دارد. بی‌شک هیچ نابهنجاری عاطفی و اجتماعی که از تأثیر خانواده  فارغ باشد وجود ندارد. افلاطون می‌گفت برای آنکه یک جمهوری خوب سازمان یابد، باید قوانین اصلی آن قوانینی باشد که روابط زناشویی را سامان بخشد (به پژوه،1380).

 

به دلایل متعددی چون گذر از سنت به مدرنیته، تغییر نظم خانواده، سست شدن روابط عاطفی، کارآمد نبودن الگوهای ارتباطی و کنترلی والدین، افزایش طلاق، مهاجرت و فشارهای شغلی و اجتماعی، مشکلات و تعارض‌های خانوادگی و زناشویی افزایش چشمگیری یافته‌اند، این در حالی است که جامعه سالم در گرو خانواده‌های سالم است (الیری و همکاران، 1384).

 

از جمله مسائلی که صمیمیت و کارکردهای خانواده را دچار مشکل می‌کند، تعارض زناشویی است. تعارض زناشویی از ناهماهنگی زن و شوهر در نوع نیازها و روش ارضای آن، خودمحوری، اختلاف در خواسته‌ها، طرح‌واره‌های رفتاری و رفتار غیرمسئولانه نسبت به ارتباط زناشویی و ازدواج است (گلاسر، 2000 به نقل از قربانی،1384).

 

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تعارض پدر و مادر، کودکان را به استرس، ترس و خشم دچار می‌سازد و تجربه پی‌درپی تعارض پدر و مادر، مشکلات رفتاری  و جسمانی فرزندان را شدت می‌بخشد (کامینگز و دیویس،2003). در این نوع ارتباط زناشویی، رفتارهای خصومت‌آمیز مثل توهین، سرزنش، انتقاد، و حمله فیزیکی وجود دارد و زوجین در آن نسبت به یکدیگر احساس کینه، نفرت و خشم داشته و هر یک اعتقاد دارند که «همسرش انسان نامطلوب ناسازگاری است که موجب رنجش و عذاب او می‌گردد» (فرحبخش،1383). فرایند تعارض، زمانی به وجود می‌آید که یکی از طرفین رابطه احساس کند طرف مقابلش بعضی از مسائل مورد علاقه او را سرکوب می‌کند (شارف، 1996به نقل از فاتحی زاده، بهرامی و افخمی، 1386). تعارض هنگامی رخ می‌دهد که چیزی، رضایت را برای شخص فراهم کرده، در حالی که همان چیز برای دیگری محرومیت به دنبال آورد (توماس، 1976، گریف و براین، 2000). سکستون (1996، قربانی، 1384).

 

درمانگران سیستمی، تعارض را هر نوع تنازع بر سر تصاحب پایگاه‌ها و منابع قدرت که در جهت اخذ امتیازات دیگری و افزایش امتیازات خود بروز می‌کند، می‌دانند بدیهی است که طرفین نزاع قصد دارند به طرف مقابل خود آسیب برسانند. تاکتیک‌های او را خنثی کرده و بالاخره از صحنه بیرون کنند، بنابراین وجود تعارض زناشویی ناشی از واکنش نسبت به تفاوت‌های فردی است و گاهی اوقات آن‌قدر شدت می‌یابد که احساس خشم، خشونت، کینه، نفرت، حسادت و سوء رفتار کلامی و فیزیکی در روابط زوجین حاکم می‌شود و به شکل حالات تخریب‌گر و ویرانگر بروز می‌کند (یونگ و لانگ،1998).

 

با توجه به اینکه از عوامل مؤثر  بر سلامت روان، سازه هوش معنوی است. و معنویت به عنوان یکی از ابعاد انسانیت شامل آگاهی و خودشناسی می‌شود، و این سازه بعد تازه‌ای از ابعاد وجودی انسان را مورد توجه قرار می‌دهد و در مورد کیستی، چرا من در این دنیا زندگی می‌کنم، چه چیزی در این دنیا مهم است می‌پردازد، در واقع هوش معنوی از روابط فیزیکی و شناختی و محیط پیرامون خود فراتر می‌رود و وارد حیطه شهودی و متعالی دیدگاه فرد به زندگی می‌گردد. لذا هوش معنوی مثبت و بالا می‌تواند باعث افزایش خودآگاهی و تفکر مثبت و ایجاد تعهد در سطحی بالاتر در زندگی زوجین به‌ویژه در هنگام تعارضات زناشویی شود و باعث شود که تعارض با حداقل هزینه و آسیب در کمترین زمان و به شیوه‌ای کارآمد حل شود. لذا کسانی که دارای هوش معنوی بالاتری هستند، بهتر قادرند در حل و یافتن راهکارهای مثبت و سازنده در زندگی زناشویی موفق شوند.

 

از میان عوامل تأثیرگذار دیگر بر سلامت روان زوجین، سازه تاب‌آوری است که شامل ظرفیت روبرو شدن، غلبه کردن و حتی قوی‌تر شدن به وسیله تجربه مشکلات و یا آسیب‌هاست، در فرایند تاب‌آوری دو شرط مهم وجود دارد : 1. افراد با تهدیدهای مهم یا سختی‌های شدید روبرو می‌شوند، 2. با وجود سختی‌ها و مشکلات مهم به سازگاری مثبت دست‌یافته و پیشرفت می‌کنند ( لاتر، سیستی و بکر، 2000).

 

بسیاری از پژوهشگران، تاب‌آوری را به عنوان یک ایده خوب، باارزش کاربردی بالا برای کمک به افراد هنگام مواجهه با ناملایمات و محافظت آنان در برابر خطراتی که در طول زندگی‌شان به وجود می‌آید یادکرده‌اند (هارت، بلینکو و توماس، 2007).

 

یکی دیگر از عوامل تأثیرگذار بر سلامت روان زوجین، سازه هوش عاطفی است. از دیدگاه بارـ ان هوش عاطفی،  دسته‌ای از مهارت‌ها، استعدادها و توانایی‌های غیر شناختی را شامل می‌شود که توانایی موفقیت فرد را در مقابله با فشارها و اقتضائات محیطی افزایش می‌دهد. بنابراین هوش عاطفی از عوامل موفقیت فرد در زندگی است (گلمن، 1380).

 

هوش عاطفی در اصل منبع اصلی انرژی، قدرت، آرزو و اشتیاق انسان است و درونی‌ترین ارزش‌ها و هدف‌ها را در زندگی، فعّال می‌سازد و آن‌ها را از مسائلی که انسان درباره‌ی آن فکر می‌کند به صورت چیزهایی که به خاطر آن‌ها زندگی می‌کند، درمی‌آورد با توسعه‌ی عاطفه است که انسان می‌آموزد احساسات خود و دیگران را تأیید کند و برای آن‌ها ارزش قائل شود و به طور مناسب به آن‌ها پاسخ گوید و دریابد که عواطف در هر لحظه از روز، اطلاعاتی حیاتی و سودمند در اختیار او می‌گذارند (گلمن، 1380).

 

این واکنش قلبی است که نبوغ خلّاق و شهود را شعله‌ور می‌سازد، ما را با خود صادق می‌گرداند، روابط اطمینان‌بخش برقرار می‌کند، تصمیمات مهم را روشن می‌سازد، قطب نمای درونی را برای زندگی و کار فراهم می‌آورد و ما را به پیشامدهای غیر مترقبه و راه‌حل‌های موفقیت‌آمیز رهنمون می‌شود (کوپر، 2007).

 

با توجه به اینکه سازه هوش معنوی، تاب‌آوری و هوش عاطفیِ بالا و مطلوب می‌توانند به عنوان ملاک‌هایی در جهت کاهش تعارضات زناشویی زوجین مؤثر باشند در این پژوهش سعی شده است تا عوامل مرتبط با کاهش تعارضات زناشویی را مورد بررسی قرار گیرند تا راهکارهای لازم جهت ایجاد محیطی شاداب و پرنشاط برای یک زندگی زناشویی سالم فراهم آید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-1بیان مسئله

 

“خانواده”یکی از رکن‌های اصلی جامعه به شمار می‌رود. دستیابی به جامعه سالم، آشکارا در گرو سلامت خانواده و تحقق خانواده سالم، مشروط بر برخورداری افراد آن از سلامت روانی و داشتن رابطه‌های مطلوب با یکدیگر است. از این رو سالم‌سازی اعضای خانواده و رابطه‌هایشان، بی‌گمان، اثرهای مثبتی را در جامعه به دنبال خواهد داشت (برنشتاین و برنشتاین، 1384).

 

ازدواج، یکی از مهم‌ترین رویدادهای زندگی هر فرد است و آغاز آن به قدمت تاریخ و حتی ماقبل تاریخ است. با وجود آنکه هیچ زوجی با هدف جدایی، ازدواج نمی‌کنند و تقریباً همه زوج‌ها به امید یک زندگی درازمدت توأم با آرامش و خوشبختی، پیوند می‌بندند. اما در رهگذر زمان بسیاری از ازدواج‌ها به بن‌بست رسیده و به جدایی ختم می‌شوند. نظریه‌های مختلف، آشفتگی‌های زناشویی را از باورهای غلط و نادرست؛ و نظریه‌های ارتباطی، تعارض و کشمکش‌های موجود در رابطه‌ی زن و شوهر را نتیجه‌ی مهارت‌های نابسنده­ی مراجعان، در برقراری ارتباط و عدم توانایی در حل مؤثر مشکلات تلقی می‌کنند (نیکولز و شوارتز، 1998 ).

 

با توجه به اینکه تعارض زناشویی تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد  پژوهشگر در این پژوهش بر آن است که هوش معنوی و هوش عاطفی و تاب‌آوری را که به نظر می‌رسد به‌عنوان سازه‌هایی که رابطه زیادی با تعارض زناشویی داشته باشند را مورد بررسی قرار دهد.

 

با توجه به اینکه از میان عوامل تأثیرگذار در تعارض زناشویی، سازه‌ی هوش معنوی در چند سال گذشته توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است و آن را به عنوان تجربه، تقدس و روحانیت، جستجوی معنی نهایی، هوشیاری بالاتر و بعد ماورایی وجود، در نظر گرفته‌اند (ایمونز،2000).

 

هوش معنوی به عنوان یکی از مفاهیم جدید هوش، در بردارنده نوعی سازگاری و رفتار حل مسأله است که بالاترین سطوح رشد را در حیطه‌های  مختلف شناختی، اخلاقی، هیجانی، بین فردی و… شامل می‌شود و فرد را در جهت هماهنگی با پدیده‌های اطراف و دستیابی به یکپارچگی درونی و بیرونی یاری می‌نماید. این هوش به فرد، دید کلی در مورد زندگی و همه تجارب و رویدادها را می‌دهد و او را قادر می‌سازد به چارچوب‌بندی و تفسیر مجدد تجارب خود پرداخته، شناخت و معرفت خویش را عمق بخشد.

 

با توجه به این‌که از میان عوامل تأثیرگذار  بر سلامت روانِ زوجین، سازه‌ی تاب‌آوری طی چند سال گذشته توجه بسیاری از محققان را به خود جلب کرده است و آن را به عنوان مقاومت موفقیت‌آمیز فرد در  برابر موقعیت‌های تهدیدآمیز و چالش‌برانگیز، تعریف کرده‌اند (مندلو همکاران، 2006)

 

بسیاری از محققان بین تاب‌آوری و مشکلات روان‌شناختی رابطه‌ی معنی‌دار و منفی گزارش کرده‌اند و چنین بیان می‌کنند که این سازه می‌تواند به عنوان عامل میانجی بین سلامت روانی و بسیاری دیگر از متغیرها قرار گیرد و با ارتقای تاب‌آوری، فرد می‌تواند در برابر عوامل استرس‌زا، اضطراب‌آور و همچنین عواملی که مسبب به وجود آمدن بسیاری از مشکلات روان‌شناختی آن‌ها می‌شود از خود مقاومت نشان داده و بر آن‌ها غلبه نماید.

 

اهداف پژوهش

 

1-4-1 هدف کلی

 

بررسی رابطه هوش معنوی، تاب‌آوری و هوش عاطفی با تعارض زناشویی در زوجین تحت پوشش سازمان بهزیستی شهرستان ایلام در سال 1393 است.

 

1-4-2 اهداف فرعی

 

– تعیین رابطه هوش معنوی با تعارض زناشویی در مردان

 

– تعیین رابطه هوش معنوی با تعارض زناشویی در زنان

 

– تعیین رابطه تاب‌آوری  با تعارض زناشویی در مردان

 

– تعیین رابطه تاب‌آوری  با تعارض زناشویی در زنان

 

– تعیین رابطه هوش عاطفی با تعارض زناشویی در مردان

 

– تعیین رابطه هوش عاطفی با تعارض زناشویی در زنان

 

 

 

1-5 فرضیه‌های پژوهش

 

1-5-1 فرضیه اصلی

 

بین هوش معنوی، تاب‌آوری و هوش عاطفی با تعارض زناشویی در زوجین تحت پوشش سازمان بهزیستی شهرستان ایلام رابطه وجود دارد.

 

1-5-2 فرضیه‌های فرعی

 

– بین هوش معنوی با تعارض زناشویی در مردان رابطه معنادار وجود دارد.

 

– بین هوش معنوی با تعارض زناشویی در زنان رابطه معنادار وجود دارد.

 

– بین تاب‌آوری با تعارض زناشویی در مردان رابطه معنادار وجود دارد.

 

– بین تاب‌آوری  با تعارض زناشویی در زنان رابطه معنادار وجود دارد.

 

– بین هوش عاطفی با تعارض زناشویی در مردان رابطه معنادار وجود دارد.

 

– بین هوش عاطفی با تعارض زناشویی در زنان رابطه معنادار وجود دارد.

 

 

 

 

 

1-6 تعاریف متغیرها

 

1-6-1 تعاریف مفهومی

 

تعارض زناشویی: عبارت است از نوعی ارتباط زناشویی که در آن رفتارهای خصومت‌آمیز مثل توهین، سرزنش، انتقاد، و حمله فیزیکی وجود دارد و زوجین در آن نسبت به یکدیگر احساس کینه، نفرت و خشم داشته و هر یک اعتقاد دارند که «همسرش انسان نامطلوب و ناسازگاری است که موجب رنجش و عذاب او می‌گردد» (فرحبخش،1383).

 

هوش معنوی: از نظر آمرم (2007 ) عبارت است از مجموعه از توانایی‌ها برای کاربست و ابراز منابع ارزش‌ها و ویژگی‌های معنوی در جهت افزایش کنش و بهزیستی روزانه.

 

تاب‌آوری : به تاب‌آوری به‌عنوان یکی از عوامل محافظتی در مقابل عوامل خطرساز آینده توجه شده است در روا

 

 

الف- حمایت مالی و تشویق و توسعۀ شبکه­ها، خوشه­‌ها و زنجیره­های تولیدی، ایجاد پیوند مناسب بین بنگاه­های کوچک، متوسط، بزرگ و توسعۀ بازاریابی در بنگاه‌های کوچک و متوسط و توسعۀ مراکز کارآفرینی، اطلاع‌رسانی و تجارت الکترونیک.

 

ب- گسترش کسب‌و‌کارها

 

ج- حمایت مالی و حقوقی از بخش غیر‌دولتی

 

د- توسعه و گسترش آموزش‌های کسب‌و‌کار و کارآفرینی و فنی و حرفه­ای و علمی- کاربردی

 

فصول و مواد مندرج در چشم­انداز و برنامۀ پنجم توسعۀ کشور، عزم برنامه­ریزان کشور را برای تحقق شکوفایی کارآفرینی را نشان می­دهد. اما تحقق خواست سیاست‌گذاران، نمایندگان ملت و مدیران کلان کشور بدون توجه به توسعۀ آموزش کارآفرینی به‌ویژه در نظام آموزش­عالی مشکل به نظر می­رسد. در چند سال اخیر، در قوانین بودجۀ سنواتی دولت نیز بخشی از منابع درآمدی به آموزش کارآفرینی ذیل برنامه‌های وزارت‌خانه‌های مختلف از جمله وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت آموزش و پرورش و . . . تخصیص یافته است.

 

با توجه به اینکه یکی از مهمترین وظایف هر دانشگاهی آموزش است، لذا برنامه‌های آموزش کارآفرینی در دانشگاه­های دولتی از سال 1379 با عنوان طرح کاراد شروع شده است. با وجود این، نتایج تحقیقات داخلی نشان می­دهد، این برنامه­‌ها آنچنان جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده یا تأثیر چندانی در جامعه نداشته است.

 

از سوی دیگر، در گذشته اعتقاد بر این بود که کارآفرینان دارای ویژگی­های ذاتی هستند و ویژگی‌هایی همچون خلاقیت، نوآوری، تحرک، تمایل در به‌کارگیری ریسک، توان تحلیل و مهارت در روابط انسانی از بدو تولد در آنها وجود دارد. بنابراین، فرض اساسی بر این بود که کارآفرینان از طریق آموزش، پرورش نمی­یابند. اما امروزه کارآفرینی رشته‌ای علمی شناخته شده است و متقاضیان مستعد باید مانند تمام رشته‌های علمی دیگر دانش مربوط به آن را کسب کنند

 

. اهمیت و ضرورت پژوهش

 

همان‌گونه که تجارب کشورهای توسعه‌یافته و نتایج مطالعات در زمینۀ کارآفرینی نشان می‌دهد، ایجاد و راه‌اندازی شرکت و مؤسسات کسب‌و‌کار برای توسعۀ مناطق و بخش‌های مختلف یک کشور ضروری است؛ چراکه رشد و توسعۀ اقتصادی جوامع مرهون کارآفرینی و فعالیت‌های کارآفرینانه توسط شرکت‌های کارآفرین آنان است. از سوی دیگر، کارآفرینی امروزه یکی از ارزان ترین ابزارهای ایجاد کارآیی است. پیدایش و تقویت کارآفرینی به وجود بسترهای مناسب نیاز دارد، که مهم ترین آنها بستر فرهنگی است کارآفرینی از جنبۀ فردی مستلزم چهارچوب شخصیتی خاصی است که بخشی از آن اکتسابی است. بنابراین نیازمند پرورش و آموزش است.

 

بدین رو، زالی و کردناییچ (1386) معتقدند، لازمۀ دستیابی به توسعه و پیشرفت اقتصادی کشورها آموزش کارآفرینی است. برای مثال، نتایج بررسی‌های دیده‌بان جهانی کارآفرینی نشان می‌دهد، بین نرخ فعالیت‌های کارآفرینانه و تولید خالص داخلی در برخی از کشور‌ها همبستگی وجود دارد. به عبارت دیگر، به زعم زالی و کردناییچ، «افزایش فعالیت های کارآفرینانه با افزایش تولید خالص ملی و در نتیجه افزایش درآمد ملی، و رفاه اجتماعی همراه است» (زالی و کردناییچ،5:1386).

 

لذا طراحی برنامه‌های توسعۀ آموزش کارآفرینی که هدف اساسی پژوهش حاضر است به خط‌مشی‌هایی نیاز دارد که مبتنی بر تجربیات کشورهای پیشرفته و در‌حال‌توسعه از یک طرف و شرایط بومی کشور از طرف دیگر باشد. در ضرورت‌ شناسایی مؤلفه‌های موثر برنامه‌های توسعۀ آموزش کارآفرینی می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

 

1- از آنجا که آموزش کارآفرینی می‌تواند نتایج بلندمدت و کوتاه­مدت با‌اهمیتی در برنامه‌های کارآفرینی ایفا کند، نقش آموزش‌عالی در توسعۀ ‌کارآفرینی بسیار حیاتی و تعیین‌کننده خواهد بود. به زعم هانون و اسکوت (2006)، مهم‌ترین نتایج آموزش کارآفرینی در کوتاه‌مدت عبارت است از: افزایش آگاهی، دانش و شناخت دربارۀ مفهوم و کاربرد کسب‌و‌کار/کارآفرینی، توسعۀ توانایی و اعتماد به نفس شخصی، شناخت و درک روش زندگی کارآفرینانه، نهادینه کردن ارزش‌ها و باورهای کارآفرینانه، ایجاد انگیزه و الهام‌بخشی در فراگیران به سوی مسیر شغلی و زندگی و کسب‌و‌کار و کارآفرینانه، شناخت فرایندهای راه‌اندازی کسب‌و‌کار، توسعۀ توانایی‌‌ها و قابلیت‌های اصلی کارآفرینی، توسعۀ فردی و اجتماعی، توسعۀ مهارت‌های ارتباطی شخصی و شبکه‌ای، آمادگی برای خویش‌فرمایی و مستقل کار کردن، آغاز کسب‌و‌کار جدید، بهره‌برداری از تمام مهارت‌ها و توانایی‌های نهادینه‌شدۀ فردی. در بلندمدت نیز آموزش کارآفرینی موجب تغییر در نگرش‌ها و آگاهی بیشتر، تغییر در فرهنگ، تغییر در سیستم حمایتی جامعه و تأثیر بر نرخ راه‌اندازی کسب‌و‌کار جوانان می‌شود (عزیزی، 1388).

 

از سوی دیگر، مأموریت دانشگاه بر اساس پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه تدوین می‌شود، هر عنصر با عناصر دیگر مرتبط است و این ارتباط در صورتی کامل می‌شود که جریان به صورت دوسویه باشد. بدین رو، فلسفه و اهمیت آموزش کارآفرینی در دانشگاه‌ها بیشتر در جهت برقراری ارتباط با جامعه از طریق کسب مهارت‌های مورد نیاز بازار کار در دانشگاه، نیاز شدید به تخصص در تولید و ارائۀ محصولات و خدمات در محیط رقابتی است. در همین خصوص،  می‌توان برنامه‌هایی در جهت توسعۀ آموزش کارآفرینی در امتداد سایر برنامه‌‌ها و فعالیت‌های دانشگاه برنامه‌ریزی و اجرا  کرد.

 

2- از قانون برنامۀ پنج‌سالۀ سوم توسعه در ایران با توجه به سیاست‌های کلی نظام، بر لزوم توجه به توسعه و ترویج کارآفرینی تأکید شده است. با گذشت چندین سال از اجرای این برنامه‌‌ها و آموزش و فارغ‌التحصیلی بیش از هزاران نفر از رشته‌های مختلف، نقش آموزش و توسعۀ کارآفرینی و پرورش کارآفرینان در برنامه‌های توسعۀ آموزش کارآفرینی نادیده گرفته شده است. لذا نیاز جامعه به دانش‌آموختگانی با ظرفیت فکری و خلاقیت بالا که بتوانند به طور مستمر اطلاعات خود را به‌روز کرده و مهارت‌های جدیدی را فراگیرند و در دنیای متحول بازار کار، کارآفرینی کنند، پیش از پیش احساس می شود. از این‌رو، در شرایط حاضر که مشکل بیکاری دانش‌آموختگان آموزش‌عالی در بسیاری از کشور‌‌ها و ایران مسئله‌ای بغرنج تلقی می شود، دولت‌‌ها و سازمان‌های بین‌المللی اعتقاد دارند که چشم‌انداز و برنامه و راهبرد کارآفرینانه در آموزش‌عالی به مثابۀ نوعی مداخله‌گری برنامه‌ریزی‌شده می‌تواند به توسعۀ اقتصادی کشور‌ها و حل مسئلۀ بیکاری جامعه، از جمله بیکاری فارغ‌التحصیلان آموزش عالی  کمک بسیار شایانی کند. به نحوی که به عقیدۀ احمد­پور داریانی (1383)، امروز صحبت از الگوی توسعۀ مبتنی بر کارآفرینی است.

 

 

3- ضرورت پژوهش از منظر مضامین برنامه‌های پنج‌سالۀ توسعه، سوم، چهارم و پنجم. در برنامۀ چهارم توسعه، ضمن درک خوب از کارآفرینان دانامحور و تشخیص این مهم که وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نقش استراتژیست را به عهده خواهد داشت،  به این نقش در مادۀ 42 (بند‌های الف و د)، مادۀ 45 (بند‌های الف و ه)، مادۀ 21 (بند ج)، مادۀ 39 (بند ز)، مادۀ 46 (بند پ)، مادۀ 48 (بندج) و مادۀ 49 (بند الف و ب) صراحتاً اشاره شده است (سند قانون برنامۀ چهارم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران).

 

4- ضرورت پژوهش از منظر مضامین چشم‌انداز 20سالۀ نظام در افق 1404 هجری شمسی، در سند چشم‌انداز 20 سالۀ نظام در قسمت اهداف آرمانی (بند 2 سند چشم‌انداز)، بند 9، بند 37 (سیاست‌های ملی)، به دستیابی به اهدافی چون توسعۀ کارآفرینی، پشتیبانی از کارآفرینی، نوآوری و استعداد‌های فنی و پژوهشی، توسعۀ شرکت‌های دانش‌بنیاد، افزایش شبکه‌های تحقیقاتی با رویکرد اقتصادی و نهایتاً افزایش شرکت‌های نوپا مستقر در پارک‌‌ها و مراکز رشد اشاره شده است (سند چشم‌انداز 20 سالۀ نظام در افق 1404 هجری شمسی).

 

لذا به نظر می‌رسد همان‌گونه که نتایج تحقیقات (طالبی،1387) نیز بیان می­کند، نیل به چنین اهدافی جز از طریق طراحی یک نظام خط‌مشی‌گذاری در حوزۀ آموزش کارآفرینی میسر نمی شود. به این منظور، در چند سال اخیر، در قوانین بودجۀ سنواتی دولت، بخشی از منابع درآمدی به آموزش کارآفرینی ذیل برنامه‌های وزارت‌خانه‌های مختلف، از جمله وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت آموزش و پرورش و. . .، تخصیص یافته است.

 

بهره‌برداری مطلوب و صحیح از بودجۀ عمومی در بخش آموزش کارآفرینی مستلزم نظام بهینۀ خط‌مشی علمی است. لیکن بررسی روند افزایش فارغ التحصیلان آموزش عالی به همراه نرخ بیکاری آنها در سال‌های اخیر حاکی از آن است که سیاست‌های کنونی برای ایجاد اشتغال فارغ‌التحصیلان آموزش عالی در کشور اثربخش نبوده است (کرد نائیج، 46:1382).

 

1-4. اهداف پژوهش

 

هدف اصلی این پژوهش:

 

شناسایی عوامل مؤثر بر برنامه‌های توسعۀ آموزش کارآفرینی در آموزش‌عالی ایران

 

اهداف فرعی پژوهش:

 

 

• شناسایی عوامل مؤثر بر برنامه‌های توسعۀ آموزش کارآفرینی.

 

• طبقه‌‌بندی عوامل مؤثر برای برنامه‌های توسعۀ آموزش کارآفرینی.

 

• آزمون الگوی اندازه‌گیری برنامه­های توسعۀ آموزش کارآفرینی.

 

• ارزیابی وضع موجود برنامه‌های توسعۀ آموزش کارآفرینی در آموزش‌عالی ایران.

 

• تعیین فاصلۀ میان وضع موجود و وضع مطلوب

 

1-5. پرسش‌های پژوهش

 

بر اساس مسئله، اهداف و چارچوب تحقیق، مهم ترین سؤال‌های پژوهش عبارت‌اند از:

 

 

• عوامل مؤثر برای برنامه‌های توسعۀ آموزش کارآفرینی در آموزش عالی ایران کدامند؟

 

• عوامل مؤثر برای برنامۀ توسعۀ آموزش کارآفرینی به چه ابعادی تقسیم می‌شوند؟

 

• آیا ا

 

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه پژوهش

 

2-1. مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………. 13

 

2-2.مفهوم طناورزی و طرح طناورز…………………………………………………………………………………. 13

 

2-3. معرفی ورزش طناورزی…………………………………………………………………………………………. 14

 

2-4.تاریخچه طناورزی(طناب بازی)…………………………………………………………………………………. 15

 

2-5.فواید طناورزی………………………………………………………………………………………………………. 15

 

2-6. اهداف اجرای طرح طناورزی…………………………………………………………………………………… 16

 

2-7. مکان و تجهیزات مورد نیاز اجرای طرح……………………………………………………………………… 16

 

2-8.اهمیت ورزش در دوره ابتدایی………………………………………………………………………………….. 17

 

2-9.ارزشیابی و آزمون طناورزی……………………………………………………………………………………… 18

 

2-10. مهارت‌های طناورزی……………………………………………………………………………………………. 18

 

2-10-1.ابتدا نحوه ایستادن و پرش کردن صحیح و چرخاندن طناب و آشنایی با ورزش طناورزی.. 19

 

2-10-2. پرش ساده………………………………………………………………………………………………….. 19

 

2-10-3.مهارت گام بلند…………………………………………………………………………………………….. 20

 

2-10-4.مکث روی پا……………………………………………………………………………………………….. 21

 

2-10-5.مهارت پرش به پهلو (پرش زیگزاگ)…………………………………………………………………. 21

 

2-10-6.مهارت پرش به جلو (یک بار پریدن و یک بار رد کردن طناب از جلو)………………………. 22

 

2-10-7.مهارت پرش اسکی باز (پرش چپ و راست)………………………………………………………. 23

 

2-10-8. مهارت پرش زنگوله‌ای(جهش جلو و عقب)……………………………………………………….. 23

 

2-10-9.مهارت نیم چرخش(پا باز از طرفین)………………………………………………………………….. 24

 

2-10-10.مهارت پرش پرخش کامل(چرخش کمر)………………………………………………………….. 25

 

2-10-11.مهارت پای ضربدری (قیچی پا از جلو)……………………………………………………………. 25

 

2-10-12.مهارت لک لک به جلو( پرش به طرف جلو)……………………………………………………… 26

 

2-10-13.مهارت لک لک به عقب (پرش به طرف عقب)…………………………………………………… 27

 

2-10-14. مهارت پاشنه پنجه………………………………………………………………………………………. 28

 

2-10-15.مهارت پنجه پنجه………………………………………………………………………………………… 29

 

2-10-16.مهارت دست ضربدری…………………………………………………………………………………. 29

 

2-10-17.مهارت تاب کناری بازو………………………………………………………………………………… 30

 

2-10-18.مهارت تاب کناری برای پرش………………………………………………………………………… 31

 

2-10-19.مهارت گهواره…………………………………………………………………………………………….. 32

 

2-10-20.طناب بلند………………………………………………………………………………………………….. 32

 

 

2-10-21.آموزش مهارت‌های دو نفره……………………………………………………………………………. 32

 

2-10-22. آموزش مهارت سه نفره و چهار نفره  با طناب بلند……………………………………………… 33

 

2-10-23.آموزش هماهنگی گروهی با ریتم موسیقی( فعالیت آزاد)……………………………………….. 33

 

2-11.اهداف آمادگی جسمانی…………………………………………………………………………………………. 34

 

2-12.حیطه‌های اهداف آموزشی………………………………………………………………………………………. 34

 

2-12-1. حیطه شناختی……………………………………………………………………………………………… 35

 

2-12-2.حیطه عاطفی………………………………………………………………………………………………… 37

 

2-12-3.حیطه روانی – حرکتی……………………………………………………………………………………. 38

 

2-13.ویژگی های حیطه روانی ـ حرکتی‌ در ورزش……………………………………………………………… 39

 

2-14.تأثیر تربیت بدنی در حوزه روانی ـ حرکتی…………………………………………………………………. 40

 

2-15.طراحی آموزشی…………………………………………………………………………………………………… 40

 

2-15-1.مراحل طراحی آموزشی…………………………………………………………………………………… 41

 

2-15-2.اصول طراحی آموزشی……………………………………………………………………………………. 42

 

2-15-3.مراحل طراحی الگوی آموزشی………………………………………………………………………….. 43

 

2-16.پیشینه‌ی تجربی پژوهش………………………………………………………………………………………… 44

 

2-16-1.پژوهش‌های انجام شده در داخل کشور………………………………………………………………. 44

 

2-16-2.تحقیقات انجام گرفته در خارج…………………………………………………………………………. 44

 

 

 

فصل سوم: روش‌شناسی پژوهش

 

3-1.مقدمه………………………………………………………………………………………………………………….. 47

 

3-2.روش پژوهش………………………………………………………………………………………………………. 47

 

3-3.طرح پژوهش………………………………………………………………………………………………………… 47

 

3-4.جامعه آماری…………………………………………………………………………………………………………. 47

 

3-5.نمونه آماری………………………………………………………………………………………………………….. 47

 

3-6. روش نمونه‌گیری………………………………………………………………………………………………….. 48

 

3-7.شیوه اجرای طرح پژوهش………………………………………………………………………………………… 48

 

3-7-1. چک لیست محقق ساخته…………………………………………………………………………………. 48

 

3-8. شیوه‌ی تجزیه و تحلیل داده ها…………………………………………………………………………………. 49

 

3-9. روایی و پایایی پرسشنامه………………………………………………………………………………………… 49

 

3-9-1.روایی پرسشنامه……………………………………………………………………………………………… 49

 

3-9-2.پایایی چک لیست…………………………………………………………………………………………… 50

 

3-10.طراحی درس‌افزار………………………………………………………………………………………………… 50

 

 

 

 

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌ها

 

4-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………… 52

 

4-2. آمار توصیفی………………………………………………………………………………………………………… 52

 

4-2-1.همگنی کوواریانس – واریانس…………………………………………………………………………… 54

 

4-3. آمار استنباطی……………………………………………………………………………………………………….. 57

 

4-4- تحلیل فرضیه‌ها……………………………………………………………………………………………………. 59

 

4-4-1.فرضیه شماره 1………………………………………………………………………………………………. 59

 

4-4-2.فرضیه شماره 2………………………………………………………………………………………………. 60

 

4-4-3.فرضیه شماره 3………………………………………………………………………………………………. 61

 

4-4-4.فرضیه شماره 4………………………………………………………………………………………………. 62

 

4-4-5.فرضیه شماره 5………………………………………………………………………………………………. 63

 

 

 

فصل پنجم: بحث و تفسیر یافته‌ها

 

5-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………… 65

 

5-2.خلاصه‌ی پژوهش………………………………………………………………………………………………….. 65

 

5-3.پیشنهاد‌های پژوهش……………………………………………………………………………………………….. 68

 

5-3-1.پیشنهادهای مبتنی بر یافته‌ها……………………………………………………………………………….. 68

 

5-3-2. پیشنهادهایی برای سایر پژوهشگران……………………………………………………………………. 68

 

5-4. محدودیت‌های پژوهش………………………………………………………………………………………….. 69

 

5-4-1. محدودیت‌های در اختیار پژوهشگر…………………………………………………………………….. 69

 

5-4-2. محدودیت‌های خارج از اختیار پژوهشگر…………………………………………………………….. 69

 

منابع…………………………………………………………………………………………………………………………. 70

 

منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………. 70

 

منابع لاتین……………………………………………………………………………………………………………… 71

 

پیوست………………………………………………………………………………………………………………………. 72

 

چکیده انگلیسی…………………………………………………………………………………………………………….. II

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

 

 

جدول2-1- سطوح عملکرد دانش‌آموزان……………………………………………………………………………. 18

 

جدول 3-1- چک لیست محقق ساخته……………………………………………………………………………… 49

 

جدول 4-1- میانگین و انحراف معیار نمرات پیش آزمون و پس آزمون برای هر متغیر وابسته…………. 53

 

جدول 4-2- آزمون ام باکس…………………………………………………………………………………………… 54

 

جدول 4-3- نتایج آزمون لون برای بررسی فرض همگنی خطای واریانس‌ها………………………………. 55

 

جدول 4-4- خلاصه تحلیل بررسی فرض همگنی شیب‌های رگرسیونی نمره‌های پیش آزمون و پس آزمون در سطوح عامل (گروه آزمایش و کنترل)…………………………………………………………………………………………………………. 58

 

جدول 4-5- مقایسه نمرات پس آزمون تقلید مهارت…………………………………………………………….. 59

 

جدول 4-6- خلاصه تحلیل کوواریانس تأثیر درس‌افزار آموزش طناورزی بر متغیر تقلید مهارت……… 59

 

جدول 4-7- مقایسه نمرات پس آزمون اجرای مستقل…………………………………………………………… 60

 

جدول 4-8- خلاصه تحلیل کوواریانس تأثیر درس‌افزار آموزش طناب ورزی بر متغیر اجرای مستقل… 60

 

جدول 4-9- مقایسه نمرات پس آزمون دقت وسرعت عملکرد……………………………………………….. 61

 

جدول 4-10-خلاصه تحلیل کوواریانس تأثیر درس‌افزار آموزش طناورزی برمتغیردقت وسرعت عملکرد61

 

جدول 4-11- مقایسه نمرات پس آزمون هماهنگی عملکرد……………………………………………………. 62

 

جدول 4-12- خلاصه تحلیل کوواریانس تأثیر درس‌افزار آموزش طناورزی بر متغیر هماهنگی عملکرد 62

 

جدول 4-13- مقایسه نمرات پس آزمون عادی شدن عملکرد………………………………………………….. 63

 

جدول 4-14- خلاصه تحلیل کوواریانس تأثیر درس‌افزار آموزش طناورزی بر متغیر عادی شدن عملکرد 63

 

 

 

 

 

فهرست شکل‌ها

 

شکل 2-1- نحوه‌ی گرفتن دسته‌های طناب و چرخاندن طناب…………………………………………………. 19

 

شکل 2-2- پرش ساده………………………………………………………………………………………………….. 20

 

شکل 2-3- طناب زدن با گام بلند……………………………………………………………………………………. 21

 

شکل 2-4- مکث روی پا………………………………………………………………………………………………. 21

 

شکل 2-5- پرش به پهلو……………………………………………………………………………………………….. 22

 

شکل 2-6- پرش به جلو……………………………………………………………………………………………….. 23

 

شکل 2-7- پرش زنگوله‌ای…………………………………………………………………………………………….. 24

 

شکل 2-8- نیم چرخش………………………………………………………………………………………………… 25

 

شکل 2-9- چرخش کامل………………………………………………………………………………………………. 25

 

شکل 2-10- پای ضربدری…………………………………………………………………………………………….. 26

 

شکل 2-11- لک‌لک به جلو…………………………………………………………………………………………… 27

 

شکل 2-12- حرکت لک‌لک به عقب………………………………………………………………………………… 28

 

شکل 2-13- حرکت پاشنه پنجه………………………………………………………………………………………. 29

 

شکل 2-14- حرکت پنجه پنجه……………………………………………………………………………………….. 29

 

شکل 2-15- حرکت گهواره……………………………………………………………………………………………. 32

 

شکل 2-16- حرکت طناب بلند………………………………………………………………………………………. 32

 

شکل 2-17- حرکت‌های دونفره………………………………………………………………………………………. 33

 

شکل 2-18- حرکت‌های چند نفره…………………………………………………………………………………… 33

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

پژوهش حاضر با هدف طراحی درس‌افزار آموزش مهارت طناورزی و نقش آن بر عملکرد روانی- حرکتی فراگیران انجام گرفته است. روش پژوهش حاضر از نوع تحقیقات شبه آزمایشی می‌باشد. جامعه آماری پژوهش کلیه دانش‌آموزان پسر پایه‌ی چهارم ابتدایی شهرستان کرمانشاه، که نمونه آماری 70 نفر از دانش‌آموزان پسر پایه چهارم ابتدایی در 2 کلاس 35 نفری به‌عنوان گروه آزمایش و کنترل و از روش نمونه‌گیری تصادفی گمارشی چند مرحله‌ای از بین سه ناحیه، دو کلاس از دبستان سعدی مشمول طرح آموزش طناورزی قرار گرفتند، ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه محقق ساخته سنجش عملکرد فراگیران است که روایی پرسش‌نامه‌های مذکور توسط استاد راهنما و چند تن از کارشناسان آموزش طناورزی تأیید شد و پایایی پرسش‌نامه مذکور نیز براساس ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب 86 % بدست آمد. این پژوهش نقش طراحی درس‌افزار آموزش مهارت طناورزی بر عملکرد روانی – حرکتی فراگیران در پنج مؤلفه‌ی (تقلید مهارت، اجرای مستقل، دقت و سرعت، هماهنگی مهارت‌ها و عادی شدن عملکرد مهارت‌ها) مورد بررسی و مطالعه قرار داد.یافته‌های پژوهش نشان داد که بین عملکرد فراگیران آموزش دیده بر اساس درس‌افزار آموزش مهارت طناورزی و طرح رایج تفاوت معنی‌دار وجود دارد و فراگیرانی که با استفاده از درس‌افزار آموزش دیده‌اند، نسبت به فراگیرانی که از طرح رایج آموزش دیده‌اند موفق‌تر عمل کردند. نتایج حاصل از پژوهش تأثیرپذیری تمام مؤلفه‌های مورد بررسی را از درس‌افزار مذکور مورد تأیید قرار داد. چنین می‌توان نتیجه گرفت که استفاده از درس‌افزار در پیشرفت عملکرد روانی – حرکتی دانش‌آموزان نقش مؤثری داشته است.

 

 

 

کلید واژه‌ها: طراحی آموزشی، مهارت حرکتی، طناورزی، مهارت‌های روانی- حرکتی

 

 

 

فصل اول

 

 

کلیات پژوهش

 

 

 

1-1.مقدمه

 

مدتها کتاب اصلی‌ترین منبع اطلاعاتی در امر آموزش محسوب می‌شد. اما تحولات و پیشرفت‌های انسان دستخوش تغییرات اساسی شد و یکی از این حوزه‌های مهم آموزش می‌باشد. حضور دانش‌آموزان و معلمان در شرایط انعطاف‌پذیر، باعث گسترش فرآیند یاددهی- یادگیری شده است (رازیداس، 2004).

 

امروزه چندرسانه‌ای‌ها در آموزش و یادگیری بسیار استفاده می‌شوند، زیرا از یک سو باعث جذب یادگیرنده شده و از سوی دیگر با امکانات متنوعی که برای تدریس فراهم می‌آورند، یادگیری فراگیر را تضمین می‌کند (رضوی، 1386). دوره‌های آموزشی، در پی آن محتوای درسی، برای ایجاد تغییر و کسب مهارت، دانش و نگرش در فراگیران، فراهم می‌شوند (میک، 2001).

 

دوره ابتدایی، پایه‌ی درسی و اخلاقی هر کودکی است. در این دوره شالوده و پایه‌ی رفتاری و درسی دانش‌آموزان ساخته می‌شود. بر این اساس دوران کودکی مهمترین دوره‌ی زندگی است. کودکی دورانی است که مانند یک زمین حاصل‌خیز هر چه در آن بکاری در آینده درو خواهی کرد. کودکان، شهروندان کوچکی هستند که نیاز دارند به‌عنوان شهروندی مستقل در جهت رشد فکری و اجتماعی برایشان برنامه‌ریزی شود.

 

بازی‌هایی مثل دویدن و طناب بازی که کودک در آنها فعالیت‌های زیادی انجام می‌دهد، به رشد عضلات بزرگ و کوچک‌، پرورش نیرو‌، استقامت و سرعت و کنش‌ سریع عضلات و حرکت سریع مفاصل کمک می‌کند، در ضمن گردش خون کودک زیاد شده و خون بیشتری به مغز کودک می‌رسد‌. بازی نیز دارای انواع طبقه‌بندی می‌باشدکه از مهم‌ترین انواع آن می‌توان به بازی‌های پرورشی اشاره کرد. در این میان بازی‌ها به‌طور اعم و بازی‌های پرورشی به‌طور اخص دامنه وسیعی داشته و می‌تواند شامل همه افکار، حرکات و افعال بوده و جسم و روح را تحت تاثیر قرار داده و موجب تقویت همه‌‌ی قوای فکری، روحی، جسمی، مادی و معنوی شود. بازی‌های پرورشی از مهم‌ترین راه‌های آموزش مطالب و رشد شخصیت کودکان در

 

 

 

دوره ابتدایی می‌باشد. تربیت بدنی نیز به‌عنوان بخشی از نظام تعلیم وتربیت عمومی؛ از جمله مهم‌ترین دروسی است که در مدارس به طور عملی و از طریق حرکت در کسب و حفظ سلامتی و تندرستی دانش‌آموزان مؤثر است. بازی‌های پرورشی هر کدام به گونه‌ای هدف پرورشی را با خود همراه دارد و چون در بسیاری از بازی‌های پرورشی، برخی از فعالیت‌های مربوط به تربیت بدنی و ورزش هم نهفته است تعیین کردن جایگاه این بازی‌ها در ورزش دوره ابتدایی از اهمیت خاصی برخوردار است (سلطانی، صالحی پور، 1390).

 

طراحی آموزشی، پیش‌بینی و تنظیم رویدادهای آموزشی بر اساس اهداف، محتوا و امکانات موجود با توجه به ویژگی‌ها و ساخت شناختی دانش‌آموزان است. هدف از طراحی آموزشی، فراهم کردن امکانات یادگیری است؛ بنابراین، طراحی آموزشی را می‌توان تجویز یا پیش‌بینی روش‌های مطلوب آموزشی برای نیل به تغییرات مورد نظر در دانش‌ها، گرایش‌ها، و مهارت‌های شاگردان دانست (رایگلوث، به نقل از فردانش، ۱۳۹۰).

 

از سوی دیگراستفاده از درس‌افزارآموزشی فرصت بیشتری برای یادگیری و کار انفرادی یا گروهی در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌دهد، همچنین این امکان را فراهم می‌سازد که هر دانش‌آموز با میزان توانایی خود پیش برود و هر زمان که فرصت یافت در زمینه‌هایی که مشکل دارد ابزارهایی را انتخاب کند و محتوای آن با سرفصل‌های برنامه درسی ملی و سطوح نظام آموزش رسمی هماهنگ و تطابق دهد. استفاده از درس‌افزارهای آموزشی در موضوع‌های مختلف درسی، می‌تواند به‌عنوان محرکی برای یادگیری محسوب می‌شود (غفاری، 1382).

 

آموزش و پرورش، کلید فتح آینده است و از دیرباز انتظار از آموزش و پرورش آن بوده که انسان‌های فردا را تربیت کند و نسل امروز را برای زندگی در جامعه‌ی فردا آماده سازد. امروزه شعار «نابودی در انتظار شماست مگر اینکه خلاق و نوآور باشید»، پیش روی انسان‌ها قرار دارد و آموزش و پرورش، ترغیب به خلاقیت و نوآوری و همچنین هدایت و راهبری به سوی استفاده صحیح و جهت‌دار از استعدادها و توانایی‌های فردی را به‌عنوان امری مهم بر عهده دارد که این خود زمینه‌ساز توسعه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در جامعه است. بنابراین ضرورت دارد برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران آموزشی، معلمان و مسئولان آموزش و پرورش الزامات و مقتضیات زندگی فرد را بشناسند تا بتوانند دانش و بینش لازم را در کودکان و جوانان برای فعالیت در جامعه فردا پرورش دهند (شیوه‌نامه طرح ملی تربیت بدنی، 1390).

 

 

 

 

 

1-2.بیان مساله

 

دنیای کنونی روزبه‌روز در حال تحول و پیشرفت است. تکنولوژی در همه ابعاد زندگی بشر دیده می‌شود

 

و قطعاً آموزش از این مقوله مستثنی نیست. ساختن درس‌افزارهای آموزش الکترونیکی و استفاده از رایانه در موضوع‌های مختلف درسی، می‌تواند به‌عنوان محرکی برای یادگیری محسوب شود (غفاری، 1382).

 

در حال حاضر ورزش مدارس پس از سال‌ها، رکود داشته و نتوانسته است به ماهیت اصلی خود برسد و آنچه در زنگ ورزش دیده می‌شود چیزی نیست که به هدف اصلی نزدیک باشد و حتی می‌توان گفت گاهی زنگ ورزش در مدارس قربانی د